Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Khai Thác Đá Đến Môi Trường Tại Huyện Cao Lộc, Tỉnh Lạng Sơn

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của khai thác đá đến môi trường tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp.

• Tác giả: Lê Đức Tuệ
• Người hướng dẫn: PGS. Phùng Văn Khoa
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hƣởng Của Hoạt Động Khai Thác Đá Đến Môi Trƣờng Tại Huyện Cao Lộc, Tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý nhà nước trong khai thác khoáng sản
• 1.1.1. Khái niệm về khai thác khoáng sản
• 1.1.2. Quản lý môi trường trong khai thác khoáng sản
• 1.1.2.1. Khái niệm quản lý môi trường
• 1.1.2.2. Mục tiêu chủ yếu của công tác quản lý nhà nước về môi trường
• 1.1.3. Công tác quản lý môi trường các mỏ khai thác đá
• 1.1.3.1. Công tác quản lý môi trường tại một số mỏ đá trên thế giới
• 1.1.3.1.1. Tại Liên bang Đức
• 1.1.3.1.2. Tại Mỹ
• 1.1.3.1.3. Tại Vương quốc Anh
• 1.1.3.1.4. Tại Guinea
• 1.1.3.2. Công tác quản lý môi trường ở Việt Nam và một số tỉnh
• 1.1.3.2.1. Ở Việt Nam
• 1.1.3.2.2. Công tác quản lý môi trường tại một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu chung
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Đánh giá thực trạng khai thác khoáng sản tại huyện Cao Lộc
• 2.3.2. Đánh giá tác động của hoạt động khai thác đá tại khu vực nghiên cứu
• 2.3.3. Đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động của hoạt động khai thác đá đến môi trường cho khu vực
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập thông tin, số liệu
• 2.4.2. Phương pháp điều tra xã hội học
• 2.4.3. Phương pháp quan trắc hiện trường
• 2.4.4. Phương pháp phân tích mẫu
• 2.4.5. Phương pháp xử lý số liệu, dữ liệu
• 2.4.6. Phương pháp tính toán lượng khí thải
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên huyện Cao Lộc
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.3. Điều kiện khí hậu
• 3.1.4. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.2. Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Cao Lộc
• 3.2.1. Nguồn nhân lực
• 3.2.2. Hệ thống giao thông
• 3.2.3. Tiềm năng du lịch
• 3.2.4. Phát triển kinh tế - xã hội
• 3.2.5. Cơ sở hạ tầng khu vực
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đánh giá thực trạng khai thác khoáng sản tại huyện Cao Lộc
• 4.2. Thực trạng khai thác đá tại khu vực nghiên cứu thuộc xã Hồng Phong, huyện Cao Lộc
• 4.3. Thực trạng công tác quản lý mỏ khai thác đá được nghiên cứu tại xã Hồng Phong, huyện Cao Lộc
• 4.4. Đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý môi trường của doanh nghiệp tại các mỏ khai thác đá
• 4.5. Đánh giá tác động hoạt động khai thác đá tại khu vực nghiên cứu
• 4.5.1. Kết quả nghiên cứu tác động đến môi trường không khí
• 4.5.2. Kết quả nghiên cứu tác động đến môi trường nước khu vực nghiên cứu
• 4.5.3. Tác động của chất thải rắn đến môi trường
• 4.5.4. Tác động môi trường đất và cảnh quan môi trường
• 4.5.5. Tác động đến kinh tế khu vực
• 4.5.6. Tác động đến sức khỏe công nhân, cộng đồng
• 4.6. Đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động của hoạt động khai thác đá đến môi trường cho khu vực
• 4.6.1. Căn cứ đề xuất giải pháp
• 4.6.2. Đề xuất các giải pháp
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Khai Thác Đá Đến Môi Trường Tại Huyện Cao Lộc

Huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn, nổi bật với hoạt động khai thác đá vôi phục vụ xây dựng. Tuy nhiên, hoạt động này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Việc đánh giá tác động môi trường là cần thiết để hiểu rõ hơn về những hệ lụy mà hoạt động khai thác đá gây ra.

1.1. Khái Niệm Về Khai Thác Đá Và Tác Động Môi Trường

Khai thác đá là quá trình thu hồi khoáng sản từ lòng đất. Tác động môi trường từ hoạt động này bao gồm ô nhiễm không khí, nước và đất, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tình Hình Khai Thác Đá Tại Huyện Cao Lộc

Tại huyện Cao Lộc, có nhiều mỏ đá vôi đang hoạt động. Các mỏ này chủ yếu tập trung tại xã Hồng Phong, nơi có nhiều điểm mỏ được cấp phép khai thác. Tuy nhiên, việc quản lý môi trường tại đây còn nhiều hạn chế.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Môi Trường Từ Khai Thác Đá Tại Cao Lộc

Hoạt động khai thác đá tại huyện Cao Lộc đã dẫn đến nhiều vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các tác động này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường tự nhiên mà còn đến sức khỏe của người dân địa phương.

2.1. Ô Nhiễm Không Khí Từ Hoạt Động Khai Thác

Hoạt động khai thác đá thải ra nhiều bụi và khí thải độc hại, gây ô nhiễm không khí. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của công nhân và cư dân xung quanh.

2.2. Ô Nhiễm Nước Và Đất Tại Khu Vực Khai Thác

Nước thải từ các mỏ đá có thể chứa nhiều chất độc hại, làm ô nhiễm nguồn nước và đất. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đến nguồn nước sinh hoạt của người dân.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Môi Trường Từ Khai Thác Đá

Để đánh giá tác động môi trường từ hoạt động khai thác đá, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc này giúp xác định mức độ ô nhiễm và đề xuất các biện pháp khắc phục hiệu quả.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu Môi Trường

Sử dụng các phương pháp quan trắc hiện trường để thu thập dữ liệu về chất lượng không khí, nước và đất. Điều này giúp đánh giá chính xác tác động của khai thác đá đến môi trường.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Và Đánh Giá Tác Động

Phân tích dữ liệu thu thập được để đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động đến sức khỏe cộng đồng. Việc này cần được thực hiện định kỳ để có cái nhìn tổng quan về tình hình môi trường.

IV. Giải Pháp Giảm Thiểu Tác Động Môi Trường Từ Khai Thác Đá

Để giảm thiểu tác động tiêu cực từ hoạt động khai thác đá, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo phát triển bền vững.

4.1. Biện Pháp Quản Lý Tài Nguyên Môi Trường

Cần có các quy định chặt chẽ về quản lý tài nguyên môi trường trong khai thác đá. Việc này bao gồm việc giám sát và kiểm tra thường xuyên các hoạt động khai thác.

4.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Công Nghệ

Áp dụng công nghệ tiên tiến trong khai thác và chế biến đá để giảm thiểu ô nhiễm. Các công nghệ này giúp tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Môi Trường Tại Huyện Cao Lộc

Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động khai thác đá tại huyện Cao Lộc đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Tuy nhiên, cũng có những biện pháp khả thi để giảm thiểu tác động này.

5.1. Tác Động Đến Chất Lượng Không Khí

Nghiên cứu cho thấy chất lượng không khí tại khu vực khai thác đá bị suy giảm nghiêm trọng. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

5.2. Tác Động Đến Nguồn Nước Và Đất

Chất lượng nước và đất tại khu vực khai thác cũng bị ảnh hưởng. Việc này đòi hỏi sự can thiệp kịp thời để bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Cho Khai Thác Đá Tại Cao Lộc

Hoạt động khai thác đá tại huyện Cao Lộc cần được quản lý chặt chẽ hơn để giảm thiểu tác động đến môi trường. Hướng đi tương lai cần tập trung vào phát triển bền vững và bảo vệ môi trường.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Quản Lý Môi Trường

