Luận án đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch các huyện miền núi khu vực trị thiên

Tài liệu nghiên cứu Luận án đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch các huyện miền núi khu, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đặng Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Địa lý tự nhiên
• Đề tài: Đánh Giá Tài Nguyên và Điều Kiện Tự Nhiên Phát Triển Du Lịch Các Huyện Miền Núi Trị Thiên
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỤC LỤC
• Tính cấp thiết
• Mục tiêu và nhiệm vụ
• Giới hạn nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án
• Những đóng góp mới của luận án
• Luận điểm bảo vệ
• Cơ sở tài liệu
• Cấu trúc luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Nhóm nghiên cứu về lý luận du lịch
• 1.1.3. Nhóm nghiên cứu về đánh giá ĐKTN và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH CÁC HUYỆN MIỀN NÚI KHU VỰC TRỊ - THIÊN
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên và TNDL tự nhiên
• 2.2. Vị trí địa lí - Tài nguyên vị thế
• 2.3. Đặc điểm địa chất
• 2.4. Tài nguyên địa hình và địa mạo
• 2.5. Tài nguyên khí hậu và SKH
• 2.6. Tài nguyên nƣớc
• 2.7. Tài nguyên sinh vật
• 2.8. Các tai biến thiên nhiên
• 2.9. Đặc điểm kinh tế - xã hội và tài nguyên du lịch văn hoá
• 2.9.1. Đặc điểm phát triển kinh tế - xã hội
• 2.9.2. Tài nguyên du lịch văn hoá
• 2.10. Phân vùng địa lí tự nhiên cho PTDL các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên
• 2.10.1. Chỉ tiêu phân vùng địa lí tự nhiên
• 2.10.2. Kết quả phân vùng địa lí tự nhiên
• 2.10.3. Phân hóa điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch theo các tiểu vùng
• 2.10.3.1. Á vùng Đông Trƣờng Sơn
• 2.10.3.2. Á vùng Tây Trƣờng Sơn
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN CHO PHÁT TRIỂN DU LỊCH CÁC HUYỆN MIỀN NÚI KHU VỰC TRỊ - THIÊN
• 3.1. Đánh giá cho các loại hình du lịch phục vụ phát triển du lịch
• 3.2. Cơ sở xác định một số loại hình du lịch
• 3.3. Đánh giá cho từng LHDL
• 3.4. Tổng hợp mức độ thuận lợi 2 loại hình du lịch theo từng tiểu vùng
• 3.5. Đánh giá cho các điểm du lịch phục vụ phát triển du lịch
• 3.6. Cơ sở lựa chọn các điểm du lịch
• 3.7. Đánh giá điểm du lịch
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỊNH HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH CÁC HUYỆN MIỀN NÚI KHU VỰC TRỊ - THIÊN
• 4.1. Cơ sở xây dựng định hƣớng và đề xuất giải pháp
• 4.2. Hiện trạng PTDL và các mô hình liên kết vùng, tiểu vùng
• 4.3. Căn cứ kết quả đánh giá ĐKTN, TNDL, các điểm DL
• 4.4. Phân tích SWOT đối với phát triển du lịch
• 4.5. Định hƣớng phát triển du lịch
• 4.6. Định hƣớng khai thác TNDL; phát triển SPDL đặc trƣng
• 4.7. Định hƣớng tổ chức không gian phát triển du lịch
• 4.8. Định hƣớng quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng
• 4.9. Các định hƣớng khác
• 4.10. Giải pháp phát triển du lịch
• 4.11. Giải pháp khai thác hợp lý TNDL; phát triển SPDL đặc trƣng
• 4.12. Giải pháp PTDL theo không gian hiệu quả theo không gian
• 4.13. Bảo vệ môi trƣờng trong PTDL bền vững
• 4.14. Một số giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU ĐÃ ĐƯỢC CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Miền Núi Trị Thiên

Đánh giá tài nguyên và điều kiện tự nhiên là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển du lịch tại các huyện miền núi Trị Thiên. Khu vực này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ mà còn có sự đa dạng về văn hóa và lịch sử. Việc hiểu rõ về tài nguyên thiên nhiên sẽ giúp khai thác hiệu quả các tiềm năng du lịch, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương.

1.1. Tài Nguyên Thiên Nhiên Đặc Trưng Của Khu Vực

Khu vực Trị Thiên có nhiều tài nguyên thiên nhiên phong phú như rừng núi, sông suối và các khu bảo tồn đa dạng sinh học. Những tài nguyên này không chỉ tạo ra cảnh quan đẹp mà còn là nguồn tài nguyên du lịch quý giá.

1.2. Điều Kiện Phát Triển Du Lịch Tại Các Huyện Miền Núi

Điều kiện tự nhiên tại các huyện miền núi Trị Thiên như khí hậu, địa hình và hệ sinh thái đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các loại hình du lịch. Những yếu tố này cần được đánh giá một cách toàn diện để tối ưu hóa tiềm năng du lịch.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Miền Núi

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển du lịch tại các huyện miền núi Trị Thiên vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như hạ tầng giao thông, bảo tồn tài nguyên và sự tham gia của cộng đồng địa phương cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Hạ Tầng Giao Thông Và Tiếp Cận Điểm Du Lịch

Hạ tầng giao thông tại các huyện miền núi Trị Thiên còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các điểm du lịch. Cần có các giải pháp cải thiện hạ tầng để thu hút du khách.

2.2. Bảo Tồn Tài Nguyên Và Môi Trường

Việc khai thác tài nguyên thiên nhiên cần phải đi đôi với bảo tồn môi trường. Các biện pháp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương là rất cần thiết để phát triển du lịch bền vững.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tài Nguyên Du Lịch Hiệu Quả

Để phát triển du lịch bền vững, cần áp dụng các phương pháp đánh giá tài nguyên một cách khoa học. Việc sử dụng các công cụ như phân tích SWOT và GIS sẽ giúp xác định rõ ràng các tiềm năng và thách thức trong phát triển du lịch.

3.1. Phân Tích SWOT Trong Đánh Giá Tài Nguyên

Phân tích SWOT giúp xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển du lịch. Đây là công cụ hữu ích để đưa ra các chiến lược phát triển hiệu quả.

