Chương 1: Những vấn đề lý luận về đầu tư vốn của Nhà nước vào DN và pháp luật về đầu tư vốn của Nhà nước vào DN. - Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về đầu tư vốn của Nhà nước vào DN ở Việt Nam hiện nay. - Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về đầu vốn của Nhà nước vào DN ở Việt Nam. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƢ VỐN NHÀ NƢỚC VÀO DOANH NGHIỆP VÀ MÔ HÌNH PHÁP LUẬT VỀ ĐẦU TƢ VỐN NHÀ NƢỚC VÀO DOANH NGHIỆP 1.
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẦU TƯ VỐN NHÀ NƯỚC VÀO DOANH NGHIỆP 1. Bản chất của hoạt động đầu tƣ vốn của Nhà nƣớc vào DN 1. Khái niệm đầu tư vốn của Nhà nước vào DN Để đưa ra được khái niệm đầu tư vốn của Nhà nước vào DN, trước hết cần làm rõ các khái niệm có liên quan là “đầu tư”, “vốn” và “vốn đầu tư”. Theo Từ điển Tiếng Việt, “đầu tư” là việc bỏ nhân lực, vật lực, tài lực vào công việc đó, trên cơ sở tính toán hiệu quả kinh tế, xã hội [16, tr291].
Cũng theo Từ điển Tiếng Việt, “vốn” được hiểu là tổng thể nói chung những tài sản bỏ ra lúc đầu, thường biểu hiện bằng tiền, dùng trong sản xuất kinh doanh nói chung, trong hoạt động sinh lợi [16, tr1087]. Theo một tài liệu khác, “vốn đầu tư” là nguồn lực tích luỹ được cuả xã hội, cơ sở sản xất kinh doanh dịch vụ, tiết kiệm của dân, huy động từ nước ngoài được biểu hiện dưới các dạng tiền tệ, các loại hoặc hàng hoá hữu hình, hàng hoá vô hình và hàng hoá đặc biệt khác [25]. Từ các khái niệm này, có thể hiểu đầu tư vốn của Nhà nước vào DN là việc Nhà nước bỏ vốn (thường là tiền) đầu tư thành lập, góp vốn vào các DN nhằm thực hiện mục tiêu kinh tế - xã hội nhất định. Về lý thuyết, Nhà nước có thể đầu tư vốn vào các DN dưới nhiều hình thức như: Đầu tư thực hiện dự án tại DN; đầu tư 100% vốn thành lập DN; góp vốn cùng với các chủ thể khác để thành lập DN hoặc góp vốn để trở thành thành viên, cổ đông của DN; đầu tư bổ sung vốn cho các DN do Nhà nước thành lập, mua lại DN khác.
Trong đó, 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hai hình thức chủ yếu là đầu tư 100% vốn thành lập DN và góp vốn, liên doanh liên kết thành lập DN. Trước ngày 01/7/2010, ở Việt Nam tồn tại loại hình DN hoạt động theo Luật DNNN năm 2003 và DN hoạt động theo Luật DN năm 2005. Đối với loại hình DN hoạt động theo Luật DN Nhà nước 2003, có tên gọi chung là DN Nhà nước (DNNN), với đặc trưng cơ bản là vốn điều lệ của loại DN này do Nhà nước đầu tư 100% hoặc Nhà nước có cổ phần chi phối [7, Điều 1]. Tuy nhiên, kể từ sau ngày 1/7/2010, với chủ trương cải cách mạnh mẽ các DN thuộc khu vực công để tăng cường tính hiệu quả cho hoạt động đầu tư và sử dụng vốn Nhà nước, các DNNN có 100% vốn Nhà nước đầu tư đã được chuyển đổi thành công ty TNHH một thành viên, còn các DNNN trong đó Nhà nước có cổ phần chi phối thì được chuyển đổi thành CTCP có vốn góp của Nhà nước.
Ngoài ra, một số CTNN được cơ cấu lại thành các tổng CTNN, TĐKTNN và đều mang bản chất pháp lý là CTCP. Như vậy, hiện nay những DN có vốn đầu tư của Nhà nước được tổ chức dưới các hình thức pháp lý là CTCP, công ty TNHH một thành viên, công ty trách nhiệm hai thành viên trở lên. Đặc điểm của đầu tư vốn Nhà nước vào DN Từ những phân tích trên, có thể rút ra một số điểm đặc trưng của hoạt động đầu tư vốn Nhà nước vào DN như sau: Thứ nhất, chủ thể thực hiện hoạt động đầu tư vốn của Nhà nước vào DN chính là Nhà nước - với tư cách là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị [11, tr30] đồng thời cũng là một nhà đầu tư lớn trên thị trường nhằm các mục đích điều tiết nền kinh tế và ổn định xã hội. Điểm khác biệt giữa chủ thể đầu tư là Nhà nước với chủ thể đầu tư là các tổ chức, cá nhân khác là ở chỗ, tuy là người trực tiếp bỏ vốn đầu tư vào DN nhưng Nhà nước không trực tiếp tự mình quản lý DN mà thông qua các tổ chức, cá nhân là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com người đại diện cho Nhà nước (ĐDCSH) để thực hiện các quyền của chủ sở hữu đối với DN [4, tr17].
