Chương 1: Cơ sở lý luận về tuyển dụng nguồn nhân lực 1. Khái niệm và vai trò của tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp 1. Khái niệm, đặc điểm của tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp Theo Trần Kim Dung: “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, thu hút, lựa chọn và sử dụng người lao động. Như vậy, có thể hiểu quá trình tuyển dụng bắt đầu từ khi thu hút ứng viên đến khi chấm dứt hợp đồng lao động., Quản trị nguồn nhân lực, 2015) Tuyển dụng gồm hai quá trình là tuyển mộ và tuyển chọn nhân lực.
Theo giáo trình Quản trị nguồn nhân lực thì: “Tuyển mộ là quá trình thu hút những người đi tìm việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức. Quá trình tuyển mộ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng của quá trình tuyển chọn. Ngoài ra, nó còn ảnh hưởng lớn đến chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức và các chức năng khác như: Đánh giá thực hiện công việc, thù lao lao động, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, các mối quan hệ lao động, … “ Tuyển chọn là quá trình sàng lọc ra các ứng viên theo nhiều tiêu chí khác nhau căn cứ vào các yêu cầu của công việc, nhằm chọn ra được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ. Cơ sở của tuyển chọn là các yêu cầu công việc đã được đề ra theo bản mô tả công việc và bản yêu cầu đối với người thực hiện công việc.” Tuyển chọn là bước quan trọng nhằm giúp cho các nhà quản trị nhân lực đưa ra được các quyết định tuyển dụng một cách chính xác nhất.
Quyết định tuyển chọn có vai trò vô cùng quan trọng trong hoạt động của các doanh nghiệp, bởi vì quá trình tuyển chọn tốt sẽ giúp cho các tổ chức có được những nhân sự có năng lực phù hợp với sự phát triển của tổ chức trong tương lai. Tuyển chọn tốt cũng sẽ giúp cho doanh nghiệp giảm bớt được rủi ro do phải tuyển chọn lại, đào tạo lại cũng như tránh được các tổn thất trong quá trình thực hiện các công việc.” (Giáo trình Quản trị nguồn nhân lực, 2021) Lê Thị Thùy Linh 2024 5 1. Vai trò của tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp Việc tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp đóng vai trò rất quan trọng và có ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Quá trình này cần được thực hiện một cách cẩn thận và chính xác để đảm bảo hiệu quả cao.
Nhân sự được tuyển dụng sẽ ảnh hưởng không chỉ đến hoạt động kinh doanh mà còn đến người lao động và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. - Đối với doanh nghiệp Thứ nhất, việc tuyển dụng nhân sự tốt sẽ cung cấp cho doanh nghiệp một đội ngũ lao động lành nghề, năng động, sáng tạo và đảm bảo được cơ cấu nhân sự phù hợp với tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Thứ hai, công tác tuyển dụng đạt hiệu quả giúp cho tổ chức hoàn thành được tốt các kế hoạch đề ra một cách tối ưu nhất, do tuyển dụng hiệu quả là chọn ra được nhân sự thích hợp nhất thực hiện công việc. Từ đó giúp doanh nghiệp nâng cao được hiệu quả kinh doanh, phát triển đội ngũ nhân sự, đáp ứng tốt yêu cầu hoạt động kinh doanh trong tình hình mới.
Thứ ba, việc sở hữu một đội ngũ nhân sự có trình độ, doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh với các doanh nghiệp khác trên thị trường, tuyển dụng nhân sự tốt góp phần quan trọng vào việc tạo ra “đầu vào” của nguồn nhân lực. Ngoài ra, thực hiện tốt công tác tuyển dụng nhân sự thì doanh nghiệp cũng quyết định đến chất lượng, năng lực, trình độ của nhân viên, đáp ứng tốt các yêu cầu, đòi hỏi nhân sự của doanh nghiệp. Cuối cùng, công tác tuyển dụng nhân sự có hiệu quả giúp cho doanh nghiệp giảm thiểu chi phí kinh doanh và sử dụng có hiệu quả nguồn ngân sách của mình. - Đối với lao động: Việc tuyển dụng nhân sự giúp tạo cơ hội việc làm cho người lao động.
Ngoài ra, tuyển dụng nhân sự còn tạo ra một không khí thi đua và tinh thần cạnh tranh trong nội bộ các nhân viên, làm cho năng suất làm việc và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp được nâng cao. - Đối với xã hội: Việc tuyển dụng nhân sự của các tổ chức có ý nghĩa quan trọng giúp cho việc thực hiện các mục tiêu kinh tế – xã hội: người lao động có việc Lê Thị Thùy Linh 2024 6 làm, có thu nhập, giảm bớt gánh nặng xã hội như thất nghiệp và các tệ nạn xã hội khác. Đồng thời, việc tuyển dụng nhân sự của doanh nghiệp cũng giúp cho việc sử dụng nguồn lực của xã hội một cách hữu ích nhất. Các nguồn tuyển dụng nhân sự trong doanh nghiệp 1.
Nguồn nhân lực từ nội bộ doanh nghiệp “Có nhiều nguồn cung cấp ứng viên vào các chức danh hoặc vị trí còn trống của doanh nghiệp như tuyển trực tiếp từ các nhân viên đang làm việc tại doanh nghiệp; tuyển người theo các hình thức quảng cáo, thông qua các trung tâm dịch vụ lao động, … Tuyển dụng nhân sự từ nội bộ được tiến hành công khai, với các tiêu chí rõ ràng cho tất cả các ứng viên từ bên trong doanh nghiệp. Hình thức này thường sẽ được ưu tiên hàng đầu do có các ưu điểm hơn so với việc tuyển ứng viên từ bên ngoài: - Nhân viên của doanh nghiệp đã được kiểm chứng về lòng trung thành, thái độ làm việc nghiêm túc, chăm chỉ, trung thực, có tinh thần trách nhiệm và ít bỏ việc. - Nhân viên của doanh nghiệp sẽ dễ dàng, thuận lợi hơn trong quá trình làm việc, nhất là trong giai đoạn đầu ở cương vị trách nhiệm mới. Họ đã làm quen, hiểu rõ được mục tiêu của doanh nghiệp, sẽ nhanh chóng thích ứng với điều kiện làm việc mới và biết cách tìm ra phương pháp nhằm đạt được mục tiêu đó.