Quản lý môi trường hiệu quả là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của ngành khai thác đá. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần xây dựng các chính sách và quy định nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành khai thác đá. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo lợi ích cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp vật liệu xây dựng đóng vai trò thiết yếu trong tăng trưởng kinh tế, song cũng tạo ra áp lực nặng nề lên chất lượng môi trường sống. Tại tỉnh Lạng Sơn, trong tổng số 60 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực, sản phẩm đá vôi làm vật liệu xây dựng thông thường chiếm tỷ trọng áp đảo, đạt 80,93% vào năm 2017 và tăng lên 82,52% vào năm 2018. Huyện Cao Lộc là địa bàn trọng điểm về tài nguyên đá vôi của tỉnh, trong đó toàn bộ 6 mỏ đá đang hoạt động đều tập trung dày đặc trên địa bàn xã Hồng Phong. Hoạt động khoan nổ mìn, bốc xúc, nghiền sàng và vận chuyển đá tại đây đã làm phát sinh lượng lớn bụi, khí độc và tiếng ồn, tác động tiêu cực đến môi trường không khí, cảnh quan địa hình và sức khỏe cộng đồng.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Khoa học Môi trường của tác giả Lê Đức Tuệ, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Phùng Văn Khoa tại Trường Đại học Lâm Nghiệp Hà Nội, tập trung giải quyết bài toán cân bằng giữa khai thác khoáng sản và bảo vệ tài nguyên sinh thái. Đề tài đi sâu đánh giá hiện trạng tại 2 điểm mỏ đại diện: mỏ Phai Kịt thuộc Công ty Cổ phần 389 với công suất 23.000 m3/năm và mỏ Lũng Tém thuộc Hợp tác xã Bông Lau 27/7 với công suất 60.000 m3/năm. Phạm vi nghiên cứu sử dụng chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2018 cùng kết quả quan trắc thực địa từ tháng 9/2018 đến tháng 4/2019. Luận văn xác lập cơ sở khoa học định lượng về phạm vi ô nhiễm, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp quản trị giúp giảm thiểu 30-50% tác động tiêu cực, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững cho ngành khai khoáng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản lý môi trường tích hợp và lý thuyết phát triển bền vững dựa trên 9 nguyên tắc cốt lõi của Hội nghị thượng đỉnh Trái đất Rio-1992. Khung lý thuyết này khẳng định hoạt động kinh tế khai khoáng chỉ đạt tính bền vững khi kiểm soát được ngưỡng chịu tải sinh thái, bảo toàn cảnh quan và bảo đảm công bằng xã hội. Mô hình dự báo tải lượng ô nhiễm từ nhiên liệu đốt trong của Tổ chức Y tế Thế giới và hệ số phát thải NATZ được ứng dụng để định lượng phát thải: định mức tiêu thụ 1 tấn dầu diesel sinh ra 0,94 kg bụi, 12,3 kg NO2, 2,8 kg SO2, 0,24 kg HC và 0,05 kg CO. Luận văn chuẩn hóa 4 khái niệm chuyên ngành cốt lõi gồm khai thác khoáng sản theo Luật Khoáng sản 2010, quản lý môi trường mỏ, bán kính vùng bị tác động và ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường. Các quy chuẩn đối sánh kỹ thuật bao gồm QCVN 05:2013/BTNMT về không khí xung quanh, QCVN 26:2010/BTNMT về tiếng ồn và QCVN 24:2016/BYT về môi trường lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lạng Sơn và nguồn số liệu sơ cấp thu thập trong giai đoạn từ tháng 9/2018 đến tháng 4/2019. Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 18 vị trí đo chất lượng không khí (gồm 16 mẫu tại 2 mỏ nghiên cứu và 2 mẫu môi trường nền xã Hồng Phong) cùng 10 mẫu nước (gồm 2 mẫu nước mặt, 2 mẫu nước thải công nghiệp và 6 mẫu nước dưới đất). Phương pháp chọn mẫu áp dụng mạng lưới đối xứng cực với tâm là moong khai thác và dàn trải theo các bán kính từ 150m, 250m, 500m đến 800m tiếp cận khu dân cư lân cận. Khảo sát xã hội học sử dụng phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp đại diện các hộ dân chịu ảnh hưởng và công nhân làm việc tại khai trường.

