ĐẶT VẤN ĐỀ 1.1 Lý do chọn đề tài 1 1.2 Tính mới của đề tài 2 1.3 Mục đích nghiên cứu 2 1.4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 2 1.5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3 1.6 Phương pháp nghiên cứu 3 PHẦN II NỘI DUNG 2.2 Cơ sở thực tiễn 6 Sử dụng di tích lịch sử - văn hóa ở Quỳnh Lưu – Nghệ 2.3 An để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương 8 lớp 12 tại trường THPT Quỳnh Lưu 4 Các hình thức sử dụng di tích lịch sử - văn hóa ở Quỳnh 2.4 Lưu để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương 18 lớp 12 tại trường THPT Quỳnh Lưu 4 2.5 Kết quả nghiên cứu 43 PHẦN III KẾT LUẬN 3.2 Bài học kinh nghiệm 46 3.2 Kiến nghị 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO 2 skkn PHẦN 1. Lý do chọn đề tài Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh kính yêu đã từng dạy: “Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”. Trong giáo dục phổ thông hiện nay, các môn xã hội nói chung và môn Lịch sử nói riêng có vai trò quan trọng trong việc khơi nguồn, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, bản lĩnh và tư duy của con người. Do vậy, dạy học lịch sử không chỉ giúp học sinh nắm được lịch sử hình thành của một quốc gia, dân tộc mà còn hình thành ở các em lòng tự hào để từ đó các em thêm yêu quê hương, đất nước mình hơn.
Tuy nhiên, việc dạy và học lịch sử nói chung và lịch sử địa phương nói riêng ở trường học từ trước đến nay vẫn còn nặng nề về nội dung, lý thuyết, thường chỉ đề cập đến việc mô tả, thống kê các sự kiện; phương pháp truyền đạt chưa thực sự đổi mới, hấp dẫn, thiếu tính liên hệ, các tư liệu, hình ảnh minh họa chưa thực sự sống động, các hoạt động trải nghiệm thực tế còn ít. Vì thế, đa phần học sinh phổ thông không chú ý đến lịch sử, hiểu biết về lịch sử hình thành và phát triển của địa phương nơi mình đang sinh sống còn rất hạn chế. Ngày 16 tháng 01 năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch ban hành Công văn liên ngành số 73/HD - BGD&ĐT- BVHTTDL để chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện việc “Sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông, trung tâm GDTX”. Theo đó, vai trò của di tích lịch sử - văn hóa trong dạy học đã được khẳng định và chú trọng.
Trong xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trong tổ chức dạy học bộ môn lịch sử cần có những thay đổi. Đó là việc đổi mới phương pháp dạy học truyền thống, kết hợp với các kỹ thuật dạy học tích cực. Việc dạy học lịch sử bằng hệ thống di tích lịch sử - văn hóa là một nội dung của việc dạy học khám phá, dạy học bằng việc trao quyền chủ động cho học sinh. Các em sẽ là người tự tìm tòi, khám phá, làm sáng tỏ các sự kiện liên quan đến các sự kiện lịch sử dân tộc, địa phương trên cơ sở hướng dẫn của giáo viên.
Việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trong dạy học lịch sử địa phương sẽ góp phần phát huy năng lực học sinh, bồi dưỡng lòng yêu quê hương đất nước, góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em học sinh. Quỳnh Lưu – Nghệ An từ xưa đến nay không chỉ được biết đến là mảnh đất trọng yếu, có vị trí chiến lược liên quan đến sự phát triển của quốc gia, dân tộc, mà còn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, có hệ thống di tích lịch sử - văn hóa phong phú và đa dạng. Di tích lịch sử - văn hóa tại địa phương Quỳnh Lưu đóng vai trò là nguồn tư liệu, phương tiện trực quan vô giá trong dạy học lịch sử. Việc sử dụng các di tích lịch sử - văn hóa ở địa phương Quỳnh Lưu vào dạy học lịch sử nói chung và lịch sử địa phương nói riêng không chỉ giúp học sinh hiểu về mảnh 3 skkn đất và con người nơi mình sinh ra và lớn lên, hun đúc niềm tự hào, giáo dục truyền thống.
trách nhiệm công dân mà còn là cách giúp học sinh nhận thức sâu sắc thêm lịch sử dân tộc. Xuất phát từ những lý do trên đây, tôi quyết định chọn đề tài "Sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn Quỳnh Lưu – Nghệ An nhằm nâng cao chất lượng dạy học Lịch sử địa phương lớp 12 tại trường THPT Quỳnh Lưu 4" để làm đề tài nghiên cứu với mong muốn nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học lịch sử địa phương ở trường THPT, hướng tới mục đích giáo dục con người một cách toàn diện. Tính mới của đề tài Đây là đề tài hoàn toàn mới, chưa có đồng nghiệp nào đề cập đến. Đề tài chứng minh được tính cần thiết và khả thi của việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trong dạy học lịch sử nói chung và lịch sử địa phương nói riêng.
