Đánh Giá Tình Hình Khai Thác và Phát Triển Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Huyện A Lưới

Tài liệu nghiên cứu Luận văn đánh giá tình hình khai thác tiêu thụ và phát triển lâm sản ngoài gỗ tại huyện a lưới tỉnh, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Hoàng Hải Nam
• Người hướng dẫn: TS. Lê Quang Vĩnh
• Trường học: Trường Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Tình Hình Khai Thác và Phát Triển Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Huyện A Lưới
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Khái niệm về lâm sản ngoài gỗ
• 1.1.2. Một số quan điểm về phân loại lâm sản ngoài gỗ
• 1.2. Cơ sở thực tiễn của vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Các nghiên cứu về lâm sản ngoài gỗ
• 1.2.2. Tình hình sử dụng lâm sản ngoài gỗ
• 1.2.3. Vai trò, tiềm năng của lâm sản ngoài gỗ ở Việt Nam
• 1.2.4. Các quy định, chính sách của nhà nước và chính quyền địa phương về phát triển lâm sản ngoài gỗ
• 2. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.2.1. Điều tra điều kiện tự nhiên và kinh tế- xã hội khu vực nghiên cứu
• 2.1.2.2. Đánh giá tình hình khai thác lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2.3. Tìm hiểu thị trường tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2.4. Điều tra tình hình phát triển lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 2.1.2.5. Đề xuất giải pháp về quản lý và phát triển lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thu thập số liệu thứ cấp
• 2.2.2. Thu thập số liệu sơ cấp
• 2.2.3. Phương pháp phân tích
• 2.2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện A Lưới
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên- kinh tế- xã hội huyện A Lưới
• 3.2. Đánh giá tình hình khai thác lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn huyện A Lưới
• 3.2.1. Đặc điểm lâm sản ngoài gỗ tại huyện A Lưới, phân chia theo các nhóm công dụng
• 3.2.2. Trữ lượng và các loại lâm sản ngoài gỗ thường hay khai thác. Thời gian, mùa vụ khai thác
• 3.2.3. Cách thức vận chuyển, bảo quản
• 3.3. Tìm hiểu thị trường tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 3.3.1. Giá cả một số loại lâm sản ngoài gỗ ở địa bàn nghiên cứu
• 3.3.2. Kênh thị trường tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ
• 3.3.3. Chuỗi giá trị một số sản phẩm lâm sản ngoài gỗ. Đánh giá về thị trường tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 3.4. Điều tra tình hình phát triển lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn huyện A Lưới
• 3.4.1. Các dự án và mô hình về lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn huyện A Lưới
• 3.4.2. Tình hình sinh trưởng và phát triển một số mô hình lâm sản ngoài gỗ trên địa bàn huyện A Lưới
• 3.4.3. Hiệu quả của các mô hình phát triển lâm sản ngoài gỗ tại huyện A Lưới
• 3.5. Đề xuất giải pháp về quản lý và phát triển lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn nghiên cứu
• 3.5.1. Cơ sở đề xuất các giải pháp
• 3.5.2. Các giải pháp nhằm quản lý và phát triển lâm sản ngoài gỗ tại địa phương
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khai Thác và Phát Triển LSNG tại A Lưới

A Lưới, với diện tích rừng lớn và đa dạng sinh học, là nơi có tiềm năng lớn về lâm sản ngoài gỗ (LSNG). Từ xa xưa, LSNG A Lưới đã đóng vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội của người dân địa phương, đặc biệt là các dân tộc thiểu số. Các sản phẩm như măng, nấm, dược liệu, song mây không chỉ phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày mà còn là nguồn thu nhập quan trọng. Tuy nhiên, việc khai thác LSNG hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức, đòi hỏi cần có những đánh giá khách quan và giải pháp phù hợp để phát triển bền vững nguồn tài nguyên này. Bài viết này sẽ đi sâu vào tình hình khai thác LSNG tại A Lưới, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các hướng đi hiệu quả.

1.1. Vai trò của LSNG trong sinh kế cộng đồng A Lưới

LSNG đóng vai trò thiết yếu trong sinh kế của cộng đồng các dân tộc thiểu số tại A Lưới. Theo tài liệu nghiên cứu, nguồn thu từ LSNG có thể chiếm tới 20-25% thu nhập hộ gia đình ở một số khu vực miền núi. Các sản phẩm như măng, nấm, dược liệu không chỉ được sử dụng trong gia đình mà còn được trao đổi, buôn bán trên thị trường địa phương. Việc khai thác và chế biến LSNG tạo ra công ăn việc làm cho hàng chục nghìn người dân, góp phần giảm nghèo và cải thiện đời sống. Tuy nhiên, sự phụ thuộc quá lớn vào nguồn lợi LSNG cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt khi nguồn tài nguyên này bị suy giảm do khai thác quá mức.

1.2. Đa dạng sinh học và tiềm năng LSNG đặc hữu A Lưới

A Lưới sở hữu sự đa dạng sinh học phong phú, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loại LSNG có giá trị kinh tế cao. Các loài cây dược liệu quý hiếm, các loại măng đặc sản, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ từ song mây là những lâm sản đặc sản A Lưới có tiềm năng phát triển thị trường. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của đa dạng sinh học A Lưới là yếu tố then chốt để phát triển bền vững ngành LSNG. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về các loài LSNG bản địa, đánh giá trữ lượng và khả năng tái sinh để có những biện pháp quản lý và khai thác hợp lý.

II. Thực Trạng Khai Thác LSNG A Lưới Vấn Đề và Thách Thức

Mặc dù có tiềm năng lớn, tình hình khai thác LSNG tại A Lưới hiện nay còn nhiều bất cập. Việc khai thác diễn ra tự phát, thiếu quy hoạch và kiểm soát, dẫn đến tình trạng khai thác quá mức, gây suy giảm trữ lượng và ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường. Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ LSNG còn nhiều hạn chế, giá cả bấp bênh, người dân thường bị ép giá. Các chính sách hỗ trợ phát triển LSNG chưa thực sự hiệu quả, chưa tạo được động lực cho người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát triển bền vững. Cần có những đánh giá toàn diện về thực trạng khai thác LSNG tại A Lưới để có những giải pháp can thiệp kịp thời.

2.1. Tác động của khai thác LSNG đến môi trường A Lưới

Việc khai thác LSNG không bền vững gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường A Lưới. Khai thác quá mức làm suy giảm trữ lượng các loài LSNG, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Việc khai thác không đúng kỹ thuật có thể gây xói mòn đất, ô nhiễm nguồn nước. Ngoài ra, việc mở rộng diện tích đất nông nghiệp, phá rừng để trồng các loại cây công nghiệp cũng gây áp lực lên nguồn tài nguyên LSNG. Cần có những nghiên cứu đánh giá tác động môi trường của các hoạt động khai thác LSNG để có những biện pháp giảm thiểu và phục hồi.

2.2. Khó khăn trong quản lý và kiểm soát khai thác LSNG

Công tác quản lý và kiểm soát khai thác LSNG tại A Lưới còn gặp nhiều khó khăn. Địa bàn rộng, dân cư thưa thớt, giao thông đi lại khó khăn là những trở ngại lớn cho việc tuần tra, kiểm soát. Lực lượng cán bộ quản lý còn mỏng, thiếu kinh nghiệm và trang thiết bị. Ý thức chấp hành pháp luật của người dân còn hạn chế. Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa chặt chẽ. Cần có những giải pháp đồng bộ để tăng cường năng lực quản lý và kiểm soát khai thác LSNG, đảm bảo tuân thủ các quy định của pháp luật.

III. Giải Pháp Phát Triển Bền Vững LSNG A Lưới Hướng Đi Mới

Để phát triển bền vững LSNG A Lưới, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào các khía cạnh: quy hoạch và quản lý khai thác, phát triển thị trường, nâng cao năng lực cộng đồng và tăng cường chính sách hỗ trợ. Việc quy hoạch khai thác phải dựa trên cơ sở khoa học, đảm bảo khai thác hợp lý, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi nguồn lợi LSNG. Phát triển thị trường cần tập trung vào nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng kênh phân phối. Nâng cao năng lực cộng đồng cần tập trung vào đào tạo kỹ năng khai thác, chế biến và quản lý LSNG. Tăng cường chính sách hỗ trợ cần tập trung vào cung cấp vốn, giống, kỹ thuật và thông tin thị trường.

3.1. Quản lý khai thác LSNG dựa vào cộng đồng A Lưới

Quản lý LSNG cộng đồng là một giải pháp hiệu quả để đảm bảo khai thác bền vững và chia sẻ lợi ích công bằng. Trao quyền cho cộng đồng địa phương tham gia vào quá trình quản lý, bảo vệ và khai thác LSNG. Xây dựng các quy ước, hương ước về khai thác LSNG phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương. Hỗ trợ cộng đồng thành lập các tổ, nhóm quản lý LSNG, đào tạo kỹ năng quản lý và giám sát. Tạo điều kiện cho cộng đồng tiếp cận thông tin về thị trường và chính sách LSNG.

3.2. Phát triển chuỗi giá trị LSNG A Lưới Nâng cao giá trị gia tăng

Để nâng cao giá trị gia tăng của LSNG A Lưới, cần tập trung vào phát triển chuỗi giá trị từ khâu khai thác, chế biến đến tiêu thụ. Hỗ trợ người dân áp dụng các kỹ thuật chế biến tiên tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm. Xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm LSNG đặc trưng của A Lưới. Kết nối người sản xuất với các doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ. Phát triển du lịch sinh thái gắn với LSNG, tạo thêm nguồn thu nhập cho người dân.

IV. Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ vào Phát Triển LSNG A Lưới

Việc ứng dụng khoa học công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả khai thác, chế biến và bảo tồn LSNG tại A Lưới. Nghiên cứu và phát triển các giống cây LSNG có năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với điều kiện địa phương. Áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, giảm thiểu tác động đến môi trường. Sử dụng công nghệ thông tin để quản lý và giám sát nguồn tài nguyên LSNG. Phát triển các sản phẩm LSNG mới có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường.

4.1. Nghiên cứu và bảo tồn nguồn gen LSNG quý hiếm A Lưới

A Lưới là nơi tập trung nhiều loài LSNG quý hiếm, có giá trị khoa học và kinh tế cao. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu về đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài LSNG này. Xây dựng ngân hàng gen để bảo tồn nguồn gen LSNG quý hiếm. Phát triển các phương pháp nhân giống và trồng các loài LSNG này để phục hồi và phát triển nguồn tài nguyên.

4.2. Ứng dụng công nghệ chế biến LSNG tiên tiến tại A Lưới

Việc ứng dụng công nghệ chế biến LSNG tiên tiến giúp nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu lãng phí và tạo ra các sản phẩm mới có giá trị gia tăng cao. Đầu tư vào các trang thiết bị chế biến hiện đại. Đào tạo kỹ năng chế biến cho người dân. Nghiên cứu và phát triển các quy trình chế biến thân thiện với môi trường. Xây dựng các cơ sở chế biến LSNG tập trung, đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

V. Chính Sách và Giải Pháp Tài Chính cho Phát Triển LSNG A Lưới

Để thúc đẩy phát triển LSNG A Lưới, cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp và các giải pháp tài chính hiệu quả. Xây dựng các chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực LSNG. Cung cấp vốn vay ưu đãi cho người dân và doanh nghiệp tham gia vào các hoạt động khai thác, chế biến và tiêu thụ LSNG. Hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin về thị trường và chính sách LSNG. Xây dựng các quỹ bảo hiểm rủi ro cho người trồng LSNG.

5.1. Hoàn thiện khung pháp lý về quản lý và phát triển LSNG

Khung pháp lý về quản lý và phát triển LSNG cần được hoàn thiện để tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch cho các hoạt động liên quan đến LSNG. Rà soát và sửa đổi các văn bản pháp luật hiện hành để phù hợp với tình hình thực tế. Ban hành các quy định cụ thể về khai thác, chế biến, tiêu thụ và bảo tồn LSNG. Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về LSNG.

5.2. Huy động nguồn vốn đầu tư cho phát triển LSNG A Lưới

Để phát triển LSNG A Lưới, cần huy động đa dạng các nguồn vốn đầu tư từ nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng. Nhà nước cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nghiên cứu khoa học và đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần đầu tư vào các dự án chế biến và tiêu thụ LSNG. Cộng đồng cần tham gia đóng góp vào các hoạt động bảo tồn và phát triển LSNG.

VI. Kết Luận và Hướng Đi Tương Lai cho LSNG A Lưới

Phát triển LSNG bền vững là một hướng đi quan trọng để nâng cao đời sống kinh tế, xã hội của người dân A Lưới, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường. Để đạt được mục tiêu này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội và cộng đồng địa phương. Cần tiếp tục nghiên cứu, đánh giá và điều chỉnh các giải pháp phát triển LSNG để phù hợp với điều kiện thực tế. Cần tăng cường hợp tác quốc tế để học hỏi kinh nghiệm và thu hút nguồn lực cho phát triển LSNG.

6.1. Tầm quan trọng của bảo tồn văn hóa truyền thống liên quan LSNG

Bảo tồn văn hóa truyền thống liên quan đến LSNG là một yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững. Các tri thức bản địa về sử dụng và quản lý LSNG cần được ghi nhận, bảo tồn và phát huy. Các lễ hội, phong tục tập quán liên quan đến LSNG cần được duy trì và phát triển. Cần tạo điều kiện cho cộng đồng địa phương tham gia vào các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống.

6.2. Hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm phát triển LSNG bền vững

Hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm là yếu tố quan trọng để phát triển LSNG bền vững. Cần tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế, các địa phương khác để học hỏi kinh nghiệm về quản lý, khai thác, chế biến và tiêu thụ LSNG. Cần tạo điều kiện cho người dân A Lưới tham gia vào các hội thảo, diễn đàn về LSNG để nâng cao kiến thức và kỹ năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lâm sản ngoài gỗ giữ vai trò then chốt trong cấu trúc kinh tế nông thôn miền núi Việt Nam, đóng góp trung bình từ 15% đến 25% tổng thu nhập của các hộ gia đình vùng cao và tạo việc làm cho hàng triệu lao động. Trên bình diện quốc gia, kim ngạch xuất khẩu lâm sản ngoài gỗ đạt gần 200 triệu USD mỗi năm và định hướng đạt 800 triệu USD vào năm 2020 theo chiến lược phát triển ngành lâm nghiệp. Tại huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế, diện tích đất lâm nghiệp chiếm tới 107.849,63 ha với tỷ lệ che phủ rừng đạt 75%, tạo nên nguồn tài nguyên lâm sản ngoài gỗ vô cùng phong phú. Dù vậy, phần lớn trong tổng số 46.417 người dân toàn huyện, với hơn 80% là đồng bào dân tộc thiểu số gồm Pa Kô (chiếm 42,36%), Tà Ôi (chiếm 24,77%) và Cơ Tu (chiếm 9,99%), vẫn duy trì tập quán khai thác tự nhiên mang tính tận thu. Điều này dẫn đến sự suy giảm nghiêm trọng về trữ lượng các loài cây bản địa có giá trị.

Luận văn tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá thực trạng khai thác, chuỗi tiêu thụ và hiệu quả của các mô hình phát triển lâm sản ngoài gỗ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững nguồn tài nguyên này tại huyện A Lưới. Mục tiêu cụ thể gồm điều tra hiện trạng khai thác, phân tích kênh thị trường, lượng hóa hiệu quả tài chính và xã hội của các mô hình canh tác, đồng thời kiến tạo giải pháp đồng bộ về chính sách và kỹ thuật. Nghiên cứu được thực hiện tại địa bàn toàn huyện, trong đó khảo sát chuyên sâu tại 4 xã trọng điểm là Hồng Hạ, Hương Lâm, A Ngo và Hồng Thủy trong mốc thời gian từ tháng 7 năm 2015 đến tháng 3 năm 2016. Đóng góp của luận văn là cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác xóa đói giảm nghèo, hỗ trợ nâng cao mức thu nhập bình quân 17,6 triệu đồng/người/năm của địa phương và hoàn thiện chính sách giao khoán đất lâm nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phân loại lâm sản ngoài gỗ của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO, 1995) kết hợp khung pháp lý tại Quyết định số 280/2006/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, lâm sản ngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm có nguồn gốc sinh vật lấy từ rừng hoặc đất rừng (trừ gỗ tròn công nghiệp, củi và than gỗ). Hệ thống phân loại chia tài nguyên thành 6 nhóm công dụng: nhóm cho sợi (song mây, tre nứa, chổi đót), nhóm thực phẩm (măng, rau rừng, nấm), nhóm dược liệu, nhóm chiết xuất (nhựa cây, tinh dầu, tanin), nhóm động vật rừng và nhóm sản phẩm phụ trợ khác.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng khung lý thuyết chuỗi giá trị hàng hóa nông lâm nghiệp và mô hình phân tích thị trường để đánh giá các mắt xích từ người thu hái ban đầu, thương lái trung gian đến người tiêu dùng cuối cùng. Nghiên cứu cũng dựa trên nền tảng quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (CBFRM) và hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, Quyết định số 2366/QĐ-BNN-LN phê duyệt Đề án bảo tồn và phát triển lâm sản ngoài gỗ giai đoạn 2006-2020, cùng Quyết định số 11/2011/QĐ-TTg về chính sách khuyến khích phát triển ngành mây tre.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê giai đoạn 2010-2015 của Phòng Thống kê huyện A Lưới, Hạt Kiểm lâm A Lưới và tài liệu từ các chương trình phát triển như Dự án BCC và Dự án Hành lang xanh WWF. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA). Nhóm tác giả tiến hành khảo sát thực địa tại 4 xã đại diện (Hồng Hạ, Hương Lâm, A Ngo, Hồng Thủy). Tại mỗi xã, 3 thôn tiêu biểu được chọn để phỏng vấn bán cấu trúc 10 đại diện hộ gia đình trực tiếp khai thác hoặc trồng lâm sản ngoài gỗ, tạo nên quy mô mẫu khảo sát gồm 120 hộ dân, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý lâm nghiệp và các tiểu thương thu mua tại địa phương.

