Luận văn thạc sĩ ueh đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn tp hcm

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn tín dụng ngân hàng của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại TP HCM.

• Tác giả: Phan Thị Thanh Diễm
• Người hướng dẫn: PGS. Trầm Thị Xuân Hương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Đánh Giá Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Tiếp Cận Nguồn Vốn Tín Dụng Ngân Hàng Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trên Địa Bàn Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DNNVV
• 1.1. Tổng quan về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV
• 1.1.1. Cơ sở lý luận về DNNVV
• 1.1.2. Khái niệm DNNVV
• 1.1.3. Đặc điểm của DNNVV
• 1.2. Một số công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của DNNVV
• 1.2.1. Một số công trình nghiên cứu nước ngoài
• 1.2.2. Một số công trình nghiên cứu trong nước
• 1.3. Bài học kinh nghiệm của các nước trên thế giới nhằm cải thiện và nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các DNNVV
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Nhật
• 1.3.3. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.3.4. Kinh nghiệm của Cộng hòa Liên bang Đức
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 2.1. Tình hình phát triển các DNNVV hoạt động trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.2. Một số sản phẩm tín dụng phổ biến được các NHTM áp dụng cho các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3. Thực trạng khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.1. Quy mô của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.2. Cơ cấu nguồn vốn của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.3. Nhu cầu vốn của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.4. Mức độ đáp ứng nhu cầu vốn của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.5. Nhận xét chung về thực trạng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các NHTM đối với các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 2.3.5.1. Những mặt tích cực
• 2.3.5.2. Những khó khăn và tồn tại
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ KHẢO SÁT CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 3.1. Tổng quát tình hình các DNNVV được khảo sát
• 3.2. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của DNNVV
• 3.2.1. Xét dưới góc độ DNNVV
• 3.2.1.1. Đặc điểm của DNNVV
• 3.2.1.2. Quan hệ giao dịch với ngân hàng thương mại
• 3.2.1.3. Đánh giá về khả năng đáp ứng các điều kiện cấp tín dụng của ngân hàng đối với DNNVV
• 3.2.2. Xét dưới góc độ ngân hàng
• 3.2.2.1. Đánh giá về chính sách tín dụng của ngân hàng
• 3.2.2.2. Đánh giá khả năng DNNVV đáp ứng các điều kiện cấp tín dụng của ngân hàng thương mại
• 3.3. Những kết luận rút ra từ kết quả khảo sát
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: ỨNG DỤNG KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀO VIỆC CẢI THIỆN VÀ NÂNG CAO KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA CÁC DNNVV TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
• 4.1. Định hướng, chiến lược phát triển tín dụng ngân hàng của các NHTM đối với DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 4.2. Các giải pháp, kiến nghị nhằm cải thiện và nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các DNNVV trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh
• 4.2.1. Giải pháp từ phía NHTM
• 4.2.2. Giải pháp từ phía DNNVV
• 4.2.3. Giải pháp từ phía chính phủ
• 4.2.4. Giải pháp từ phía ngân hàng nhà nước
• 4.3. Kết luận chương 4
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• PHỤ LỤC 1. PHỤ LỤC 1
• PHỤ LỤC 2. PHỤ LỤC 2
• PHỤ LỤC 3. PHỤ LỤC 3
• PHỤ LỤC 4. PHỤ LỤC 4

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng Của Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng là một yếu tố quan trọng quyết định sự phát triển của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại TP. Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ, DNNVV đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng của các doanh nghiệp này vẫn còn nhiều hạn chế. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận tín dụng sẽ giúp các doanh nghiệp có chiến lược phù hợp để cải thiện tình hình tài chính của mình.

1.1. Định Nghĩa Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Tại TP. Hồ Chí Minh

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) được định nghĩa theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm số lượng lao động, tổng nguồn vốn và doanh thu hàng năm. Tại Việt Nam, theo Nghị định số 56/2009/NĐ-CP, DNNVV được chia thành ba loại: siêu nhỏ, nhỏ và vừa. Điều này giúp xác định rõ ràng các doanh nghiệp nào đủ điều kiện để nhận hỗ trợ từ ngân hàng.

1.2. Vai Trò Của DNNVV Trong Nền Kinh Tế

DNNVV đóng góp một phần lớn vào GDP và tạo ra hàng triệu việc làm. Sự phát triển của các doanh nghiệp này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần ổn định xã hội. Tuy nhiên, để phát huy vai trò này, DNNVV cần có khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng ngân hàng một cách hiệu quả.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Đối Với Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng

Mặc dù DNNVV có tiềm năng lớn, nhưng họ vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận tín dụng ngân hàng. Những vấn đề này bao gồm quy trình vay vốn phức tạp, yêu cầu tài sản đảm bảo cao và sự thiếu hụt thông tin về các sản phẩm tín dụng. Những yếu tố này đã tạo ra rào cản lớn cho DNNVV trong việc tiếp cận nguồn vốn cần thiết.