Đặc trưng này khiến cho chủ thể đầu tư là Nhà nước khó kiểm soát nguồn vốn đầu tư, dẫn đến nguy cơ có khả năng thất thoát vốn trong quá trình đầu tư vào DN. Thứ hai, mục đích đầu tư vốn của Nhà nước vào DN không chỉ là tìm kiếm lợi nhuận (giống như các chủ thể đầu tư khác) mà điều quan trọng hơn là thông qua hoạt động này, Nhà nước thực hiện được vai trò điều tiết vĩ mô đối với nền kinh tế và ổn định xã hội. Điều này xuất phát từ nhu cầu thực hiện các chức năng cơ bản của Nhà nước, bao gồm chức năng kinh tế và chức năng xã hội. Thật vậy, thông qua việc đầu tư vốn vào những ngành, nghề, lĩnh vực then chốt, cung cấp sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu cho xã hội và quốc phòng, Nhà nước thực hiện điều tiết nền kinh tế và ổn định kinh tế vĩ mô [3, tr28].
Điều đó có nghĩa là hoạt động đầu tư, sử dụng vốn của Nhà nước luôn gắn với nhiệm vụ cụ thể, vai trò định hướng nền kinh tế của quốc gia trong từng giai đoạn, nhiệm vụ này không nằm ngoài chính sách phát triển kinh tế-xã hội, chính sách đầu tư, chính sách tài chính tiền tệ quốc gia Bên cạnh đó, thực hiện việc kinh doanh thông qua hoạt động đầu tư vốn vào DN, Nhà nước còn mong muốn giảm bớt gánh nặng đóng góp của dân chúng đối với Nhà nước thông qua các khoản thuế và các khoản cho vay. Các quốc gia hiện đại đều có xu hướng gia tăng chi tiêu thường xuyên trong khi áp lực giảm các khoản thu từ công chúng ngày càng lớn. Mặt khác, Nhà nước nắm nguồn tài chính to lớn của quốc gia, vì vậy dẫn đến việc Nhà nước phải tìm kiếm nguồn thu từ chính năng lực tài chính vốn có của mình bằng việc đầu tư vốn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh để gia tăng lợi nhuận. Thứ ba, nguồn vốn đầu tư của Nhà nước vào các DN dù thuộc sở hữu Nhà nước nhưng suy cho cùng thì nguồn gốc hình thành nguồn vốn này chính là từ sự đóng góp của công chúng, thông qua các khoản thuế, lệ phí, phí hay 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các khoản cho vay của công chúng đối với Nhà nước.
Đối với bất cứ Nhà nước nào, nếu không có sự phụ thuộc vào nguồn tài chính từ bên ngoài thì năng lực tài chính quốc gia chỉ có thể được hình thành từ tổng giá trị hàng hóa, dịch vụ xã hội (GDP hoặc GNP) do công chúng tạo ra và được đóng góp một phần cho Nhà nước (chủ yếu là thuế). Điều này cũng cho thấy một vấn đề là, Nhà nước thực hiện việc đầu tư với tư cách là chủ thể được nhân dân trao quyền. Do vậy, nhân dân phải có quyền giám sát việc đầu tư, sử dụng vốn của Nhà nước với tư cách là chủ thể đã tạo nên nguồn vốn đó. Đây cũng là điểm khác biệt giữa hoạt động đầu tư vốn của Nhà nước so với các loại hình đầu tư của các chủ thể đầu tư khác là tổ chức, cá nhân.
Vai trò của đầu tư vốn Nhà nước vào các DN Trước hết phải khẳng định rằng, đối với bất kỳ quốc gia nào, hoạt động đầu tư vốn của Nhà nước vào các DN cũng có vai trò hết sức quan trọng. Đối với Việt Nam – quốc gia đang chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, hoạt động này càng có ý nghĩa đặc biệt vì trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, Nhà nước chưa thể rút lui khỏi thị trường để cho thị trường - “bàn tay vô hình” tự điều tiết theo cơ chế của riêng nó, mà vai trò của Nhà nước - “bàn tay hữu hình” vẫn rất quan trọng. Việc làm rõ vai trò của hoạt động đầu tư vốn Nhà nước vào các DN sẽ trả lời được câu hỏi vì sao Nhà nước phải thực hiện việc đầu tư vốn Nhà nước vào các DN? Để thấy rõ điều này, cần làm rõ vai trò của hoạt động đầu tư vốn Nhà nước vào DN trên tứng khía cạnh sau đây: Thứ nhất, đối với chính chủ thể đầu tư - Nhà nước: Như đã nói ở trên, đầu tư vốn vào các DN là một kênh đặc biệt để Nhà nước thực hiện chức năng kinh tế và chức năng xã hội của mình. Thông qua việc đầu tư, Nhà nước chính thức trở thành một chủ thể tham gia thị trường.
Với tiềm lực 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tế và các công cụ quản lý kinh tế, Nhà nước tác động, định hướng, điều tiết nền kinh tế thông qua việc đầu tư vào các ngành, lĩnh vực đóng vai trò thiết yếu, then chốt của nền kinh tế. Nói cách khác, đầu tư vốn là một hoạt động cụ thể để Nhà nước thực hiện chức năng quản lý của mình đối với nền kinh tế và đời sống xã hội. Bên cạnh đó, là một chủ thể đầu tư kinh doanh, Nhà nước không thể không quan tâm đến yếu tố lợi nhuận. Lợi nhuận thu được từ hoạt động đầu tư vốn vào các DN sẽ là nguồn thu bổ sung cho ngân sách Nhà nước để từ đó giúp Nhà nước có năng lực tài chính tốt hơn nhằm thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, an sinh xã hội.
Thứ hai, đối với các chủ thể tiếp nhận vốn đầu tư – các DN: Việc Nhà nước đầu tư vốn vào DN là cách để những DN này tăng cường năng lực tài chính của mình, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường.