Đánh Giá Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề Bún Ở Phường Đa Mai, Thành Phố Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnua đánh giá xung đột về môi trường làng nghề bún tại phường đa mai thành phố bắc giang tỉnh bắc, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nghiêm Thị Trang
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Đình Thi
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Xung Đột Về Môi Trường Làng Nghề Bún Tại Phường Đa Mai, Thành Phố Bắc Giang, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.2. Danh mục bảng
• 1.3. Danh mục hình
• 1.4. Trích yếu luận văn
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái niệm về môi trường
• 2.2. Tổng quan về ô nhiễm
• 2.2.1. Khái niệm về ô nhiễm môi trường
• 2.2.2. Các dạng ô nhiễm môi trường chính
• 2.3. Tổng quan về làng nghề
• 2.3.1. Khái niệm về làng nghề
• 2.3.2. Môi trường làng nghề trên thế giới
• 2.3.3. Môi trường làng nghề ở nước ta
• 2.3.4. Các nguồn chất thải phát sinh từ làng nghề
• 2.3.5. Tổng quan về công tác quản lý môi trường làng nghề ở nước ta
• 2.3.6. Một số văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý môi trường làng nghề
• 2.3.7. Đánh giá chung về công tác quản lý môi trường tại các làng nghề chế biến lương thực thực phẩm
• 2.4. Tổng quan về xung đột môi trường
• 2.4.1. Khái niệm xung đột môi trường
• 2.4.2. Nguyên nhân dẫn đến xung đột môi trường
• 2.4.3. Phân loại xung đột môi trường
• 2.4.4. Giải quyết xung đột môi trường
• 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu: Xung đột môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và khái lược làng nghề bún, phường Đa Mai
• 3.2.2. Thực trạng môi trường làng nghề bún, phường Đa Mai
• 3.2.3. Đánh giá xung đột môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai
• 3.2.4. Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp so sánh
• 3.3.4. Phương pháp tổng hợp và xử lý dữ liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đôi nét về làng nghề bún phường Đa Mai
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế-xã hội phường Đa Mai
• 4.1.3. Sơ bộ về làng nghề bún, phường Đa Mai
• 4.1.4. Thực trạng phát triển các ngành kinh tế ảnh hưởng đến môi trường tại phường Đa Mai
• 4.2. Thực trạng môi trường làng nghề bún phường Đa Mai
• 4.2.1. Thực trạng rác thải sinh hoạt
• 4.2.2. Hiện trạng môi trường nước tại phường Đa Mai
• 4.3. Đánh giá xung đột môi trường tại phường Đa Mai
• 4.3.1. Số vụ khiếu kiện liên quan đến môi trường năm 2016
• 4.3.2. Đánh giá xung đột giữa các nhóm xã hội
• 4.3.2.1. Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề và không làm nghề bún
• 4.3.2.2. Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề với nhóm làm nghề
• 4.3.2.3. Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề với mỹ quan môi trường
• 4.3.3. Công tác quản lý xung đột môi trường tại phường Đa Mai
• 4.4. Giải pháp góp phần giảm thiểu xung đột môi trường tại phường Đa Mai
• 4.4.1. Giải pháp về quản lý
• 4.4.2. Giải pháp về kỹ thuật
• 4.4.3. Nâng cao nhận thức người dân làm nghề bún
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề Bún Đa Mai

Làng nghề bún Đa Mai, Bắc Giang, nổi tiếng với sản phẩm bún truyền thống, đang phải đối mặt với nhiều vấn đề về môi trường. Đánh giá xung đột môi trường tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình hiện tại mà còn tìm ra giải pháp cải thiện. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về các yếu tố ảnh hưởng đến môi trường tại làng nghề.

1.1. Khái Niệm Về Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề

Xung đột môi trường tại làng nghề bún Đa Mai chủ yếu xuất phát từ sự cạnh tranh giữa các hộ sản xuất và nhu cầu bảo vệ môi trường. Các yếu tố như ô nhiễm nước, rác thải sinh hoạt và tiếng ồn đều góp phần vào tình trạng này.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Của Làng Nghề Bún Đa Mai

Làng nghề bún Đa Mai hiện có khoảng 112 hộ sản xuất, với sản phẩm bún mang thương hiệu riêng. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường đang gia tăng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và mỹ quan địa phương.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Tại Làng Nghề Bún Đa Mai

Ô nhiễm môi trường tại làng nghề bún Đa Mai đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu bao gồm nước thải từ sản xuất bún, rác thải sinh hoạt và tiếng ồn từ các hoạt động sản xuất. Việc đánh giá tác động của những yếu tố này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Nguồn Gốc Ô Nhiễm Từ Sản Xuất Bún

Quá trình sản xuất bún thải ra một lượng lớn nước thải chứa nhiều chất ô nhiễm. Nhiều hộ gia đình không có hệ thống xử lý nước thải, dẫn đến tình trạng xả thải trực tiếp ra môi trường.