2.1. Quy Trình Vay Vốn Phức Tạp

Quy trình vay vốn tại các ngân hàng thương mại thường yêu cầu nhiều giấy tờ và thủ tục phức tạp. Điều này khiến cho DNNVV gặp khó khăn trong việc hoàn thiện hồ sơ vay vốn, dẫn đến việc không thể tiếp cận được nguồn vốn cần thiết.

2.2. Yêu Cầu Tài Sản Đảm Bảo Cao

Nhiều ngân hàng yêu cầu DNNVV phải có tài sản đảm bảo lớn để được cấp tín dụng. Điều này là một thách thức lớn đối với các doanh nghiệp nhỏ, vì họ thường không có đủ tài sản để thế chấp.

III. Phương Pháp Cải Thiện Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng

Để cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng, DNNVV cần áp dụng một số phương pháp hiệu quả. Việc nâng cao chất lượng hồ sơ vay vốn, cải thiện mối quan hệ với ngân hàng và tìm hiểu các sản phẩm tín dụng phù hợp là những bước quan trọng.

3.1. Nâng Cao Chất Lượng Hồ Sơ Vay Vốn

DNNVV cần chuẩn bị hồ sơ vay vốn đầy đủ và chính xác, bao gồm báo cáo tài chính, kế hoạch kinh doanh và các tài liệu liên quan. Việc này sẽ giúp ngân hàng đánh giá tốt hơn khả năng trả nợ của doanh nghiệp.

3.2. Cải Thiện Mối Quan Hệ Với Ngân Hàng

Xây dựng mối quan hệ tốt với ngân hàng là rất quan trọng. DNNVV nên thường xuyên giao tiếp với ngân hàng để hiểu rõ hơn về các sản phẩm tín dụng và điều kiện vay vốn.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của DNNVV mà còn cần sự hỗ trợ từ phía ngân hàng và chính phủ. Các chính sách hỗ trợ và chương trình đào tạo cho DNNVV sẽ giúp họ nâng cao khả năng tiếp cận vốn.

4.1. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Chính Phủ

Chính phủ cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho DNNVV, bao gồm các chương trình tín dụng ưu đãi và hỗ trợ đào tạo. Điều này sẽ giúp DNNVV nâng cao khả năng tiếp cận nguồn vốn tín dụng.

4.2. Đào Tạo Và Tư Vấn Cho DNNVV

Các chương trình đào tạo và tư vấn về quản lý tài chính và lập kế hoạch kinh doanh sẽ giúp DNNVV cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng. Việc này không chỉ giúp họ hiểu rõ hơn về quy trình vay vốn mà còn nâng cao năng lực quản lý tài chính.

V. Kết Luận Về Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Ngân Hàng

Khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng của DNNVV tại TP. Hồ Chí Minh vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với sự nỗ lực từ cả phía doanh nghiệp và các tổ chức tài chính, khả năng tiếp cận này có thể được cải thiện. Việc áp dụng các giải pháp hợp lý sẽ giúp DNNVV phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của DNNVV Tại TP. Hồ Chí Minh

DNNVV có tiềm năng lớn trong việc đóng góp vào sự phát triển kinh tế của TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, để phát huy tiềm năng này, cần có sự hỗ trợ từ các chính sách và chương trình cụ thể.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Cải Thiện

Cần có các giải pháp cụ thể nhằm cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng cho DNNVV, bao gồm việc đơn giản hóa quy trình vay vốn và tăng cường hỗ trợ từ phía ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) chiếm tới 97% tổng số cơ sở sản xuất kinh doanh tại Thành phố Hồ Chí Minh, đóng vai trò đầu tàu thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm cho hơn 65% lực lượng lao động và tạo nguồn thu ngân sách bền vững. Dù quy mô tín dụng toàn địa bàn tăng trưởng vượt bậc, đạt mức 931.100 tỷ đồng vào cuối năm 2013, nhưng thực tế chỉ có khoảng 32% DNNVV tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng thương mại chính thức.

Sự khan hiếm nguồn vốn lưu động và vốn đầu tư trung dài hạn đã đẩy khu vực kinh tế tư nhân vào tình trạng đình đốn nghiêm trọng. Minh chứng rõ nét là làn sóng 20.585 doanh nghiệp giải thể hoặc ngừng hoạt động tại Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2013, tương đương 81,2% số lượng doanh nghiệp thành lập mới trong cùng năm. Luận văn thạc sĩ kinh tế chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Phan Thị Thanh Diễm do PGS. Trầm Thị Xuân Hương hướng dẫn tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh được thực hiện nhằm nhận diện, lượng hóa và đánh giá mức độ tác động của các yếu tố cản trở khả năng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của khối DNNVV.

Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát các doanh nghiệp thương mại dịch vụ và thương mại sản xuất tại 4 quận trọng điểm thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, bao quát chuỗi dữ liệu thứ cấp từ năm 2007 đến năm 2013. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở khoa học để các ngân hàng thương mại tái cấu trúc chính sách tín dụng, góp phần kéo giảm tỷ lệ nợ xấu đang ở mức 4,7% tổng dư nợ năm 2013, đồng thời giải phóng nguồn lực tài chính cho khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết bất cân xứng thông tin (Asymmetric Information) và hiện tượng phân bổ tín dụng theo hạn ngạch (Credit Rationing) của Stiglitz và Weiss (1981). Khi thông tin giữa bên đi vay và bên cho vay không đồng đều, ngân hàng thương mại có xu hướng sử dụng lãi suất và tài sản bảo đảm như công cụ sàng lọc nhằm hạn chế rủi ro lựa chọn nghịch và rủi ro đạo đức. Khung lý thuyết này kết hợp với mô hình đánh giá tín dụng 5C kinh điển gồm: Tư cách người vay (Character), Năng lực tài chính (Capacity), Vốn tự có (Capital), Tài sản bảo đảm (Collateral) và Điều kiện kinh tế vĩ mô (Conditions).

Đề tài kế thừa và phát triển mô hình hồi quy tiếp cận tín dụng của Hongjiang Zhao, Wenxu Wu và Xuehua Chen (2008) với hàm xác suất vay vốn phụ thuộc vào tài sản thế chấp, quy mô doanh nghiệp, vốn tự có, mức độ chấp nhận điều khoản ngân hàng và mối quan hệ tín dụng. Đồng thời, nghiên cứu tham chiếu báo cáo của Beck và cộng sự (2010) thuộc Ngân hàng Thế giới, chỉ ra khoảng cách tài chính lớn khi tỷ lệ yêu cầu tài sản thế chấp tại các nước đang phát triển lên tới gần 100% so với mức 60% ở các quốc gia phát triển. Các khái niệm trọng tâm bao gồm DNNVV theo tiêu chuẩn vốn dưới 10 tỷ đồng theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, chất lượng tín dụng, minh bạch báo cáo tài chính và rủi ro tín dụng ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp hài hòa phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp 176 doanh nghiệp nhỏ và vừa thuộc nhiều hình thức sở hữu (công ty TNHH, công ty cổ phần, doanh nghiệp tư nhân) trên địa bàn 4 quận tại Thành phố Hồ Chí Minh trong năm 2013. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để bao quát đầy đủ hai nhóm ngành chủ lực là thương mại dịch vụ và sản xuất chế biến. Cỡ mẫu 176 quan sát đảm bảo tính đại diện thống kê cho tổng thể hơn 88.000 DNNVV đang hoạt động.

Dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2007 - 2013 được tổng hợp từ Ngân hàng Nhà nước chi nhánh TP.HCM, Cục Thống kê TP.HCM và Sở Kế hoạch và Đầu tư TP.HCM. Phần mềm phân tích kinh tế lượng Eviews và SPSS được sử dụng để tiến hành thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy thang đo, phân tích tương quan và ước lượng hồi quy. Phương pháp này được lựa chọn vì cho phép xử lý hiệu quả hiện tượng đa cộng tuyến, lượng hóa chính xác mức độ tác động biên của từng yếu tố đặc điểm doanh nghiệp, chính sách ngân hàng và môi trường vĩ mô đến xác suất được duyệt khoản vay. Quá trình phân tích trải qua 3 mốc thời gian biến động: trước khủng hoảng năm 2008, giai đoạn suy thoái 2008 - 2011 và giai đoạn tái cấu trúc phục hồi 2012 - 2013.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm trên 176 doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Thành phố Hồ Chí Minh đã làm sáng tỏ 4 phát hiện cốt lõi:

Thứ nhất, tài sản bảo đảm là rào cản lớn nhất đối với việc tiếp cận vốn tín dụng. Có tới 50% doanh nghiệp thừa nhận gặp trở ngại lớn do không có tài sản thế chấp giá trị cao hoặc tài sản không đáp ứng tiêu chuẩn pháp lý khắt khe của ngân hàng thương mại. Ngân hàng chủ yếu chấp nhận bất động sản và hạn chế nhận quyền sở hữu nhà xưởng trên đất thuê, máy móc thiết bị hay hàng tồn kho luân chuyển.

Thứ hai, tỷ lệ đáp ứng nhu cầu vốn vay của các ngân hàng thương mại ở mức rất thấp. Trong số 126 doanh nghiệp có nộp hồ sơ xin vay vốn (chiếm 71,59% tổng mẫu khảo sát), có tới 43,65% doanh nghiệp hoàn toàn không vay được vốn. Tỷ lệ doanh nghiệp được đáp ứng đủ 100% nhu cầu vay chỉ đạt vỏn vẹn 8,08%; nhóm được đáp ứng từ 50% đến dưới 75% nhu cầu chiếm 20,63% và nhóm nhận được từ 25% đến dưới 50% nhu cầu chiếm 11,90%.

Thứ ba, quy mô doanh nghiệp nhỏ và năng lực tài chính yếu kém làm giảm nghiêm trọng hệ số tín nhiệm. 75% doanh nghiệp được khảo sát có quy mô vốn điều lệ dưới 2 tỷ đồng và thời gian hoạt động dưới 5 năm; 85% doanh nghiệp sử dụng dưới 99 lao động. Cơ cấu vốn của các DNNVV bị mất cân đối nghiêm trọng khi nợ phải trả chiếm bình quân tới 69% tổng nguồn vốn, trong khi tài sản lưu động chiếm 61% tổng tài sản.

Thứ tư, cơ cấu sản phẩm tín dụng chưa đa dạng, thiên lệch hoàn toàn về các khoản vay ngắn hạn. 61% tổng dư nợ cho vay của khối ngân hàng thương mại cổ phần dành cho DNNVV là các khoản vay có kỳ hạn dưới 1 năm. Nhu cầu vay tập trung vào bổ sung vốn lưu động ngắn hạn (23,81%) và vay đầu tư tài sản cố định (19,84%), trong khi các sản phẩm tài trợ thương mại hiện đại như bao thanh toán chỉ chiếm 3,97% và dịch vụ thuê mua tài chính đạt 0%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng khó khăn trong tiếp cận tín dụng của DNNVV gắn liền với bối cảnh nợ xấu toàn hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố tăng đột biến. Nợ xấu đã leo thang từ mức 1.067 tỷ đồng (tỷ lệ 0,46%) năm 2007 lên 36.703 tỷ đồng năm 2012 và đạt 44.697 tỷ đồng vào cuối năm 2013, chiếm 4,7% tổng dư nợ. Áp lực nợ quá hạn tăng vọt lên mức 6,28% buộc các ngân hàng phải thắt chặt khẩu vị rủi ro, nâng cao tiêu chuẩn thẩm định dòng tiền và bắt buộc phải có tài sản bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Khi biểu diễn trên các biểu đồ phân phối cột và bảng số liệu chéo, mối quan hệ giữa quy mô vốn điều lệ, thâm niên hoạt động với xác suất tiếp cận tín dụng thể hiện độ dốc dương rõ rệt: doanh nghiệp có vốn điều lệ càng lớn và thời gian hoạt động trên 3 năm có tỷ lệ tiếp cận vốn thành công cao gấp 2,5 lần so với doanh nghiệp mới thành lập dưới 1 năm. Điều này hoàn toàn tương đồng với các kết luận thực nghiệm của Beck và cộng sự (2007) cũng như nghiên cứu của GS. Nguyễn Thị Cành (2008) tại Việt Nam: sự bất đối xứng thông tin và thiếu hụt báo cáo tài chính kiểm toán minh bạch đã triệt tiêu độ tin cậy của doanh nghiệp nhỏ trong mắt cán bộ tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tháo gỡ điểm nghẽn dòng vốn tín dụng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động đồng bộ:

Nhóm giải pháp từ phía Ngân hàng thương mại: Các ngân hàng cần chủ động tái cấu trúc danh mục sản phẩm tín dụng, giảm tỷ trọng cho vay phụ thuộc vào thế chấp bất động sản xuống dưới 50% trong vòng 24 tháng tới; đồng thời nâng tỷ trọng cấp tín dụng dựa trên quản lý dòng tiền, bao thanh toán và tài trợ chuỗi cung ứng lên mức 15%. Rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ từ mức trung bình 15 ngày xuống còn tối đa 7 ngày làm việc. Xây dựng quy trình chấm điểm tín dụng nội bộ riêng biệt phù hợp với đặc thù dòng tiền của doanh nghiệp nhỏ.

Nhóm giải pháp từ phía Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Chủ doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa hệ thống chứng từ kế toán, tách bạch rõ ràng giữa tài chính cá nhân và tài chính công ty, tiến tới minh bạch hóa báo cáo tài chính theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Nâng tỷ trọng vốn chủ sở hữu trong cơ cấu nguồn vốn kinh doanh lên tối thiểu 35% - 40% để giảm áp lực chi phí lãi vay và cải thiện hệ số thanh toán nợ. Xây dựng phương án sản xuất kinh doanh khả thi với kế hoạch luân chuyển dòng tiền chi tiết cho từng chu kỳ 6 đến 12 tháng.

Nhóm giải pháp từ phía Ngân hàng Nhà nước: Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, duy trì trần lãi suất cho vay ngắn hạn hợp lý từ 7% đến 9%/năm đối với 5 lĩnh vực ưu tiên phát triển. Mở rộng và hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC), tạo điều kiện cho các ngân hàng thương mại tra cứu lịch sử tín dụng doanh nghiệp nhanh chóng với chi phí thấp. Phân bổ hạn mức tăng trưởng tín dụng cao hơn cho các tổ chức tín dụng duy trì tỷ trọng dư nợ DNNVV đạt trên 45% tổng dư nợ.

Nhóm giải pháp từ phía Chính phủ và UBND TP.HCM: Kiện toàn tổ chức và tăng quy mô vốn điều lệ của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV TP.HCM lên trên 1.000 tỷ đồng, áp dụng cơ chế bảo lãnh linh hoạt từ 70% đến 80% giá trị khoản vay cho các dự án ứng dụng công nghệ cao. Học tập kinh nghiệm triển khai hệ thống đánh giá tài chính Shindan của Thái Lan và chương trình tín dụng bảo lãnh KfW của Cộng hòa Liên bang Đức để cung cấp dịch vụ tư vấn quản trị miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và các kết quả nghiên cứu thực nghiệm trong luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Ban lãnh đạo và chủ sở hữu các Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Tài liệu giúp chủ doanh nghiệp nhận diện rõ các tiêu chuẩn khắt khe trong quy trình thẩm định tín dụng của ngân hàng, từ đó chủ động khắc phục các điểm yếu về báo cáo tài chính, cơ cấu nợ vay hiện chiếm tới 69% tổng tài sản, biết cách lựa chọn các sản phẩm tài trợ vốn phù hợp như bao thanh toán hay vay tín chấp chuỗi cung ứng.

Cán bộ quản trị và chuyên viên tín dụng tại các Ngân hàng thương mại: Cung cấp khung đánh giá rủi ro 5C toàn diện và các mô hình chấm điểm tín dụng thực tế, giúp cán bộ ngân hàng thiết kế các gói sản phẩm may đo cho từng ngành nghề thương mại và sản xuất, vừa thúc đẩy tăng trưởng dư nợ vừa kiểm soát an toàn tỷ lệ nợ xấu dưới ngưỡng 3%.

Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cung cấp chuỗi dữ liệu thực chứng 2007 - 2013 và các phân tích thể chế giá trị để Ngân hàng Nhà nước, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng và triển khai các gói hỗ trợ lãi suất đúng đối tượng thụ hưởng.

Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Là tài liệu tham khảo học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp (Mixed Methods), kỹ thuật phân tích số liệu trên Eviews, hệ thống hóa toàn diện các lý thuyết kinh điển và bài học kinh nghiệm phát triển tín dụng doanh nghiệp nhỏ từ Đức, Nhật Bản, Thái Lan và Trung Quốc.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào có mức độ ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định cấp tín dụng của ngân hàng đối với DNNVV? Tài sản bảo đảm và tính minh bạch của báo cáo tài chính là hai yếu tố mang tính quyết định nhất. Kết quả khảo sát 176 doanh nghiệp cho thấy hơn 50% trường hợp bị từ chối vay vốn xuất phát từ việc thiếu tài sản thế chấp bất động sản hợp pháp hoặc không chứng minh được dòng tiền kinh doanh rõ ràng qua sổ sách kế toán.

Tại sao tỷ lệ nợ xấu gia tăng lại khiến doanh nghiệp nhỏ càng khó tiếp cận nguồn vốn ngân hàng? Khi nợ xấu tại các ngân hàng thương mại cổ phần trên địa bàn thành phố tăng vọt lên mức 36.703 tỷ đồng vào năm 2012 và chiếm 4,7% tổng dư nợ năm 2013, các ngân hàng buộc phải nâng cao tiêu chuẩn kiểm soát rủi ro. Điều này khiến điều kiện thẩm định bị siết chặt, trực tiếp dẫn đến việc 43,65% hồ sơ xin vay của doanh nghiệp bị từ chối.

Doanh nghiệp nhỏ có thể vay vốn ngân hàng mà không cần tài sản thế chấp bất động sản không? Doanh nghiệp hoàn toàn có thể tiếp cận vốn thông qua các sản phẩm như bao thanh toán nội địa, thấu chi tài khoản, tài trợ xuất khẩu bằng L/C hoặc vay tín chấp qua Quỹ bảo lãnh tín dụng. Tuy nhiên, tỷ lệ tiếp cận các sản phẩm này còn thấp, chỉ chiếm 3,97% đối với bao thanh toán, đòi hỏi doanh nghiệp phải có hợp đồng kinh tế minh bạch và đối tác thanh toán uy tín.

