Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về tiếng ồn 1. Một số khái niệm cơ bản về âm thanh Âm thanh là những sóng dao động xuất hiện trong các môi trường vật chất (chất khí, chất lỏng, chất rắn - gọi chung là môi trường đàn hồi) khi chịu các lực kích thích. Những lực kích thích là nguồn âm, sóng dao động được gọi là sóng âm, và môi trường trong đó có sóng âm lan truyền gọi là trường âm.
Âm thanh có hai đặc trưng cơ bản là: vật lí và sinh lí. Trong không khí tốc độ âm thanh là 343m/s, còn trong nước là 1450m/s. Tần số của âm thanh được đo bằng Hz là số dao động trong 1s tai người có thể cảm nhận được tần số từ 16Hz đến 20000Hz. - Dưới 16Hz được gọi là hạ âm - Trên 20000Hz được gọi là siêu âm Tai người không nghe được.
Mức tần số nghe chuẩn nhất là từ 1000Hz đến 5000Hz. Khái niệm về tiếng ồn Tiếng ồn là tập hợp của những âm thanh có cường độ và tần số khác nhau, hỗn loạn gây cảm giác khó chịu cho người nghe, có ảnh hưởng xấu đến làm việc và nghỉ ngơi của con người. Tuy nhiên có âm thanh không làm mất yên tĩnh vào ban ngày nhưng lại khó chịu vào ban đêm; âm nhạc có thể gây hứng thú cho người này nhưng lại là tiếng ồn khó chịu cho người khác. Do vậy những âm thanh có tác dụng kích thích quá mạnh, xảy ra không đúng lúc, đúng chỗ đều có ảnh hưởng đến sức khỏe của con người.
Tiếng ồn ở mức có hại phụ thuộc vào các trường hợp cụ thể. Đơn vị tiếng ồn hay còn gọi là đơn vị âm thanh là dB (deciben); là thang đo logarit, còn gọi là mức cường độ âm, gọi tắt là mức âm.1: Bảng mức độ tiếng ồn và phản ứng của người Mức Decibel Nguồn tiêu biểu Phản ứng của con người 150-140 Tiếng nổ động cơ phản lực Ðiếc hoàn toàn 130 Giới hạn tối đa của tiếng nói 120 Tiếng nổ động cơ phản lực cách 200 ft Discothegue 110 Kèn xe hơi cách 3ft Máy đập kim loại Tiếng nổ phản lực cơ cách 2000 ft 100 Rất có hại Súng nổ cách 0,5 ft Trạm xe ngầm New York 90 Hại thính giác (8 giờ) Xe tải nặng cách 50 ft 80 Búa hơi cách 50 ft Có hại Tiếng thắng xe lửa cách 50 ft 70 Nghe điện thoại Lưu thông trên xa lộ cách 50ft 60 Máy điều hoà không khí cách 20 ft Gây chú ý (Intrusive) Lưu thông của xe hơi nhẹ cách 50 ft 50 Phòng khách Yên tĩnh 40 Phòng ngủ Thư viện 30 Rất yên tĩnh Tiếng thì thầm Tai cảm nhận được 10 Ngưỡng nghe được Với xã hội công nghiệp hóa – hiện đại hóa, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến ô nhiễm tiếng ồn. Nguồn ô nhiễm từ các loại phương tiện giao thông và từ các máy 4 móc, xí nghiệp. Đã gây ra những tiếng ồn khó chịu ảnh hưởng đến sinh hoạt ngời dân tại khu vực.
Phân loại tiếng ồn Chia tiếng ồn thành hai loại: Tiếng ồn ổn định và tiếng ồn không ổn định. Tiềng ồn ổn định có mức thay đổi cường độ âm không quá 5dB trong toàn bộ thời gian có tiếng ồn. Tiếng ồn không ổn định có mức thay đổi cường độ âm vượt quá 5dB trong thời gian có tiếng ồn. Chia tiếng ồn không ổn định làm 3 dạng: Tiếng ồn dao động: mức âm thanh thay đổi không ngừng theo thời gian.
