Chương 1 QUÁ TRÌNH DU NHẬP, PHÁT TRIỂN VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA ĐẠO TIN LÀNH Ở THÁI NGUYÊN 1. Một số đặc điểm về tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội và dân tộc, tín ngưỡng tôn giáo ở Thái Nguyên có liên quan đến sự du nhập và phát triển của đạo Tin lành 1. Đặc điểm về tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội Thái Nguyên là một tỉnh thuộc khu vực miền núi và trung du Bắc bộ, là trung tâm của vùng Đông bắc, có vị trí tiếp giáp với đồng bằng Bắc bộ và miền núi phía Bắc, là vùng nối giữa thủ đô Hà Nội với các tỉnh miền núi Đông bắc. Phía Bắc tiếp giáp với thủ đô Hà Nội, phía Tây giáp với tỉnh Vĩnh Phúc và tỉnh Tuyên Quang.
Thái Nguyên được coi là cửa ngõ bảo vệ Kinh đô Thăng Long, Đông Đô xưa và Thủ đô Hà Nội ngày nay. Từ thế kỷ XV, Nguyễn Trãi đã xác định vị trí chiến lược của Thái Nguyên trong sách Dư địa chí: “Đấy (Thái Nguyên) là nơi phên giậu thứ hai về phương bắc vậy” [74,tr. Với vị trí rất thuận lợi về giao thông, Thái Nguyên cách sân bay quốc tế Nội Bài 50 km, cách biên giới Trung Quốc 200km, cách trung tâm Hà Nội 75 km và cảng Hải Phòng là 200 km. Thái Nguyên còn là điểm nút giao lưu thông qua hệ thống đường bộ, đường sắt, đường sông hình rẻ quạt kết nối với các tỉnh thành, đường quốc lộ 3 nối Hà Nội đi Bắc Kạn; Cao Bằng và cửa khẩu Việt Nam - Trung Quốc; quốc lộ 1B Lạng Sơn; quốc lộ 37 Bắc Ninh, Bắc Giang.
Hệ thống đường sông Đa Phúc - Hải Phòng; đường sắt Thái Nguyên - Hà Nội - Lạng Sơn. Tỉnh Thái Nguyên có diện tích tự nhiên 3.541,47 km2 và dân số 1.000 triệu người, với 8 dân tộc anh em chủ yếu sinh sống đó là: Kinh, 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tày, Nùng, Sán Dìu, Mông, Sán Chay, Hoa và Dao. Hiện nay, tỉnh Thái Nguyên có 9 đơn vị hành chính: Thành phố Thái Nguyên; Thị xã Sông Công và 7 huyện: Phổ Yên, Phú Bình, Đồng Hỷ, Võ Nhai, Định Hóa, Đại Từ, Phú Lương. Tổng số gồm 180 xã, trong đó có 125 xã là vùng cao và miền núi, còn lại là các xã đồng bằng và trung du, trong đó có 41 xã đặc biệt khó khăn thuộc diện 135.
Do nằm ở phía Bắc của đồng bằng Bắc bộ nên Thái Nguyên là vùng đồi núi có nhiều kiểu địa hình khác nhau, từ đồng bằng đến các vùng đồi và các đồi núi thấp xen kẽ, nên có khí hậu lạnh, nhiều sương muối ảnh hưởng đến phát triển sản xuất của đồng bào các dân tộc. Thái Nguyên là nơi có nhiều cơ sở kinh tế, văn hóa, quốc phòng có tầm chiến lược của đất nước như khu công nghiệp Gang thép, cụm công nghiệp cơ khí Gò Đầm, có 7 trường Đại học, 18 trường Cao đẳng, trung học và dạy nghề. Trong 5 năm qua nền kinh tế có bước phát triển khá toàn diện trên các lĩnh vực, đã làm tăng tiềm lực của kinh tế của tỉnh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hàng năm đạt 11,11%, cao hơn giai đoạn 2001 - 2005 và cao hơn mức bình quân chung của cả nước.
Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng dần tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ. So với đầu nhiệm kỳ, tỷ trọng khu vực công nghiệp - xây dựng tăng từ 38,71% lên 41,6%; khu vụ dịch vụ tăng từ 35,08% lên 37,32%; khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản từ 26,21% xuống còn 21,08%. GDP bình quân đầu người năm 2010 ước đạt 17,4 triệu đồng (tương đương 950 USD), gấp 2,9 lần so với năm 2005 và gấp 6,1 lần so với năm 2000 [70,tr. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, Thái Nguyên cũng đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức như: các tệ nạn xã hội, thiên tai, dịch bệnh gia súc; giá cả đầu tư vào ở hầu hết các ngành sản xuất đều tăng làm cho chi phí sản xuất tăng rất cao đã đẩy giá thành sản phẩm tăng lên, ảnh 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng không nhỏ tới sức cạnh tranh; kết cấu cơ sở hạ tầng, nhất là kết cấu hạ tầng khu vực nông thôn miền núi tuy đã cải thiện nhưng vẫn thiếu và xuống cấp; đời sống của một bộ phận đồng bào dân tộc còn khó khăn, nhất là đồng bào các DTTS ít người (Năm 2008, tỷ lệ đói nghèo của tỉnh còn 17,74%, trong đó tỷ lệ đói nghèo thuộc các xã đặc biệt khó khăn là 28,42%) [74,tr.45]; lĩnh vực xã hội còn nhiều bức xúc, tại nạn giao thông tuy có nhiều biện pháp nhằm kiềm chế nhưng vẫn chưa có xu hướng giảm.
Thái Nguyên là một tỉnh nằm ở trung tâm của khu vực miền núi và trung du phía Bắc, là cửa ngõ nối liền với vùng đồng bằng châu thổ Bắc bộ, vì thế Thái Nguyên vừa là cái nôi, là điểm hội tụ nền văn hóa đặc sắc của các DTTS trong vùng lại vừa là nơi giao lưu, hội nhập với nền văn hóa của người Việt (Kinh) vùng đồng bằng tạo nên một nền văn hóa phong phú đa đạng và đậm đà bản sắc dân tộc. Điều này được thể hiện qua văn học dân gian truyền miệng, ca dao, dân ca và các lễ hội truyền thống của các dân tộc Thái Nguyên. Mỗi dân tộc có các truyện thần thoại, truyền thuyết như: Giếng Dội, Núi Xem, Núi Văn, Núi Võ (Đại Từ), Đồi vua mọc, Đá miếu nữ tướng (Phú Lương); truyện cổ tích như sự tích Thôm tồng (ao đồng) ở Phú Bình, Thác Đao (Giải lụa đào) ở Đại Từ, Tua tềnh, Tua nhi (Kiểu tấm cám) ở Định Hóa. Phong phú hơn cả là kho tàng ca dao, dân ca của các dân tộc với những làn điệu như hát Gầu Plềnh (hát giao duyên), Gầu xống (hát cưới xin), Gầu tú ở (hát cúng ma) của người Mông ở Đồng Hỷ; hát lượn của người Tầy, Nùng ở Định Hóa, Võ Nhai… Lễ hội truyền thống của các dân tộc cũng là nét văn hóa mang tính bản địa rõ rệt như Hội lồng tồng (xuống đồng), Hội then, các hội đền hàng năm như Hội Duổm, Hội chùa hang… Trong lễ hội bao giờ cũng có cả những hoạt động văn hóa thể thao dân tộc như tung còn (Tày, Nùng) đánh đu, đánh vật, chọi gà, đánh cờ của người Việt (Kinh), đánh quay, trồng cây chuối của người Cao Lan - Sán chỉ, múa sư tử của người Hoa… làm rộn rã tưng bừng 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không khí ngày hội.
Bên cạnh đó Thái Nguyên còn có các di tích lịch sử, các kiến trúc nghệ thuật chùa chiền, đình, đền tại nhiều địa phương trong tỉnh. Đặc điểm về dân tộc, tín ngưỡng và tôn giáo * Đặc điểm về dân tộc: Thái Nguyên là một tỉnh miền núi trung du, là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội của các tỉnh Việt Bắc (cũ), gồm 8 dân tộc anh em đang sinh sống. Có dân tộc vốn là dân bản địa có mặt từ xa xưa, có dân tộc mới đến nhập cư từ 2 - 3 thế kỷ trước đây. Cụ thể là dân tộc Kinh có 786.939 người (chiếm 75%), dân tộc thiểu số có 258.966 người (chiếm 25%), trong đó: dân tộc Tày là 116.452 người (chiếm 10,95%), dân tộc Nùng là 53.543 người (chiếm 5,03%), dân tộc Sán Dìu là 37.149 người (chiếm 3,49%), dân tộc Sán Chay là 29.180 người (chiếm 2,74%), dân tộc Dao là 21.270 người (chiếm 2,00%), dân tộc Hoa là 5.815 người (chiếm 0, 54%), dân tộc Mông là 5.000 người là các DTTS khác đang cư trú làm ăn, công tác, học tập, đóng quân trên địa bàn tỉnh [69,tr.