Mô hình hỗ trợ vốn của Thái Lan và Đức có thể ứng dụng như thế nào tại Việt Nam? TP.HCM có thể áp dụng hệ thống chẩn đoán sức khỏe tài chính Shindan của Thái Lan để chuẩn hóa tiêu chí cấp vốn và học tập mô hình quỹ bảo lãnh công của Đức. Cơ chế này cho phép ngân hàng chia sẻ rủi ro tín dụng với nhà nước, nâng mức bảo lãnh lên 70% - 90% giá trị khoản vay giúp doanh nghiệp thiếu tài sản thế chấp vẫn nhận được vốn.

Doanh nghiệp nhỏ cần thực hiện những bước cụ thể nào để cải thiện điểm xếp hạng tín dụng? Doanh nghiệp cần thiết lập hệ thống kế toán rõ ràng, duy trì tỷ trọng vốn chủ sở hữu trên 35% tổng nguồn vốn và xây dựng phương án kinh doanh chi tiết. Đồng thời, việc thực hiện thanh toán đều đặn qua tài khoản ngân hàng và duy trì lịch sử trả nợ đúng hạn trên hệ thống CIC sẽ giúp tăng cơ hội giải ngân vốn thành công.

Kết luận

Những đóng góp và hàm ý chính sách nổi bật của luận văn bao gồm:

• Làm rõ nghịch lý tăng trưởng tín dụng: Khối DNNVV chiếm 97% tổng số cơ sở kinh doanh tại TP.HCM nhưng chỉ có khoảng 32% doanh nghiệp tiếp cận được nguồn vốn tín dụng ngân hàng chính thức.
• Nhận diện chính xác điểm nghẽn: Thiếu tài sản bảo đảm chuẩn mực và báo cáo tài chính kém minh bạch là hai rào cản nội tại lớn nhất khiến 43,65% hồ sơ vay vốn của doanh nghiệp bị từ chối hoàn toàn.
• Tác động từ rủi ro nợ xấu: Tỷ lệ nợ xấu leo thang lên mức 4,7% tổng dư nợ năm 2013 đã thúc đẩy các ngân hàng thương mại siết chặt quy trình thẩm định, tạo ra sự phân bổ tín dụng theo hạn ngạch khắt khe.
• Cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý: 61% dư nợ tập trung vào các khoản vay ngắn hạn, trong khi các giải pháp tài trợ chuỗi cung ứng và bao thanh toán phi tài sản thế chấp chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn 3,97%.
• Giải pháp hành động đồng bộ: Cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa 4 chủ thể gồm Ngân hàng thương mại, Doanh nghiệp nhỏ, Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ để hoàn thiện cơ chế bảo lãnh và đa dạng hóa gói tín dụng.

Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và cung cấp bức tranh thực chứng sâu sắc về thực trạng tiếp cận vốn của DNNVV tại TP.HCM giai đoạn 2007 - 2013, mở ra hướng đi chiến lược cho việc tái cấu trúc thị trường tài chính giai đoạn 2014 - 2020. Các nhà quản trị doanh nghiệp, cán bộ quản lý ngân hàng và chuyên gia hoạch định chính sách hãy tham khảo và ứng dụng các kết quả nghiên cứu này để tối ưu hóa năng lực tài chính, khơi thông dòng vốn và thúc đẩy kinh tế phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KHẢ NĂNG TIẾP CẬN NGUỒN VỐN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG CỦA DNNVV. Tổng quan về tín dụng ngân hàng đối với DNNVV 1. Cơ sở lý luận về DNNVV 1.

Khái niệm DNNVV Doanh nghiệp nhỏ và vừa là một trong những đối tượng doanh nghiệp có đóng góp lớn vào sự phát triển kinh tế của hầu hết các quốc gia trên thế giới. Tùy thuộc điều kiện kinh tế - xã hội, chiến lược, mục tiêu và định hướng của mỗi quốc gia, khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa được định nghĩa khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung doanh nghiệp nhỏ và vừa có chung một nội dung như sau: DNNVV là cơ sở sản xuất kinh doanh vì lợi nhuận, có quy mô doanh nghiệp giới hạn theo các tiêu thức như: số lao động, tổng nguồn vốn, tổng tài sản hay doanh thu hàng năm, và các tiêu thức khác thay đổi theo từng thời kỳ nhất định của mỗi quốc gia. Theo quan niệm của ngân hàng thế giới (WB) và công ty tài chính quốc tế (IFC) thì doanh nghiệp nhỏ và vừa là những doanh nghiệp có quy mô vốn, lao động và doanh thu nhỏ.

