Đặt vấn đề: Trong quá trình thực hiện đẩy mạnh CNH - HĐH nền kinh tế đất nƣớc, vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn đang đặt ra nhiều nội dung, nhiệm vụ hết sức quan trọng cần giải quyết và luôn giữ một vị trí đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của mỗi quốc gia. Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lƣợc trong sự nghiệp CNH - HĐH, xây dựng và bảo vệ tổ quốc là cơ sở và lực lƣợng quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội bền vững, gìn giữ ổn định chính trị, đảm bảo an ninh quốc phòng, gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc và bảo vệ môi trƣờng sinh thái của đất nƣớc. Với mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, văn hóa xã hội cho ngƣời dân khu vực nông thôn, từng bƣớc xóa dần khoảng cách, mức sống giữa khu vực nông thôn với thành thị và hình thành các điểm dân cƣ theo hƣớng văn minh, tiến bộ, phù hợp với định hƣớng phát triển kinh tế - xã hội của cả nƣớc đến năm 2020 cần phải có nhiều chính sách đột phá và đồng bộ nhằm giải quyết toàn diện các vấn đề kinh tế - xã hội, văn hóa nông thôn. Để đáp ứng yêu cầu trên Nghị quyết của Đảng về nông nghiệp, nông thôn đi vào cuộc sống, đẩy nhanh tốc độ CNH - HĐH nông nghiệp nông thôn, việc cần làm trong giai đoạn hiện nay là xây dựng cho đƣợc các mô hình nông thôn mới đủ đáp ứng yêu cầu phát huy nội lực của nông dân, nông nghiệp và nông thôn, đủ điều kiện hội nhập nển kinh tế thế giới.
Thực hiện Nghị quyết Trung ƣơng 7 khóa X về “Nông nghiệp, nông dân và nông thôn”, Thủ tƣớng Chính phủ đã ban hành “Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới”(Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009) và “Chƣơng trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới” tại Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 06/4/2010 nhằm thống nhất chỉ đạo việc xây dựng nông thôn mới trên cả nƣớc. Cùng với quá trình thực hiện chủ trƣơng của Đảng về phát triển nông thôn, thời gian vừa qua huyện Mỏ Cày Nam - tỉnh Bến Tre nói chung và xã Cẩm Sơn nói riêng đã tiến hành thực hiện chƣơng trình xây dựng “Nông thôn mới” với 19 tiêu chí theo bộ tiêu chí Quốc gia nhằm nâng cao hiệu quả của nền kinh tế nông thôn tại 1 địa phƣơng trong đó có tiêu chí số 17(tiêu chí môi trƣờng) nhằm bảo vệ môi trƣờng. Mục tiêu chung của tiêu chí này là nhằm nâng cao chất lƣợng môi trƣờng sống khu vực nông thôn. Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Mỏ Cày Nam tỉnh Bến Tre nói chung và xã Cẩm Sơn nói riêng trong những năm qua đã có những bƣớc tiến đáng kể.
Tạo sự chuyển biến tích cực góp phần làm thay đổi diện mạo nông thôn, từng bƣớc cải thiện và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho ngƣời dân. Để góp phần thúc đẩy quá trình xây dựng nông thôn mới của xã Cẩm Sơn nói chung và việc thực hiện tiêu chí môi trƣờng nói riêng, đánh giá đúng thực trạng đang diễn ra, những kết quả đạt đƣợc và tác động của việc thực hiện tiêu chí môi trƣờng tới chất lƣợng môi trƣờng xã Cẩm Sơn, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp thực hiện tốt tiêu chí này. Xuất phát từ thực tiễn trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Cẩm Sơn, huyện Mỏ Cày Nam ,tỉnh Bến Tre.Mục tiêu nghiên cứu: 2. Mục tiêu tổng quát Đánh giá tình hình thực hiện tiêu chí môi trƣờng (TCMT) nhằm đề xuất các giải pháp duy trì hiệu quả TCMT trong chƣơng trình xây dựng NTM xã Cẩm Sơn.
Mục tiêu cụ thể Đánh giá tình hình thực hiện TCMT tại xã Cẩm Sơn. Đề xuất một số giải pháp duy trì hiệu quả TCMT trong chƣơng trình xây dựng NTM xã Cẩm Sơn. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tiêu chí môi trƣờng Tiêu chí môi trƣờng là tiêu chí thứ 17 trong 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới do Thủ tƣớng Chính phủ ban hành.Tiêu chí này gồm các nội dung: tỷ lệ hộ đƣợc sử dụng nƣớc hợp vệ sinh và nƣớc sạch theo quy định; tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh, nuôi trồng thủy sản, làng nghề đảm bảo quy định về bảo vệ môi trƣờng; xây dựng cảnh quan môi trƣờng xanh sạch đẹp,….
Các bước xây dựng và thực hiện tiêu chí môi trường trong nông thôn mới Điều 3 thông tƣ 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHDT- BTC ngày 3/02/2011 của Bộ Nông nghiệp PTNT, Bộ kế hoạch đầu tƣ, Bộ tài chính quy định các bƣớc xây dựng và thực hiện TCMT nhƣ sau: Bƣớc 1: Thành lập ban quản lí, thực hiện TCMT. Bƣớc 2: Tuyên truyền, vận động ngƣời dân tham gia. Bƣớc 3: Huy động và phân bổ vốn. Bƣớc 4: Thành lập dịch vụ VSMT.
