Đặt vấn đề Môi trường là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật trên trái đất. Môi trường là nơi cung cấp không gian sống của con người và sinh vật, cung cấp các nguồn tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người, đồng thời cũng là nơi chứa đựng các phế thải do con người thải ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất. Việt Nam là một nước đang phát triển, đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, đô thị hoá thì việc giữ gìn môi trường là vấn đề hết sức quan trọng. Nông thôn là một bộ phận không thể tách rời trong cơ cấu kinh tế - xã hội ở Việt Nam.
Bởi nông thôn không những là một bộ phận tạo ra cơ sở vật chất lớn, cung cấp nguồn lao động cho xã hội mà nó còn là nguồn động lực lớn cho những quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Đi cùng với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế trong cả nước nông thôn Việt Nam cũng ngày càng phát triển thể hiện trên mọi mặt công nghiệp, nông nghiệp, y tế, dịch vụ, văn hóa - xã hội… Bộ mặt nông thôn đã và đang được thay đổi đáng kể, đời sống của nhân dân được cải thiện cả về vật chất và tinh thần. Nhưng song hành cùng với sự phát triển đó là các vấn đề về an ninh quốc phòng, giáo dục và môi trường là những vấn đề vô cùng bức. Hiện nay, ở hầu hết các khu nông thôn đang trong quá trình hội nhập kinh tế, các tỉnh không ngừng đầu tư cơ sở hạ tầng, giao thông, thu hút đầu tư xây dựng các khu công nghiệp, nhà máy khu đô thị… để tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế - xã hội.
Chính vì vậy mà chất lượng môi trường của chúng ta ngày càng bị suy giảm. Điều này không chỉ dừng lại ở môi trường không khí mà cả môi trường nước và môi trường đất.Bảo 2 vệ môi trường đòi hỏi cần có sự chung tay và góp sức của toàn xã hội. Ngoài việc đề ra các biện pháp công nghệ kỹ thuật, pháp luật để bảo vệ, phục hồi môi trường thì việc giáo dục, nâng cao nhận thức cho người dân về vấn đề môi trường cũng là một việc làm vô cùng quan trọng. Cao Bằng là tỉnh nằm ở phía Đông Bắc Việt Nam.
Đa số diện tích Cao Bằng được che phủ bởi rừng vì thế không khí khá trong sạch ở các vùng nông thôn, các khu dân cư và ở trung tâm thị xã. Tuy nhiên do sản lượng quặng lớn cùng với sự khai thác bừa bãi và quản lý không nghiêm ngặt, các tuyến đường chính của Cao Bằng có mức độ ô nhiễm bụi cao. Nguồn nước sông đang bị ô nhiễm khá nặng do ý thức vứt rác bữa bãi của người dân cùng với ngành công nghiệp khai khoáng và khai thác cát đã làm cho các dòng sông ở đây bị ô nhiễm thu hẹp dòng chảy, hệ sinh thái bị ảnh hưởng. Bảo Lạc là huyện vùng cao biên giới giáp với Trung Quốc, nằm về phía Tây của tỉnh Cao Bằng, có trung tâm huyện lỵ là thị trấn Bảo Lạc cách thị xã Cao Bằng 134 km theo Quốc lộ 34 Cao Bằng - Hà Giang.
Trước đây môi trường nơi đây khá trong sạch nhưng mấy năm trở lại đây thì quá trình khai thác tài nguyên thiên nhiên quá mức cùng với sự hiểu biết còn hạn chế của người dân đã dần phá vỡ môi trường trong lành vốn có. Hưng Thịnh là một xã thuộc huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng. Là xã thuộc vùng miền núi có điều kiện kinh tế khó khăn và cũng là một xã mới tách ra từ xã Hưng Đạo năm 2007, giao thông đi lại không thuận tiện, mạng lưới điện quốc gia đầu năm 2014 mới được cung cấp. Ngành nghiệp chủ yếu của người dân nơi đây chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi.Những năm gần đây tình hình sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng liều lượng trong trồng trọt đã ảnh hưởng không ít tới môi trường tự nhiên nơi 3 đây.
