Chương 1. Giới thiệu Giới thiệu về bối cảnh và vấn đề nghiên cứu Chương 2. Tổng quan của vấn đề nâng cao kết quả đào tạo nghề cho lao động nông thôn Trình bài cơ sở lý thuyết, những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả đào tạo nghề và một số nghiên cứu thực nghiệm liên quan. Phương pháp nghiên cứu Chương này nêu rõ phương pháp nghiên cứu, xác định mẫu nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu, phương pháp xử lý và phân tích thông tin.
Kết quả nghiên cứu Chương này đưa ra thực trạng đào tạo nghề của địa phương từ năm 2011-2014, từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao kết quả đào tạo nghề cho lao động nông trên địa bàn huyện Châu Thành tỉnh Tây Ninh. Kết luận và kiến nghị Từ kết quả nghiên cứu được ở chương 4 sẽ đưa ra kết luận và kiến nghị về vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Đồng thời, đưa ra những hạn chế của luận văn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 6 Chương 2.
TỔNG QUAN CỦA ĐÀO TẠO NGHỀ CHO LAO ĐỘNG NÔNG THÔN 2.1 Một số khái niệm liên quan 2.1 Khái niệm nghề, đào tạo và đào tạo nghề nghiệp Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, 2002. Giáo trình Kinh tế lao động, Nhà xuất bản Đại học kinh tế quốc dân thì khái niệm nghề được hiểu như sau: Nghề là một dạng xác định của hoạt động trong hệ thống phân công lao động của xã hội, là toàn bộ kiến thức và kỹ năng mà một người lao động cần có để thực hiện các hoạt động xã hội nhất định trong một lĩnh vực lao động nhất định. Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2006. Luật Dạy nghề số 76/2006/QH11 ngày 29/11/2006.
Nghề là một lĩnh vực hoạt động lao động mà trong đó, nhờ được đào tạo, con người có được những tri thức, những kỹ năng để làm ra các loại sản phẩm vật chất hay tinh thần nào đó, đáp ứng được những nhu cầu của xã hội. Nghề bao gồm nhiều chuyên môn, chuyên môn là một lĩnh vực lao động sản xuất hẹp mà ở đó, con người bằng năng lực thể chất và tinh thần của mình làm ra những giá trị vật chất như: Thực phẩm, lương thực, công cụ lao động…hoặc giá trị tinh thần như: sách báo, phim ảnh, âm nhạc, tranh vẽ…với tư cách là những phương tiện sinh tồn và phát triển của xã hội. Đào tạo được hiểu là quá trình hoạt động có mục đích, có tổ chức, nhằm hình thành và phát triển có hệ thống các tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, thái độ,… để hoàn thiện nhân cách cho mỗi cá nhân, tạo tiền đề cho họ có thể vào đời hành nghề một cách có năng xuất và hiệu quả. Đào tạo được thực hiện bởi các loại hình tổ chức chuyên ngành nhằm thay đổi hành vi và thái độ làm việc của con người, tạo cho họ khả năng đáp ứng tiêu chuẩn và hiệu quả của công việc chuyên môn.
TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Quốc hội nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2014. Luật Giáo dục nghề nghiệp số 74/2014/QH13 ngày 27/11/2014. Đào tạo nghề nghiệp là hoạt động dạy và học, nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học hoặc để nâng cao trình độ nghề nghiệp. Luật dạy nghề năm 2006, trang 1, định nghĩa: “Dạy nghề là hoạt động dạy và học nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp cần thiết cho người học nghề để có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm sau khi hoàn thành khóa học ”.
Có thể thấy, về cơ bản đào tạo nghề và dạy nghề không có sự khác biệt nhiều về nội dung. Đào tạo nghề phục vụ cho mục tiêu kinh tế xã hội, trước hết là phương hướng phân công lao động mới, tạo cơ hội cho mọi người đều được học tập nghề nghiệp để dễ dàng tìm kiếm việc làm hoặc học lên trình độ cao hơn.2 Khái niệm lao động, lao động nông thôn và chuyển dịch cơ cấu lao động C. Toàn tập, tập 23, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội. Lao động “trước hết là một quá trình diễn ra giữa con người và tự nhiên, một quá trình trong đó, bằng hoạt động của chính mình, con người làm trung gian, điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên”.
Nông thôn là vùng khác với thành thị ở chỗ ở đó có một cộng đồng chủ yếu là nông dân sống và làm việc, có mật độ dân cư thấp, cơ cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hoá thấp hơn. Lao động nông thôn là những người thuộc lực lượng lao động và tham gia hoạt động trong hệ thống các ngành kinh tế nông thôn như trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ trong nông thôn. Theo Nguyễn Ngọc Sơn, 2006. “Chuyển dịch cơ cấu lao động và việc làm ở Việt Nam giai đoạn 2001” trên tạp chí Kinh tế và dự báo số 3, trang 26.