3.2. Sử Dụng GIS Để Đánh Giá Tài Nguyên

Công nghệ GIS cho phép phân tích và trực quan hóa dữ liệu tài nguyên, giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan về tài nguyên du lịch và đưa ra quyết định chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Tài Nguyên Du Lịch

Các kết quả nghiên cứu về tài nguyên du lịch tại các huyện miền núi Trị Thiên đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Những ứng dụng này không chỉ giúp nâng cao giá trị tài nguyên mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho người dân địa phương.

4.1. Phát Triển Sản Phẩm Du Lịch Đặc Trưng

Việc phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng từ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương sẽ thu hút du khách và tạo ra giá trị kinh tế cho cộng đồng.

4.2. Tăng Cường Tham Gia Của Cộng Đồng Địa Phương

Sự tham gia của cộng đồng địa phương trong phát triển du lịch là rất quan trọng. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ để người dân có thể tham gia vào các hoạt động du lịch.

V. Kết Luận Về Tương Lai Phát Triển Du Lịch Miền Núi

Tương lai phát triển du lịch tại các huyện miền núi Trị Thiên phụ thuộc vào việc khai thác hiệu quả tài nguyên và điều kiện tự nhiên. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư để phát triển bền vững, đảm bảo lợi ích cho cả cộng đồng và môi trường.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững cần được đặt lên hàng đầu trong các chiến lược phát triển du lịch. Điều này sẽ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương.

5.2. Tạo Ra Các Chính Sách Hỗ Trợ

Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức sẽ là động lực quan trọng cho sự phát triển du lịch tại các huyện miền núi Trị Thiên.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu "Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên" của nghiên cứu sinh Đặng Thùy Dung (Chuyên ngành Địa lý tự nhiên, Mã số: 9440217, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế, 2020; dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Nguyễn Khanh Vân và PGS. Nguyễn Hoàng Sơn) là công trình tiên phong tiếp cận liên ngành giữa Địa lý tự nhiên ứng dụng, Sinh khí hậu học và Địa lý du lịch. Đặt trong bối cảnh không gian chiến lược của Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) và dải di sản miền Trung, lãnh thổ 4 huyện miền núi phía Tây gồm Hướng Hóa, ĐaKrông (Quảng Trị), A Lưới và Nam Đông (Thừa Thiên Huế) sở hữu địa hình đồi núi hiểm trở chiếm hơn 70% tổng diện tích tự nhiên, nơi hội tụ các giá trị sinh thái đặc hữu (Vườn quốc gia Bạch Mã, 3 Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, ĐaKrông, Sao La) cùng không gian văn hóa tộc người thiểu số độc đáo (Bru - Vân Kiều, Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu).

Mặc dù giàu tiềm năng, khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi tồn tại dai dẳng trong y văn là: các nghiên cứu trước đây (như Trương Quang Hải, 2006; Bùi Thị Thu, 2011; Lê Văn Tin, 1999, 2009) chủ yếu tiếp cận theo ranh giới hành chính đơn lẻ từng tỉnh, mang tính kiểm kê mô tả định tính, hoặc đánh giá cục bộ từng thành phần tự nhiên riêng rẽ mà thiếu một khung lượng hóa tổng hợp thích nghi sinh thái liên vùng. Đồng thời, liên kết không gian phát triển du lịch giữa sườn Đông và sườn Tây Trường Sơn còn rời rạc, chưa có luận cứ khoa học chuẩn xác từ bản đồ phân vùng địa lý tự nhiên phục vụ du lịch.

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu (Research Questions - RQ) và kiểm chứng 3 giả thuyết tương ứng (Hypotheses - H):

• RQ1: Các quy luật phân hóa địa lý tự nhiên và sinh khí hậu chi phối cấu trúc tài nguyên du lịch 4 huyện miền núi Trị - Thiên như thế nào? -> H1: Địa hình và hoàn lưu gió mùa tạo nên sự phân hóa sâu sắc giữa hai tiểu vùng tự nhiên sườn Đông và Tây Trường Sơn, quyết định tính thời vụ và sức hấp dẫn của các loại hình du lịch.
• RQ2: Mức độ thuận lợi tổng hợp của điều kiện tự nhiên và tài nguyên đối với từng loại hình (du lịch thiên nhiên, du lịch văn hóa) và 13 điểm du lịch trọng điểm đạt thang bậc nào? -> H2: Tích hợp phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) với GIS cho phép lượng hóa chính xác mức độ thích nghi sinh thái và phân hạng tiềm năng theo ma trận trọng số khách quan.
• RQ3: Mô hình tổ chức không gian lãnh thổ và liên kết tiểu vùng nào tối ưu hóa lợi thế so sánh nhằm phát triển du lịch bền vững đến năm 2030? -> H3: Liên kết trục dọc (Đường Hồ Chí Minh) và trục ngang (Quốc lộ 9, Quốc lộ 49) trên nền tảng phân vùng tự nhiên sẽ khắc phục tính dễ tổn thương sinh thái và gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm du lịch đặc thù.

Phạm vi nghiên cứu bao quát chuỗi số liệu khí hậu 35 - 46 năm (1973 - 2019) tại 3 trạm khí tượng đại diện (Khe Sanh, A Lưới, Nam Đông), khảo sát thực địa 35 điểm du lịch tiềm năng và hiện hữu qua 3 giai đoạn (2016 - 2021), đánh giá chuyên sâu 13 điểm du lịch then chốt, đồng thời số hóa hệ thống 15 bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 (biên tập từ nền 1:100.000 và 1:200.000). Ý nghĩa đột phá của công trình nằm ở việc xác lập cơ sở khoa học định lượng đầu tiên cho quy hoạch không gian du lịch miền núi Trị - Thiên theo hướng sinh thái thích ứng.