Về phương pháp thực nghiệm lâm sinh, đề tài thiết lập các ô tiêu chuẩn ngẫu nhiên để theo dõi chỉ tiêu sinh trưởng: ô tiêu chuẩn 500 m2 (kích thước 20m x 25m) đối với mô hình Mây nước và Bời lời đỏ (chặt hạ 3 cây tiêu chuẩn mỗi ô để xác định sinh khối vỏ tươi); ô tiêu chuẩn 100 m2 (kích thước 10m x 10m) đối với cây Đoác để đo đếm thể tích dung dịch trích từ buồng trái. Dữ liệu tài chính được xử lý trên phần mềm Excel bằng phương pháp chiết khấu dòng tiền với lãi suất vay ngân hàng thương mại chuẩn r = 8,5%/năm nhằm xác định ba chỉ số: Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR). Lý do lựa chọn hệ chỉ số này là vì chúng cho phép so sánh khách quan quy mô lợi nhuận, hiệu quả sử dụng vốn và chu kỳ thu hồi vốn dài hạn của các mô hình lâm nghiệp. Toàn bộ quy trình phân tích kết hợp ma trận SWOT được thực hiện liên tục từ tháng 7 năm 2015 đến tháng 4 năm 2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tài nguyên lâm sản ngoài gỗ tại huyện A Lưới sở hữu sự đa dạng sinh học vượt trội trên diện tích 84.215,05 ha rừng tự nhiên (chiếm 81,67% tổng diện tích đất lâm nghiệp), nhưng đang đối mặt với nguy cơ suy kiệt nhanh chóng. Khảo sát tại 4 xã cho thấy tỷ lệ hộ tham gia thu hái các loài tự nhiên rất cao, dao động từ 65% đến 85% tổng số hộ, tập trung vào 6 nhóm sản phẩm như măng tre, mây nước, lá nón, chổi đót và nấm rừng. Tuy nhiên, hoạt động khai thác diễn ra tự phát theo phương thức hái lượm triệt để, không tuân thủ chu kỳ sinh trưởng tự nhiên, khiến trữ lượng ngoài tự nhiên của các loài bản địa giảm sút khoảng 40% so với giai đoạn 5 năm trước.

Thứ hai, chuỗi giá trị và kênh lưu thông lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn có cấu trúc ngắn nhưng phân phối lợi nhuận thiếu công bằng. Toàn huyện hoàn toàn vắng bóng các nhà máy chế biến sâu hay các công ty thu mua quy mô lớn, mà chỉ tồn tại các điểm thu mua nhỏ lẻ và tư thương trung gian. 100% sản phẩm măng tươi, vỏ cây bời lời, lá nón và cây mây được xuất bán dưới dạng thô ra thị trường thành phố Huế hoặc các tỉnh lân cận. Do thiếu thông tin thị trường và phương tiện bảo quản, người dân vùng cao thường xuyên bị ép giá, chỉ nhận được khoảng 45% đến 55% giá trị thực tế của sản phẩm cuối cùng trong chuỗi cung ứng.

Thứ ba, các mô hình trồng lâm sản ngoài gỗ khảo nghiệm đem lại hiệu quả kinh tế và giá trị xã hội rõ rệt nhưng có sự phân hóa theo loài cây. Mô hình trồng Bời lời đỏ lấy vỏ đạt hiệu quả kinh tế cao nhất với thu nhập thuần bình quân hàng năm đạt khoảng 38,5 triệu đồng/ha/năm, chỉ số NPV luôn dương và BCR đạt xấp xỉ 2,1 lần từ chu kỳ khai thác năm thứ 6 trở đi. Ngược lại, mô hình trồng cây Đoác lấy dung dịch chế biến rượu truyền thống mang lại hiệu quả xã hội lớn nhất, tạo việc làm thường xuyên từ 180 đến 220 ngày công lao động/ha/năm và gắn liền với tập quán văn hóa của đồng bào dân tộc. Đối với mô hình Mây nước, tỷ lệ sống trong các ô tiêu chuẩn đạt trên 85%, cây sinh trưởng ổn định sau 4 năm gây trồng dưới tán rừng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khai thác quá mức là do áp lực mưu sinh tại vùng cao, nơi thu nhập bình quân đầu người năm 2015 chỉ ở mức 17,6 triệu đồng/năm và cơ cấu việc làm phi nông nghiệp chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Sự thiếu hụt các cơ sở chế biến công nghiệp tại chỗ làm triệt tiêu giá trị gia tăng của nông sản.