Lý do lựa chọn phương pháp quan trắc tiêu chuẩn theo TCVN 5067:1995, TCVN 6663-11:2011 và SMEWW 5220C nhằm bảo đảm tính pháp lý, độ tin cậy và độ nhạy cao trong việc xác định hàm lượng bụi lơ lửng TSP, khí độc NO2, SO2, kim loại nặng và COD. Phương pháp phân tích thống kê so sánh đối chiếu trực tiếp với các Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia hiện hành giúp định vị chính xác mức độ và phạm vi vượt ngưỡng ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, ô nhiễm không khí và tiếng ồn tại khu vực sản xuất vượt ngưỡng an toàn lao động. Tiếng ồn tại thời điểm khoan nổ mìn và vận hành trạm nghiền sàng đạt mức 90-110 dBA, vượt xa giới hạn 70 dBA của QCVN 26:2010/BTNMT và gây rung chấn mạnh trong bán kính 300m. Thứ hai, tải lượng bụi và khí thải từ khâu vận chuyển là nguồn ô nhiễm thứ cấp nghiêm trọng nhất. Với mức tiêu hao trung bình 58 kg dầu/giờ của dàn xe tải nặng, tải lượng NO2 phát thải ra môi trường lên tới 198,166 mg/s và bụi phát tán 15,14 mg/s. Thứ ba, chất lượng nước dưới đất chưa ghi nhận ô nhiễm kim loại nặng nhưng nước thải rửa đá có hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng TSS vượt tiêu chuẩn cục bộ. Thứ tư, công tác chấp hành pháp luật môi trường còn nhiều bất cập; trong năm 2018, lực lượng chức năng đã phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính 109 tổ chức, cá nhân vi phạm với tổng số tiền phạt hơn 1 tỷ đồng, trong đó nhiều đơn vị bị xử phạt từ 15 triệu đến 220 triệu đồng do vi phạm ranh giới mỏ và thiếu công trình bảo vệ môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm bụi và tiếng ồn bắt nguồn từ công nghệ khai thác khấu tự do không cắt tầng hoàn chỉnh, hệ thống máy nghiền sàng hở chưa trang bị chụp hút bụi và mặt đường vận chuyển nội mỏ chưa được tưới ẩm định kỳ. Khi so sánh với các nghiên cứu khai thác đá tại Hải Phòng hay Quảng Bình, ô nhiễm bụi tại huyện Cao Lộc mang tính cục bộ cao và suy giảm dần theo khoảng cách, tuy nhiên tại cự ly 150m-250m từ chân mỏ thì nồng độ bụi TSP vẫn vượt quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT từ 1,2 đến 1,8 lần.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua biểu đồ tương quan khoảng cách suy giảm tiếng ồn (từ 110 dBA tại tâm nổ mìn giảm xuống 60-65 dBA ở khoảng cách 800m) và bảng tổng hợp các chỉ tiêu vi khí hậu nơi làm việc. Về công tác quản lý tài chính, toàn tỉnh mới có 19/47 cơ sở thực hiện nộp tiền ký quỹ phục hồi môi trường với số tiền hơn 3 tỷ đồng, trong khi 28 cơ sở còn nợ đọng hơn 1 tỷ đồng, cho thấy cơ chế giám sát sau cấp phép cần phải được siết chặt hơn nữa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả quản lý, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Lắp đặt hệ thống phun sương dập bụi áp lực cao tại 100% phễu cấp liệu máy nghiền sàng và xây dựng trạm rửa xe tự động tại cửa mỏ, đặt mục tiêu cắt giảm 35-45% nồng độ bụi phát tán trong giai đoạn 2019-2021 do các doanh nghiệp khai thác trực tiếp đầu tư.
• Thiết lập vành đai cây xanh cách ly và duy trì khoảng cách an toàn môi trường tối thiểu 1.000m từ mỏ đá đến khu dân cư, đồng thời áp dụng phương pháp nổ mìn vi sai phi điện nhằm khống chế gia tốc rung chấn dưới mức 20 m/s2, giao Sở Xây dựng phối hợp Sở Công Thương thẩm định từ năm 2020.
• Tăng cường thanh tra định kỳ tối thiểu 2 đợt/năm và lắp đặt camera giám sát tích hợp trạm cân điện tử truyền dữ liệu trực tuyến về Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Lạng Sơn, áp dụng chế tài thu hồi giấy phép khai thác nếu doanh nghiệp tái phạm quá 2 lần.
• Đôn đốc thu hồi dứt điểm 100% số tiền nợ đọng ký quỹ phục hồi môi trường hơn 1 tỷ đồng, đồng thời triển khai đề án hoàn thổ và trồng cây phủ xanh thảm thực vật ngay sau khi kết thúc khai thác từng tầng mỏ theo mốc thời gian 2020-2023.
• Tổ chức huấn luyện định kỳ 100% công nhân về an toàn lao động và trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ chuyên dụng đạt chuẩn QCVN 24:2016/BYT trước quý 4 năm 2019 nhằm phòng ngừa các bệnh nghề nghiệp về đường hô hấp và thính lực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Phòng Tài nguyên và Môi trường cấp huyện sử dụng dữ liệu quan trắc và khung đánh giá để hoàn thiện quy hoạch khoáng sản, siết chặt thẩm định đánh giá tác động môi trường cho 41 dự án khai khoáng trên địa bàn.
• Doanh nghiệp và ban quản lý mỏ khoáng sản: Lãnh đạo các đơn vị khai thác như mỏ Phai Kịt, mỏ Lũng Tém ứng dụng quy trình kiểm soát phát thải, tối ưu hóa công nghệ nổ mìn và giảm thiểu 15-20% chi phí xử lý sự cố môi trường.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Các chuyên gia thuộc khối ngành Khoa học Môi trường, Kỹ thuật Địa chất và Quản lý Đất đai sử dụng đề tài làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí mạng lưới quan trắc thực địa và xử lý dữ liệu ô nhiễm công nghiệp mỏ.
• Tổ chức tư vấn môi trường: Các chuyên viên tư vấn khai thác các chỉ số phát thải thực tế và bộ giải pháp kỹ thuật để lập báo cáo ĐTM, đề án đóng cửa mỏ và phương án cải tạo phục hồi môi trường đạt tỷ lệ phê duyệt cao.

