®¹i häc quèc gia hµ néi TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------------------- NGUYỄN VŨ NGỌC DUNG Đạo đức học Êpiquya LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học Mã số: 60 22 80 Người hướng dẫn: PGS. Đặng Hữu Toàn Hà Nội - 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc lôc PhÇn më ®Çu. £piquya vµ hÖ thèng triÕt häc cña «ng. £piquya – cuéc ®êi vµ sù nghiÖp.Cuéc ®êi £piquya.
Sù nghiÖp s¸ng t¹o cña £piquya. HÖ thèng triÕt häc £piquya. Häc thuyÕt vÒ nhËn thøc.29 Ch−¬ng 2: Häc thuyÕt vÒ ®¹o ®øc cña ªpiquya vµ mÊy nhËn xÐt vÒ häc thuyÕt nµy .1 Quan niÖm cña £piquya vÒ cuéc sèng h¹nh phóc. Quan niÖm cña £piquya vÒ sù c«ng b»ng, t×nh b¹n vµ sù th«ng th¸i.VÒ sù c«ng b»ng .VÒ sù th«ng th¸i.
MÊy nhËn xÐt vÒ ®¹o ®øc häc £piquya .66 Danh môc Tµi liÖu tham kh¶o.70 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n §èi víi em, hµnh tr×nh ®i t×m tri thøc lµ mét trong nh÷ng cuéc hµnh tr×nh gian nan nhÊt nh−ng còng vinh quang nhÊt vµ h¹nh phóc nhÊt. Còng trªn chÆng ®−êng Êy, ngoµi sù nç lùc cña b¶n th©n m×nh, lµ sù chØ b¶o tËn t×nh cña c¸c thÇy c« gi¸o. Víi tÊm lßng biÕt ¬n s©u s¾c, em xin göi lêi c¶m ¬n tíi c¸c thÇy c« gi¸o, ®Æc biÖt lµ thÇy gi¸o h−íng dÉn PGS. §Æng H÷u Toµn ®· gióp ®ì em hoµn thµnh luËn v¨n nµy.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi cam ®oan T«i xin cam ®oan LuËn v¨n nµy lµ kÕt qu¶ nghiªn cøu cña t«i d−íi sù h−íng dÉn cña PGS. T«i xin cam ®oan ®Ò tµi nµy kh«ng trïng víi bÊt cø ®Ò tµi luËn v¨n th¹c sÜ nµo ®· ®−îc c«ng bè ë ViÖt Nam. T«i hoµn toµn chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ néi dung cña ®Ò tµi. Ng−êi cam ®oan NguyÔn Vò Ngäc Dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ®¹i häc quèc gia hµ néi Tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n -------------*******-------------- NguyÔn vò ngäc dung ®¹o ®øc häc £piquya LuËn v¨n th¹c sü triÕt häc Chuyªn ngµnh: TriÕt häc M· sè: 60 22 80 Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS.
§Æng H÷u Toµn Hµ néi - 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -1- PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Chóng ta ®Òu biÕt, trong lÞch sö t− t−ëng nh©n lo¹i, cã nh÷ng t− t−ëng kh«ng bao giê trë nªn phai mê víi thêi gian. Tªn tuæi cña nh÷ng ng−êi s¸ng t¹o ra nh÷ng t− t−ëng nµy còng kh«ng bao giê ®øng ngoµi tiÕn tr×nh ph¸t triÓn lÞch sö cña t− duy nh©n lo¹i. Dï ®· cã biÕt bao thÕ hÖ nèi tiÕp nhau qua ®i trong tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö nh©n lo¹i, song nh÷ng tªn tuæi ®ã vÉn ®−îc nh¾c ®Õn víi mét niÒm t«n kÝnh vµ ng−ìng mé ®Õn ®é sïng kÝnh.