Luận văn đã trực quan hóa các phát hiện này thông qua hệ thống bảng biểu chi tiết và sơ đồ dòng hàng: Biểu đồ cơ cấu 3 loại rừng (rừng sản xuất chiếm 43,96% với 45.370,65 ha; rừng phòng hộ chiếm 41,04% với 42.215,05 ha; rừng đặc dụng chiếm 15,01% với 15.489,10 ha) minh chứng tiềm năng đất đai rộng lớn cho nông lâm kết hợp. Các sơ đồ chuỗi giá trị măng rừng, cây mây và vỏ bời lời đỏ chỉ rõ phần thặng dư thương mại bị thất thoát qua khâu thương lái.

So sánh với các nghiên cứu của Lê Quang Vĩnh và cộng sự (2012) tại hai huyện Đakrông và Hướng Hóa (tỉnh Quảng Trị), kết quả tại A Lưới tái khẳng định tính ưu việt về mặt kinh tế của cây Bời lời đỏ và khả năng phòng hộ của Mây nước trong điều kiện sinh thái vùng Bắc Trung Bộ. Điểm khác biệt mang tính đột phá của A Lưới nằm ở tiềm năng phát triển cây Đoác – một loài cây đa mục đích vừa tạo sản phẩm rượu đặc sản phục vụ du lịch sinh thái dọc tuyến đường Hồ Chí Minh, vừa đóng vai trò bảo tồn văn hóa truyền thống của cộng đồng Pa Kô và Tà Ôi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm và phân tích SWOT, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm phát triển bền vững lâm sản ngoài gỗ tại huyện A Lưới:

1. Hoàn thiện quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung: Tiến hành rà soát và phân vùng quy hoạch từ 1.500 đến 2.000 ha đất rừng sản xuất để phát triển các loài chủ lực theo điều kiện lập địa (trồng Bời lời đỏ tại xã Hồng Hạ, trồng Đoác tại xã A Ngo, gây trồng Mây nước dưới tán rừng tại xã Hương Lâm). Mục tiêu giảm thiểu 50% áp lực khai thác cạn kiệt tài nguyên tự nhiên trước năm 2020. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện A Lưới chủ trì, phối hợp với Hạt Kiểm lâm và Ban Quản lý rừng phòng hộ.

2. Đẩy mạnh chuyển giao khoa học kỹ thuật và công nghệ nhân giống: Xây dựng vườn ươm giống bản địa chất lượng cao, chuẩn hóa quy trình giâm hom cây Bời lời đỏ và kỹ thuật gieo ươm hạt Mây nước; tổ chức 15 lớp tập huấn kỹ thuật bóc vỏ bời lời và kỹ thuật khai thác dịch buồng trái cây Đoác không gây chết cây cho 100% hộ dân tham gia dự án trong giai đoạn 2016-2018. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với Trung tâm Khuyến nông tỉnh Thừa Thiên Huế.

3. Xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ và hỗ trợ chế biến sâu: Thành lập ít nhất 02 Hợp tác xã chuyên thu mua và sơ chế lâm sản ngoài gỗ (sản xuất chổi đót tinh chế, sơ chế vỏ bời lời, đóng chai rượu Đoác đạt chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm); ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm trực tiếp với các doanh nghiệp tại thành phố Huế và Đà Nẵng, nhằm nâng tỷ lệ thặng dư giữ lại cho người dân địa phương lên mức 70% vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Phòng Kinh tế - Hạ tầng huyện liên kết cùng các Hợp tác xã và doanh nghiệp tư nhân.

4. Thực thi chính sách tín dụng ưu đãi và lồng ghép nguồn lực dự án: Triển khai gói vay vốn ưu đãi thông qua Ngân hàng Chính sách Xã hội với mức vay từ 30 đến 50 triệu đồng/hộ, thời hạn vay 5-7 năm phù hợp chu kỳ kinh doanh cây lâm nghiệp; lồng ghép nguồn kinh phí từ Chương trình mục tiêu quốc gia 135 và Dự án BCC để trợ cấp 100% chi phí cây giống cho các hộ nghèo đồng bào Pa Kô, Tà Ôi, Cơ Tu trong giai đoạn 2016-2020. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý Dự án BCC phối hợp cùng Ngân hàng Chính sách Xã hội huyện A Lưới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và hệ thống dữ liệu thực chứng của luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương (Ủy ban nhân dân cấp huyện, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Hạt Kiểm lâm): Vận dụng hệ thống số liệu điều tra hiện trạng 107.849,63 ha đất lâm nghiệp và các chỉ tiêu phân tích SWOT để hoạch định chiến lược phát triển kinh tế lâm nghiệp, phân bổ hạn ngạch giao đất giao rừng và lồng ghép chính sách giảm nghèo vùng đồng bào thiểu số.

2. Doanh nghiệp kinh doanh lâm sản, Hợp tác xã tiểu thủ công nghiệp: Khai thác bức tranh chi tiết về chuỗi giá trị, lịch mùa vụ khai thác và biểu đồ giá cả các nhóm mây tre, chổi đót, bời lời đỏ để thiết lập mạng lưới thu mua nguyên liệu ổn định, đồng thời đầu tư dây chuyền sơ chế phù hợp với điều kiện vận chuyển miền núi.

3. Các tổ chức phi chính phủ, Ban quản lý dự án bảo tồn (Dự án BCC, Quỹ WWF, các chương trình phát triển nông thôn): Sử dụng kết quả đánh giá PRA từ 120 hộ dân để thiết kế các can thiệp sinh kế dựa vào rừng, tài trợ mô hình trồng mây dưới tán rừng tự nhiên và bảo tồn đa dạng sinh học tại hành lang kinh tế Trường Sơn.

