phần mở đầu, kết luận, khoá luận đƣợc kết cấu thành 3 chƣơng sau đây: Chƣơng I: Tổng quan về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài và ngành dịch vụ Chƣơng II: Thực trạng FDI vào lĩnh vực dịch vụ của Hà Nội Chƣơng III: Triển vọng và một số giải pháp nhằm tăng cƣờng thu hút FDI vào lĩnh vực dịch vụ của Hà Nội Tôi xin chân thành cảm ơn cô giáo hƣớng dẫn Thạc sỹ Trần Thị Ngọc Quyên đã tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m Thi NguyÖt CHƢƠNG I: TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI VÀ NGÀNH DỊCH VỤ I. TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI ( FDI) 1. Khái niệm Để thực hiện đƣợc quá trình sản xuất kinh doanh thì vốn đầu tƣ là yếu tố không thể thiếu.
Vốn dùng để mua sắm trang thiết bị kỹ thuật, trả lƣơng cho công nhân, chi trả các chi phí cần thiết phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh. Vốn đầu tƣ có thể đƣợc huy động ngoài nƣớc thông qua các hình thức khác nhau. Trong quá trình hội nhập, toàn cầu hoá nền kinh tế, FDI là một trong những kênh thu hút vốn nƣớc ngoài của quốc gia. Để làm rõ đƣợc khái niệm về đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI), trƣớc tiên cần phải hiểu đƣợc thế nào là hoạt động đầu tƣ.
Cho đến nay, đã có rất nhiều khái niệm đƣợc đƣa ra nhằm định nghĩa hoạt động đầu tƣ. Tuy nhiên, trong quy mô bài viết này, chỉ xin nêu ra một khái niệm đƣợc dùng phổ biến nhất. Theo đó: Đầu tƣ là tập hợp các hoạt động sử dụng vốn vào một hoạt động nhất định nhằm thu lợi nhuận và lợi ích kinh tế xã hội. Ban đầu, các hoạt động đầu tƣ chỉ diễn ra giữa các chủ thể trong cùng một quốc gia.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của loài ngƣời, các quan hệ kinh tế quốc tế giữa các quốc gia đƣợc thiết lập và ngày càng đƣợc tăng cƣờng. Nhờ sự phát triển mạnh mẽ của các quan hệ kinh tế quốc tế đó, đã làm xuất hiện một hình thức đầu tƣ mới mà quy mô của nó không chỉ bó hẹp trong phạm vi một quốc gia, đó là hoạt động đầu tƣ quốc tế. Đầu tƣ quốc tế chính là việc các nhà đầu tƣ ở quốc gia này bỏ vốn vào các quốc gia khác theo một chƣơng trình đã đƣợc hoạch định trong một thời gian dài nhằm đáp ứng các nhu cầu của thị trƣờng và mang lại lợi ích lớn hơn cho chủ đầu tƣ và cho xã hội. Hoạt động đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài (FDI) đƣợc nghiên cứu trong phần này chính là một trong hai loại hình cơ bản của đầu tƣ quốc tế.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m Thi NguyÖt Hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về FDI: Theo IMF: “FDI là số vốn đầu tƣ đƣợc thực hiện để thu đƣợc lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động ở một nền kinh tế khác với nền kinh tế của nhà đầu tƣ. Ngoài mục đích lợi nhuận, nhà đầu tƣ muốn tìm đƣợc chỗ đứng trong việc quản lý doanh nghiệp và mở rộng thị trƣờng. Khái niệm này nhấn mạnh 3 yếu tố là tính lâu dài của hoật động đầu tƣ, chủ đầu tƣ phảI có yếu tố nƣớc ngoài, động cơ đầu tƣ là dành quyền kiểm soát công ty trực tiếp hoạt động quản lý doanh nghiệp. Các nhà kinh tế học B.