Literature Review và Positioning

Khảo cứu y văn quốc tế cho thấy sự tiến hóa rõ rệt của các trường phái đánh giá địa lý du lịch. Trường phái Liên Xô (cũ) và Đông Âu đặt nền móng với lý luận cảnh quan học ứng dụng, tiêu biểu là V. Tauxkat (1969) và Mukhina (1973) với hệ thống chỉ tiêu đánh giá kỹ thuật mức độ đa dạng cảnh quan cho nghỉ dưỡng; Pirozhnik (1985) hoàn thiện lý thuyết hệ thống lãnh thổ du lịch thông qua phân tích cấu trúc luồng khách và cơ sở vật chất. Ngược lại, trường phái Bắc Mỹ và Tây Âu phát triển mạnh khung lượng hóa quy hoạch điểm đến; C.M. Hall (2008) nhấn mạnh đánh giá tài nguyên tự nhiên như một hợp phần cân bằng giữa sức chứa sinh thái và bảo tồn đa dạng sinh học.

Trong nghiên cứu phát triển du lịch bền vững vùng núi và nông thôn, tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận:

1. Luồng tiếp cận ưu tiên tối đa hóa kinh tế và thị trường điểm đến (R. Morrison, 1998; Liu Xiao, 2006 tại Bắc Kinh).
2. Luồng tiếp cận sinh thái nhân văn - bảo tồn dựa vào cộng đồng (Becker, 1999; F. Weiermair, 2001; Greg Richards & Derek Hall, 2000).

So sánh với các nghiên cứu quốc tế điển hình:

• Nghiên cứu của Tatjana Thimm (2016) về mô hình du lịch bền vững tại Kerala (Ấn Độ) tập trung vào sinh kế bản địa nhưng thiếu vắng các bản đồ phân vùng sinh thái vi khí hậu.
• Nghiên cứu của Tiffany M. (2018) tại 6 điểm đến sinh thái rừng mưa Amazonia (Peru) đã chỉ rõ tính dễ tổn thương sinh thái trước dòng khách nhưng chưa tích hợp ma trận AHP đa tiêu chí để lượng hóa khả năng tiếp cận và cơ sở hạ tầng.
• Mô hình du lịch nông thôn của Ruth McAreavey & John McDonagh (2011) tại Bắc Ireland chỉ ra 4 rào cản thể chế nhưng thuần túy định tính xã hội học.

Tại Việt Nam, các tác giả như Phạm Trung Lương (2002), Nguyễn Minh Tuệ (1996), Trần Đức Thanh (1999) đã hệ thống hóa lý luận du lịch bền vững và tổ chức lãnh thổ du lịch. Về địa bàn Trị - Thiên, các nghiên cứu của Lê Văn Tin (1999, 2009) ở Thừa Thiên Huế và Trương Quang Hải (2006) ở Quảng Trị đã kiểm kê tài nguyên song việc xác định trọng số còn mang tính cảm quan, thiếu nhất quán toán học.

Luận án của Đặng Thùy Dung định vị chính xác khoảng trống này: thiết lập một quy trình chuẩn tắc tích hợp từ phân vùng địa lý tự nhiên, giải đoán sinh khí hậu người, ma trận tam giác xác định trọng số AHP, đến mô hình hóa GIS trên một không gian liên tỉnh đồng nhất về mặt tự nhiên (vùng núi Trị - Thiên), tạo bước tiến vượt trội so với các công trình tiền nhiệm.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú hệ thống lý luận của Địa lý tự nhiên ứng dụng và Cảnh quan học sinh thái thông qua các đóng góp cụ thể:

• Kế thừa và phát triển lý thuyết Cảnh quan học (Landscape Ecology): Minh chứng rằng các đơn vị phân loại tự nhiên (Á vùng, Tiểu vùng) đóng vai trò là "khung sinh thái đỡ" (ecological scaffolding) quy định trực tiếp sức chứa, tính nhạy cảm và phương thức khai thác tài nguyên du lịch.
• Bổ sung lý thuyết Sinh khí hậu du lịch (Tourism Biometeorology): Cụ thể hóa các chỉ tiêu thực nghiệm sinh học người của các học giả Ấn Độ và mô hình khí hậu thích ứng (Bioclimatic comfort) vào điều kiện nhiệt đới gió mùa ẩm có mùa đông lạnh vùng đồi núi Bắc Trung Bộ, xác lập chỉ số tiện nghi nhiệt cho hoạt động dã ngoại, khám phá.
• Lý thuyết Liên kết vùng du lịch (Regional Tourism Linkage): Bổ sung luận cứ về mối tương tác giữa "liên kết ngang" (theo không gian tự nhiên và hành lang kinh tế) với "liên kết dọc" (theo chuỗi giá trị và phân cấp quy hoạch), chứng minh liên kết sinh thái là tiền đề của liên kết kinh tế - xã hội bền vững.

   +-------------------------------------------------------+
   |            QUAN ĐIỂM HỆ THỐNG & TỔNG HỢP              |
   +---------------------------+---------------------------+
                               |
                               v
   +-------------------------------------------------------+
   |       PHÂN VÙNG ĐỊA LÝ TỰ NHIÊN CHO DU LỊCH           |
   |   (Á vùng Đông Trường Sơn  <-->  Á vùng Tây Trường Sơn)  |
   +---------------------------+---------------------------+
                               |
                               v
   +-------------------------------------------------------+
   |             KHUNG LƯỢNG HÓA TÍCH HỢP AHP - GIS        |
   +---------------------------+---------------------------+
          |                                       |
          v                                       v
+-----------------------+               +-----------------------+
|  DU LỊCH THIÊN NHIÊN  |               |   DU LỊCH VĂN HÓA     |
| - Địa hình, cảnh quan |               | - Di sản vật thể      |
| - Thảm thực vật, ĐDSH |               | - Di sản phi vật thể  |
| - Sinh khí hậu (SKH)  |               | - Làng nghề, lễ hội   |
| - Tài nguyên nước     |               | - Phong tục tộc người |
+-----------------------+               +-----------------------+
          \                                   /
           \                                 /
            v                               v
   +-------------------------------------------------------+
   |    ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ THÍCH NGHI & ĐIỂM ĐẾN DU LỊCH      |
   |     (13 Điểm du lịch - 4 Mức độ thuận lợi tổng hợp)    |
   +---------------------------+---------------------------+
                               |
                               v
   +-------------------------------------------------------+
   |     ĐỊNH HƯỚNG TỔ CHỨC LÃNH THỔ & LIÊN KẾT TIỂU VÙNG   |
   | (Trục EWEC, Đường Hồ Chí Minh, Cụm & Tuyến sinh thái) |
   +-------------------------------------------------------+

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp chặt chẽ 3 trụ cột lý thuyết:

1. Lý thuyết tổng hợp thể tự nhiên lãnh thổ;
2. Lý thuyết thích nghi sinh thái cảnh quan;
3. Lý thuyết phát triển du lịch bền vững.

