Chương I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM BẮC BỘ I. ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHIỆP VÙNG KINH TẾ TRỌNG ĐIỂM. Khái niệm vùng kinh tế trọng điểm. ¾ Trước tiên, chúng ta tìm hiểu thế nào là một vùng kinh tế.
Trước đây khái niệm vùng kinh tế hay vùng kinh tế cơ bản được Việt Nam và Liên Xô sử dụng nhiều. Nhiều nước khác sử dụng khái niệm vùng kinh tế - xã hội. Nội dung của nó gắn với các điều kiện địa lý cụ thể, có các hoạt động kinh tế - xã hội tương thích trong điều kiện kỹ thuật - công nghệ nhất định. Nhiều nước trên thế giới phân chia lãnh thổ quốc gia thành các vùng kinh tế - xã hội để hoạch định chiến lược, xây dựng các kế hoạch phát triển, xây dựng hệ thống cơ chế, chính sách vĩ mô để quản lý vùng nhằm đạt được mục tiêu phát triển chung của đất nước.
Ví dụ: Ở Nhật Bản, người ta chia lãnh thổ quốc gia thành 5 vùng (vào những năm 1980). Ở Pháp, người ta chia đất nước họ thành 8 vùng (từ những năm 1980). Ở Canada, người ta chia lãnh thổ quốc gia thành 4 vùng (vào đầu những năm 1990). Ở Việt Nam hiện nay (1998), lãnh thổ đất nước được chia thành 8 vùng để tiến hành xây dựng các dự án quy hoạch phát triển kinh - xã hội đến năm 2010.
Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (tháng 4 năm 2001) đã chỉ rõ định hướng phát triển cho 6 vùng. Đó là: vùng miền núi và trung du phía Bắc; vùng Đồng bằng sông Hồng và vùng kinh tế trọng 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điểm Bắc Bộ; vùng Duyên hải Trung Bộ và vùng Kinh tế trọng điểm miền Trung; vùng Tây Nguyên; vùng Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía nam; vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Các đặc điểm của vùng kinh tế: ¾ Quy mô của vùng rất khác nhau (vì các yếu tố tạo thành của chúng khác biệt lớn). ¾ Sự tồn tại của vùng là khách quan và có tính lịch sử (quy mô và số lượng vùng thay đổi theo các giai đoạn phát triển, đặc biệt ở các giai đoạn có tính chất bước ngoặt).
Sự tồn tại của vùng do các yếu tố tự nhiên và các hoạt động kinh tế xã hội, chính trị quyết định một cách khách quan phù hợp với “sức chứa” hợp lý của nó. Vùng được coi là công cụ không thể thiếu trong hoạch định phát triển nền kinh tế quốc gia. Tính khách quan của vùng được con người nhận thức và sử dụng trong quá trình phát triển và cải tạo nền kinh tế. Vùng là cơ sở để hoạch định các chiến lược, các kế hoạch phát triển theo lãnh thổ và để quản lý các quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên mỗi vùng.
Mọi sự gò ép phân chia vùng theo chủ quan áp đặt đều có thể dẫn tới làm quá tải, rối loạn các mối quan hệ, làm tan vỡ thế phát triển cân bằng, lâu bền của vùng. ¾ Các vùng liên kết với nhau rất chặt chẽ (chủ yếu thông qua giao lưu kinh tế - kỹ thuật - văn hoá và những mối liên hệ tự nhiên được quy định bởi các dòng sông, vùng biển, các tuyến giao thông chạy qua nhiều lãnh thổ. Như vậy cần nhấn mạnh là mỗi vùng có đặc điểm và những điều kiện phát triển riêng biệt. Việc bố trí sản xuất không thể tuỳ tiện theo chủ quan.
Trong kinh tế thị trường, việc phân bố sản xuất mang nhiều màu sắc và dễ có tính tự phát. Nếu để mỗi nhà đầu tư tự lựa chọn địa điểm phân bố thì dễ dẫn tới những hậu quả nghiêm trọng và phá vỡ môi trường. Vì vậy, Nhà nước cần 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com có sự can thiệp đúng mức nhằm tạo ra sự phát triển hài hoà cho mỗi vùng và cho tất cả các vùng. Phân vùng theo trình độ phát triển Ngoài cách phân chia lãnh thổ quốc gia thành các vùng theo các nhân tố cấu thành, người ta còn phân chia lãnh thổ quốc gia thành các vùng theo trình độ phát triển.
Đây là kiểu phân loại đang thịnh hành trên thế giới, nó phục vụ cho việc quản lý, điều khiển các quá trình phát triển theo lãnh thổ quốc gia. Theo cách này có các loại phân vùng chủ yếu sau: - Vùng phát triển: Thường là những lãnh thổ hội tụ nhiều yếu tố thuận lợi cho sự phát triển, đã trải qua một thời kỳ lịch sử phát triển, đã tập trung dân cư và các năng lực sản xuất, chúng có vai trò quyết định đối với nền kinh tế - xã hội của đất nước. - Vùng chậm phát triển: Thường là những lãnh thổ xa các đô thị, thiếu nhiều điều kiện phát triển (nhất là về mạng lưới giao thông, mạng lưới cung cấp điện); kinh tế chưa phát triển; dân trí thấp, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. Đối với những vùng loại này, người ta còn sử dụng khái niệm vùng cần hỗ trợ.