Bên cạnh đó, đề tài cũng đưa ra được các hình thức, biện pháp sử dụng hiệu quả các di tích lịch sử - văn hóa địa phương, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, từ đó nâng cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử ở trường THPT. Nếu áp dụng việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa ở địa bàn Quỳnh Lưu vào dạy học lich sử địa phương một cách hợp lí sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học, từ đó nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương trong nhà trường. Mục đích nghiên cứu Trên cơ sở khẳng định tầm quan trọng của việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa ở Quỳnh Lưu trong dạy học lịch sử địa phương, đề tài đã đi sâu vào các hình thức sử dụng di tích lịch sử - văn hóa khi dạy lịch sử địa phương ở trên lớp và tại thực địa cho học sinh THPT. Qua đó nhằm mục đích nâng cao hiệu quả giảng dạy phần lịch sử địa phương ở lớp 12, góp phần giáo dục tình yêu quê hương đất nước cho học sinh.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1. Đối tượng nghiên cứu Học sinh lớp 12 trường THPT Quỳnh Lưu 4, các hình thức, biện pháp sử dụng các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu – Nghệ An nhằm góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy bộ môn lịch sử địa phương ở trường trung học phổ thông. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi của đề tài chỉ nghiên cứu việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn huyện Quỳnh Lưu để nâng cao hiệu quả dạy học phần lịch sử địa phương. Nhiệm vụ nghiên cứu 4 skkn Vai trò, ý nghĩa và thực trạng của việc sử dụng di tích lịch sử - văn hóa trong giảng dạy lịch sử địa phương ở trường THPT.
Giới thiệu khái quát các di tích lịch sử - văn hóa ở huyện Quỳnh Lưu, các hình thức sử dụng di tích lịch sử - văn hóa ở Quỳnh Lưu, các biện pháp, hình thức giảng dạy tại trường THPT Quỳnh Lưu 4 để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử địa phương. Phương pháp nghiên cứu - Nghiên cứu lý thuyết: Đọc và nghiên cứu SGK, tài liệu chuẩn kiến thức kỹ năng lịch sử lớp 12, tài liệu về lịch sử Quỳnh Lưu, lịch sử Đảng bộ Quỳnh Lưu, tài liệu về các di tích lịch sử - văn hóa trên địa bàn Quỳnh Lưu. - Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành dạy học có đối chứng để rút ra những kết luận khái quát và đề xuất một số biện pháp sư phạm. - Phương pháp khảo sát: Thăm dò ý kiến đổi mới phương pháp dạy của giáo viên, ý kiến tiếp thu bài của học sinh, khảo sát những mong muốn của học sinh.
Từ đó tổng kết, đánh giá để đưa ra các hình thức dạy học phù hợp. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 2. Một số khái niệm * Di tích: Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử. Tiêu chí đầu tiên để xác định một di tích lịch sử là nó phải có thực từ trước và lưu giữ đến ngày nay, bao giờ cũng gắn liền, phản ánh, ghi nhận, minh chứng một sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc biệt là những sự kiện lịch sử lớn, quan trọng.
Ở Việt Nam, một di tích khi đủ các điều kiện sẽ được công nhận theo thứ tự: Di tích cấp tỉnh, di tích cấp quốc gia và di tích quốc gia đặc biệt. Hệ thống di tích Việt Nam được phân thành 4 loại hình cơ bản: Di tích lịch sử, di tích kiến trúc - nghệ thuật, di tích khảo cổ và danh lam thắng cảnh. * Di tích lịch sử: Di tích lịch sử (hay di tích cách mạng - kháng chiến) là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học. Di tích lịch sử là một bộ phận cấu thành hệ thống các di tích lịch sử - văn hoá, tuy nhiên, nó có những điểm khác với các di tích tôn giáo tín ngưỡng đó là những địa điểm cụ thể, công trình kiến trúc có sẵn (nhà ở, đường phố…), là những công trình được con người tạo nên phù hợp với mục đích sử dụng (địa đạo, hầm bí mật…) gắn liền với những sự kiện, nhân vật lịch sử cụ thể mà trở thành di tích.
* Di tích lịch sử - văn hóa: Di tích lịch sử - văn hóa là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học. Di tích lịch sử - văn hóa phải có một trong các tiêu chí sau đây: Công trình xây dựng, địa điểm gắn với sự kiện lịch sử, văn hóa tiêu biểu của quốc gia hoặc của địa phương. Công trình xây dựng, địa điểm gắn với thân thế và sự nghiệp của anh hùng dân tộc, danh nhân, nhân vật lịch sử có ảnh hưởng tích cực đến sự phát triển của quốc gia hoặc của địa phương trong các thời kỳ lịch sử. * Lịch sử địa phương: Lịch sử địa phương là một bộ phận hữu cơ của lịch sử dân tộc, có quan hệ mật thiết với lịch sử dân tộc.
Bất cứ một sự kiện nào của lịch sử dân tộc cũng đều mang tính địa phương vì nó diễn ra ở một địa phương cụ thể với không gian và thời gian xác định.