2.2. Tác Động Của Rác Thải Sinh Hoạt Đến Môi Trường

Rác thải sinh hoạt tại phường Đa Mai chủ yếu không được phân loại, gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người dân mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống.

III. Phương Pháp Đánh Giá Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề Bún

Để đánh giá xung đột môi trường tại làng nghề bún Đa Mai, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp này bao gồm khảo sát, phân tích mẫu môi trường và phỏng vấn người dân địa phương.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Người Dân

Khảo sát người dân giúp thu thập thông tin về nhận thức của họ về ô nhiễm môi trường và các xung đột liên quan. Điều này cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình thực tế tại địa phương.

3.2. Phân Tích Mẫu Môi Trường

Phân tích mẫu nước, không khí và đất giúp đánh giá mức độ ô nhiễm tại làng nghề. Kết quả phân tích cho thấy nhiều chỉ tiêu vượt quá giới hạn cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề Bún

Để giảm thiểu xung đột môi trường tại làng nghề bún Đa Mai, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Các giải pháp này bao gồm cải thiện quản lý chất thải, nâng cao nhận thức của người dân và áp dụng công nghệ sản xuất sạch.

4.1. Cải Thiện Quản Lý Chất Thải

Cần thiết lập hệ thống quản lý chất thải hiệu quả, bao gồm phân loại rác thải tại nguồn và xử lý nước thải. Điều này sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và cải thiện chất lượng sống.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Của Người Dân

Tổ chức các buổi tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho người dân làng nghề. Việc nâng cao nhận thức sẽ giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Xung Đột Môi Trường Tại Làng Nghề Bún

Kết quả nghiên cứu cho thấy xung đột môi trường tại làng nghề bún Đa Mai chủ yếu do sự gia tăng ô nhiễm và thiếu sự quản lý hiệu quả. Các số liệu thu thập được từ khảo sát và phân tích mẫu môi trường đã chỉ ra mức độ ô nhiễm nghiêm trọng.

5.1. Tình Hình Khiếu Nại Liên Quan Đến Môi Trường

Số vụ khiếu nại liên quan đến ô nhiễm môi trường tại phường Đa Mai ngày càng tăng. Năm 2016, tổng số vụ khiếu nại lên tới 86, trong đó nhiều vụ liên quan đến xả nước thải và tiếng ồn.

5.2. Đánh Giá Tác Động Đến Sức Khỏe Cộng Đồng

Ô nhiễm môi trường không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe của người dân. Nhiều bệnh lý liên quan đến hô hấp và tiêu hóa đã gia tăng trong cộng đồng.

VI. Tương Lai Của Làng Nghề Bún Đa Mai Trong Bối Cảnh Bảo Vệ Môi Trường

Tương lai của làng nghề bún Đa Mai phụ thuộc vào khả năng giải quyết các vấn đề môi trường hiện tại. Việc áp dụng các giải pháp bền vững sẽ giúp bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

6.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách phát triển bền vững cho làng nghề bún, bao gồm việc khuyến khích sản xuất sạch và bảo vệ môi trường. Điều này sẽ giúp duy trì nghề truyền thống và cải thiện chất lượng cuộc sống.

6.2. Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Tăng cường hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường. Sự phối hợp này sẽ tạo ra những giải pháp hiệu quả hơn trong việc giải quyết xung đột môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Làng nghề truyền thống giữ vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế nông thôn Việt Nam với hơn 1.300 làng nghề được công nhận và tạo việc làm cho hơn 11 triệu lao động trên toàn quốc. Tại tỉnh Bắc Giang, trong tổng số 33 làng nghề đang hoạt động, làng nghề bún Đa Mai thuộc phường Đa Mai là một trong những làng nghề cổ xưa nhất miền Bắc với lịch sử hình thành hơn 400 năm. Trên địa bàn phường có diện tích tự nhiên 360,88 ha và dân số 7.242 người, nghề sản xuất bún tập trung chủ yếu tại 4 tổ dân phố trọng điểm gồm Hòa Sơn, Mai Đình, Mai Đọ và Mai Sẫu với 112 hộ gia đình trực tiếp sản xuất. Năm 2016, cơ cấu kinh tế của phường ghi nhận sự chuyển dịch tích cực với tỷ trọng thương mại và dịch vụ đạt 45%, công nghiệp và tiểu thủ công nghiệp chiếm 32%, trong khi nông nghiệp giảm còn 23%.