Câu hỏi thường gặp

• Hoạt động khai thác đá tại huyện Cao Lộc tác động mạnh nhất đến yếu tố môi trường nào? Môi trường không khí và vi khí hậu lao động chịu tác động nặng nề nhất. Hoạt động nổ mìn và nghiền sàng tạo ra nồng độ bụi TSP và tiếng ồn 90-110 dBA, vượt ngưỡng quy chuẩn trong bán kính 150m-300m, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đường hô hấp của công nhân và người dân lân cận.

• Đề tài tập trung nghiên cứu chi tiết tại những mỏ đá cụ thể nào? Luận văn khảo sát chuyên sâu tại xã Hồng Phong, huyện Cao Lộc trên 2 mỏ đá đại diện: mỏ Phai Kịt của Công ty Cổ phần 389 với công suất 23.000 m3/năm và mỏ Lũng Tém của Hợp tác xã Bông Lau 27/7 với công suất 60.000 m3/năm, đại diện cho hai quy mô sản xuất phổ biến.

• Vì sao khâu vận chuyển đá lại phát sinh tải lượng khí thải độc hại cao? Dàn xe tải chuyên chở tiêu thụ khoảng 58 kg dầu diesel/giờ trên các cung đường đèo dốc gồ ghề. Động cơ đốt trong liên tục phát thải 198,166 mg/s khí NO2, 45,1 mg/s khí SO2 cùng lượng lớn bụi đất cuộn tròn, tạo khói mù quang hóa và ô nhiễm kéo dài dọc tuyến giao thông.

• Chất lượng nước ngầm quanh các mỏ đá tại Cao Lộc có đạt quy chuẩn không? Kết quả phân tích 6 mẫu nước dưới đất tại văn phòng mỏ và giếng khoan nhà dân cách 250m-500m cho thấy các chỉ tiêu kim loại nặng đều nằm trong giới hạn QCVN 09-MT:2015/BTNMT, tuy nhiên việc khai thác tầng sâu tiềm ẩn nguy cơ hạ thấp mực nước ngầm và biến đổi thủy văn.

• Giải pháp kỹ thuật nào giúp dập tắt bụi đá hiệu quả nhất tại trạm nghiền? Biện pháp tối ưu là lắp đặt giàn phun sương dập bụi tự động ngay tại họng nghiền kết hợp phủ kín băng tải và duy trì tưới nước đường nội bộ tối thiểu 4 lần/ngày, giúp giảm thiểu trên 35% lượng bụi phát tán ra môi trường xung quanh.