Tiếng ồn ngắt quãng: âm thanh ngắt quãng không liên tục. Tiếng ồn xung: âm thanh va đập kế tiếp nhau 1. Nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn - Giao thông: Hiện nay phương tiện giao thông đang ngày càng tăng với một tốc độ cao, mật độ xe lưu thông trên đường phố ngày càng lớn, tiếng ồn của động cơ và sự rung động các bộ phận của xe, tiếng ồn qua bô xe, tiếng ồn của thắng xe, tiếng ồn của còi xe và một số tiếng ồn từ các bộ phận khác trên xe gây nên ô nhiễm tiếng ồn. Bên cạnh đó số lượng phương tiện kém chất lượng lưu thông trên đường phố Việt Nam khá nhiều đã tạo nên sự ô nhiễm tiếng ồn đáng kể.
Ngoài ra chất lượng công trình đường giao thông ở Việt Nam cũng đang gặp nhiều vấn đề khó khăn, các tuyến đường các công trình giao thông đang gặp vấn đề hư hỏng rất nhiều cũng một phần gây ra tiếng ồn giao thông ảnh hưởng đến người dân khu vực. Máy bay cũng là nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn. Lúc máy bay cất cánh và hạ cánh là lúc mà các hộ dân sống gần sân bay phải chịu một tần số âm thanh không nhỏ, vì vậy nên di dời sân bay ra xa khu vực đông dân cư và xây dựng sân bay đạt chuẩn để giảm tiếng ồn. Sau đây là độ ồn của một số phương tiện giao thông.2: Mức ồn của các loại xe, tàu Xe nhỏ 77 dB Tiếng còi tàu 75- 105 dB Xe khách nhỏ 79 dB Tiếng máy bay 120- 135 dB Xe khách vừa 84 dB Tiếng các xe quân sự 90- 120 dB Xe thể thao 91 dB Tiếng xe rác 82- 88 dB Xe máy 1 xilanh, động cơ 2 kì 80 dB Tiếng tàu điện 85- 90 dB Xe máy 2 xilanh, động cơ 4 kì 94 dB - Xây dựng: Hiện nay, việc sử dụng máy móc trong xây dựng là khá phổ biến, đây là một nguồn gây ô nhiễm tiếng ồn đáng kể.3: Mức ồn của một số máy móc trong xây dựng Loại phương tiện Mức ồn Loại phượng tiện Mức ồn Máy trộn bê tông 75 dB Máy khoan 87 đến 114 dB Máy ủi 93 dB Máy nghiền xi măng 100 dB Máy búa 1,5 tấn 80 dB Máy búa hơi 100 đến 110 dB - Công nghiệp và sản xuất: Trong công nghiệp và sản xuất hiện nay, việc sử dụng máy móc được xem là không thể thiếu.
Tuy nhiên do ý thức của cơ sở sản xuất và của một số khu công nghiệp đã làm cho mức độ ô nhiễm tiếng ồn ngày càng tăng cao hơn. Trong một nhà máy, các máy móc hoạt động tốt nhất là không gây ra tiếng ồn, ngoài ra các công ty sản xuất các ngành nghề kim loại nặng cũng là một yếu tố làm ảnh hưởng đến những người dân cộng đồng sống xung quanh nhà máy. Để khắc phục vấn đề trên khuyến khích các mô hình nhà máy sử dụng các thiết bị ít ồn hoặc bố trí khu vực nhà máy xa khu vực đông dân cư ngoài xa có thể hạn chế thời gian vận hành máy móc thiết bị của nhà máy. Sau đây là mức ồn của các loại máy móc trong công nghiệp.4: Mức ồn của một số công nghệ sản xuất trong công nghiệp STT Loại phương tiện Mức ồn 1 Xưởng dệt 110 dB 2 Xưởng gò 113-114 dB 3 Xưởng rèn 100-120 dB 4 Xưởng đúc 112 dB 5 Máy cưa 82-85 dB 6 Máy đập 85 dB - Sinh hoạt: Việc bật máy nghe nhạc quá lớn cũng tác động không nhỏ đến thính giác của người xung quanh, nhất là trong các vũ trường hay quán bar.