Tuy nhiên, sự gia tăng quy mô sản xuất đã kéo theo những hệ lụy môi trường nghiêm trọng. Năm 2016, chính quyền địa phương đã tiếp nhận 86 vụ tranh chấp và khiếu nại liên quan trực tiếp đến ô nhiễm môi trường do xả thải bún. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là sự xung đột sâu sắc giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hộ gia đình với yêu cầu bảo tồn chất lượng sống cộng đồng. Được thực hiện trong phạm vi thời gian từ tháng 02/2016 đến tháng 03/2017 tại phường Đa Mai, luận văn hướng tới 3 mục tiêu cụ thể: đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường, nhận diện và phân tích bản chất các xung đột môi trường, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp giảm thiểu mâu thuẫn xã hội. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bộ dữ liệu thực chứng đầu tiên về xung đột môi trường làng nghề bún, hỗ trợ cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả hòa giải cơ sở và kiểm soát ô nhiễm đô thị bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết xung đột xã hội và xung đột môi trường do các nhà khoa học môi trường hàng đầu Việt Nam và quốc tế phát triển. Trọng tâm là mô hình tương tác 3 bên giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở sản xuất và cộng đồng dân cư trong việc phân chia, khai thác và thụ hưởng tài nguyên. Khung phân tích tập trung vào 3 dạng xung đột môi trường cơ bản:

Thứ nhất, xung đột nhận thức xuất phát từ sự khác biệt trong hiểu biết và văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên giữa nhóm sản xuất và nhóm dân cư xung quanh. Thứ hai, xung đột mục tiêu nảy sinh khi hộ làm nghề đặt ưu tiên tối đa hóa sản lượng trong khi cộng đồng hướng tới bảo vệ sức khỏe và không gian sống trong lành. Thứ ba, xung đột lợi ích diễn ra khi các nhóm xã hội tranh chấp quyền sử dụng nguồn tiếp nhận nước mặt và không gian công cộng. Luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm then chốt gồm: ô nhiễm môi trường làng nghề chế biến nông sản, sức tải môi trường địa phương, bất bình đẳng môi trường và cơ chế giải quyết xung đột thông qua đàm phán, hòa giải cơ sở và chế tài hành chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê kinh tế xã hội giai đoạn 2012–2016 của UBND phường Đa Mai, các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, Thông tư 46/2011/TT-BTNMT và các tài liệu quan trắc chuyên ngành của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Giang.

Dữ liệu sơ cấp được điều tra thông qua khảo sát xã hội học và quan trắc thực nghiệm trong giai đoạn từ tháng 09/2016 đến tháng 03/2017:

Về quy mô mẫu điều tra xã hội học, tác giả áp dụng công thức Yamane (1967) trên tổng số 112 hộ làm bún với sai số cho phép e = 0,15, xác định cỡ mẫu đại diện là 64 hộ, chia đều thành 32 hộ trực tiếp làm bún và 32 hộ không tham gia sản xuất bún. Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên đảm bảo tính khách quan và phản ánh đầy đủ quan điểm đối lập giữa hai nhóm dân cư. Nghiên cứu cũng phỏng vấn sâu 08 cán bộ địa phương gồm 01 lãnh đạo UBND phường và 07 trưởng tổ dân phố nhằm thu thập góc nhìn quản lý toàn diện.

Về quan trắc môi trường, đề tài tiến hành lấy mẫu và phân tích thực nghiệm tại Trung tâm Quan trắc Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Giang qua 2 đợt: lấy 04 mẫu nước thải sản xuất theo TCVN 5992:1995 đối chiếu với QCVN 40:2011/BTNMT; 02 mẫu nước mặt theo TCVN 5994:1995 đối chiếu với QCVN 08-MT:2015/BTNMT; 04 mẫu nước ngầm theo TCVN 6663-11:2011 đối chiếu với QCVN 09-MT:2015/BTNMT; 04 mẫu không khí và tiếng ồn theo TCVN 7878-2:2010 đối chiếu với QCVN 26:2010/BTNMT; 02 mẫu đất theo TCVN 5297:1995 đối chiếu với QCVN 03:2015/BTNMT. Phương pháp so sánh quy chuẩn kỹ thuật quốc gia được lựa chọn vì tính pháp lý bắt buộc và độ tin cậy khoa học cao trong đánh giá tải lượng ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm và điều tra xã hội học tại phường Đa Mai đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, môi trường nước bị ô nhiễm chất hữu cơ và vi sinh ở mức báo động. Nước thải từ quy trình ngâm gạo, nghiền bột và luộc bún thải trực tiếp ra hệ thống mương hở với lưu lượng lớn. Kết quả phân tích phòng thí nghiệm cho thấy chỉ số nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) tại các điểm quan trắc vượt từ 2,4 đến 78,36 lần giới hạn cho phép của QCVN 40:2011/BTNMT. Hàm lượng Amoni (NH4+) vượt từ 4,65 đến 10,55 lần, tổng Nitơ vượt 1,18 lần, và mật độ vi khuẩn Coliform vượt ngưỡng quy chuẩn từ 186 đến 220 lần, gây suy thoái nghiêm trọng chất lượng nguồn nước tiếp nhận.