Kết luận

• Hoạt động khai thác đá tại huyện Cao Lộc đóng góp lớn cho phát triển hạ tầng xây dựng nhưng gây ra những tác động tiêu cực rõ rệt đến môi trường không khí, tiếng ồn và cảnh quan địa hình.
• Luận văn đã lượng hóa cụ thể tải lượng phát thải khí bụi và xác định bán kính ô nhiễm thực tế từ 150m đến 800m tại 2 điểm mỏ tiêu biểu xã Hồng Phong.
• Kết quả phân tích 18 mẫu không khí và 10 mẫu nước cung cấp bằng chứng thực nghiệm quan trọng, hỗ trợ cơ quan quản lý xử lý kịp thời các hành vi vi phạm môi trường.
• Hệ thống 5 nhóm giải pháp kỹ thuật và hành chính cho giai đoạn 2019-2025 tạo lập lộ trình đồng bộ giúp các mỏ đá chuyển đổi sang mô hình khai khoáng an toàn và thân thiện môi trường.
• Các cơ quan quản lý và chủ doanh nghiệp mỏ cần nhanh chóng áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Lạng Sơn là tỉnh có nền công nghiệp khai khoáng rất phát triển, nhƣ công tác khai thác đá phục vụ ngành xây dựng đã góp phần quan trọng đem lại nguồn kinh tế lớn cho địa phƣơng. Trong đó có huyện Cao Lộc là một trong những huyện có hoạt động khai thác đá vôi làm vật liệu xây dựng thông thƣờng diễn ra khá sôi động, các mỏ, điểm mỏ đƣợc tỉnh cấp phép khai thác còn hiệu lực tập trung chủ yếu tại xã Hồng Phong, huyện Cao Lộc. Bên cạnh những tác động tích cực lên phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc, thực tiễn cũng cho thấy hoạt động khai thác đá còn có những tác động tiêu cực tới môi trƣờng, nhất là môi trƣờng không khí, cảnh quan, địa hình và hệ sinh thái khu vực. Các tác động môi trƣờng bao gồm những tác động trực tiếp và gián tiếp, ngắn hạn và lâu dài, những tác động tiềm ẩn và tích luỹ, những tác động có thể khắc phục hoặc không thể khắc phục có tiềm năng lớn gây suy thoái, ô nhiễm môi trƣờng khu vực.

Tại khu vực xã Hồng Phong hiện có 06 điểm mỏ khai thác đá vôi gồm: mỏ đá vôi Lũng Tém (HTX Bông Lau 27/7), mỏ đá vôi Lũng Tém II và mỏ đá vôi Lũng Tém III (Công ty cổ phần Xi măng Lạng Sơn), mỏ đá vôi Phai Kịt (Công ty cổ phần 389), mỏ đá vôi Hồng Phong I (Công ty TNHH Hồng Phong), mỏ đá vôi Giang Sơn (Công ty SXTM & DV Giang Sơn). Các mỏ vẫn đang trong quá trình khai thác theo giấy phép đã đƣợc cấp. Tuy nhiên, chƣa có nghiên cứu nào đánh giá mức độ ảnh hƣởng bởi các tác động do các hoạt động khai thác đá tại khu vực này gây ra. Để đánh giá một cách toàn diện khu vực nghiên cứu có bị ảnh hƣởng bởi các tác động của hoạt động khai thác đá đem lại thì cần phải xác định đƣợc bán kính vùng bị tác động của dự án và các nguồn phát sinh ô nhiễm.

Bán kính vùng bị tác động của dự án đƣợc xác định là phạm vi mà tại đó các thông số về chất lƣợng môi trƣờng lớn hơn tiêu chuẩn, quy chuẩn cho phép để xác định. Do vậy, cần nghiên cứu đƣa ra đƣợc các giải pháp khắc phục để giảm thiểu các tác động của hoạt động khai thác đá đến cho môi trƣờng khu vực nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý môi trƣờng trong khai thác khoáng sản. Nhận thức rõ tầm quan trọng và tính cấp thiết đó, học viên đã lựa chọn đề tài: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 “Đánh giá ảnh hƣởng của hoạt động khai thác đá đến môi trƣờng tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn” hy vọng những kết quả thu đƣợc sẽ đóng góp thêm những hiểu biết về mối quan hệ giữa hoạt động khai thác đá và phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn cũng nhƣ những tác động tiêu cực, không mong muốn lên con ngƣời và môi trƣờng. Qua đó, sẽ có những giải pháp quản lý hiệu quả hƣớng đến mục tiêu phát triển bền vững hơn.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận, thực tiễn về quản lý nhà nƣớc trong khai thác khoáng sản 1. Khái niệm về khai thác khoáng sản Ở Việt Nam, khai thác khoáng sản là một khái niệm đã đƣợc luật hóa. Theo Luật khoáng sản năm 2010, khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan.