- Vùng trì trệ, suy thoái: Ở các nước công nghiệp phát triển, thường gặp vùng loại này. Đây là hậu quả của quá trình khai thác tài nguyên lâu dài mà không có biện pháp bảo vệ môi trường khiến cho tài nguyên bị cạn kiệt, những ngành kinh tế và vùng lãnh thổ gắn với tài nguyên đó lâm vào tình trạng trì trệ, suy thoái. Vùng kinh tế trọng điểm: Vùng kinh tế trọng điểm là vùng có ranh giới “cứng” và ranh giới “mềm”. Ranh giới “cứng” bao gồm một số đơn vị hành chính cấp tỉnh và ranh giới “mềm” gồm các đô thị và phạm vi ảnh hưởng của nó.
Một vùng không thể phát triển kinh tế đồng đều ở tất cả các điểm trên lãnh thổ của nó theo cùng một thời gian. Thông thường nó có xu hướng phát 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển nhất ở một hoặc vài điểm, trong khi đó ở những điểm khác lại chậm phát triển hoặc trì trệ. Tất nhiên, các điểm phát triển nhanh này là những trung tâm, có lợi thế so với toàn vùng. Từ nhận thức về tầm quan trọng kết hợp với việc tìm hiểu những kinh nghiệm thành công và thất bại về phát triển công nghiệp có trọng điểm của một số quốc gia và vùng lãnh thổ, từ những năm 90 của thế kỷ XX, Việt Nam đã tiến hành nghiên cứu và xây dựng các vùng kinh tế trọng điểm.
Vấn đề phát triển ba vùng kinh tế trọng điểm của cả nước được khẳng định trong các văn kiện của Đảng và Nhà nước. Lãnh thổ được gọi là vùng kinh tế trọng điểm phải thoả mãn các yếu tố sau: ¾ Có tỷ trọng lớn trong tổng GDP của quốc gia và trên cơ sở đó, nếu được đầu tư tích cực sẻ có khả năng tạo ra tốc độ phát triển nhanh cho cả nước. ¾ Hội tụ đủ các điều kiện thuận lợi và ở mức độ nhất định, đã tập trung tiềm lực kinh tế (kết cấu hạ tầng, lao động lỹ thuật, các trung tâm đào tạo và nghiên cứu khoa học cấp quốc gia và vùng, có vị thế hấp dẫn với các nhà đầu tư, có tỷ trọng lớn trong GDP của cả nước.) ¾ Có khả năng tạo tích luỹ đầu tư để tái sản xuất mở rộng đồng thời có thể tạo nguồn thu ngân sách lớn. Trên cơ sở đó, vùng này không những chỉ tự đảm bảo cho mình mà còn có khả năng hỗ trợ một phần cho các vùng khác khó khăn hơn.
¾ Có khả năng thu hút những ngành công nghiệp mới và các ngành dịch vụ then chốt để rút kinh nghiệm về mọi mặt cho các vùng khác trong phạm vi cả nước. Từ đây, tác động của nó là lan truyền sự phân bố công nghiệp ra các vùng xung quanh với chức năng là trung tâm của một lãnh thổ rộng lớn. Như vậy, mục đích của phân chia lãnh thổ quốc gia thành các vùng đều nhằm tạo căn cứ xây dựng các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com kinh tế - xã hội theo lãnh thổ và phục vụ việc xây dựng cơ chế, chính sách bảo đảm cho phát triển bền vững và đạt hiệu quả cao trên khắp các vùng đất nước. Căn cứ chủ yếu để phân vùng là sự đồng nhất về các yếu tố tự nhiên, dân cư và xã hội; hầu như có chung bộ khung kết cấu hạ tầng, từ đó các địa phương trong cùng một vùng có những nhiệm vụ kinh tế tương đối giống nhau đối với nền kinh tế của đất nước cả trong hiện tại cũng như trong tương lai phát triển.
Khái niệm đầu tư phát triển công nghiệp 2.Khái niệm đầu tư phát triển. Từ trước đến nay có rất nhiều cách định nghĩa đầu tư. Theo cách hiểu thông thường nhất, đầu tư là sự hy sinh các nguồn lực ở hiện tại để tiến hành các hoạt động nào đó nhằm thu về các kết quả nhất định trong tương lai lớn hơn các nguồn lực đã bỏ ra để đạt được các kết quả đó. Như vậy, mục tiêu của mọi công cuộc đầu tư là đạt được các kết quả lớn hơn so với những hy sinh về nguồn lực mà người đầu tư phải gánh chịu khi tiến hành hoạt động đầu tư.
Loại đầu tư đem lại các kết quả không chỉ người đầu tư mà cả nền kinh tế xã hội được hưởng thụ, không chỉ trực tiếp làm tăng tài sản của chủ đầu tư mà của cả nền kinh tế chính là đầu tư phát triển. Còn các loại đầu tư chỉ trực tiếp làm tăng tài sản chính của người đầu tư, tác động gián tiếp làm tăng tài sản của nền kinh tế thông qua sự đóng góp tài chính tích luỹ của các hoạt động đầu tư này cho đầu tư phát triển, cung cấp vốn cho hoạt động đầu tư phát triển và thúc đẩy quá trình lưu thông phân phối các sản phẩm do các kết quả của đầu tư phát triển tạo ra, đó là đầu tư tài chính và đầu tư thương mại. Đầu tư phát triển, đầu tư tài chính và đầu tư thương mại là ba loại đầu tư luôn tồn tại và có quan hệ tương hỗ với nhau. Đầu tư phát triển tạo tiền đề để tăng tích luỹ, phát triển hoạt động đầu tư tài chính và đầu tư thương mại.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngược lại, đầu tư tài chính và đầu tư thương mại hỗ trợ và tạo điều kiện để tăng cường đầu tư phát triển.