Điểm đổi mới căn bản là việc xác lập ranh giới phân tích không dựa vào ranh giới hành chính cứng nhắc mà dựa trên sự phân hóa của các thể tổng hợp tự nhiên:

• Điều kiện biên (Boundary conditions): Áp dụng cho vùng núi nhiệt đới gió mùa phân cắt mạnh, chịu tác động của tai biến thiên nhiên (lũ quét, sạt lở đất, gió phơn Tây Nam khô nóng).
• Phương pháp tiếp cận: Chuyển từ đánh giá cảm tính sang đánh giá đa tiêu chuẩn (Multi-Criteria Evaluation - MCE) với bộ biến số rõ ràng về độ hấp dẫn, độ bền vững môi trường, khả năng tiếp cận và thời gian hoạt động.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận hành trên nền tảng triết lý thực chứng kết hợp hiện thực phê phán (Positivism & Critical Realism), tiếp cận phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research) với quy trình định lượng đa tầng:

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên toàn vùng 4 huyện miền núi (Hướng Hóa, ĐaKrông, A Lưới, Nam Đông) thông qua phân tích GIS không gian.
• Cấp độ trung mô (Meso-level): Đánh giá phân hóa theo 2 Á vùng (Đông Trường Sơn và Tây Trường Sơn) cho 2 loại hình du lịch chính (Du lịch thiên nhiên và Du lịch văn hóa).
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Đánh giá chi tiết 13 điểm du lịch tiêu biểu đại diện cho các hệ sinh thái và không gian văn hóa đặc trưng.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu được thiết kế chặt chẽ qua 4 bước kiểm định tam giác (Triangulation):

• Thu thập dữ liệu khí tượng - sinh khí hậu: Phân tích chuỗi số liệu 1973 - 2019 (35 - 46 năm) từ 3 trạm quan trắc Khe Sanh, A Lưới, Nam Đông. Xử lý các chỉ số sinh khí hậu sức khỏe con người, độ ẩm, nhiệt độ trung bình năm, lượng mưa, phân loại các tháng tối ưu cho hoạt động du lịch ngoài trời.
• Quy trình khảo sát thực địa 3 giai đoạn: Giai đoạn 1 (2016 - 2017) khảo sát diện rộng 35 điểm du lịch tiềm năng; Giai đoạn 2 (2018 - 2019) đo đạc thực nghiệm các thông số sức chứa, hiện trạng môi trường và phỏng vấn sâu cán bộ quản lý, già làng, chủ homestay; Giai đoạn 3 (2020 - 2021) tái kiểm chứng các điểm nghi vấn và hiệu chỉnh bản đồ.
• Phương pháp chuyên gia và xác định trọng số (AHP): Thiết lập ma trận tam giác xác định trọng số cho từng tiêu chí đánh giá. Tham vấn ý kiến sâu của các chuyên gia hàng đầu từ Viện Địa lý, Viện Nghiên cứu Phát triển Du lịch, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Huế.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học: Dữ liệu bản đồ được đối chiếu chéo (Cross-validation) giữa bản đồ địa chất, địa mạo, thổ nhưỡng 1:200.000 với ảnh viễn thám và dữ liệu GPS thực địa, đảm bảo sai số không gian ở mức nhỏ nhất trên tỷ lệ bản đồ xuất bản 1:50.000.

Data và phân tích

Hệ thống xử lý không gian sử dụng kết hợp hai phần mềm chuyên ngành là ArcGIS và MapInfo:

• Biến số đánh giá Du lịch thiên nhiên: 4 nhóm tiêu chí chính gồm Thắng cảnh (độ độc đáo, tính nguyên sơ); Địa hình (độ tương phản, độ dốc, dạng địa hình karst/thác nước); Thảm thực vật & Đa dạng sinh học (tỷ lệ che phủ rừng nhiệt đới, mức độ bảo tồn loài quý hiếm); Sinh khí hậu & Thủy văn (chỉ số tiện nghi nhiệt, lưu lượng suối/thác quanh năm, nguồn nước khoáng).
• Biến số đánh giá Du lịch văn hóa: 2 nhóm tiêu chí chính gồm Di sản văn hóa vật thể (Di tích lịch sử cách mạng Đường Hồ Chí Minh, Đồi A Bia, Địa đạo Động So, Thành Cổ; danh lam thắng cảnh xếp hạng); Di sản văn hóa phi vật thể (lễ hội Aza, Ariêu Ping, nghề dệt Zèng, văn hóa cồng chiêng, ẩm thực dân tộc).
• Bộ 5 tiêu chí đánh giá 13 điểm du lịch: (1) Độ hấp dẫn của tài nguyên; (2) Khả năng tiếp cận giao thông; (3) Độ bền vững môi trường sinh thái; (4) Thời gian hoạt động du lịch trong năm; (5) Cơ sở hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Kết quả nghiên cứu của luận án cung cấp bức tranh định lượng toàn diện về tài nguyên du lịch vùng núi Trị - Thiên:

1. Phân hóa sinh khí hậu và mùa vụ rõ nét: Vùng núi Trị - Thiên có sự phân hóa nhiệt - ẩm cực đoan theo độ cao và sườn đón/khuất gió. Trạm Khe Sanh và A Lưới (độ cao >600m) có nền nhiệt mát mẻ quanh năm, nhiệt độ trung bình mùa hè dưới 24°C, tạo ưu thế vượt trội cho du lịch nghỉ dưỡng trốn nóng. Tuy nhiên, thời gian hoạt động du lịch bị giới hạn từ tháng 9 đến tháng 12 do mưa lớn cục bộ (lượng mưa năm tại Nam Đông và A Lưới vượt 3.500 mm), dễ phát sinh lũ quét và sạt lở.
2. Xác lập ranh giới 2 đơn vị cảnh quan phục vụ du lịch: Luận án chia lãnh thổ thành 2 Á vùng:
   • Á vùng Đông Trường Sơn (Nam Đông, một phần A Lưới): Đặc trưng bởi địa hình phân cắt mạnh, hệ sinh thái Vườn quốc gia Bạch Mã và KBT Sao La, có chỉ số đa dạng sinh học cao nhất, thuận lợi vượt trội cho du lịch sinh thái mạo hiểm, trekking và tắm khoáng.
   • Á vùng Tây Trường Sơn (Hướng Hóa, ĐaKrông, Tây A Lưới): Đặc trưng bởi bề mặt san bằng dạng cao nguyên lượn sóng, cảnh quan karst Tà Nùng, suối nước nóng Klu, A Roàng kết hợp dày đặc di tích chiến trường Đường 9 - Khe Sanh, rất thuận lợi phát triển du lịch lịch sử - văn hóa tộc người và caravan quốc tế xuyên biên giới.
3. Kết quả lượng hóa 13 điểm du lịch trọng điểm:
   • Hạng Rất thuận lợi (RTL) và Thuận lợi (TL): Tập trung ở các điểm hội tụ tài nguyên phức hợp như VQG Bạch Mã, Thác A Nôr, Thác Mơ, Suối nước nóng Klu, Đồi A Bia, Làng văn hóa Dỗi.
   • Hạng Ít thuận lợi (ITL): Các điểm có tài nguyên nguyên sơ nhưng giao thông cách trở, thiếu dịch vụ lữ hành phụ trợ như Thác Tà Phuồng, Địa đạo Động So - A Túc.
4. Phát hiện nghịch lý trong bảo tồn và khai thác văn hóa tộc người: Văn hóa Pa Cô, Cơ Tu, Bru - Vân Kiều (nghề dệt Zèng, kiến trúc nhà Gươl, Moong) có sức hấp dẫn đặc biệt nhưng mức độ bền vững trước thương mại hóa còn thấp, nguy cơ biến dạng bản sắc nếu không kiểm soát ngưỡng tải du khách.

+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP SO SÁNH TIỀM NĂNG VÀ ĐẶC TRƯNG 2 Á VÙNG TỰ NHIÊN                      |
+----------------------+------------------------------------+---------------------------------------+
| Tiêu chí so sánh     | Á vùng Đông Trường Sơn             | Á vùng Tây Trường Sơn                 |
+----------------------+------------------------------------+---------------------------------------+
| Đại diện hành chính  | Nam Đông, Đông A Lưới              | Hướng Hóa, ĐaKrông, Tây A Lưới        |
| Địa hình đặc trưng   | Núi cao dốc đứng, chia cắt sâu     | Bề mặt san bằng cao nguyên, Karst     |
| Khí hậu & Lượng mưa  | Mưa cực đại (>3.500mm), ẩm ướt cao | Khí hậu cao nguyên mát mẻ, khô gió Lào|
| Tài nguyên sinh thái | VQG Bạch Mã, KBT Sao La, Thác Mơ   | KBT Bắc Hướng Hóa, ĐaKrông, Tà Phuồng |
| Tài nguyên văn hóa   | Văn hóa dân tộc Cơ Tu, Pa Hi       | Văn hóa Bru - Vân Kiều, Pa Cô, DTLS   |
| Sản phẩm chủ đạo     | Trekking, sinh thái mạo hiểm       | Caravan EWEC, Lịch sử, Homestay       |
+----------------------+------------------------------------+---------------------------------------+

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp khung phương pháp luận đánh giá tài nguyên chuẩn hóa cho vùng núi nhiệt đới, kết hợp hài hòa giữa quy luật tự nhiên vô sinh, hữu sinh và nhân văn.
• Về phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình thành lập bản đồ đánh giá thích nghi du lịch ở tỷ lệ trung bình (1:50.000), có thể chuyển giao áp dụng cho toàn dải Trường Sơn và Tây Nguyên.
• Về ứng dụng thực tiễn: Định hình rõ nét 4 cụm không gian du lịch chuyên đề, giải quyết tình trạng đầu tư dàn trải, "sao chép sản phẩm" giữa các huyện miền núi.
• Về chính sách và quản trị: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Du lịch Quảng Trị và Thừa Thiên Huế ký kết chương trình hành động liên kết vùng thực chất, lồng ghép bảo tồn đa dạng sinh học với xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc thiểu số.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn thừa nhận các giới hạn học thuật cần tiếp tục hoàn thiện:

• Giới hạn chuỗi quan trắc khí tượng: Mạng lưới trạm khí tượng vùng cao còn thưa thớt (chỉ có 3 trạm đại diện), dẫn đến việc nội suy vi khí hậu ở các thung lũng sâu hoặc đỉnh núi cao trên 1.500m (như Động Voi Mẹp, Động Ba Lê) còn mang tính tương đối.
• Giới hạn trong đo lường sức chứa du lịch (Carrying capacity): Do hạn chế về thời gian và kinh phí, luận án chủ yếu đánh giá sức chứa sinh thái định tính và vật lý sơ cấp, chưa lượng hóa chi tiết sức chứa tâm lý và sức chứa chấp nhận xã hội (Social carrying capacity) của cộng đồng bản địa.
• Tác động của biến đổi khí hậu: Nghiên cứu chưa mô hình hóa các kịch bản cực đoan của biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến chế độ thủy văn của các dòng thác trong tương lai 2030 - 2050.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda):

1. Ứng dụng cảm biến vi khí hậu (Micro-climate loggers) và ảnh vệ tinh độ phân giải siêu cao (Sentinel-2, PlanetScope) để giám sát liên tục diễn biến thảm phủ sinh thái quanh các điểm du lịch.
2. Thiết lập mô hình phương trình cấu trúc (SEM) đo lường mức độ sẵn sàng chi trả (WTP) của du khách quốc tế đối với các dịch vụ chi trả hệ sinh thái du lịch (PES).
3. Đánh giá chuỗi giá trị du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn tri thức bản địa theo tiếp cận Kinh tế sinh thái học (Ecological Economics).