Thứ hai, áp lực chất thải rắn và ô nhiễm tiếng ồn cục bộ gia tăng. Tổng khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên toàn phường đạt 4,571 tấn/ngày, trong đó gần 100% không được phân loại tại nguồn khiến rác hữu cơ và vô cơ lẫn lộn, tồn ứ tại các điểm tập kết ven đường. Bên cạnh đó, việc cơ giới hóa quy trình xay bột và sử dụng máy vắt công suất lớn làm chỉ tiêu tiếng ồn tại 4 tổ dân phố làng nghề vượt từ 1,03 đến 1,22 lần quy định của QCVN 26:2010/BTNMT trong các khung giờ cao điểm từ 3 giờ sáng đến 8 giờ sáng. Ngược lại, hàm lượng kim loại nặng và hóa chất bảo vệ thực vật trong đất vẫn nằm trong ngưỡng an toàn của QCVN 03:2015/BTNMT.

Thứ ba, sự bùng phát số lượng đơn thư khiếu kiện môi trường. Năm 2016, phường ghi nhận 86 vụ tranh chấp, trong đó khiếu nại về xả nước thải chiếm áp đảo với 55 vụ (tương đương 63,95%), ô nhiễm tiếng ồn chiếm 13 vụ (15,12%), và xả rác bừa bãi chiếm 5 vụ (5,81%). Hoạt động thanh tra liên ngành trên 112 cơ sở sản xuất đã phát hiện 42 hộ (chiếm 37,5%) vi phạm hành vi xả thẳng nước thải chưa qua xử lý và 2 hộ sử dụng sai mục đích nguồn điện 3 pha.

Thứ tư, cấu trúc xung đột phân hóa thành 4 cặp quan hệ căng thẳng: xung đột giữa hộ làm bún và hộ thuần sinh hoạt; xung đột nội bộ giữa các hộ cùng làm nghề do tranh chấp lối thoát nước; xung đột giữa hoạt động chế biến với yêu cầu giữ gìn mỹ quan đô thị; và xung đột giữa cộng đồng dân cư với bộ máy quản lý tổ dân phố.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của các xung đột môi trường tại Đa Mai bắt nguồn từ sự đan xen giữa khu vực sản xuất với khu dân cư mật độ cao (1.987 người/km²), hạ tầng tiêu thoát nước cũ kỹ không có trạm xử lý tập trung, và tư duy ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn của các cơ sở nhỏ lẻ.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh bức tranh tương đồng với các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm tiêu biểu tại vùng đồng bằng sông Hồng. Tỷ lệ phát sinh xung đột và nguy cơ sức khỏe tại Đa Mai phản ánh rõ nét thực trạng tại làng bún Phú Đô (Hà Nội, nơi tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp là 50%) và làng nghề chế biến tinh bột Dương Liễu (Hà Nội, nơi tỷ lệ mắc bệnh lên tới 70% với các bệnh phổ biến về đường tiêu hóa chiếm 8–30% và bệnh hô hấp chiếm 6–18%). Mặc dù vậy, Đa Mai có tính liên kết cộng đồng làng xóm cao, tạo tiền đề thuận lợi cho các giải pháp thỏa hiệp xã hội nếu được hỗ trợ kỹ thuật đúng hướng.

Trong các báo cáo chuyên sâu, diễn biến ô nhiễm có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch giữa nồng độ thực tế và quy chuẩn của các thông số BOD5, Coliform, kết hợp với biểu đồ tròn phân bổ tỷ trọng 86 vụ tranh chấp môi trường theo từng nhóm nguyên nhân, giúp các nhà hoạch định chính sách nắm bắt nhanh chóng các điểm nóng xung đột.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giải quyết triệt để các xung đột môi trường và thúc đẩy làng nghề bún Đa Mai phát triển bền vững, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Thứ nhất, hoàn thiện thể chế quản lý và quy ước cộng đồng. UBND phường Đa Mai chủ trì phối hợp với 7 tổ dân phố trong giai đoạn quý 1 đến quý 2 năm 2018 rà soát và bổ sung các điều khoản bảo vệ môi trường vào hương ước văn hóa làng nghề. Thiết lập cơ chế giám sát chéo giữa các hộ gia đình, áp dụng quy định bắt buộc đóng góp quỹ vệ sinh môi trường nội bộ để duy trì nạo vét hệ thống mương tiêu thoát nước định kỳ 3 tháng/lần.