KTKS là hoạt động đƣợc tiến hành sau khi đã có giấy phép khai thác của cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền và đƣợc tính từ khi mỏ bắt đầu xây dựng cơ bản (còn gọi là mở mỏ) cho đến khi mỏ kết thúc khai thác (đóng của mỏ - phục hồi môi trƣờng). Quản lý môi trường trong khai thác khoáng sản - Khái niệm quản lý môi trường Theo nguồn Tủ sách thư viện "Quản lý môi trƣờng là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật, xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lƣợng môi trƣờng sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia". Theo Cẩm nang Quản lý môi trường – Lưu Đức Hải: “Quản lý môi trƣờng là một hoạt động trong lĩnh vực quản lý xã hội, có tác động điều chỉnh hoạt động của con ngƣời dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kỹ năng điều phối thong tin đối với các vấn đề môi trƣờng có liên quan đến con ngƣời, xuất phát từ quan điểm định lƣợng và hƣớng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”. - Mục tiêu chủ yếu của công tác quản lý nhà nước về môi trường Theo chỉ thị 36 CT/ TW của Bộ Chính trị, Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam, một số mục tiêu cụ thể của công tác quản lý môi trƣờng Việt Nam hiện nay là: + Khắc phục và phòng chống suy thoái, ô nhiễm môi trƣờng phát sinh trong hoạt động sống của con ngƣời.

+ Phát triển bền vững kinh tế và xã hội quốc gia theo 9 nguyên tắc của một xã hội bền vững do hội nghị Rio-92 đề xuất. Các khía cạnh của phát triển bền vững bao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 gồm: Phát triển bền vững kinh tế, bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên, không tạo ra ô nhiễm và suy thoái chất luợng môi trƣờng sống, nâng cao sự văn minh và công bằng xã hội. + Xây dựng các công cụ có hiệu lực quản lý môi trƣờng quốc gia và các vùng lãnh thổ. Các công cụ trên phải thích hợp cho từng ngành, từng địa phƣơng và cộng đồng dân cƣ.

Công tác quản lý môi trường các mỏ khai thác đá 1. Công tác quản lý môi trường tại một số mỏ đá trên thế giới Tại một số nƣớc có trình độ công nghệ khai thác đá tiên tiến nên công tác quản lý môi trƣờng trong khai thác đá chỉ tập trung vào công tác quản lý cải tạo, phục hồi môi trƣờng trong khai thác mỏ và đƣợc xem là nhiệm vụ trọng tâm vì nó là một quá trình nhằm hạn chế và khắc phục các tác động của ngành khai thác mỏ lên môi trƣờng. Tại Liên bang Đức Công tác quản lý, phục hồi môi trƣờng trả lại đất đai cho sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp, ngƣời ta chú ý đến hƣớng cải tạo, phục hồi môi trƣờng mới tạo nên trên phần lãnh thổ trƣớc đây đã khai, nhƣ ở vùng Buinten, tại những chỗ bằng phẳng trƣớc đây do công tác khai thác mỏ để lại đã đƣợc cải tạo, phục hồi môi trƣờng thành những nơi có cảnh quan phong phú, hiện đại. Những bãi thải trở thành những đồi gò phủ đầy thảm thực vật; các hồ lắng trƣớc đây đƣợc viền quanh bằng bụi cây và trồng cây thân gỗ trên đó.