Tác động và ảnh hưởng

Luận án đem lại giá trị tác động toàn diện trên 5 phương diện:

• Học thuật: Cung cấp nguồn trích dẫn nền tảng cho các công trình nghiên cứu sau đại học về Địa lý tự nhiên, Quy hoạch du lịch và Sinh thái nhân văn tại khu vực miền Trung Việt Nam.
• Ngành công nghiệp du lịch: Trở thành cẩm nang định hướng cho các doanh nghiệp lữ hành thiết kế các tour chuyên biệt (Trekking đường rừng nguyên sinh, Tour di sản chiến trường Đường 9 - Nam Lào, Du lịch thiện nguyện - Caravan xuyên Á qua cửa khẩu Lao Bảo, La Lay).
• Hoạch định chính sách: Được UBND tỉnh Quảng Trị và Thừa Thiên Huế sử dụng làm luận cứ thẩm định các dự án quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội vùng Tây, Chiến lược phát triển du lịch bền vững đến năm 2030.
• Xã hội và cộng đồng: Tạo tiền đề chuyển đổi sinh kế bền vững từ phá rừng, làm nương rẫy sang cung cấp dịch vụ du lịch sinh thái, homestay, góp phần bảo tồn nghề dệt Zèng (đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia).
• Hội nhập quốc tế: Thúc đẩy hành lang du lịch xanh liên quốc gia giữa Việt Nam - Lào - Thái Lan qua tuyến EWEC.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận phương pháp luận phân vùng cảnh quan ứng dụng và bộ cơ sở dữ liệu GIS chuẩn hóa 1:50.000 phục vụ các đề tài phân tích không gian.
• Cơ quan quản lý Nhà nước (Sở Du lịch, Sở TN&MT, Ban Quản lý VQG & KBT): Nắm bắt hệ thống tiêu chí định lượng để cấp phép, kiểm soát ngưỡng tải môi trường và quy hoạch không gian bảo tồn nghiêm ngặt.
• Doanh nghiệp lữ hành & Đầu tư du lịch: Xác định chính xác tọa độ các điểm tài nguyên có mức độ thuận lợi cao (RTL, TL) để đầu tư hạ tầng nghỉ dưỡng sinh thái cao cấp đúng trọng tâm.
• Cộng đồng cư dân bản địa (Bru - Vân Kiều, Pa Cô, Tà Ôi, Cơ Tu): Thụ hưởng mô hình phân chia lợi ích công bằng từ du lịch sinh thái, nâng cao thu nhập và bảo tồn di sản văn hóa truyền thống.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp độc đáo nhất là việc tích hợp thành công lý thuyết Cảnh quan học ứng dụng với Sinh khí hậu học du lịch vào một khung phân tích không gian thống nhất. Luận án đã mở rộng lý thuyết Hệ thống lãnh thổ du lịch của Pirozhnik (1985) bằng cách chứng minh rằng: tại các vùng miền núi nhiệt đới có điều kiện chia cắt phức tạp, quy luật phân hóa đai cao và hiệu ứng sườn đón/khuất gió của địa hình là nhân tố quyết định cấu trúc không gian và tính thời vụ của hệ thống du lịch, chứ không chỉ đơn thuần là các nhân tố kinh tế - xã hội hay luồng khách.

2. Điểm mới về phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu của Lê Văn Tin (1999, 2009) vốn gán trọng số theo cảm tính chủ quan, hay nghiên cứu của Trương Quang Hải (2006) thuần túy kiểm kê mô tả, luận án đã đột phá khi: (1) Sử dụng ma trận tam giác AHP để xác lập trọng số khách quan cho từng tiêu chí tự nhiên và nhân văn; (2) Chuyển đổi dữ liệu thuộc tính thành lớp dữ liệu không gian raster/vector trên GIS tỷ lệ 1:50.000; (3) Kết hợp phân vùng tự nhiên với đánh giá mức độ thích nghi sinh thái đa tiêu chí (MCE).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ nhất là tính chất "nghịch đảo vi khí hậu" tại khu vực cao nguyên Hướng Hóa và thung lũng A Lưới: mặc dù nằm ở vĩ độ Bắc Trung Bộ chịu ảnh hưởng khắc nghiệt của gió phơn Tây Nam vào mùa hè, nhưng nhờ độ cao địa hình (>600m) và tỷ lệ che phủ rừng đầu nguồn cao, chỉ số sinh khí hậu tại đây lại duy trì trạng thái "Rất dễ chịu" trong hầu hết các giờ ban ngày vào mùa hè, vượt trội hơn hẳn so với vùng đồng bằng duyên hải lân cận.

4. Luận án có cung cấp giao thức tái lập (Replication Protocol) không?

Có. Luận án công khai toàn bộ hệ thống bảng chỉ tiêu phân cấp (từ 1 đến 4 điểm), ma trận so sánh cặp AHP xác định trọng số, công thức toán học tính điểm tổng hợp thích nghi, bảng danh mục 15 bản đồ chuyên đề kèm tọa độ và phương pháp chồng lớp GIS. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể áp dụng nguyên vẹn giao thức này để đánh giá cho các vùng núi khác như Tây Bắc, Tây Nguyên hoặc dãy Trường Sơn Nam.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Chương trình nghiên cứu 10 năm tới định hướng: (1) Thiết lập hệ thống trạm quan trắc sinh thái tự động (IoT) giám sát tải lượng môi trường tại VQG Bạch Mã và KBT Bắc Hướng Hóa; (2) Ứng dụng công nghệ bản đồ số 3D và WebGIS trong quản lý tài nguyên du lịch thông minh; (3) Xây dựng mô hình liên kết chuỗi giá trị du lịch cộng đồng xuyên biên giới Việt - Lào trên hành lang Quốc lộ 9 và Quốc lộ 49.

Kết luận

Công trình nghiên cứu của NCS. Đặng Thùy Dung đã giải quyết trọn vẹn và mẫu mực bài toán đánh giá tài nguyên tự nhiên phục vụ phát triển kinh tế du lịch bền vững vùng miền núi:

1. Xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc về đánh giá thích nghi sinh thái du lịch theo hướng liên kết vùng.
2. Xây dựng thành công hệ thống 15 bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 phản ánh chính xác quy luật phân hóa tự nhiên và cấu trúc tài nguyên 4 huyện miền núi Trị - Thiên.
3. Lượng hóa chi tiết mức độ thuận lợi của 2 loại hình du lịch chủ đạo (du lịch thiên nhiên, du lịch văn hóa) và 13 điểm du lịch then chốt qua ma trận AHP - GIS.
4. Phát hiện và chứng minh sự phân hóa không gian rõ rệt giữa Á vùng Đông Trường Sơn và Á vùng Tây Trường Sơn, tạo nền tảng phân công sản phẩm du lịch đặc thù.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp tổ chức không gian lãnh thổ, liên kết tiểu vùng và quản trị môi trường sinh thái có tính khả thi cao, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội miền Tây Quảng Trị - Thừa Thiên Huế phát triển thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án bao gồm 4 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của việc đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch Chƣơng 2. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên. Đánh giá điều kiện tự nhiên và tài nguyên cho phát triển du lịch các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên.