Thứ hai, triển khai các biện pháp kỹ thuật xử lý chất thải tại chỗ. Hợp tác xã làng nghề và các hộ sản xuất, với sự hướng dẫn kỹ thuật của Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Bắc Giang, cần hoàn thành việc xây dựng bể lắng lọc tách tinh bột và lắp đặt hầm Biogas composite cho 100% trong số 112 hộ làm nghề trước năm 2020. Mục tiêu kỹ thuật là giảm thiểu tối thiểu 60% hàm lượng BOD5 và COD trong nước thải sản xuất trước khi đấu nối ra cống chung. Đồng thời, các hộ làm nghề phải trang bị đệm cao su giảm chấn và vỏ bọc tiêu âm cho 100% máy nghiền gạo để triệt tiêu tiếng ồn vượt ngưỡng.

Thứ ba, tăng cường thanh tra, kiểm tra và cưỡng chế hành chính. Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Bắc Giang phối hợp cùng lực lượng Cảnh sát môi trường thực hiện kiểm tra định kỳ 2 lần/năm và đột xuất tại các điểm nóng xả thải. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hộ vi phạm xả thải không qua xử lý từ 37,5% xuống dưới 5% trong vòng 12 tháng, kiên quyết xử phạt nghiêm hoặc đình chỉ hoạt động các trường hợp tái phạm xả nước chua trực tiếp ra ao hồ tự nhiên.

Thứ tư, nâng cao nhận thức cộng đồng và củng cố tổ hòa giải cơ sở. Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và Hội Phụ nữ phường Đa Mai triển khai các lớp tập huấn kỹ năng phân loại rác thải tại nguồn cho 100% hộ dân nhằm giảm tải lượng rác 4,571 tấn/ngày. Bồi dưỡng kiến thức pháp luật môi trường cho thành viên các tổ hòa giải tại 7 tổ dân phố, phấn đấu nâng tỷ lệ hòa giải thành công các tranh chấp môi trường tại chỗ lên trên 85%, hạn chế tối đa tình trạng đơn thư khiếu nại vượt cấp lên UBND thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị khoa học và thực tiễn sâu rộng, là tài liệu tham khảo thiết yếu cho 4 nhóm đối tượng:

Nhóm thứ nhất là cán bộ quản lý nhà nước tại Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện, thị xã và lãnh đạo UBND cấp xã, phường. Luận văn cung cấp khung phương pháp đánh giá xung đột môi trường thực tế, giúp các nhà quản lý nhận diện sớm nguy cơ mâu thuẫn xã hội để xây dựng quy hoạch làng nghề và ban hành quy chế quản lý môi trường phù hợp với đặc thù nông thôn đổi mới.

Nhóm thứ hai là các nhà khoa học, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Xã hội học Nông thôn và Kinh tế Nông nghiệp. Công trình đóng vai trò là một case study thực chứng chuẩn mực với bộ dữ liệu quan trắc chi tiết, phương pháp tính mẫu khảo sát Yamane và mô hình giải thích xung đột xã hội đa chiều.

Nhóm thứ ba là Ban quản trị Hợp tác xã, Hiệp hội làng nghề và chủ các cơ sở sản xuất chế biến lương thực thực phẩm. Tài liệu cung cấp các thông số kỹ thuật ô nhiễm thực tế và hướng dẫn giải pháp công nghệ xử lý nước chua bằng Biogas, giúp các cơ sở chủ động chuẩn hóa quy trình sản xuất, tránh các rủi ro pháp lý và tranh chấp với khu dân cư liền kề.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ, tổ chức phát triển cộng đồng và chuyên gia tư vấn xã hội. Nghiên cứu mang lại cái nhìn sâu sắc về phương thức thúc đẩy sự tham gia của người dân trong hòa giải mâu thuẫn tài nguyên, hỗ trợ thiết kế các dự án can thiệp cộng đồng nâng cao năng lực bảo vệ môi trường nông thôn.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân cốt lõi gây ra tình trạng xung đột môi trường tại làng nghề bún Đa Mai là gì? Xung đột nảy sinh chủ yếu do 112 hộ sản xuất bún xả trực tiếp lượng lớn nước thải có hàm lượng chất hữu cơ vượt quy chuẩn đến 78,36 lần ra hệ thống mương hở đan xen trong khu dân cư đông đúc. Sự bất bình đẳng giữa lợi ích kinh tế của hộ làm nghề và sự suy giảm chất lượng sống, sức khỏe của các hộ không làm nghề là nguồn gốc sâu xa dẫn đến các mâu thuẫn gay gắt.

