Chương 1: Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn địa phương (cấp tỉnh). Thực trạng đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh Savannakhet giai đoạn 2017 - 2021 Chương 4. Một số giải pháp nâng cao hoeeuj quả đầu tư phát triển kinh tế tỉnh Savannakhet đến năm 2030. 9 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TẠI ĐỊA PHƯƠNG 2.
Khái niệm, đặc điểm và vai trò của hoạt động đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương 2. Một số khái niệm Hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về đầu tư tùy theo phạm vi nghiên cứu, góc độ, cách tiếp cận khác nhau nên có nhiều khái niệm về đầu tư. Theo nghĩa rộng, đầu tư là sự hy sinh giá trị chắc chắn ở hiện tại để đạt được giá trị trong tương lai, giá trị hiện tại có thể hiểu là tiêu dùng, còn giá trị tương lai hiểu là năng lực sản xuất có thể làm tăng thêm sản lượng quốc gia. Về mặt nội hàm, khái niệm đầu tư thể hiện trực tiếp hoặc gián tiếp hành vi, hoặc quá trình sử dụng các nguồn lực (vật chất, phi vật chất) nhằm đáp ứng mục tiêu hoặc kết quả xác định.
Quá trình sử dụng nguồn lực cũng không làm mất đi giá trị mà chỉ làm thay đổi hình thái thể hiện giá trị của nguồn lực. Dưới góc độ là một môn khoa học nghiên cứu những quy luật kinh tế vận động trong lĩnh vực đầu tư thì đầu tư là quá trình sử dụng phối hợp các nguồn lực trong một khoảng thời gian xác định nhằm đạt được kết quả hoặc một tập hợp các mục tiêu xác định trong điều kiện kinh tế - xã hội nhất định. Đầu tư phát triển là một bộ phận cơ bản của đầu tư, là hoạt động sử dụng vốn trong hiện tại nhằm tạo ra những tài sản vật chất và trí tuệ mới, năng lực sản xuất mới và duy trì những tài sản hiện có, nhằm tạo thêm việc làm và vì mục tiêu phát triển. Đầu tư phát triển đòi hỏi rất lớn nhiều loại nguồn lực như tiền vốn, đất đai, lao động, máy móc thiết bị, tài nguyên vì vậy khi xem xét lựa chọn dự án đầu tư hay đánh giá hiệu quả đầu tư cần phải tính đúng, tính đủ các nguồn lực tham gia.
Kết quả của đầu tư phát triển là sự tăng thêm về tài sản vật chất (nhà xưởng, máy móc thiết bị…), tài sản trí tuệ (trình độ văn hóa, chuyên môn, khoa học kỹ thuật…) và tài sản vô hình (những phát minh sáng chế, bản quyền…), các kết quả này sẽ góp phần 10 làm tăng thêm năng lực sản xuất của xã hội. Mục đích của đầu tư phát triển là vì sự phát triển bền vững, vì lợi ích quốc gia, cộng đồng và nhà đầu tư. Trong đó, đầu tư Nhà nước nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng thu nhập quốc dân, góp phần giải quyết việc làm và nâng cao đời sống của các thành viên trong xã hội. Đầu tư của doanh nghiệp nhằm tối thiểu hóa chi phí, tối đa hóa lợi nhuận, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và nâng cao khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường… “Đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn địa phương là hoạt động sử dụng vốn trong hiện tại (tiền vốn, đất đai, lao động, máy móc thiết bị, tài nguyên khoáng sản…) để tiến hành các hoạt động nhằm tăng thêm hoặc tạo ra tài sản mới cho địa phương, từ đó làm tăng tiềm lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và mọi hoạt động sản xuất khác tại địa phương, là điều kiện chủ yếu tạo việc làm, nâng cao chất lượng đời sống dân cư trên địa bàn địa phương quản lý”.
(Từ Quang Phương, Phạm Văn Hùng (2015)), Hoạt động đầu tư phát triển trên địa bàn địa phương bao gồm các hoạt động đảm bảo thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế như bỏ tiền vốn ra để xây dựng, sửa chữa nhà cửa và kết cấu hạ tầng, mua sắm trang thiết bị, đào tạo nguồn nhân lực, thực hiện các chi phí thường xuyên gắn liền với sự hoạt động của các tài sản này nhằm duy trì hoặc tăng thêm tiềm lực hoạt động của các cơ sở đang tồn tại, bổ sung tài sản và tăng thêm tiềm lực của mọi lĩnh vực hoạt động kinh tế - xã hội của địa phương. Mục đích của đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn địa phương là vì mục tiêu phát triển kinh tế địa phương trong từng giai đoạn, từng thời kỳ. Đặc điểm của hoạt động đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương Cũng như đối với nền kinh tế, hoạt động đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương có một số đặc điểm chủ yếu sau: Quy mô tiền vốn, vật tư, lao động cần thiết cho hoạt động đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương thường rất lớn. Thông thường, các dự án đầu tư tại địa phương có quy mô từ hàng tỷ đồng trở lên, có dự án lên tới hàng nghìn tỷ đồng.