Cßn t− t−ëng cña hä th× lu«n ®−îc c¸c nhµ t− t−ëng thÕ hÖ sau nèi tiÕp nhau kÕ thõa, bæ sung, ph¸t triÓn vµ ®ång thêi thÓ hiÖn ra d−íi nh÷ng d¹ng thøc míi nh»m lµm phong phó thªm cho nh÷ng ch©n lý cña thêi ®¹i. §óng nh− vËy, c¸c nhµ triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i ®· tõng lµm kinh ng¹c biÕt bao nh÷ng trÝ tuÖ anh minh, nh÷ng khèi ãc thiªn tµi trong suèt nhiÒu thÕ kû ®· qua vµ c¸c t¸c phÈm cña hä dÉu kh«ng cßn nguyªn vÑn, vÉn cã tÇm ¶nh h−ëng lín lao ®Õn sù ph¸t triÓn cña c¸c nÒn v¨n minh c¶ ë ph−¬ng T©y lÉn ph−¬ng §«ng. Víi mét hÖ thèng triÕt häc ®a d¹ng, víi nh÷ng nhµ triÕt häc ®· ®¹t tíi ®Ønh cao trÝ tuÖ cña loµi ng−êi thêi cæ ®¹i, Hy L¹p ®· trë thµnh c¸i n«i cña triÕt häc ch©u ¢u vµ cña c¶ thÕ giíi. NÒn v¨n ho¸ Hy L¹p cæ ®¹i nãi chung, triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i nãi riªng ®· ®−îc lÞch sö t− t−ëng nh©n lo¹i coi lµ ®Ønh cao rùc rì cña nÒn v¨n minh thÕ giíi cæ ®¹i.
Vµ ®óng nh− Ph.¡ngghen ®· kh¼ng ®Þnh, víi nÒn v¨n ho¸ nµy, víi hÖ thèng tiÕt häc nµy “mét thÕ giíi míi ®· hiÖn ra tr−íc m¾t ph−¬ng T©y kinh ng¹c: ®ã lµ thêi cæ Hy L¹p” [20, tr. R»ng, “trong triÕt häc còng nh− trong nhiÒu lÜnh vùc kh¸c, chóng ta ph¶i lu«n lu«n trë l¹i víi thµnh tùu cña c¸i d©n téc nhá bÐ lóc ®ã, c¸i d©n téc mµ n¨ng lùc vµ ho¹t ®éng toµn diÖn cña nã ®· t¹o ra cho nã mét ®Þa vÞ mµ kh«ng mét d©n téc nµo kh¸c cã thÓ mong −íc ®−îc trong lÞch sö ph¸t triÓn cña nh©n lo¹i”, bëi tõ ®©y, “tõ c¸c h×nh thøc mu«n h×nh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -2- mu«n vÎ cña triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i, ®· cã mÇm mèng vµ ®ang n¶y në hÇu hÕt tÊt c¶ c¸c lo¹i thÕ giíi quan sau nµy” [20, tr. Trong triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i, triÕt häc £piquya ®−îc coi lµ sù th¨ng hoa cao nhÊt cña t− duy duy vËt trong ®êi sèng tinh thÇn cña ng−êi Hy L¹p cæ ®¹i ë thêi kú suy tho¸i cña x· héi chiÕm h÷u n« lÖ (thÕ kû III- I tr−íc. B»ng chøng cho sù næi tiÕng cña nhµ t− t−ëng, nhµ triÕt häc, “nhµ khai s¸ng vÜ ®¹i nhÊt” [15, tr.
322] cña triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i nµy lµ ë chç, “ng−êi theo chñ nghÜa £piquya” hay “chñ nghÜa £piquya” ®· ®i vµo ph¹m vi giao tiÕp cña hµng triÖu ng−êi trªn thÕ giíi. Tuy nhiªn, kh«ng ph¶i bÊt cø ai khi nãi ®Õn tõ nµy còng ®Òu biÕt ®Õn nh÷ng t− t−ëng nguyªn b¶n cña «ng. §«i khi, chñ nghÜa £piquya cßn ®−îc hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n hoÆc tÇm th−êng ho¸ nh− mét sù cæ suý cho cuéc sèng v« c¶m, kh«ng mét nçi −u phiÒn khi ®· ®Çy tho¶ m·n. Mét trong nh÷ng c¸ch hiÓu nh− vËy lµ do chÞu ¶nh h−ëng cña nh÷ng c©u chuyÖn mang tÝnh truyÒn thuyÕt vÒ £piquya vµ c¸c häc thuyÕt do nh÷ng kÎ thï cña «ng - c¸c nhµ duy t©m, mÞ d©n thªu dÖt nªn.