4. Học viên cao học, sinh viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Kinh tế nông nghiệp: Tham khảo quy trình tích hợp phương pháp đánh giá sinh trưởng ô tiêu chuẩn (500 m2 và 100 m2) với các công cụ tài chính định lượng (NPV, BCR, IRR) làm cơ sở phương pháp luận cho các đề tài nghiên cứu tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn thực hiện điều tra thực địa chi tiết tại những địa bàn cụ thể nào của huyện A Lưới? Nghiên cứu tập trung khảo sát sâu tại 4 xã đại diện gồm Hồng Hạ, Hương Lâm, A Ngo và Hồng Thủy. Đây là những địa bàn có diện tích rừng tự nhiên rộng lớn, độ che phủ rừng cao trên 75% và là nơi tập trung đông đảo đồng bào dân tộc Pa Kô, Tà Ôi, Cơ Tu trực tiếp sinh sống dựa vào nguồn lâm sản ngoài gỗ.

2. Mô hình lâm sản ngoài gỗ nào mang lại hiệu quả tài chính cao nhất trong nghiên cứu? Mô hình trồng Bời lời đỏ lấy vỏ mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội nhất với mức thu nhập thuần bình quân đạt khoảng 38,5 triệu đồng/ha/năm. Các chỉ số tài chính tính toán ở mức lãi suất chiết khấu 8,5%/năm đều chứng minh mô hình này có NPV dương lớn và hệ số BCR đạt xấp xỉ 2,1 lần ở chu kỳ khai thác ổn định.

3. Cây Đoác có ý nghĩa đặc thù gì đối với đời sống kinh tế và văn hóa địa phương? Cây Đoác mang lại hiệu quả xã hội cao nhất khi giải quyết từ 180 đến 220 ngày công lao động/ha/năm thông qua việc khai thác dịch buồng trái làm rượu đặc sản. Sản phẩm này vừa tạo nguồn thu nhập trực tiếp vừa phục vụ nét đẹp văn hóa trong các lễ hội truyền thống A Riêu Ping và Aza của đồng bào vùng cao.

4. Điểm nghẽn lớn nhất trong chuỗi tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ tại huyện A Lưới là gì? Điểm nghẽn nghiêm trọng nhất là thị trường phụ thuộc hoàn toàn vào các tư thương nhỏ lẻ và địa phương thiếu hẳn các nhà máy chế biến sâu. Toàn bộ 100% sản phẩm được bán dưới dạng nguyên liệu thô, khiến giá bán thường xuyên bấp bênh và người dân địa phương bị mất từ 40% đến 50% giá trị gia tăng của chuỗi hàng hóa.

5. Luận văn sử dụng công cụ tài chính nào để đánh giá tính khả thi của các mô hình gây trồng? Đề tài sử dụng 3 chỉ số tài chính tiêu chuẩn gồm Giá trị hiện tại thuần (NPV), Tỷ số lợi ích trên chi phí (BCR) và Tỷ suất thu hồi nội bộ (IRR), được tính toán trên phần mềm Excel với mức lãi suất chiết khấu chuẩn 8,5%/năm nhằm phản ánh khách quan quy mô lợi nhuận và tốc độ hoàn vốn đầu tư.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện trữ lượng và phân loại 6 nhóm lâm sản ngoài gỗ trên 107.849,63 ha đất lâm nghiệp huyện A Lưới, chỉ rõ thực trạng suy giảm tài nguyên do khai thác tự phát.
• Lượng hóa chính xác hiệu quả kinh tế của mô hình Bời lời đỏ với thu nhập thuần đạt khoảng 38,5 triệu đồng/ha/năm và hệ số sinh lời BCR đạt 2,1 lần.
• Khẳng định mô hình cây Đoác có giá trị xã hội cao nhất khi tạo ra từ 180 đến 220 ngày công lao động/ha/năm gắn liền với bản sắc văn hóa Pa Kô - Tà Ôi.
• Nhận diện các điểm nghẽn cốt lõi trong chuỗi giá trị do tình trạng buôn bán thô và sự chi phối giá cả của thương lái trung gian.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp khả thi về quy hoạch 2.000 ha vùng nguyên liệu, chuyển giao công nghệ nhân giống, liên kết hợp tác xã chế biến và hỗ trợ vốn vay ưu đãi.

Về mặt học thuật, công trình đóng góp bộ dữ liệu thực chứng chuẩn xác về kinh tế lâm sinh và sinh kế cộng đồng dân tộc thiểu số tại vùng núi cao miền Trung. Lộ trình triển khai các giải pháp được định hướng theo 2 giai đoạn: Giai đoạn 2016-2018 tập trung chuyển giao kỹ thuật gieo ươm và quy hoạch đất rừng; giai đoạn 2018-2020 hoàn thiện các chuỗi giá trị và nhà xưởng chế biến tại chỗ. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp lâm nghiệp có thể khai thác các kết luận của luận văn để áp dụng vào các chương trình giảm nghèo và phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm về lâm sản ngoài gỗ Trước kia các sản phẩm lấy ra từ rừng thường được phân làm 2 loại: sản phẩm “chính” là gỗ và các sản phẩm “phụ”.

Quan niệm này đã không còn phù hợp. Ngày nay các sản phẩm nói trên được xếp thành 2 nhóm : gỗ và LSNG. Tuy nhiên để làm rõ hơn, theo các tài liệu nước ngoài, có một số khái niệm về LSNG có thể đưa ra để chúng ta tham khảo (Đặng Đình Bôi, 2002) Năm 1991, Hội nghị về LSNG các nước Châu Á - Thái Bình Dương (IEC) họp tại Bangkok - Thái Lan đưa ra định nghĩa có thể áp dụng cho hầu hết các nước trong khu vực như sau: “Lâm sản ngoài gỗ (Non-wood forest product) bao gồm tất cả các sản phẩm tái tạo được và hữu hình, không phải là gỗ xẻ, gỗ nguyên liệu và gỗ củi, thu được từ rừng hoặc bất kỳ loại hình sử dụng đất tương tự nào cũng như đất trồng cây gỗ. Vì vậy, các sản phẩm như cát, đá, nước, du lịch sinh thái cũng là lâm sản ngoài gỗ".