Đây là nguồn gây ô nhiễm được xem là khó xử lý nhất và chỉ dựa vào ý thức của người dân là chủ yếu.5 Mức ồn trong sinh hoạt của con người Tiếng nói nhỏ 30 dBA Tiếng nói chuyện bình thường 60 dBA Tiếng nói to 80 dBA Tiếng khóc của trẻ 80 dBA Tiếng hát to 110 dBA Tiếng cửa cọt kẹt 78 dBA Tiếng ồn trong nhà: Con người tiếp súc thường và nhiều nhất là nguồn tiếng ồn gây ra trong nhà. Trong đó, ta xét đến các dạng lan truyền tiếng ồn. Tiếng ồn lan truyền trong không khí còn gọi là tiếng ồn không khí từ tiếng nói, tiếng của đài thu phát thanh, tivi, cat-set,… Tiếng ồn va chạm: Tiếng ồn do va chạm qua tường, sàn bê tông và lan đến các căn hộ bên cạnh. Tiếng ồn va chạm có thể là tiếng bước chân, tiếng đóng đinh,…tiếng ồn do chuyển động của các thiết bị quay trong nhà như quạt, máy giặt… Tiếng ồn khí động sinh ra do chuyển động rối của không khí và hạt rắn trong đường ống công nghệ trong nhà xưởng như tiếng ồn trong ống khói (thường vào 7 khoảng 87-95dBA)… 1.
Tác hại của tiếng ồn Hiện nay, với thời kì phát triển CNH - HĐH đất nước vấn đề ô nhiễm tiếng ồn càng trở nên nóng hơn, hiện nay tiếng ồn đã vượt quá quy chuẩn cho phép gây ảnh hưởng đến xã hội và sức khỏe của con người. Tiếng ồn 50dB: Làm suy giảm hiệu suất làm việc, nhất là lao động trí óc. Tiếng ồn 70dB: Làm tăng nhịp thở và đập mạnh của tim, tăng nhiệt độ cơ thể và tăng huyết áp, ảnh hưởng tới hoạt động dạ dày và giảm hứng thú lao động. Tiếng ồn 90dB: Gây mệt mỏi mất ngủ, tổn thương chức năng thính giác, mất thăng bằng cơ thể và suy nhược thần kinh.
• Gây bệnh đối với thính giác và hệ thần kinh. Tiếp xúc với tiếng ồn cao lâu ngày dẫn tới bệnh đãng trí và bệnh điếc. Tiến triển bệnh với biểu hiện giai đoạn đầu giảm sức nghe, không nghe thấy tiếng động nhỏ. Giai đoạn tiếp theo là tai bị nghễnh ngãng, sau khi ngưng tiếp xúc với tiếng ồn một thời gian vài tiếng hay lâu hơn mới phục hồi thính giác.
Cuối cùng là tai trong bị tổn thương, dây thần kinh thính giác teo lại, người bệnh không nghe được tiếng nói chuyện. • Tiếng ồn ảnh hưởng đến tai. Gây bệnh đối với thính giác và hệ thần kinh, gián tiếp gây ra bệnh tim mạch. Tiếp xúc với tiếng ồn cao lâu ngày dẫn tới bệnh đãng trí và bệnh điếc.
Tiến triển bệnh với biểu hiện giai đoạn đầu giảm sức nghe, không nghe thấy tiếng động nhỏ. Giai đoạn tiếp theo là tai bị nghễnh ngãng, sau khi ngưng tiếp xúc với tiếng ồn một thời gian vài tiếng hay lâu hơn mới phục hồi thính giác. Cuối cùng là tai trong bị tổn thương, dây thần kinh thính giác teo lại, người bệnh không nghe được tiếng nói chuyện. • Tiếng ồn ảnh hưởng đến giấc ngủ Vào ban đêm, nếu tiếng ồn vượt 45~50 dBA thường xuyên, con người có thể bị mất ngủ, khó ngủ, hoặc giấc ngủ không sâu do bị đánh thức bởi tiếng ồn.
Sau khi ngủ, nếu bị tiếng ồn đánh thức sẽ gây nên tâm lí khó chịu. Thiếu ngủ sẽ gây nên 8 những tác động nặng nề về tâm sinh lý đối với cuộc sống con người. Nhiều nghiên cứu chứng minh tiếng ồn từ 35dB trở lên đã đủ để gây ra rối loạn cho giấc ngủ bình thường. Tiếng động ban đêm tạo ra những cơn thức giấc bất thường, làm thay đổi chu kỳ các giai đoạn của giấc ngủ và gây khó khăn đi vào giấc ngủ.