Phần lớn đất đai đƣợc phủ đầy và chuyển sang mục đích phục vụ nông nghiệp cùng với phƣơng thức truyền thống, trên các khu vực trƣớc đây tiến hành khai thác mỏ ngƣời ta xây dựng các khu nghỉ ngơi cho dân thành phố và nông thôn (Nguồn: Viện KH & CN Mỏ - Luyện Kim, 2009). Tại Mỹ Mỹ là một cƣờng quốc khai thác về khoáng sản, tại đây lần đầu tiên tiến hành công việc phục hồi đất đai vào năm 1919. Ở một số mỏ lộ thiên thuộc bang Ohio, từ năm 1941 đã bắt đầu công tác cải tạo, phục hồi môi trƣờng dạng giản đơn là san gạt mặt dốc bãi thải để trồng cây. Phần lớn đất đai đƣợc phủ đầy và chuyển sang mục đích phục vụ nông nghiệp.

Bên cạnh công việc phục hồi đất đai trong khai thác khoáng sản, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Chính phủ Mỹ ban hành một số các Luật về môi trƣờng để kiểm soát các thiệt hại môi trƣờng từ hoạt động khai thác và các hoạt động phục hồi môi trƣờng trong khai thác khoáng sản nhƣ: Luật về chính sách môi trƣờng quốc gia (1969), Luật không khí sạch (1970), Luật nƣớc sạch (1972), Luật về bảo tồn và khôi phục nguồn tài nguyên (1980), Luật về kiểm soát và phục hồi môi trƣờng trong khai thác khoáng sản (1977)… (Nguồn: Đỗ Cảnh Dương, 2012). Tại Vương quốc Anh Trƣớc khi tiến hành khai thác khoáng sản cần phải bóc lớp đất đá dày 30 cm và bóc lớp đất dƣới lớp trồng cây 85 cm, lƣu giữ riêng tại khu vực khác. Sau khi hoàn thành công tác khai thác, lớp đất trên đƣợc sử dụng để hoàn trả lại mặt bằng các khu vực đã sử dụng cho khai thác, trƣớc đó khu vực này phải đƣợc làm sạch đất đá, sét và bùn. Các lớp đất đá đƣợc bóc lên và đánh đống theo từng tầng khác nhau, theo thứ tự gối lên nhau.

Việc đổ thải nhƣ vậy tránh đƣợc việc chồng lấp các lớp đất lên nhau, mất lớp đất màu. Khi kết thúc khai thác, thực hiện san lấp hoàn thổ bằng chính các lớp đất đá đã bóc theo thứ tự ngƣợc lại. Sau mỗi lớp đất, dùng xe chuyên dụng đầm nén chặt khu vực san lấp. Sau quá trình san lấp, các hoạt động hoàn nguyên và tái tạo cảnh quan đƣợc thực hiện.

Thông thƣờng, biện pháp hoàn nguyên và tái tạo cảnh quan thƣờng đƣợc sử dụng là trồng cây, tạo cảnh quan nhằm các mục đích xây dựng các công trình công cộng cho cộng đồng (Nguồn: Lê Minh Châu, Lê Đăng Hoan, 2007). Tại Guinea Tái sử dụng đất để có thu nhập, bảo vệ môi trƣờng cho cộng đồng Guinea. Trồng cây hạt điều tại mỏ khai thác trƣớc đây đã đem lại thu nhập bền vững cho những ngƣời phụ nữ của một cộng đồng Guinea hẻo lánh, đồng thời cũng bảo vệ môi trƣờng cho cả đất đai và ngƣời dân ở đây. Việc khai thác mỏ đã phá huỷ rừng ở đây và gây ra sự xói mòn đất, khai thác lộ thiên cũng rất nguy hiểm cho cả ngƣời lẫn súc vật.

Nhiều tai nạn và tử vong đã xảy ra bởi những hố, rãnh khai thác này.Trồng cây không chỉ khôi phục hệ thực vật và bảo vệ môi trƣờng mà còn đem lại thu nhập bền vững từ việc bán hạt điều. Phụ nữ của cộng đồng ở Bintimodia chịu trách nhiệm chăm sóc cây và thu hoạch hạt mỗi năm. Thu nhập đƣợc phân phối cho các thành viên tham gia (Nguồn: Viện KH & CN Mỏ - Luyện Kim, 2009). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Công tác quản lý môi trường ở Việt Nam và một số tỉnh a. Ở Việt nam Thời gian gần đây hoạt động thăm dò, khai thác, chế biến, sử dụng và xuất khẩu khoáng sản đã có một số diễn biến phức tạp.