- Hình thức tuyển dụng trực tiếp nội bộ doanh nghiệp cũng sẽ tạo ra môi trường thi đua rộng rãi giữa các cá nhân đang làm việc trong doanh nghiệp, kích thích họ làm việc chăm chỉ, sáng tạo và tạo ra hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên, hình thức này cũng có thể gây ra một số bất lợi như: - Việc tuyển dụng những cán bộ, nhân viên vào một vị trí còn trống trong doanh nghiệp dễ gây hiện tượng chai lỳ, xơ cứng do những cá nhân được thăng chức đã quen với lối làm việc trước đây của cấp trên và họ sẽ rập khuôn lại theo cách làm việc đó, thiếu sáng tạo, không dấy lên được bầu không khí thi đua mới. - Trong nội bộ doanh nghiệp dễ hình thành các nhóm “ứng viên không thành công”, họ chính là những người tự mình ứng cử vào một vị trí nào đó còn trống nhưng không được tuyển chọn, do đó họ sẽ có tâm lý không phục lãnh đạo, bất hợp tác với lãnh đạo mới, dễ chia bè phái, mất đoàn kết, khó làm việc. Lê Thị Thùy Linh 2024 7 Để có thể thực hiện tuyển dụng từ nguồn nội bộ doanh nghiệp, để có thể xác định được có bao nhiêu ứng viên phù hợp, các doanh nghiệp cần có những thông tin về số lượng nhân viên, chất lượng, trình độ và các đặc điểm cá nhân của nhân viên như tuổi tác, sức khỏe, thời gian còn có thể làm việc cho doanh nghiệp, trình độ học vấn, chuyên môn, các lớp đào tạo đã qua, các khả năng đặc biệt, mức lương, mức độ hoàn thành công việc hiện tại, khả năng thăng tiến, …” (Dung T., Quản trị nguồn nhân lực, 2015) 1.
Nguồn nhân lực từ bên ngoài doanh nghiệp Theo Nguyễn Thanh Hội: “Nguồn nhân lực từ bên ngoài doanh nghiệp là tuyển dụng trực tiếp từ thị trường lao động. Để một doanh nghiệp có thể thu hút được các lao động tham gia tuyển dụng từ nguồn bên ngoài thì doanh nghiệp đó cần quan tâm đến các yếu tố như thị trường sức lao động, chức danh đang cần tuyển người, danh tiếng, vị thế của doanh nghiệp trên thị trường, chính sách, điều khoản về nhân sự của doanh nghiệp và chính quyền địa phương nơi doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh và cuối cùng khả năng tài chính của doanh nghiệp. Nguồn tuyển dụng từ bên ngoài sẽ giúp doanh nghiệp đảm bảo cả về số lượng và chất lượng lao động cho việc hoàn thành các mục tiêu của tổ chức đặt ra.” (Hội, 2007) Nguồn tuyển dụng bên ngoài tổ chức bao gồm: -“ Người lao động đã được đào tạo Đây là những người lao động đã có chuyên môn phù hợp với yêu cầu công việc. Đó là yêu cầu không những đối với người sử dụng lao động mà đó còn là tạo cơ hội cho người lao động vận dụng được những kiến thức đã được học một cách hiệu quả nhất.
Để họ có thể trở thành những người lao động giỏi, xuất sắc thì người sử dụng lao động cần phải hướng dẫn, giúp đỡ để người lao động có điều kiện vận dụng kiến thức đã học, bổ sung những kiến thức cần thiết. - Người chưa được đào tạo Lê Thị Thùy Linh 2024 8 Đối với tuyển dụng những người chưa được đào tạo thì đòi hỏi các tổ chức, doanh nghiệp phải có những kế hoạch chi tiết, cụ thể để đào tạo nghề và sử dụng phù hợp vì toàn bộ công việc này đòi hỏi chi phí rất lớn. - Người không có việc làm “ Có những trường hợp người lao động vì các nguyên nhân khác nhau mà tạm thời hoặc vĩnh viễn mất việc. Họ thường là những người đã có kinh nghiệm và rất muốn có việc làm.
Vì vậy nếu doanh nghiệp xem xét tuyển dụng những lao động này vào các vị trí công việc phù hợp sẽ tốn ít thời gian và chi phí đào tào. Tuy nhiên trước khi tuyển dụng những người lao động này thì cần phải tìm hiểu thật kĩ các thông tin như về khả năng thực hiện công việc, kinh nghiệm, kỹ năng, sở trường, thậm chí và cả tính cách cá nhân để có chính sách nhân sự phù hợp giúp cho việc khai thác tốt các thế mạnh của nhân sự cho các công việc của doanh nghiệp.” - Các cơ quan tuyển dụng “ Ở nước ta hiện nay các tổ chức này chủ yếu hoạt động dưới hình thức các doanh nghiệp hay các trung tâm tư vấn và giới thiệu việc làm. Tùy theo phương thức hoạt động mà những trung tâm hay doanh nghiệp này sẽ đảm nhiệm các khâu tìm kiếm và tuyển chọn hay là chỉ cung cấp các ứng viên cho các doanh nghiệp.