£piquya lµm triÕt häc, nghiªn cøu triÕt häc nh− mét ng−êi nghÖ sü muèn lµm ®Ñp cho ®êi vµ «ng coi ®ã lµ h¹nh phóc trÝ tuÖ cña m×nh. ¤ng tõng nãi r»ng: “§õng ®Ó cho mét ng−êi nµo xa rêi triÕt häc khi cßn trÎ vµ còng ®õng ®Ó ai mÖt mái v× triÕt häc khi tuæi giµ…TriÕt häc cÇn thiÕt cho c¶ ng−êi giµ lÉn ng−êi trΔ [Xem;29, tr. LuËn ®iÓm nµy cña £piquya kh«ng nh÷ng cã gi¸ trÞ s©u s¾c trong thêi ®¹i mµ trÝ tuÖ nh©n lo¹i ®ang ®i nh÷ng b−íc ®i ®Çu tiªn ®Ó kiÕm t×m sù“th«ng th¸i” vµ “uyªn b¸c”, mµ cßn lµ chuÈn mùc cho nh÷ng ai muèn quan t©m, häc tËp, nghiªn cøu vµ sèng víi triÕt häc trong thÕ kû XXI nµy, thÕ kû mµ tri thøc, khoa häc ngµy cµng chiÕm vÞ trÝ quan träng ®êi sèng x· héi vµ ®ang thùc sù trë thµnh lùc l−îng s¶n xuÊt tùc tiÕp nh− dù b¸o cña C.M¸c ®· ®¸nh gi¸ £piquya lµ “nhµ khai s¸ng vÜ ®¹i nhÊt” thêi kú Hy L¹p ho¸ vµ còng kh«ng ph¶i ngÉu nhiªn C.M¸c chän hÖ thèng triÕt häc cña «ng lµ mét trong nh÷ng ®èi t−îng nghiªn cøu trong LuËn ¸n TiÕn sÜ cña m×nh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- M¶ng ®Ò tµi g¾n liÒn víi c«ng lao cña £piquya trong nÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i mµ chóng ta kh«ng thÓ kh«ng nãi tíi lµ “§¹o ®øc häc”.
§¹o ®øc häc cña £piquya kh«ng chØ t«n vinh «ng víi t− c¸ch lµ nhµ th«ng th¸i, nhµ triÕt häc næi tiÕng, mµ cßn lµm chÊn ®éng x· héi ®−¬ng thêi víi «ng. §iÒu kh¼ng ®Þnh nµy hoµn toµn ®óng ®¾n, bëi chñ nghÜa duy vËt vµ v« thÇn ®· ®−a £piquya ®Õn víi ®¹o lý cuéc sèng, chø kh«ng ph¶i ®¹o lý cuéc sèng ®· ®−a «ng ®Õn víi thuyÕt nguyªn tö duy vËt. Sù xuyªn t¹c cã chñ ®Ých ®¹o ®øc häc cña £piquya vµ tuyªn bè nh÷ng ng−êi theo chñ nghÜa £piquya lµ “nh÷ng ng−êi ®èt ch¸y” cuéc sèng, nh÷ng ng−êi kh«ng cã ®¹o ®øc ch¼ng qua chØ lµ hµnh ®éng thÊp hÌn nh»m h¹ thÊp nh÷ng suy t− triÕt häc s©u s¾c, nh÷ng triÕt lý vÒ cuéc sèng vµ lµm l·ng quªn chñ nghÜa duy vËt vµ v« thÇn cña nhµ triÕt häc vÜ ®¹i £piquya. Khi chän cho m×nh c¸ch sèng thÇm lÆng, kh«ng mµng danh lîi, quyÒn lùc ®Ó dèc t©m, ®Ó dµnh trän cuéc ®êi cho triÕt häc.