VĐT lại nằm khê đọng lâu trong suốt quá trình thực hiện đầu tư nên thường xuyên xảy ra tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản cao trong đầu tư từ nguồn vốn nhà nước, 11 các công trình thường bị kéo dài thời gian, tăng tổng mức đầu tư, giảm hiệu quả đầu tư, khả năng thu hồi vốn chậm. Quy mô vốn lớn trong khi đặc điểm kinh tế của địa phương nhỏ hơn nhiều so với cả nền kinh tế đòi hỏi địa phương phải có giải pháp tạo vốn và huy động vốn hợp lý, xây dựng chính sách, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch đầu tư đúng đắn, quản lý chặt chẽ tổng VĐT, đảm bảo bố trí vốn theo tiến độ đầu tư, thực hiện đầu tư trọng tâm trọng điểm. Ngoài ra, khi dự án thực hiện tại địa phương sẽ cần sử dụng nhiều lao động ngay tại địa phương trong thực hiện cũng như vận hành dự án (ví dụ các dự án về sản xuất xi măng, dệt may…), do đó các địa phương cần phải chú trọng đảm bảo nguồn lao động đáp ứng được yêu cầu về số lượng cũng như chất lượng cho các doanh nghiệp khi thực hiện đầu tư tại địa phương. Thời kỳ đầu tư kéo dài (được tính từ khi khởi công thực hiện dự án đến khi dự án hoàn thành và đưa vào hoạt động), nhiều công trình đầu tư có thời gian kéo dài hàng chục năm như các dự án đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông, hạ tầng thủy lợi, các khu công nghiệp.
Thời gian vận hành các kết quả đầu tư kéo dài (từ khi đưa công trình vào hoạt động đến khi hết thời hạn sử dụng và đào thải công trình), một số công trình có thành quả phát huy tác dụng lâu dài (các dự án đầu tư tại địa phương có thể kéo dài đến 50 năm hoặc 70 năm đối với các địa phương có điều kiện kinh tế khó khăn hoặc ưu đãi đặc biệt). Đầu tư phát triển kinh tế trên địa bàn tỉnh là hoạt động có độ rủi ro cao. Do quy mô VĐT lớn trong khi thời kỳ đầu tư kéo dài, thời gian vận hành các kết quả đầu tư cũng kéo dài. Rủi ro trong đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương có nhiều nguyên nhân trong đó có các nguyên nhân chủ quan về năng lực quản lý của nhà đầu tư chưa cao, khả năng tài chính không đáp ứng được trong thời gian dài… và nguyên nhân khác quan như giá cả nguyên vật liệu tăng nhanh, công suất thực tế không đạt công suất thiết kế, thị trường sản phẩm đầu ra khó khăn… Ví dụ các dự án sản xuất thức ăn chăn nuôi tại địa phương trong những năm vừa qua được đầu tư xây dựng nhiều để đáp ứng nhu cầu chăn nuôi của nhân dân, trong khi các dự án sử dụng nhiều lao động nhưng gây ô nhiễm môi trường cao nên đã bị thu hồi giấy phép 12 nhiều gây lãng phí trong hoạt động đầu tư.
Vì vậy, từ khi nghiên cứu chủ trương đầu tư đến bước cấp phép đầu tư cần phải nhận diện được hết các rủi ro tiềm ẩn, đưa ra được nguyên nhân rủi ro từ đó đánh giá mức độ rủi ro để đưa ra giải pháp phù hợp để khắc phục, phòng tránh rủi ro. Đối với các dự án đầu tư tại địa phương sử dụng nguồn vốn ngân sách Nhà nước nếu thời gian thực hiện kéo dài sẽ gây thất thoát, lãng phí lớn trong khi ngân sách hạn chế, cần ưu tiên cho nhiều hoạt động đầu tư cần thiết, điều đó đòi hỏi công tác quản lý quá trình sử dụng vốn phải được tiến hành khoa học, nghiêm túc, trách nhiệm nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư phát triển từ khâu chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định dự án. Công tác phân bổ vốn đầu tư tại địa phương phải phân bổ hợp lý, dựa trên mức độ quan trọng đối với từng dự án, tránh tình trạng dàn trải, thiếu hiệu quả, tập trung hoàn thành dứt điểm các hạng mục dở dang để tiết kiệm chi phí. Bên cạnh đó, công tác kiểm tra giám sát thực hiện đầu tư của địa phương cần được thực hiện thường xuyên để đảm bảo các dự án thực hiện đúng tiến độ, góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư.
Khi các thành quả của hoạt động đầu tư phát triển là các công trình xây dựng thường phát huy tác dụng ở ngay tại địa phương, do đó quá trình thực hiện đầu tư cũng như thời kỳ vận hành các kết quả đầu tư chịu ảnh hưởng lớn của các nhân tố về tự nhiên, kinh tế, xã hội tại địa phương nhưng không thể dễ dàng di chuyển các công trình đã đầu tư từ nơi này sang nơi khác. Chính vì vậy, công tác quản lý hoạt động đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương cần quán triệt một số nội dung sau: Chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư cần phải được nghiên cứu cẩn thận, dựa trên những căn cứ khoa học; Lựa chọn địa điểm hợp lý, lựa chọn địa điểm phải dựa vào các căn cứ khoa học, hệ thống các chỉ tiêu kinh tế, xã hội, môi trường, văn hóa… sao cho việc lựa chọn địa điểm tại địa phương hợp lý nhất, khai thác tối đa lợi thế địa phương và không gian đầu tư cụ thể, tạo điều kiện nâng cao hiệu quả đầu tư. Vai trò của đầu tư phát triển kinh tế tại địa phương 2.