Bƣớc 5: Quy hoạch nghĩa trang, nghĩa địa, bãi xử lí rác. Bƣớc 6: Kiểm tra, xử lí. Hệ thống đánh giá tiêu chí môi trường * Chỉ tiêu đánh giá việc cung cấp nƣớc sạch, nƣớc hợp vệ sinh - Tỷ lệ hộ dân sử dụng nƣớc sạch theo quy chuẩn của Bộ Y tế. - Tỷ lệ hộ dân sử dụng nƣớc hợp vệ sinh - Tỷ lệ hộ dân có chuồng trại gia súc hợp vệ sinh.
* Chỉ tiêu đánh giá tình hình thu gom, xử lý chất thải, nƣớc thải - Số hộ đăng ký tham gia thu gom. - Số hộ thu gom chất thải, nƣớc thải thực tế. - Tỷ lệ hộ phân lại rác thải. - Tỷ lệ chất thải, nƣớc thải đƣợc xử lý trƣớc khi chôn lấp.
- Tỷ lệ hộ trả chi phí thu gom. * Chỉ tiêu phát triển môi trƣờng 3 - Tỷ lệ cây xanh đƣợc trồng mới tại công trình công cộng. - Số lần công trình công cộng đƣợc vệ sinh trong tháng. * Chỉ tiêu suy giảm môi trƣờng - Tỷ lệ hộ xả rác ra môi trƣờng công cộng.
- Tỷ lệ hộ sử dụng thuốc diệt cỏ, diệt ốc. - Tỷ lệ hộ không thu gom túi, chai, lọ thuốc BVTV. * Chỉ tiêu về vệ sinh môi trƣờng - Tỷ lệ các công trình vệ sinh, nhà tắm đạt chuẩn. Chƣơng trình xây dựng nông thôn mới 1.
Khái niệm a)Khái niệm nông thôn Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cƣ, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trƣờng trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hƣởng của các tổ chức khác; phân biệt với đô thị. b)Khái niệm nông thôn mới Theo tinh Nghị quyết 26-NQ/TƢ của Trung ƣơng, nông thôn mới là khu vực nông thôn có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bƣớc hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đo thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ; ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững. Trƣớc tiên, NTM phải là nông thôn chứ không phải là thị xã, thị trấn hay thành phố, NTM khác với nông thôn truyền thống.
“Nếu so sánh giữa NTM và nông thôn truyền thống thì NTM phải bao hàm cơ cấu và chức năng mới” (Cù Ngọc Hƣớng, 2006). NTM mà trong đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của ngƣời dân không ngừng đƣợc nâng cao, giảm dần sự khác biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông thôn đƣợc đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh 4 chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ NTM. NTM có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng đƣợc xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn bó kết hợp giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thi.
Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị đƣợc nâng cao, đảm bảo giữ vững ai ninh chính trị và trật tự xã hôi (ban tuyên giáo thành ủy Hà Nội, 2013). c) Khái niệm xây dựng nông thôn mới Xây dựng NTM là cuộc cách mạng và cuộc vận động lớn để cộng đồng dân cƣ ở nông thôn đồng lòng xây dựng thôn, xã, gia đình của mình khang trang, sạch đẹp. Hệ thống chính trị đƣợc nâng cao, có kết cấu hạ tầng hiện đại, phát triển kinh tế sản xuất toàn diện (nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ), có nếp sống văn hoá, môi trƣờng sinh thái và an ninh nông thôn đƣợc đảm bảo.
Thu nhập đời sống vật chất, tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. Xây dựng NTM là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. NTM không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp. Xây dựng NTM giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.
Các tiêu chí xây dựng nông thôn mới Căn cứ quyết định số 398/QĐ – TTg ngày 11/03/2016 của Thủ tƣớng Chính Phủ về việc ban hành kế hoạch triển khai Nghị quyết số 100/2015/QH13 ngày 12/11/ 2015 của Quốc joioj về phê duyệt chủ trƣơng đầu tƣ các chƣơng trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016-2020. Bộ tiêu chí Quốc gia về NT Các tiêu chí gồm 5 nhóm: - Nhóm 1: Quy hoạch (1 tiêu chí). - Nhóm 2: Hạ tầng kinh tế - xã hội (8 tiêu chí). - Nhóm 3: Kinh tế và tổ chức sản xuất (4 tiêu chí).
- Nhóm 4: Văn hóa – Xã hội – Môi trƣờng (4 tiêu chí). 5 - Nhóm 5: Hệ thống chính trị (2 tiêu chí). * Cụ thể 19 tiêu chí quốc gia về nông thôn mới 2016 - 2020: Tiêu chí thứ 1: Quy hoạch và thực hiện quy hoạch. Tiêu chí thứ 2: Giao thông nông thôn.
Tiêu chí 3: Thủy lợi. Tiêu chí 4: Điện nông thôn. Tiêu chí 5: Trƣờng học. Tiêu chí 6: Cơ sở vật chất văn hóa.
Tiêu chí 7: Chợ nông thôn. Tiêu chí 8: Bƣu điện. Tiêu chí 9: Nhà ở dân cƣ. Tiêu chí 10: Thu nhập.
Tiêu chí 11: Tỷ lệ hộ nghèo. Tiêu chí 12: Cơ cấu lao động. Tiêu chí 13: Hình thức tổ chức sản xuất. Tiêu chí 14: Giáo dục.
Tiêu chí 15: Y tế. Tiêu chí 17: Môi trƣờng. Tiêu chí 18: Hệ thống tổ chức chính trị. Tiêu chí 19: An ninh trật tự xã hội.