Wickens, 1991cũng cho rằng “Lâm sản ngoài gỗ bao gồm tất cả các sản phẩm sinh vật (trừ gỗ tròn công nghiệp, gỗ làm dăm, gỗ làm bột giấy) có thể lấy ra từ hệ sinh thái tự nhiên, rừng trồng được dùng trong gia đình, mua bán, hoặc có ý nghĩa tôn giáo, văn hóa hoặc xã hội. Việc sử dụng hệ sinh thái cho mục đích giải trí, bảo tồn thiên nhiên, quản lý vùng đệm. thuộc về lĩnh vực dịch vụ của rừng”). Hội nghị lâm nghiệp do Tổ chức Nông Lương Liên Hiệp Quốc (FAO) tổ chức tháng 06/1995 đã đưa ra và thông qua một định nghĩa khác về LSNG: "Lâm sản ngoài gỗ (Non timber forest product) bao gồm những sản phẩm có nguồn gốc sinh vật, khác gỗ, được khai thác từ rừng, đất có cây rừng (wooded lands) và cây ở ngoài rừng".

Định nghĩa này đã nhận biết được chức năng dịch vụ quan trọng của tài nguyên LSNG bao gồm các hàng hóa dịch vụ có nguồn gốc từ thực vật và động vật. Với định nghĩa này, FAO cũng đã nhận biết về chức năng dịch vụ quan trọng đang gia tăng của tài nguyên LSNG. Chẳng hạn, du lịch sinh thái là một ngành công nghiệp lớn trên thế giới đang phát triển rất nhanh. Vì thế, rừng, vùng hoang dã, động và thực vật hoang dã là thành phần của du lịch sinh thái nên được nhận biết trong phạm vi LSNG.

Theo Ros – Tonen (1995, 2000), lâm sản ngoài gỗ được định nghĩa là: “Tất cả các sản phẩm động, thực vật tự nhiên, trừ các sản phẩm gỗ thương mại, có thể lấy được từ rừng để sử dụng và buôn bán”. Trong trường hợp này, du lịch sinh thái không được coi là một loại lâm sản ngoài gỗ mà là một loại hình dịch vụ của rừng – một loại đầu ra khác của rừng. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 Ngoài các quan niệm trên, một số ý kiến khác về LSNG được hiểu theo nhiều cách dựa vào định nghĩa của các nhà khoa học đưa ra ở các thời điểm khác nhau. Ở Việt Nam, trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 lâm sản được chia thành hai loại: lâm sản chính (principale richesse forettière) là những sản phẩm gỗ; Sản phẩm phụ của rừng hay lâm sản phụ (produit secondaire de la forêt), bao gồm động vật và thực vật cho những sản phẩm ngoài gỗ (Bộ NN&PTNT, 2006).

Từ 1961, lâm sản phụ được coi trọng và được mang tên đặc sản rừng. "Đặc sản rừng bao gồm cả thực vật và động vật rừng là nguồn tài nguyên giàu có của đất nước. Nó có vị trí quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa xã hội chủ nghĩa, trong đời sống nhân dân, quốc phòng và xuất khẩu. Theo định nghĩa đó Đặc sản rừng là một bộ phận của tài nguyên rừng nhưng chỉ tính đến những sản phẩm có công dụng hoặc có giá trị đặc biệt và ngoài các loài thực vật dưới tán rừng còn bao gồm các loài cây cho gỗ đặc hữu hoặc được coi là đặc hữu của Việt Nam như: Pơ mu, Hoàng đàn, Kim giao,.

như vậy thuật ngữ đặc sản cũng mang ý nghĩa kinh tế, vì không tính đến những sản phẩm không có hoặc chưa biết giá trị. Vì thế, danh mục những đặc sản rừng trong từng thời điểm cũng tập trung sự chú ý vào một số sản phẩm nhất định (Bộ NN&PTNT, 2006). Hiện nay, nhà nước ta đã đưa ra khái niệm giúp chúng ta có thể hiểu: "LSNG là các sản phẩm có nguồn gốc sinh vật lấy từ rừng hoặc đất rừng (kể cả đất hoang hóa) không bao gồm gỗ, củi, than gỗ và các sản phẩm không có nguồn gốc sinh vật. LSNG bao gồm các loài tre nứa, song, mây, cây thuốc, cây lương thực thực phẩm, gia vị, tinh dầu, dầu béo, nhựa, nhựa mủ, ta nanh, thuốc nhuộm, cây cảnh, động vật hoang dã sống và các sản phẩm của chúng" (Quyết định số 280/2006/QĐ-TTg).

Như vậy, việc định nghĩa cho rõ ràng thế nào là LSNG là vấn đề khó khăn và không thể có một định nghĩa duy nhất đúng. Nó có thể thay đổi chút ít phụ thuộc vào điều kiện kinh tế, xã hội, quan điểm và nhu cầu khác nhau của các địa phương cũng như ở các thời điểm khác nhau. Tuy nhiên, qua các khái niệm trên có thể đưa ra những cách nhìn chung về LSNG, và qua đó giúp chúng ta nhận thức một cách đúng đắn về giá trị của nó. Một số quan điểm về phân loại lâm sản ngoài gỗ Trên thế giới cũng đã có nhiều hệ thống phân loại được đề xuất.

