Đánh Giá Phát Thải Khí Nhà Kính Trong Hoạt Động Khai Thác Hải Sản Tại Hải Phòng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản và đề xuất các biện pháp giảm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Trần Liêm Khiết
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Khanh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Phát Thải Khí Nhà Kính Trong Hoạt Động Khai Thác Hải Sản Và Đề Xuất Các Biện Pháp Giảm Thiểu (Nghiên Cứu Điển Hình Tại Thành Phố Hải Phòng)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Biến đổi khí hậu
• 1.1.1. Khái niệm về biến đổi khí hậu
• 1.1.2. Nguyên nhân của BĐKH
• 1.1.3. Tác động của BĐKH đến một số hệ sinh thái biển điển hình
• 1.1.3.1. Hệ sinh thái rạn san hô
• 1.1.3.2. Hệ sinh thái rừng ngập mặn
• 1.1.4. Tác động của BĐKH đến nguồn lợi thủy sản
• 1.1.5. Tác động của BĐKH đối với hoạt động khai thác hải sản
• 1.2. Khí nhà kính
• 1.2.1. Khái niệm về khí nhà kính
• 1.2.2. Hiệu ứng nhà kính. Các nguồn phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản
• 1.2.3. Tổng quan về nghiên cứu phát thải KNK trong hoạt động khai thác hải sản
• 1.3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Nội dung và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3.1. Phương pháp điều tra thu thập cơ sở số liệu
• 1.3.3.2. Phương pháp thống kê, tổng hợp và phân tích số liệu
• 1.3.3.3. Phương pháp kiểm kê khí nhà kính
• 1.3.3.4. Phương pháp dự báo phát thải KNK trong hoạt động kinh tế thủy sản
• 1.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.4.1. Hoạt động khai thác hải sản ở Việt Nam, tại Hải Phòng và phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản
• 1.4.1.1. Thực tế hoạt động khai thác hải sản tại Việt Nam và phát thải KNK
• 1.4.1.2. Thực tế hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng
• 1.4.1.3. Kiểm kê phát thải KNK trong hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng
• 1.4.1.3.1. Mức tiêu thụ nhiên liệu của một số đội tàu khai thác
• 1.4.1.3.2. Tổng lượng phát thải KNK trong hoạt động khai thác hải sản Hải Phòng
• 1.4.1.3.3. Hệ số phát thải KNK của một số đội tàu khai thác hải sản Hải Phòng
• 1.4.2. Quy hoạch phát triển thủy sản Hải Phòng đến 2015 định hướng đến 2020, dự báo khả năng và quy mô phát thải KNK trong tương lai
• 1.4.2.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển thủy sản Hải Phòng
• 1.4.2.2. Định hướng phát triển
• 1.4.2.3. Quy hoạch phát triển thủy sản Hải Phòng đến 2015 định hướng đến 2020
• 1.4.2.4. Dự báo quy mô phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản Hải Phòng năm 2020
• 1.4.3. Đề xuất các biện pháp giảm thiểu phát thải KNK
• 1.4.3.1. Một số kiến nghị chung đối với công tác quản lý hoạt động của ngành thủy sản để giảm thiểu và thích ứng với BĐKH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Phát Thải Khí Nhà Kính Tại Hải Phòng

Đánh giá phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay. Hải Phòng, với vị trí địa lý thuận lợi và ngành thủy sản phát triển mạnh mẽ, đang phải đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến phát thải khí nhà kính. Việc hiểu rõ về tình hình phát thải khí nhà kính sẽ giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.1. Khái Niệm Về Phát Thải Khí Nhà Kính Trong Khai Thác Hải Sản

Phát thải khí nhà kính trong khai thác hải sản chủ yếu đến từ việc tiêu thụ nhiên liệu trong quá trình đánh bắt và chế biến. Các loại khí như CO2, CH4 và N2O được phát thải từ các phương tiện khai thác, ảnh hưởng đến môi trường và sức khỏe con người.

1.2. Tình Hình Khai Thác Hải Sản Tại Hải Phòng

Hải Phòng là một trong những trung tâm khai thác hải sản lớn nhất Việt Nam. Tuy nhiên, sự gia tăng hoạt động khai thác cũng đồng nghĩa với việc gia tăng phát thải khí nhà kính, gây áp lực lên môi trường biển và hệ sinh thái.

II. Vấn Đề Phát Thải Khí Nhà Kính Trong Khai Thác Hải Sản

Phát thải khí nhà kính từ hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy rằng, ngành thủy sản không chỉ chịu tác động của biến đổi khí hậu mà còn góp phần vào việc gia tăng hiệu ứng nhà kính. Điều này đòi hỏi cần có những biện pháp quản lý và giảm thiểu hiệu quả.

2.1. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Ngành Thủy Sản

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến ngành thủy sản, bao gồm sự thay đổi nhiệt độ nước biển, mực nước biển dâng và sự suy giảm đa dạng sinh học. Những yếu tố này ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng hải sản.