£piquya ®· ®−îc thõa nhËn lµ mét ng−êi tinh tÕ cao th−îng vµ cã søc l«i cuèn, cã kh¶ n¨ng kh¬i dËy lßng yªu mÕn sù “th«ng th¸i” vµ tËn tuþ cña b¹n bÌ, ®ång nghiªp, sù nhiÖt t×nh sïng mé thËm chÝ cña c¶ nh÷ng ng−êi sèng sau «ng rÊt xa - “«ng ®¸ng ®−îc gäi lµ mét vÞ thÇn”, mét con ng−êi mµ “m«i miÖng ch©n chÝnh chØ thèt ra toµn sù thËt” (Lucxªri 95-55 tr−íc. ChÝnh v× lèi sèng ®ã nªn “®¹o ®øc häc” cña £piquya ®· ¶nh h−ëng ®Õn hÇu hÕt nh÷ng t− t−ëng kh¸c trong hÖ thèng triÕt häc cña «ng vµ ®ång thêi còng t¸c ®éng kh«ng nhá tíi nhiÒu tr−êng ph¸i, nhiÒu t− t−ëng triÕt häc cïng thêi kú vµ c¶ ®Õn ngµy nay. TiÕp tôc nghiªn cøu triÕt häc £piquya vµ lµm s©u s¾c ®¹o ®øc häc cña «ng lµ mét viÖc lµm hÕt søc cÇn thiÕt, ®Æc biÖt trong bèi c¶nh nh©n lo¹i ®ang h−íng tíi v× mét thÕ giíi hoµ b×nh, thÞnh v−îng, vµ h¹nh phóc. MÆt kh¸c, nghiªn cøu vÒ “®¹o ®øc häc” cña £piquya sÏ t¹o c¬ së cho viÖc nghiªn cøu nh÷ng t− t−ëng kh¸c cña «ng vµ gãp phÇn lý gi¶i søc sèng cña nã trong c¸c trµo l−u triÕt häc ph−¬ng T©y hiÖn ®¹i.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- ViÖc gi¶ng d¹y lÞch sö triÕt häc ë n−íc ta ®ang ®−îc ph¸t triÓn m¹nh, ®ßi hái ph¶i cã nhiÒu c«ng tr×nh ®i vµo t×m hiÓu, nghiªn cøu m¶ng ®Ò tµi quan träng vµ khã kh¨n nµy, phôc vô c«ng t¸c gi¸o dôc vµ nghiªn cøu lý luËn. LÞch sö triÕt häc tõ tr−íc tíi nay lu«n lµ lÞch sö t×m liÕm, kh¸m ph¸ vµ kÕ thõa nh÷ng t− t−ëng cã gi¸ trÞ. Mét trong nh÷ng trang gióp chóng ta b−íc nh÷ng b−íc ®i ®Çu tiªn trong chÆng ®−êng ®ã lµ nÒn triÕt häc Hy L¹p cæ ®¹i vµ £piquya xøng ®¸ng ®−îc thÕ hÖ ngµy nay quan t©m víi mét lßng ng−ìng mé s©u s¾c. V× lÝ do trªn t«i chän “§¹o ®øc häc £piquya” lµm ®Ò tµi cho LuËn v¨n th¹c sü cña m×nh.
T×nh h×nh nghiªn cøu Nh÷ng vÊn ®Ò b¶n thøc luËn, nhËn thøc luËn ®· ®−îc ®Æt ra tõ rÊt sím cïng víi sù h×nh hµnh, ph¸t triÓn cña triÕt häc vµ x· héi loµi ng−êi. TriÕt häc £piqua ®· ®−îc quan t©m nghiªn cøu, diÔn gi¶i ngay tõ thêi cæ ®¹i vµ trong suèt qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö triÕt häc cho tíi tËn ngµy nay.