Mức độ ô nhiễm môi trường nước tại phường Đa Mai được ghi nhận cụ thể như thế nào? Theo kết quả phân tích mẫu thực nghiệm đối chiếu với QCVN 40:2011/BTNMT và QCVN 08-MT:2015/BTNMT, các chỉ tiêu ô nhiễm hữu cơ và vi sinh đều vượt ngưỡng rất cao. Cụ thể, chỉ số BOD5 vượt từ 2,4 đến 78,36 lần, Amoni vượt từ 4,65 đến 10,55 lần, tổng Nitơ vượt 1,18 lần và mật độ Coliform vượt từ 186 đến 220 lần quy chuẩn cho phép, gây bốc mùi hôi thối nồng nặc và ô nhiễm cục bộ.

Số lượng các vụ khiếu kiện môi trường tại địa bàn nghiên cứu diễn ra ở mức độ nào? Trong năm 2016, phường Đa Mai đã tiếp nhận tổng cộng 86 vụ tranh chấp và khiếu nại liên quan đến môi trường. Trong đó, khiếu kiện do xả nước thải sản xuất chiếm tỷ trọng lớn nhất với 55 vụ, ô nhiễm tiếng ồn từ máy móc chiếm 13 vụ và xả rác bừa bãi chiếm 5 vụ. Đoàn kiểm tra địa phương đã phát hiện 42 hộ trên tổng số 112 hộ sản xuất vi phạm quy định xả thải.

Công tác hòa giải và quản lý xung đột môi trường tại cơ sở hiện đang gặp những hạn chế gì? Mặc dù UBND phường Đa Mai đã bố trí cán bộ tiếp dân thường nhật và duy trì hoạt động của tổ hòa giải tại 7 tổ dân phố, hiệu quả quản lý vẫn chưa đạt yêu cầu do thiếu chế tài kinh tế đủ mạnh. Hoạt động hòa giải chủ yếu dựa vào tình làng nghĩa xóm, chưa có giải pháp công nghệ hạ tầng căn cơ và thiếu sự tham gia giám sát độc lập của các tổ chức xã hội.

Giải pháp kỹ thuật nào mang lại tính khả thi cao nhất cho các hộ sản xuất bún quy mô vừa và nhỏ? Giải pháp khả thi nhất là kết hợp bể lắng lọc sơ bộ thu hồi tinh bột lắng cặn với hầm Biogas composite yếm khí xử lý nước thải bột chua ngay tại từng hộ. Mô hình này giúp giảm thiểu trên 60% hàm lượng BOD5 và COD, tạo khí sinh học phục vụ đun nấu, kết hợp với việc lắp vỏ bọc tiêu âm cho máy nghiền gạo để xử lý triệt để tiếng ồn vượt chuẩn.

Kết luận

Công trình nghiên cứu của tác giả Nghiêm Thị Trang đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn then chốt:

• Cung cấp bức tranh toàn diện và chính xác về thực trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề bún Đa Mai, xác định các thông số ô nhiễm nước thải nghiêm trọng với BOD5 vượt quy chuẩn tới 78,36 lần và lượng rác sinh hoạt phát sinh 4,571 tấn/ngày chưa qua phân loại.
• Nhận diện và phân loại khoa học 3 dạng xung đột môi trường điển hình gồm xung đột nhận thức, xung đột mục tiêu và xung đột lợi ích thông qua 86 vụ khiếu nại thực tế trong năm 2016.
• Làm rõ cấu trúc tương tác giữa 4 nhóm đối tượng tham gia xung đột và đánh giá khách quan năng lực giải quyết tranh chấp của bộ máy chính quyền cơ sở tại phường Đa Mai.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp hài hòa giữa công cụ quản lý hành chính, quy ước văn hóa, công nghệ kỹ thuật Biogas và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Đóng góp nguồn cơ sở dữ liệu thực nghiệm nguyên bản và phương pháp tiếp cận xung đột môi trường mới mẻ cho ngành Khoa học Môi trường Việt Nam.