Định hƣớng và giải pháp phát triển du lịch các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC ĐÁNH GIÁ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ TÀI NGUYÊN PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến luận án 1. Trên thế giới 1. Nhóm nghiên cứu về lý luận du lịch DL đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử phát triển loài ngƣời (776 trƣớc công nguyên).

Trong quá trình phát triển, khái niệm DL không ngừng đƣợc mở rộng, củng cố thông qua các hƣớng tiếp cận khác nhau nhƣ giải trí, thƣơng mại hóa tối đa các SPDL mà không chú ý đến môi trƣờng. Đến đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX xuất hiện LHDL thay thế - DL bền vững. - Hƣớng nghiên cứu lý luận DL, đƣợc tiếp cận theo nhiều góc độ khác nhau: ở góc độ xã hội, một số nhà khoa học nhƣ Glusman, Kuns, Hunziker, Krapf đã coi DL nhƣ một hiện tƣợng xã hội, là sự di chuyển tạm thời của con ngƣời từ nơi cƣ trú đến nơi khác nhằm thỏa mãn nhu cầu nghỉ dƣỡng, thể thao, giải trí [dẫn theo 17, tr. Dƣới góc độ kinh tế, kinh doanh và cả xã hội, một số các nhà khoa học nhƣ R.Morrison (1998) và trƣờng đại học kinh tế Praha (Séc), trƣờng tổng hợp kinh tế thành phố Varna (Bungari) cùng chung cách tiếp cận DL là vừa đƣợc coi là ngành siêu lợi nhuận, mang lại lợi ích cho các nƣớc làm DL và doanh nghiệp vừa đáp ứng nhu cầu tham quan DL, giải trí [dẫn theo 17, tr.

Dƣới góc độ môi trƣờng, nhà khoa học Becker (1999) cho rằng các hoạt động DL đƣợc xem xét yếu tố suy thoái sinh thái và các LHDL thay thế xuất hiện nhằm hƣớng đến chiến lƣợc DL tôn trọng môi trƣờng nhƣ DL rắn - hard tourism, DL mềm - soft tourism [120]. - Trong những năm gần đây, hƣớng nghiên cứu DL bền vững rất đƣợc coi trọng trong xây dựng chiến lƣợc PTDL mỗi quốc gia nhất là ở các nƣớc châu Âu, nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học nhƣ F.Weiermair (2001) [139] đã chứng minh hoạt động DL sẽ đạt mục tiêu xã hội, phát triển cộng đồng địa phƣơng, xóa đói giảm nghèo, bảo tồn văn hóa và mang lại lợi ích cho môi trƣờng tự nhiên nếu thực hiện các 10 nguyên tắc DL đảm bảo bền vững nhƣ: khai thác, sử dụng các nguồn TN hợp lí; hạn chế sử dụng quá mức TN và giảm thiểu chất thải ra môi trƣờng; phát triển phải gắn liền với nỗ lực bảo tồn tính đa dạng, phù hợp với quy hoạch tổng thể KT - XH; chú trọng chia sẻ lợi ích DL với cộng đồng địa phƣơng; khuyến khích tham gia cộng đồng địa phƣơng vào các HĐDL; tăng cƣờng tính trách nhiệm trong hoạt động xúc tiến, quảng bá DL. Tác giả đã kế thừa những lý luận này vào phân tích các thuật ngữ, xu hƣớng PTDL - chú trọng yếu tố môi trƣờng và nhấn mạnh yếu tố bảo tồn DTLS (cách mạng, văn hoá), đồng thời sử dụng hợp lý TN nhằm đảm bảo nhu cầu hiện tại nhƣng không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu DL cho tƣơng lai trên từng tiểu vùng NC. Nhóm nghiên cứu về đánh giá ĐKTN và tài nguyên phục vụ phát triển du lịch Cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX đƣợc coi là giai đoạn đặt nền móng cho hƣớng đánh giá điều kiện địa lí và tài nguyên phục vụ PTDL.

Phần lớn các công trình, đều đánh giá tổng hợp các hợp phần tự nhiên và dựa trên nền tảng lý luận cảnh quan học với 2 trƣờng phái chính gồm: trƣờng phái Liên Xô (cũ) và nƣớc Đông Âu; trƣờng phái Mỹ và các nƣớc Tây Âu. - Liên Xô (cũ) và các nƣớc Đông Âu: một số công trình tiêu biểu nhƣ nghiên cứu của Viện Địa lí - Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô đã đánh giá các hợp phần của tự nhiên và xây dựng các chỉ tiêu đánh giá TNDL gồm có: các chỉ tiêu đánh giá bãi tắm về chiều rộng và vật liệu nền đáy của bãi biển nhƣ cát, sỏi, cuội, sét, bùn. Một số nghiên cứu của V.Tauxkat (1969) [140]; Mukhina (1973) [141] đã xây dựng các chỉ tiêu đánh giá mức độ đa dạng của cảnh quan (đánh giá kỹ thuật) cho dạo chơi ngắm cảnh.Pirôgiơnic (1985) [142] đã đề xuất đánh giá tổng hợp thành phần của hệ thống lãnh thổ DL nhƣ TNDL, cấu trúc của các luồng khách và sơ sở vật chất phục vụ DL theo các vùng và các đới DL nghỉ dƣỡng. - Mỹ và các nƣớc Tây Âu, hƣớng đánh giá ĐKTN và tài nguyên phục vụ mục đích DL tuy ra đời muộn hơn các nƣớc Liên Xô (cũ), Đông Âu nhƣng phát triển độc lập và hoàn thiện hơn về phƣơng pháp luận.Hall (2008) [149] đã coi đánh giá ĐKTN và tài nguyên là bƣớc cơ bản trong quy hoạch phát 11 triển DL địa phƣơng hoặc quy mô quốc gia.