Siderten Geofrey Reed và Dominick Salvatore cũng có cách tiếp cận tƣơng tự. Trong cuốn sách International Economics 1995, Salvatore đa đƣa ra khái niệm: “ Đầu tƣ gián tiếp là các tài sản tài chính thuần tuý nhƣ cổ phiếu, trái phiếu đƣợc mệnh giá bằng đồng tiền trong nƣớc. FDI là đầu tƣ thực vào nhà máy, các hàng hoá đầu tƣ, đất đai, hàng tồn kho, ở đó quyền quản lý và tƣ bản cùng tồn tại và nhà đầu tƣ giữ quyền quản lý suốt quá trình sử dụng vốn đầu tƣ đó”. Định nghĩa này chƣa thể hiện đƣợc mục tiêu lớn nhất của đầu tƣ là lãi suất cao.
Theo luật đầu nƣớc ngoài tại Việt Nam (1996): “FDI là việc các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đƣa vào Việt Nam vốn bằng tiền hoặc bất kỳ tài sản nào để tiến hành hoạt động đầu tƣ theo quy định của luật này”. Khái niệm nhấn mạnh chủ đầu tƣ là ngƣời nƣớc ngoài nhằm xác định đƣợc tƣ bản đƣợc chuyển dịch trong FDI nhất thiết phải vƣợt ra khỏi phạm vi một quốc gia. Tóm lại FDI là hình thức đầu tƣ quốc tế trong đó chủ đầu tƣ sẽ đầu tƣ toàn bộ hay một phần vốn đủ lớn ở một quốc gia khác để giành quyền kiểm soát hoặc tham gia kiểm soát hoạt động đầu tƣ. Đặc điểm của FDI FDI là hình thức đầu tƣ tƣ nhân: Ngƣời bỏ vốn và ngƣời sử dụng vốn là một chủ thể.
Nhà đầu tƣ nƣớc ngoài tự bỏ vốn, tự quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của mình trên cơ sở tuân thủ luật pháp của nƣớc sở tại. Nguồn vốn FDI có thể của chính phủ, cá nhân hoặc hỗn hợp. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m Thi NguyÖt FDI là hình thức đầu tƣ dài hạn: Hoạt động đầu tƣ này gắn liền với việc xác định các cơ sở, chi nhánh sản xuất kinh doanh tại nƣớc tiếp nhận đầu tƣ. Nói cách khác, đây là vốn có tính chất “ bén rễ” ở nƣớc sở tại nên không dễ rút đi trong một thời gian ngắn.
Do đó, với tƣ cách là một dòng vốn quốc tế, FDI có bản chất là dòng chu chuyển vốn có thời hạn tƣơng đối dài. Dòng vốn này gắn với quá trình tự do hoá đầu tƣ, phân biệt với dòng tiền ngắn hạn, thƣờng gắn với quá trình tự do hoá thƣơng mại hoặc kinh doanh, đầu tƣ tiền tệ, ngoại hối và cùng có tính chất khác biệt so với hoạt động đầu tƣ gián tiếp hoặc các giao dịch vay nợ giữa các quốc gia, các doanh nghiệp trên thế giới thƣờng gắn với quá trình tự do hoá tài chính. Đi liền với dự án đầu tƣ là một địa điểm cụ thể nên FDI có tính ổn định tƣơng đối cao, dễ theo dõi, dễ kiểm soát, không biến động quá bất thƣờng nhƣ các dòng tiền ngắn hạn hoặc các khoản đầu tƣ gián tiếp. Chủ đầu tƣ trực tiếp tham gia vào hoạt động quản lý: Chủ sở hữu vốn đầu tƣ đồng thời là ngƣời tiếp nhận quản lý, điều hành việc sử dụng vốn, chịu trách nhiệm và hƣởng lợi ích từ kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh, căn cứ vào mức độ góp vốn.
Để đƣợc tham gia vào ban điều hành, các chủ đầu tƣ nƣớc ngoài phải đóng góp một số vốn tối thiểu vào vốn của dự án FDI tuỳ thuộc vào quy định của từng quốc gia. Theo UNCTAD, đƣợc coi là FDI khi sở hữu từ 10% vốn trở lên của một doanh nghiệp ở nƣớc khác. Theo luật Việt Nam, phải chiếm ít nhất 30% tổn vốn pháp định của dự án trừ trƣờng hợp do chính phủ quy định. Việc tiếp nhận FDI không gây gánh nặng nợ nần cho nƣớc nhận đầu tƣ mà trái lại nƣớc nhận đầu tƣ còn có cơ hội tiếp nhận vốn, kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý để phát triển tiềm năng trong nƣớc.