Về lộ trình tiếp theo, chính quyền địa phương cần khẩn trương hoàn thiện đề án quy hoạch cụm làng nghề tiểu thủ công nghiệp tập trung giai đoạn 2018–2022 nhằm di dời các cơ sở gây ô nhiễm nặng ra khỏi khu dân cư, đồng thời chuẩn hóa 100% hệ thống xử lý nước thải hộ gia đình trong vòng 24 tháng tới. Quý bạn đọc, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết bộ dữ liệu quan trắc thực địa và ứng dụng hiệu quả khung giải pháp quản trị xung đột môi trường vào thực tiễn địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGHIÊM THỊ TRANG ĐÁNH GIÁ XUNG ĐỘT VỀ MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ BÚN TẠI PHƯỜNG ĐA MAI, THÀNH PHỐ BẮC GIANG, TỈNH BẮC GIANG Ngành : Khoa học môi trường Mã số : 60 44 03 01 Người hướng dẫn khoa học : TS. Nguyễn Đình Thi NHÀ XUẤT ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP HÀ NỘI - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng được bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nghiêm Thị Trang i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành tốt luận văn tốt nghiệp này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ nhiệt tình của các tập thể, cá nhân trong và ngoài trường.

Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo Khoa Môi trường và các thầy cô giáo Học viện Nông Nghiệp Việt Nam đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp. Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới TS.Nguyễn Đình Thi đã tận tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này. Tôi xin chân thành cảm ơn tới các cán bộ, nhân viên tại UBND phường Đa Mai và toàn bộ người dân trong xã đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi thực hiện trong suốt thời gian thực tập tại địa phương. Cuối cùng, tôi muốn gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè và người thân đã luôn bên cạnh tạo điều kiện và giúp đỡ tôi trong thời gian tôi học tập, rèn luyện tại Học viện Nông Nghiệp Việt Nam.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn Nghiêm Thị Trang ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt. vi Danh mục bảng.

vii Danh mục hình. ix Trích yếu luân văn. Tính cấp thiết của đề tài. Giả thuyết khoa học.

Mục tiêu nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

Khái niệm về môi trường. Tổng quan về ô nhiễm. Khái niệm về ô nhiễm môi trường. Các dạng ô nhiễm môi trường chính.

Tổng quan về làng nghề. Khái niệm về làng nghề. Môi trường làng nghề trên thế giới. Môi trường làng nghề ở nước ta.

Các nguồn chất thải phát sinh từ làng nghề. Tổng quan về công tác quản lý môi trường làng nghề ở nước ta. Một số văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý môi trường làng nghề. Đánh giá chung về công tác quản lý môi trường tại các làng nghề chế biến lương thực thực phẩm.

Tổng quan về xung đột môi trường .18 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm xung đột môi trường. Nguyên nhân dẫn đến xung đột môi trường. Phân loại xung đột môi trường.

Giải quyết xung đột môi trường. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Xung đột môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên, kinh tế-xã hội và khái lược làng nghề bún, phường Đa Mai. Thực trạng môi trường làng nghề bún, phường Đa Mai.

Đánh giá xung đột môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai. Đề xuất một số giải pháp nhằm cải thiện chất lượng môi trường tại làng nghề bún, phường Đa Mai. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp.

Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp. Phương pháp so sánh. Phương pháp tổng hợp và xử lý dữ liệu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội và đôi nét về làng nghề bún phường Đa Mai. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế-xã hội phường Đa Mai. Sơ bộ về làng nghề bún, phường Đa Mai.

Thực trạng phát triển các ngành kinh tế ảnh hưởng đến môi trường tại phường Đa Mai. Thực trạng môi trường làng nghề bún phường Đa Mai. Thực trạng rác thải sinh hoạt. Hiện trạng môi trường nước tại phường Đa Mai.48 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đánh giá xung đột môi trường tại phường Đa Mai. Số vụ khiếu kiện liên quan đến môi trường năm 2016. Đánh giá xung đột giữa các nhóm xã hội. Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề và không làm nghề bún.

Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề với nhóm làm nghề. Đánh giá xung đột giữa nhóm làm nghề với mỹ quan môi trường. Công tác quản lý xung đột môi trường tại phường Đa Mai. Giải pháp góp phần giảm thiểu xung đột môi trường tại phường Đa Mai.

Giải pháp về quản lý. Giải pháp về kỹ thuật. Nâng cao nhận thức người dân làm nghề bún. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ .83 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BTNMT Bộ Tài nguyên Môi trường CBNSTP Chế biến nông sản thực phẩm MT Môi trường NM Nước mặt NN Nước ngầm NTSX Nước thải sản xuất QCVN Quy chuẩn Việt Nam QTMT Quan trắc Môi trường TCCP :Tiêu chuẩn cho phép TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TN&MT Tài nguyên và Môi trường TP Thành phố UBND Uỷ ban nhân dân WCCI World crafts council International Hội đồng Quốc tế về nghề thủ công thế giới XĐMT Xung đột môi trường vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2.

Phân bố làng nghề chế biến LTTP trên cả nước. Phân loại xung đột môi trường. Danh mục các vị trí lấy mẫu nước thải sản xuất ngẫu nhiên tại 4 điểm. Các thông số và phương pháp phân tích mẫu NTCN.