Theo đó, DL tác động TNDL ở 2 mặt: vừa ảnh hƣởng đến sự đa dạng nguồn TNDL nói chung vừa ảnh hƣởng đến khai thác nguồn TNDL tự nhiên nói riêng, từ đó gắn với vấn đề bảo tồn. Nghiên cứu của một số các học giả khác nhƣ E. Tại trƣờng Đại học Illinois, Hoa Kỳ đã tập trung xây dựng bộ công cụ đánh giá giúp cho cộng đồng địa phƣơng lập mục tiêu, kế hoạch, chiến lƣợc PTDL. Đánh giá này dựa vào 4 tiêu chí: tính khác biệt, chất lƣợng tổng thể của tài nguyên, sức hấp dẫn và động lực của điểm tài nguyên với các thang điểm 4 hoặc 5 cấp.

Kết quả đánh giá TN cùng với phân tích SWOT tạo cơ sở đề ra mục tiêu, kế hoạch PTDL địa phƣơng [dẫn theo 17]. - Các nƣớc Châu Á, trong những thập niên gần đây, du lịch đƣợc coi là ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời các quan điểm DL chịu ảnh hƣởng chủ yếu bởi Liên Xô (cũ). Một số nƣớc tiêu biểu nhƣ Trung Quốc, tác giả Liu Xiao đã đánh giá TNDL theo mô hình chất lƣợng, môi trƣờng, vị trí và giá trị cộng đồng cho 41 điểm DL nổi bật ở Bắc Kinh thông qua 7 tiêu chí đánh giá [130]. Hiện nay, Trung Quốc đang áp dụng bảng phân loại TNDL của UNWTO cho thống kê, đánh giá TN, các nguồn lực PTDL cho cả nƣớc và từng địa phƣơng [dẫn theo 26], [37].

Một số học giả Ấn Độ khác thì tập trung NC xây dựng các chỉ tiêu SKH đối với con ngƣời [dẫn theo 18]. Ngày nay, hoạt động DL hầu hết ở các quốc gia đƣợc giám sát, quản lí chặt chẽ của UNWTO, WHC dựa trên tiêu chuẩn và điều kiện công nhận các di sản thế giới đồng thời giúp đỡ các quốc gia nghiên cứu, bảo vệ, tôn tạo chúng. Ứng dụng GIS trong quản lí TNDL đƣợc nhiều nhà nghiên cứu áp dụng ở Croatia, Cannada [137], [138]. Hƣớng nghiên cứu về đánh giá ĐKTN và tài nguyên nhằm PTDL có từ rất sớm.

Mỗi trƣờng phái đều tiếp cận ở góc độ khác nhau tạo nên những nét đặc trƣng riêng. Theo đó, tác giả đã tiếp cận hƣớng nghiên cứu trong việc xác định đối tƣợng đánh giá chính là dựa trên nền tảng cảnh quan thiên nhiên, đồng thời còn có các yếu tố tự nhiên, các giá trị văn hoá, đặc biệt vai trò của cộng đồng để cấu thành nên SPDL. Ngoài ra, tác giả đã kế thừa kết quả thực nghiệm của một số học giả Ấn Độ về khả năng thích nghi sinh học của con ngƣời trong thành lập bảng phân loại SKH (tiêu 12 chí SKH) cho các huyện miền núi khu vực Trị - Thiên. Mặt khác, các công trình khoa học có giá trị cao đã đƣợc đề cập cũng chính là kim chỉ nam cho các thế hệ nhà khoa học kế tiếp và tạo nên nền tảng vững chắc cho luận án về phƣơng pháp NC.

Nhóm nghiên cứu về các giải pháp phát triển du lịch vùng miền núi Vào đầu những năm XX, PTDL mang tính sinh thái, bền vững ở khu vực nông thôn và miền núi đƣợc đặc biệt quan tâm. Hầu hết các công trình NC đều xây dựng các giải pháp PTDL dựa vào kết quả đánh giá tài nguyên, cũng nhƣ phân tích đặc điểm lãnh thổ, kết hợp vận dụng một số kinh nghiệm PTDL thực tế. Một số công trình nghiên cứu theo hƣớng tiếp cận này nhƣ: NC của Greg Richards và Derek Hall (2000) về “Tourism and sustainable community development” (Du lịch và phát triển cộng đồng bền vững) [125]. Tác giả đã dựa trên kết quả khảo sát, nghiên cứu trên nhiều quốc gia, vùng lãnh thổ khác nhau nhằm tìm ra vai trò của các cộng đồng địa phƣơng trong phát triển du lịch trên cả ba khía cạnh kinh tế, văn hóa và môi trƣờng.

Sau đó, ông đã xây dựng các giải pháp nhằm tạo điều kiện để cộng đồng đƣợc tham gia và hƣởng lợi nhiều hơn từ hoạt động du lịch. Đây chính là cách thức để sự phát triển du lịch có tính hài hòa, bền vững hơn. Trong một NC khác cũng dựa vào nền tảng DL bền vững, tác giả Al - mughrabi và Abeer (2007) đã NC về “Ecotourism: A Sustainable Approach of Tourism in Jordan”(Du lịch sinh thái: Một cách tiếp cận bền vững của du lịch ở Jordan) [119]. Theo đó, các tác giả đã dựa trên cơ sở lý luận của DL để phân tích, đánh giá kinh nghiệm PTDL ở Úc, Bulgaria, Jordan nhằm đƣa ra giải pháp về chính sách thúc đẩy PTDL.

Ngoài ra, các giải pháp này cũng đƣợc NC để vận dụng cho một số quốc gia có những TN và điều kiện PTDL tƣơng tự. Cũng cùng với góc tiếp cận này, tác giả Ruth McAreavey và John McDonagh cũng đã NC về “Sustainable Rural Tourism: Lessons for Rural Development” (Du lịch nông thôn bền vững: Bài học cho phát triển nông thôn) [134]. Ông đã phân tích một số trƣờng hợp điển hình DL nông thôn ở Bắc Ireland, sau đó tiến hành đánh giá các yếu tố bền vững từ góc độ văn hóa, xã hội của hình thức du lịch này.