Một số hệ thống phân loại dựa vào dạng sống của cây tạo ra các sản phẩm như : nhóm cây gỗ, cây bụi, cây thảo, dây leo gỗ, dây leo thân thảo. Hệ thống phân loại khác lại dựa vào các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ, như hệ thống phân loại đã thông qua trong hội nghị tháng 11/1991 tại Bangkok. Trong hệ thống này LSNG được chia làm 6 nhóm: Nhóm 1 - Các sản phẩm có sợi: Tre nứa, song mây, lá và thân có sợi và các loại cỏ PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Nhóm 2 - Sản phẩm làm thực phẩm. Các sản phẩm có nguồn gốc thực vật: thân, chổi, rễ, củ,lá, hoa, quả, quả hạch, gia vị, hạt có dầu và nấm.

Các sản phẩm có nguồn gốc động vật: mật ong, thịt động vật rừng, cá, trai ốc, tổ chim ăn được, trứng và côn trùng. Nhóm 3 - Thuốc và mỹ phẩm có nguồn gốc thực vật Nhóm 4 - Các sản phẩm chiết xuất: gôm, nhựa dầu, nhựa mủ, ta nanh và thuốc nhuộm, dầu béo và tinh dầu. Nhóm 5 - Động vật và các sản phẩm từ động vật không làm thực phẩm: tơ, động vật sống, chim, côn trùng, lông mao, lông vũ, da, sừng, ngà, xương và nhựa cánh kiến đỏ. Nhóm 6 - Các sản phẩm khác: như lá Bidi (lá thị rừng dùng gói thuốc lá ở Ấn Độ).

Năm 1992, Meldelson đã đưa ra 2 cách phân loại lâm sản ngoài gỗ căn cứ vào mục đích khác nhau của con người về lâm sản ngoài gỗ. Căn cứ vào giá trị sử dụng ông chia làm 5 nhóm: - Các sản phẩm thực vật ăn được; - Các sản phẩm keo và nhựa; - Các sản phẩm thuốc nhuộm và tanin; - Nhóm cây có sợi; - Nhóm cây làm thuốc. Và căn cứ vào thị trường tiêu thụ để chia làm 3 nhóm: - Nhóm bán trên thị trường rộng; - Nhóm bán tại địa phương; - Nhóm được sử dụng trực tiếp bởi người thu hoạch. Ông cho rằng, nhóm thứ 3 là nhóm chiếm đa số, vì vậy giá trị đích thực của lâm sản ngoài gỗ thường chưa được biết đến và tính toán cho phù hợp.

Năm 1995, chuyên gia về LSNG của FAO đã đề xuất hệ thống phân loại LSNG gồm 4 nhóm chính sau: - Cây sống và các bộ phận của cây - Động vật và các sản phẩm của động vật - Các sản phẩm được chế biến (các gia vị, dầu nhựa thực vật… ) - Các dịch vụ từ rừng. Ở Ấn Độ, người ta đề xuất một hệ thống phân loại lâm sản ngoài gỗ tiêu chuẩn (Shiva & Mathur, 1997). Hệ thống phân loại này được chia làm 2 nhóm chính: nhóm PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 các sản phẩm (I) và nhóm các dịch vụ (II). Trong đó nhóm I bao gồm 3 nhóm sản phẩm phụ đó là: (a) Lâm sản ngoài gỗ có nguồn gốc từ thực vật; (b) Lâm sản ngoài gỗ có nguồn gốc từ động vật và (c) Lâm sản ngoài gỗ có nguồn gốc khoáng vật.

Nhóm II gồm các dịch vụ như: du lịch, giải trí, xem động vật hoang dã. Toàn bộ các hệ thống được chia thành 26 nhóm nhỏ xếp thứ tự từ A đến Z. Đây là một hệ thống phân loại mới xây dựng dựa trên cơ sở cải tiến các hệ thống phân loại cũ, tuy nhiên việc phân chia các nhóm sản phẩm ở đây quá chi tiết nên gặp khó khăn trong việc sắp xếp các sản phẩm của các loài nhiều công dụng. Về phân loại LSNG là thực vật, việc phân loại chúng có rất nhiều quan điểm khác nhau.

Những phương pháp phân loại chủ yếu là: - Phương pháp phân loại theo hệ thống sinh: Đây là cách phân loại theo hệ thống tiến hoá của sinh giới. Được sắp xếp một cách khách quan vào hệ thống các bậc phân loại từ lớn đến nhỏ: Giới/Ngành/Lớp/Họ/Loài. - Phương pháp phân loại theo hình thái và dạng sống: Đây là cách phân loại theo hình thái bên ngoài của các loài cây. Các thực vật cho LSNG được phân loại thành: Cây gỗ lớn; cây gỗ nhỏ; cây thân thảo; cây dây leo; cây thân đốt; cây bụi; các loại cỏ.

- Phương pháp phân loại theo nhóm giá trị sử dụng: Các LSNG khác nhau không kể nguồn gốc nhưng có cùng giá trị sử dụng thì được xếp vào một nhóm. Ưu điểm của phương pháp này là đơn giản, dễ áp dụng và sử dụng nhiều kiến thức bản địa của người dân nên có ý nghĩa thực tiễn lớn, được các nhà nghiên cứu, nhà kinh doanh lẫn người dân quan tâm. Ở Việt Nam, theo Phạm Xuân Hoàn và cộng sự (2004) thực vật cho LSNG được phân thành các nhóm: 1) Thực vật cung cấp thức ăn, lương thực, thực phẩm (thực phẩm, gia vị, dầu ăn, thức ăn gia súc.) 2) Thực vật cung cấp dược liệu 3) Thực vật cho sản phẩm làm hàng thủ công mỹ nghệ hoặc gia dụng (song mây, tre nứa, cau dừa.