Phân loại FDI 3.1 Theo hình thức xâm nhập Đầu tƣ mới (Greenfield Investment): Đây là hình thức nhà ĐTNN dùng vốn để đầu tƣ từ đầu về cơ sở vật chất, nhà xƣởng, máy móc., là hình thức đầu tƣ tốn kém, nhiều rủi ro về pháp luật và thâm nhập thị trƣờng nhƣng lợi nhuận cao. Đầu tƣ mới giúp các nhà đầu tƣ sử dụng hiệu quả nhất các nguồn lực của mình, sử dụng nguồn lao động phù hợp nhất. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m Thi NguyÖt Mua lại và sáp nhập (Merger and Acquisition): Thông qua việc sáp nhập với các công ty ở nƣớc ngoài hoặc mua đứt các công ty đó, nhà đầu tƣ nƣớc ngoài có thể thiết lập sự có mặt của mình ở nƣớc sở tại một cách nhanh nhất. Đây là hình thức đầu tƣ phổ biến của các công ty xuyên quốc gia muốn nhanh chóng tìm đƣợc chỗ đứng của mình ở nƣớc sở tại.
Hình thức này thƣờng diễn ra trong các ngành nhƣ viễn thông, chế tạo ô tô, ngân hàng. Việc hợp nhất, mua lại các công ty để thành lập chi nhánh sản xuất ở nƣớc ngoài giúp các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài bảo vệ, củng cố và phát huy thế mạnh của mình trong quá trình cạnh tranh quốc tế. Đặc biệt, hình thức này giúp sử dụng hiệu quả mạng lƣới cung ứng và hệ thống phân phối sẵn có để phục vụ tốt hơn cho khách hàng toàn cầu, mở rộng thị phần, tăng năng lực cạnh tranh và nguồn thu lợi nhuận. Theo hình thức pháp lý Doanh nghiệp 100% vốn nƣớc ngoài (100% foreign Capital enterprise): Đây là doanh nghiệp do các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đầu tƣ 100% vốn, do đó nó hoàn toàn thuộc sở hữu của các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài, chịu sự điều hành quản lý của các nhà ĐTNN nhƣng chịu sự kiểm soát của pháp luật nƣớc sở tại.
Doanh nghiệp liên doanh (Joint-venture enterprise). Đây là một hình thức tổ chức kinh doanh quốc tế của các bên tham gia có quốc tịch khác nhau, trên cơ sở cùng sở hữu về vốn góp, cùng quản lý, cùng phân phối lợi nhuận, cùng chia sẻ rủi ro để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động dịch vụ hoặc các hoạt động nghiên cứu bao gồm nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu triển khai theo các điều khoản cam kết trong hợp đồng liên doanh ký kết giữa các bên tham gia phù hợp với các quy định của nƣớc sở tại. Hợp đồng hợp tác kinh doanh (Contractual business Co-operation). Đây là hình thức liên kết kinh doanh giữa đối tác trong nƣớc với các nhà ĐTNN trên cơ sở quy định trách nhiệm và phân chia kết quả kinh doanh cho mỗi bên bằng các văn bản kí kết, trong đó các bên vẫn giữ nguyên tƣ cách pháp nhân riêng mà không tạo nên một pháp nhân mới.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Kho¸ luËn tèt nghiÖp Ph¹m Thi NguyÖt Hợp đồng xây dựng-kinh doanh-chuyển giao( Building Operate Transfer- BOT) : Đƣợc thành lập trên cơ sở văn bản kí kết giữa một bên là nhà ĐTNN và một bên là Chính phủ nƣớc sở tại để thành lập một pháp nhân mới ở nƣớc sở tại nhằm thực hiện trách nhiệm của từng bên theo văn bản đã kí.