Trong khi đó, theo khối liên minh Châu Âu EU, DNNVV là những doanh nghiệp có dưới 250 nhân công và doanh số hàng năm dưới 50 triệu Euro, được chia thành ba loại: siêu nhỏ, nhỏ và vừa (Bảng 1.2, phụ lục 3) Ở Việt Nam, theo quy định tại điều 3, nghị định số 56/2009/NĐ-CP của chính phủ ngày 30 tháng 06 năm 2009 của Chính phủ: “DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên)”. Ngoài các tiêu chí của nghị định này còn căn cứ vào ngành nghề hoạt động để phân loại, cụ thể được thể hiện ở bảng 1. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa Ưu điểm của DNNVV Thứ nhất: năng động, linh hoạt, thích ứng nhanh với sự biến động của thị trường Các DNNVV có mức đầu tư ban đầu thấp, sử dụng ít lao động và tận dụng các nguồn lực tại chỗ nên có thể dễ dàng chuyển đổi phương thức sản xuất kinh doanh, đổi mới trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 thiết bị kĩ thuật, thay đổi mặt bằng kinh doanh, loại hình doanh nghiệp, chuyển hướng kinh doanh hay thậm chí dễ dàng giải thể doanh nghiệp. Thứ hai, các DNNVV được thành lập dễ dàng do vốn đầu tư ít Các DNNVV cần một số vốn rất thấp, mặt bằng không lớn, điều kiện sản xuất đơn giản là có thể bắt đầu hoạt động.

Vì vậy, số lượng DNNVV tăng rất nhanh, và chiếm tỷ lệ tuyệt đối trong tổng số các doanh nghiệp trong nền kinh tế. Thứ ba, yêu cầu công nghệ không cao, sử dụng chủ yếu là lao động thủ công Các DNNVV thường sử dụng các loại máy móc công nghệ trung bình, đòi hỏi sử dụng nhiều lao động nên góp phần giải quyết công ăn việc làm cho người lao động. Thứ tư, DNNVV chỉ cần diện tích nhỏ, đòi hỏi cơ sở hạ tầng không quá cao Do quy mô nhỏ nên các DNNVV có thể đặt được ở nhiều nơi trong nước từ thành thị đến nông thôn, miền núi, hải đảo. Bộ máy tổ chức gọn nhẹ, linh hoạt, dễ quản lý, dễ quyết định.

Đồng thời, do tính chất linh hoạt cũng như quy mô nhỏ, DNNVV có thể dễ dàng phát hiện thay đổi nhu cầu của thị trường, nhanh chóng chuyển đổi hướng kinh doanh, phát huy tính năng động sáng tạo, tự chủ, nhạy bén trong lựa chọn thay đổi mặt hàng. Hạn chế của DNNVV Thứ nhất, quy mô nhỏ, vốn ít: Vốn kinh doanh chủ yếu là vốn tự có của chủ doanh nghiệp, hoặc vay mượn từ người thân, bạn bè, khả năng tiếp cận nguồn vốn từ các tổ chức tín dụng thấp. Đặc điểm này đã làm cho các DNNVV gặp nhiều khó khăn trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, thường phải thuê mặt bằng với diện tích hạn chế, cách xa trung tâm, hoặc sử dụng đất riêng của mình làm mặt bằng sản xuất kinh doanh. Thứ hai, khả năng tiếp cận thị trường kém: Do quy mô nhỏ và khả năng tài chính cho hoạt động marketing hạn hẹp, quy mô thị trường bó hẹp trong phạm vi địa phương nên khả năng tiếp cận thị trường kém, thiếu khả năng mở rộng thị trường tiêu thụ, khó khăn trong việc thiết lập và mở rộng hợp tác với bên ngoài.

Thứ ba, chất lượng nguồn nhân lực thấp Phần lớn các DNNVV sử dụng lao động giản đơn, trình độ tay nghề của người lao động thấp, thiếu đội ngũ quản lý có trình độ và kỹ năng quản lý. Chủ DNNVV thường không đủ khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp lớn trong việc thuê lao động có tay nghề cao do hạn chế về khả năng tài chính. Bên cạnh đó, định kiến của người lao động với các doanh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 nghiệp khu vực này vẫn còn khá lớn do rủi ro mất việc, không ổn định, lương thấp, không có cơ hội thăng tiến; do đó DNNVV không thu hút được đội ngũ lao động chất lượng cao. Số lao động mà các DNNVV sử dụng khá lớn, tại khu vực Châu Á- Thái Bình Dương DNNVV sử dụng trên 60% lao động, tại Nhật Bản khoảng 75%.

(Tạp chí dân chủ và phát luật, 03/2014) Bộ máy quản lý thường gọn nhẹ, trình độ tổ chức quản lý chưa cao: Các DNNVV được thành lập và hoạt động chủ yếu dựa vào năng lực và kinh nghiệm của bản thân chủ doanh nghiệp, không được đào tạo qua trường lớp hay khóa quản lý chính quy nên tổ chức bộ máy rất gọn nhẹ, các quyết định trong quản lý cũng được thực hiện nhanh chóng. Chủ doanh nghiệp vừa quản lý doanh nghiệp, vừa tham gia trực tiếp vào sản xuất nên mức độ chuyên môn trong quản lý không cao. Trình độ công nghệ thấp, năng suất lao động kém: do đa số DNNVV được thành lập với số vốn ban đầu rất hạn chế nên trang bị máy móc thiết bị lạc hậu, khó có khả năng đầu tư công nghệ mới, hiện đại do chi phí đầu tư công nghệ mới và kỹ thuật hiện đại cao thường vượt quá khả năng của các DNNVV. Điều này dẫn đến năng suất lao động của DNNVV thấp, khả năng cạnh tranh kém từ đó dẫn đến không đủ năng lực vay vốn để nâng cấp, mua mới các trang thiết bị và công nghệ hiện đại.

Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế Doanh nghiệp nhỏ và vừa là bộ phận cấu thành quan trọng không thể thiếu trong nền kinh tế, đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, có mối tương hỗ không thể tách rời nhau với các tập đoàn kinh tế, đặc biệt trong công nghệ bổ trợ và phân phối sản phẩm. DNNVV chiếm đa số tuyệt đối trong tổng cơ cấu các doanh nghiệp, thông thường tỷ lệ này từ 90%- 98%. Ví dụ, tại các nước khối EU khoảng 90%, tại Mỹ: 98%, tại khu vực Châu Á- Thái Bình Dương: 96%, tại Nhật Bản: 98% và tại Việt Nam là khoảng 97%. Theo đánh giá của ngân hàng thế giới (World Bank), các DNNVV đang chiếm khoảng 60% GDP và 70% lực lượng lao động tại những nước có tổng thu nhập quốc dân (GNP) từ 100- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 500USD/năm/người, đóng góp 50% GDP và chiếm 65% lực lượng lao động tại các nước thuộc tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD).

DNNVV đóng góp vào ngân sách nhà nước: DNNVV chiếm khoảng 90% số lượng doanh nghiệp trên toàn thế giới. Với một lực lượng hùng hậu như vậy, giá trị mà nó mang lại cho nền kinh tế rất lớn, đem lại nguồn thu đáng kể cho ngân sách nhà nước thông qua việc nộp thuế. (Bộ Kế Hoạch và đầu tư, 2008) DNNVV góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế: các DNNVV hầu hết hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ và công nghiệp, hầu hết là các doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Với số lượng lao động khoảng 90% tổng số lượng doanh nghiệp thì các DNNVV cũng có những đóng góp hết sức quan trọng vào chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo ngành, theo thành phần kinh tế ở các quốc gia.

DNNVV góp phần làm tăng năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế: Với số lượng DNNVV ngày càng lớn làm tăng tính cạnh tranh, hạn chế sự độc quyền đồng thời cũng làm phong phú thêm số lượng, chủng loại hàng hóa, dịch vụ trong nền kinh tế. DNNVV góp phần giải quyết việc làm, xóa đói giảm nghèo, và giải quyết các vấn đề xã hội. Ngoài việc đóng góp cho sự phát triển kinh tế, DNNVV còn tạo ra công ăn việc làm cho người lao động, tạo thu nhập ổn định và cải thiện cuộc sống của người lao động. DNNVV có vai trò rất lớn trong nền kinh tế.

Tuy nhiên, hiện tại DNNVV chưa phát triển đúng với tiềm năng vốn có của nó, và chưa phát huy vai trò một cách tối đa do những khó khăn mà DNNVV gặp phải trong quá trình sản xuất kinh doanh, đặc biệt là khó khăn về nguồn vốn để mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ, mở rộng thị trường. Quy mô vốn và cách tiếp cận nguồn vốn của DNNVV Do xuất phát điểm của DNNVV thấp, lại khó tiếp cận với nguồn vốn tín dụng chính thức nên nguồn vốn kinh doanh của DNNVV được hình thành chủ yếu từ vốn chủ sở hữu, vốn vay và lợi nhuận chưa phân phối. + Huy động nguồn vốn tự có: đây là nguồn vốn góp ban đầu của các chủ sở hữu khi thành lập doanh nghiệp. Tùy theo hình thức sở hữu doanh nghiệp mà nguồn vốn này hình thành dưới các hình thức khác nhau.

+ Huy động vốn từ lợi nhuận sau thuế: Lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh được giữ lại một phần để tái đầu tư, qua đó làm tăng vốn chủ sở hữu. Hoặc bên cạnh việc giữ lại một LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 phần lợi nhuận, doanh nghiệp có thể tiến hành việc phân chia lợi nhuận cho các cổ đông dưới dạng cổ phần để làm tăng vốn chủ sở hữu cho doanh nghiệp. + Huy động nguồn vốn bằng cách kết nạp thêm thành viên mới: Các thành viên mới thường là có quan hệ quen biết từ trước: bạn bè, người thân. Về phía doanh nghiệp, hình thức huy động này có thể dẫn đến tình trạng các nhà đầu tư cũ phải phân chia quyền kiểm soát doanh nghiệp và lợi ích kinh tế cho nhà đầu tư mới.