Danh mục các vị trí lấy mẫu nước mặt ngẫu nhiên tại 2 điểm. Các thông số và phương pháp phân tích mẫu Nước mặt. Danh mục các vị trí lấy mẫu nước ngầm ngẫu nhiên tại 4 điểm. Các chỉ tiêu phân tích môi trường nước ngầm.

Các vị trí lấy mẫu không khí và tiếng ồn ngẫu nhiên tại 4 điểm. Danh mục các vị trí lấy mẫu không khí và tiếng ồn ngẫu nhiên tại 4 điểm. Danh mục các vị trí lấy mẫu đất tại 02 điểm. Danh mục các chỉ tiêu lấy mẫu đất.

Số liệu quan trắc khí tượng thuỷ văn năm 2016. Cơ cấu kinh tế phân theo ngành sản xuất 2016. Thực trạng sử dụng đất phường Đa Mai năm 2016. Thu nhập các ngành kinh tế chủ yếu phường Đa Mai năm 2016.

Bảng nguyên vật liệu cho sản xuất 1 tấn sản phẩm bún. Khối lượng nước thải do sản xuất bún thải vào môi trường. Thành phần rác thải rắn sinh hoạt trên địa bàn phường Đa Mai năm 2016. Tổng lượng phát sinh rác thải sinh hoạt tại từng khu vực trên địa bàn phường Đa Mai.

Cơ sở vật chất trong thu gom và vận chuyển rác thải sinh hoạt. Nhận thức của người dân về mức độ quan trọng của việc phân loại rác thải tại nguồn sử dụng, năm 2016. Kết quả phân tích môi trường nước thải công nghiệp. Kết quả phân tích môi trường nước mặt.

Kết quả phân tích môi trường nước ngầm. Kết quả phân tích môi trường đất. Kết quả phân tích môi trường khí và tiếng ồn. Nguồn phát sinh các chất thải tại Làng nghề Bún Đa Mai .56 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tình hình mắc các bệnh hô hấp và ung thư tại phường Đa Mai. Tác động của các khâu trong quy trình sản xuất bún tới môi trường. Thực trạng tranh chấp, khiếu nại có liên quan tới môi trường trên địa bàn phường Đa Mai năm 2016. Xung đột môi trường giữa các nhóm xã hội trong làng nghề.

Số vụ khiếu kiện liên quan tới môi trường giữa hộ làm nghề và hộ không làm nghề. Thống kê quy mô sản xuất của các hộ gia đình. Số vụ khiếu kiện giữa nhóm làm nghề và nhóm làm nghề. Số hộ gia đình vi phạm xả nước thải trực tiếp ra môi trường.

Số vụ khiếu kiện làm ảnh hưởng tới mỹ quan làng nghề. Số hộ gia đình làm nghề bún có xây hầm Biogas trên địa bàn phường Đa Mai. Các hoạt động môi trường trên địa bàn phường .75 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Sự phân bố các làng nghề Việt Nam theo khu vực.

Mối quan hệ giữa các bên liên quan trong xung đột môi trường. Sơ đồ vị trí các điểm lấy mẫu. Sơ đồ vị trí phường Đa Mai, thành phố Bắc Giang. Diễn biến lượng mưa và độ ẩm phường Đa Mai qua các năm.

Sơ đồ công nghệ cải tiến chế biến bún. Sơ đồ quản lý chất thải rắn tại phường Đa Mai. Sơ đồ hệ thống quản lý môi trường phường Đa Mai .70 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nghiêm Thị Trang Tên Luận văn: Đánh giá xung đột về môi trường làng nghề bún tại phường Đa Mai, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang Ngành: Khoa học môi trường Mã số: 60 44 03 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Đề tài luận văn nghiên cứu về xung đột về môi trường trên địa bàn làng nghề bún tại phường Đa Mai nhằm đạt được những mục tiêu cụ thể sau: - Đánh giá thực trạng môi trường trên địa bàn làng nghề bún phường Đa Mai, thành phố Bắc Giang. - Đánh giá xung đột về môi trường làng nghề bún tại phường Đa Mai, thành phố Bắc Giang, tỉnh Bắc Giang.

- Đề xuất giải pháp nhằm góp phần giảm thiểu xung đột về môi trường tại làng nghề sản xuất bún phường Đa Mai, thành phố Bắc Giang. Phương pháp nghiên cứu Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu thu thập dữ liệu thứ cấp về điều kiện tự nhiên, hiện trạng phát triển kinh tế xã hội của phường Đa Mai qua các năm, số hộ tham gia sản xuất bún và tình hình sản xuất bún trên địa bàn phường Đa Mai.