Đồng bào các DTTS ở tỉnh Thái Nguyên sống xen kẽ trong từng bản, thôn, xóm ở các xã miền núi, vùng cao, vùng sâu, vùng xa thuộc các huyện vùng cao, miền núi phía bắc của tỉnh như: Võ Nhai, Đồng Hỷ, Phú Lương, Định Hóa, Đại Từ.048 xóm, bản, tổ dân phố. Có nhiều xóm, bản đồng bào DTTS số xen kẽ với dân tộc Kinh. Điều đó đã tạo điều kiện thuận lợi để tăng cường quan hệ hiểu biết lẫn nhau trong lao động sản xuất, giao lưu kinh tế, văn hóa xã hội giữa các dân tộc. Tuy vậy, cũng có nhiều xóm, bản chỉ có một dân tộc cư trú như: Dân tộc Tày có: 267 xóm, bản; Sán Chay: 64 xóm, bản; Nùng: 42 xóm, bản; Mông: 13 xóm, bản; Sán Dìu: 56 xóm, bản; Dao: 57 xóm, bản [69,tr.
Trải qua các thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, đồng bào các DTTS ở tỉnh Thái Nguyên vẫn giữ vững một lòng đi theo Đảng và cách mạng, đã 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com luôn phát huy truyền thống đoàn kết, cần cù lao động sản xuất, từng bước nâng cao đời sống vật chất tinh thần, giữ gìn và phát triển bản sắc văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, do điều kiện đất đai canh tác bạc màu, thiếu vốn, thiếu giống và tư liệu sản xuất, trình độ canh tác lạc hậu nên thu nhập (lương thực) trên đầu người còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao. Bên cạnh đó, các phương tiện thông tin đại chúng (đài, báo) cũng còn hạn chế trong việc phổ biến, tuyên truyền, hướng dẫn kỹ thuật làm ăn. đến với đồng bào.
Vì vậy, chất lượng cuộc sống (vật chất, tinh thần) của đồng bào các DTTS nhìn chung còn rất thấp so với đồng bào Kinh. Đồng bào các DTTS ở tỉnh Thái Nguyên có một số nét tâm lý đặc trưng chung như: dễ tin, dễ ngờ; ghét những thói hư tật xấu, sự phản bội; tự ty dân tộc, dễ tự ái, không tin vào sự hứa hẹn xuông mà chỉ tin vào những việc làm, hành động cụ thể. Nghiên cứu và hiểu sâu đặc điểm này sẽ thuận lợi cho công tác của ta đối với vùng DTTS. Về phong tục tập quán: Do trình độ dân trí thấp, công tác tuyên truyền, vận động, giáo dục của ta còn hạn chế nên ở một số vùng, một số dân tộc còn lưu truyền một số hủ tục lạc hậu, mê tín gây tâm lý nặng nề và tốn kém về kinh tế như: ốm đau đi xem bói, cúng ma; làm ma khô dài ngày khi có người chết; thách cưới trong dựng vợ gả chồng, tảo hôn.
Trong các dân tộc nói trên, đáng chú ý là dân tộc Mông và Dao. - Về dân tộc Dao: Trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên hiện có: 4.270 người Dao đang cư trú ở tại 172 xóm, bản thuộc 69 xã, thị trấn của các huyện Võ Nhai, Đồng Hỷ, Định Hóa, Phú Lương, Phổ Yên, Phú Bình…(có 57 xóm, bản toàn tòng người Dao). Gồm các ngành Dao như: Dao Ô gang, Dao đỏ, Dao Quần 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.