Không những vậy do người dân chưa có ý thức thu gom xử lý rác thải sinh hoạt cũng đang dần làm mất đi cảnh quan tự nhiên vốn có và môi trường đang ngày một ô nhiễm và suy thoái. Xuất phát từ thực trạng trên và đồng thời muốn đi sâu vào tìm hiểu môi trường nơi mình sinh sống em tiến hành thực hiện đề tài “Tìm hiểu sự hiểu biết của người dân về môi trườngnông thôn ở xã Hưng Thịnh, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng” dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS.Nguyễn Đức Thạnh– Trưởng phòng thanh tra khảo thí & Đảm bảo chất lượng giáo dục, trường ĐH Nông Lâm Thái Nguyên. Mục tiêu tổng quát Xác định mức độ hiểu biết của người dân về môi trường, từ đó đề xuất những giải pháp giáo dục phù hợp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về môi trường và ý thức bảo vệ môi trường sống. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội tại xã Hưng Thịnh, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng.
- Đánh giá nhận thức của người dân về các vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường,…. - Đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Môi trường của Việt Nam. - Đánh giá ý thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập, nghiên cứu khoa học - Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. 4 - Vận dụng và phát huy các kiến thức đã học tập và nghiên cứu rèn luyện về kỹ năng tổng hợp và phân tích số liệu. Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá được nhận thức của người dân địa bàn thị xã Hưng Thịnh, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường 1. Yêu cầu của đề tài - Phỏng vấn các hộ gia đình đại diện cho các tầng lớp, các lứa tuổi làm việc ở các ngành nghề khác nhau.
- Thu thập các thông tin, tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội xã Hưng Thịnh, huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực - Tiến hành điều tra theo bộ câu hỏi, bộ câu hỏi phải dễ hiểu đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá. - Các kiến nghị được đưa ra phải phù hợp với tình hình địa phương và có tính khả thi cao. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài nghiên cứu - Nhận thức: có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm nhận thức, sau đây là một số khái niệm.
+ Theo từ điển triết học: “Nhận thức là quá trình tái tạo lại hiện thực ở trong tư duy của con người, được quyết định bởi quy luật phát triển xã hội và gắn liền cũng như không thể tách rời khỏi thực tiễn, nó phải là mục đích của thực tiễn, phải hướng tới chân lý khách quan” (Nguyễn văn Tường, 2010) [16]. + Theo Cuốn “Giải thích thuật ngữ Tâm lý – Giáo dục học”: “Nhận thức là toàn bộ những quy trình mà nhờ đó những đầu vào cảm xúc được chuyển hoá, được mã hoá, được lưu giữ và sử dụng”(Nguyễn văn Tường, 2010) [16]. + Theo “Từ điển Giáo dục học”: “Nhận thức là quá trình hay là kết quả phản ánh và tái tạo hiện thực vào trong tư duy của con người”(Nguyễn văn Tường, 2010) [16]. + Nhà Tâm lý học người Đức cho rằng: “Nhận thức là sự phản ánh hiện thực khách quan trong ý thức của con người, nhận thức bao gồm: “Nhậnthức cảm tính và Nhận thức lý tính, chúng có mối quan hệ biện chứng với nhau và cơ sở, mục đích và tiêu chuẩn của Nhận thức là thực tiễn xã hội”[16].
6 + Theo "Từ điển Bách khoa Việt Nam", nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể [15]. - Một số khái niệm về môi trường + Khái niệm môi trường là gì: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản xuất, sự tồn tại, sự phát triển của con người và sinh vật” (Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8]. +Thành phần môi trường : “là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đấ t , nước, không khí , âm thanh , ánh sáng , sinh vâ ̣t , hê ̣ sinh thái và cá c hình thái vật chất khác ”(Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8]. + Hoạt động bảo vệ môi trường: “là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành” (Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8].
+ Phát triển bền vững: “là phát triển đáp ứng được nhu cầu của hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường” (Luật bảo vệ môi trường, 2014)[8]. +Ô nhiễm môi trường: “là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”(Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8]. 7 + Sự cố môi trường: là tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi thất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng. + Chất gây ô nhiễm môi trường: “là các chất hóa học, các yếu tố vật lý và sinh học khi xuất hiện trong môi trường cao hơn ngưỡng cho phép làm cho môi trường bị ô nhiễm”(Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8].
+ Chất thải: là vật chất được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác. + Quản lý chất thải: “là quá trình phòng ngừa, giảm thiểu, giám sát, phân loại, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý chất thải”(Luật bảo vệ môi trường, 2014) [8]. + Khí nhà kính: là các khí trong khí quyển gây ra sự nóng lên toàn cầu và biến đổi khí hậu.