Chuyển dịch cơ cấu lao động là quá trình phân phối, bố trí lao động theo những quy luật, những xu hướng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 tiến bộ, nhằm mục đích sử dụng đầy đủ và hiệu quả các nguồn lực để tăng trưởng và phát triển.3 Khái niệm đào tạo mới, đào tạo lại và đào tạo nâng cao Đào tạo mới là loại hình đào tạo nghề áp dụng cho những người chưa có nghề. Đào tạo mới để đáp ứng yêu cầu tăng thêm lao động có nghề trên các lĩnh vực lao động sản xuất, phục vụ đời sống. Đào tạo lại là đào tạo nghề áp dụng với những người đã có nghề, song vì lý do nào đó nghề của họ không còn phù hợp nữa vì vậy phải đào tạo cho họ một nghề mới để đáp ứng được nhu cầu nhận được công việc với yêu cầu cao hơn. Đào tạo nâng cao là quá trình bồi dưỡng nâng cao kiến thức và kinh nghiệm làm việc để người lao động có thể đảm nhận được công việc với yêu cầu cao hơn.4 Khái niệm về quản lý, quản lý đào tạo nghề Quản lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý) đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích tổ chức.
Quản lý đào tạo nghề là hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, của chủ thể quản lý trong hệ thống đào tạo nghề, là sự điều hành hệ thống và các cơ sở dạy nghề. Quản lý đào tạo nghề đòi hỏi yêu cầu cao về tính toàn diện, tính thống nhất, tính liên tục, tính kế thừa và tính phát triển… Quản lý đào tạo nghề là một quá trình tổ chức điều khiển, kiểm tra, đánh giá các hoạt động đào tạo nghề của toàn hệ thống theo kế hoạch và chương trình nhất định nhằm đạt được các mục tiêu của toàn hệ thống.2 Một số đặc điểm của lao động nông thôn Do lao động nông thôn sống chủ yếu tham gia sản xuất trong các ngành nông, lâm, ngư nghiệp và do tính chất riêng của ngành nông nghiệp nên luận văn đưa ra một số đặc điểm của người lao động nông thôn như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Lao động nông thôn có tính thời vụ, có thời kỳ căng thẳng, có thời kỳ nhàn rỗi. Điều này ảnh hưởng đến nhu cầu trong từng thời kỳ; đời sống sản xuất và thu nhập của lao động nông nghiệp. Do tính chất công việc trong sản xuất nông nghiệp mà hình thành nên tâm lý hay thói quen làm việc một cách không liên tục.
Lao động nông thôn có kết cấu phức tạp không đồng nhất và có trình độ rất khác nhau. Hoạt động sản xuất nông nghiệp được tham gia bởi nhiều người ở nhiều độ tuổi khác nhau trong đó có cả những người ở ngoài độ tuổi lao động. Thu nhập của người lao động nông thôn còn thấp, tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là tại vùng ven biển, vùng núi, vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số. Trình độ của Lao động nông thôn thấp khả năng tổ chức sản xuất kém, ngay thực tế cả những người trong độ tuổi lao động thì trình độ vẫn thấp hơn so với lao động trong các ngành kinh tế khác.3 Mục tiêu của đào tạo nghề cho lao động nông thôn Giai đoạn 2011 – 2015 Đào tạo nghề cho 5.000 lao động nông thôn, trong đó: Khoảng 4.000 lao động nông thôn được học nghề (1.000 người học nghề nông nghiệp; 3.000 người học nghề phi nông nghiệp ), trong đó đặt hàng dạy nghề khoảng 120.000 người thuộc diện hộ nghèo , người dân tộc thiểu số, lao động nông thôn bị thu hồi đất canh tác có khó khăn về kinh tế.
Tỷ lệ có việc làm sau khi học nghề trong giai đoạn này tối thiểu đạt 70%; Giai đoạn 2016 – 2020 Đào tạo nghề cho 6.000 lao động nông thôn, trong đó: Khoảng 5.000 lao động nông thôn được học nghề (1.000 người học nghề nông nghiệp; 4.000 người học nghề phi nông nghiệp ), trong đó đặt hàng dạy nghề khoảng 380.000 người thuộc diện hộ nghèo , người dân tộc thiểu số , lao động nông TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 10 thôn bị thu hồi đất canh tác có khó khăn về kinh tế. Tỷ lệ có việc làm sau khi học nghề trong giai đoạn này tối thiểu đạt 80%; 2.4 Ý nghĩa của đào tạo nghề cho lao động nông thôn Đào tạo nghề cho lao động nông thôn là việc làm thiết thực góp phần giải quyết công ăn việc làm cho số lao động nông thôn nhàn rỗi do không có nghề; một số do không thi vào các trường đại học, cao đẳng, trung cấp hoặc do thi trượt, hoàn cảnh không thể có khả năng thi tiếp; một số khác là bộ đội xuất ngũ trở về địa phương, nông dân bị thu hồi đất để xây dựng các khu công nghiệp. Đối với những lao động nông thôn, người có trình độ văn hóa thấp thì học nghề là biện pháp duy nhất để nâng cao trình độ kiến thức, kỹ năng, tay nghề cho người lao động vì họ không thể đáp ứng được các yêu cầu của giáo dục chuyên nghiệp. Đồng thời, đào tạo nghề cho lao động nông thôn sẽ huy động được tối đa lực lượng lao động của xã hội và phát triển kinh tế - xã hội.
Phát triển lực lượng lao động thông qua đào tạo sẽ phát huy được năng lực, sở trường của từng người lao động và nhờ vậy hiệu quả kinh tế của sản xuất kinh doanh ngày một nâng cao 2.