2.2. Thách Thức Trong Quản Lý Phát Thải Khí Nhà Kính

Quản lý phát thải khí nhà kính trong ngành thủy sản gặp nhiều thách thức, bao gồm việc thiếu dữ liệu chính xác về lượng phát thải và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này cần được cải thiện để có thể đưa ra các chính sách hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Phát Thải Khí Nhà Kính Tại Hải Phòng

Để đánh giá phát thải khí nhà kính trong khai thác hải sản, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các mô hình dự báo và công nghệ xanh sẽ giúp giảm thiểu phát thải và bảo vệ môi trường.

3.1. Phương Pháp Kiểm Kê Khí Nhà Kính

Phương pháp kiểm kê khí nhà kính bao gồm việc thu thập dữ liệu về tiêu thụ nhiên liệu, hoạt động đánh bắt và chế biến. Các số liệu này sẽ được phân tích để xác định lượng phát thải khí nhà kính từ ngành thủy sản.

3.2. Sử Dụng Công Nghệ Xanh Trong Khai Thác

Áp dụng công nghệ xanh trong khai thác hải sản không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất. Các công nghệ như tàu đánh bắt tiết kiệm năng lượng và quy trình chế biến thân thiện với môi trường đang được khuyến khích.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Tại Hải Phòng

Nghiên cứu về phát thải khí nhà kính trong khai thác hải sản tại Hải Phòng đã chỉ ra rằng, việc áp dụng các biện pháp giảm thiểu có thể mang lại hiệu quả tích cực. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, nếu được thực hiện đúng cách, ngành thủy sản có thể phát triển bền vững mà không làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Phát Thải Khí Nhà Kính

Kết quả nghiên cứu cho thấy tổng lượng phát thải khí nhà kính từ hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng là rất lớn. Việc kiểm kê và phân tích dữ liệu đã giúp xác định các nguồn phát thải chính và đề xuất các biện pháp giảm thiểu.

4.2. Các Biện Pháp Giảm Thiểu Phát Thải

Một số biện pháp giảm thiểu phát thải khí nhà kính đã được đề xuất, bao gồm cải tiến công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và tăng cường quản lý tài nguyên. Những biện pháp này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn nâng cao tính bền vững của ngành thủy sản.

V. Kết Luận Và Tương Lai Của Ngành Thủy Sản Tại Hải Phòng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng, việc đánh giá phát thải khí nhà kính trong khai thác hải sản là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Ngành thủy sản tại Hải Phòng cần có những chiến lược rõ ràng để giảm thiểu phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

5.1. Tương Lai Của Ngành Thủy Sản

Ngành thủy sản tại Hải Phòng có tiềm năng phát triển lớn, nhưng cần phải đối mặt với nhiều thách thức. Việc áp dụng các biện pháp giảm thiểu phát thải khí nhà kính sẽ giúp ngành này phát triển bền vững hơn trong tương lai.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Môi Trường

Đề xuất các chính sách môi trường hiệu quả là cần thiết để quản lý phát thải khí nhà kính trong ngành thủy sản. Các chính sách này cần được xây dựng dựa trên dữ liệu khoa học và thực tiễn để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu đang gây ra những tổn thất kinh tế nghiêm trọng, ước tính làm sụt giảm khoảng 1% tổng sản phẩm quốc dân (GDP) toàn cầu theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới. Tại Việt Nam, theo đánh giá của chỉ số Germanwatch, nước ta đứng thứ 4 trong số 10 quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất bởi các rủi ro khí hậu trong giai đoạn 1990–2008, với trung bình 466 người thiệt mạng mỗi năm và tổn thất kinh tế lên tới 1,525 tỷ USD, tương đương 1,31% GDP. Hoạt động khai thác thủy hải sản vừa là ngành kinh tế mũi nhọn với sản lượng khai thác đạt 2,27 triệu tấn trên tổng số 4,85 triệu tấn thủy sản cả nước năm 2009, vừa là tác nhân đóng góp đáng kể vào lượng phát thải khí nhà kính thông qua việc tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá thực trạng phát thải khí nhà kính từ đội tàu khai thác hải sản, đồng thời xác định các giải pháp giảm thiểu carbon hiệu quả. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc kiểm kê chính xác lượng nhiên liệu tiêu thụ, tính toán tổng phát thải và hệ số phát thải theo từng nhóm nghề và công suất tàu, từ đó xây dựng kịch bản dự báo phát thải đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian ngư trường Vịnh Bắc Bộ của thành phố Hải Phòng, bao gồm các ngư trường trọng điểm như đảo Bạch Long Vĩ (1.500 hải lý vuông), Cát Bà (450 hải lý vuông) và Long Châu - Ba Lạt (400 hải lý vuông). Phạm vi thời gian kiểm kê sử dụng chuỗi số liệu toàn diện từ năm 2000 đến năm 2011 và đưa ra dự báo phát thải tới năm 2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp các chỉ số phát thải chuẩn xác cho 3.999 tàu thuyền tại Hải Phòng, hỗ trợ trực tiếp cho mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu thủy sản đạt kim ngạch 10 đến 10,5 tỷ USD vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết hiệu ứng nhà kính và biến đổi khí hậu theo hướng dẫn của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), kết hợp phương pháp luận Đánh giá vòng đời sản phẩm (Life Cycle Assessment - LCA) trong chuỗi cung ứng thủy sản. Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa bao gồm:

• Khí nhà kính và đương lượng carbon dioxide ($CO_2e$): Thước đo chuẩn hóa mức độ gây nóng lên toàn cầu của các loại khí $CO_2$, $CH_4$, $N_2O$.
• Suất tiêu hao nhiên liệu ($g/CV/h$): Lượng dầu diesel tiêu thụ trên một đơn vị công suất động cơ trong một giờ hoạt động.
• Hệ số hoạt động của tàu khai thác (BAC): Tỷ lệ thời gian máy chính hoạt động thực tế trên biển so với thời gian danh định.
• Hệ số phát thải khí nhà kính theo nghề: Khối lượng phát thải $CO_2e$ tính trên một tấn sản phẩm hải sản khai thác được.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Cục Khai thác và Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản tại 28 tỉnh ven biển, kết hợp dữ liệu điều tra sơ cấp toàn diện từ Chi cục Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản Hải Phòng. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 3.999 tàu cá của Hải Phòng năm 2011, được phân tầng chi tiết theo 4 nhóm nghề chính (lưới kéo, lưới rê, chụp mực, nghề khác) và 6 dải công suất máy (dưới 20 CV, 20 đến dưới 50 CV, 50 đến dưới 90 CV, 90 đến dưới 150 CV, 150 đến dưới 250 CV, từ 250 CV trở lên). Riêng thời gian hoạt động thực tế được khảo sát mẫu ngẫu nhiên có trọng số trên 74 tàu lưới kéo đại diện và các đội tàu chụp mực, lưới rê qua sổ nhật ký khai thác.

Phương pháp kiểm kê khí nhà kính được thực hiện theo tiêu chuẩn IPCC với công thức tổng quát:

$$GHG = \sum (F_i \times H_i \times E_i)$$

Trong đó:

• $H$ là nhiệt đốt cháy của dầu diesel ($42,7\text{ MJ/kg}$).
• $E$ là hệ số phát thải gồm $CO_2$ ($74,3\text{ g/MJ}$), $CH_4$ ($0,005\text{ g/MJ}$) và $N_2O$ ($0,0006\text{ g/MJ}$).
• Tổng lượng nhiên liệu tiêu thụ ($F$) được tính toán bằng công thức:

$$F = CV \times ge \times H \times BAC$$

Trong đó $ge$ tuân thủ định mức của Bộ Giao thông Vận tải ban hành tại Thông tư số 02/2011/TT-BGTVT (giao động từ 160 g/CV/h ở nhóm máy trên 250 CV đến 185,5 g/CV/h ở nhóm máy dưới 20 CV). Lý do lựa chọn mô hình này kết hợp việc cộng thêm 5% lượng nhiên liệu tiêu thụ là do thực tế hơn 90% tàu đánh bắt xa bờ tại Việt Nam sử dụng máy cũ đã qua sử dụng có chất lượng kỹ thuật chỉ đạt 60% đến 80% so với thiết kế xuất xưởng. Timeline nghiên cứu bao quát dữ liệu cơ sở giai đoạn 2000–2011 và mô hình hóa dự báo cho giai đoạn 2012–2020.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu đội tàu có sự mất cân đối nghiêm trọng giữa công suất và ngư trường. Toàn thành phố Hải Phòng năm 2011 có 3.999 phương tiện hoạt động khai thác, nhưng nhóm tàu công suất nhỏ dưới 20 CV chiếm tới 2.652 chiếc (chiếm 68% tổng số phương tiện). Nhóm tàu xa bờ có công suất từ 90 CV trở lên chỉ có gần 500 phương tiện, tương đương 11,2%. Trên phạm vi toàn quốc, số lượng tàu lắp máy đạt 120.326 chiếc năm 2009, trong đó nhóm dưới 20 CV chiếm 49,5% (59.576 chiếc) và nhóm từ 250 CV trở lên chỉ chiếm 5,9% (7.097 chiếc).

Thứ hai, lượng tiêu thụ nhiên liệu diesel tập trung cao ở các nghề khai thác chủ lực. Đội tàu chụp mực tại Hải Phòng tiêu thụ tổng cộng 17.109,65 tấn dầu/năm với tổng công suất máy 45.448 CV. Đội tàu lưới kéo đáy tiêu thụ 11.050,03 tấn dầu/năm. Nghề lưới kéo có cường độ làm việc cao nhất với thời gian hoạt động trung bình 11,45 giờ/ngày (4.796 giờ/năm), trong khi đội tàu chụp mực hoạt động trung bình 3.109,65 giờ/năm chủ yếu vào ban đêm.

Thứ ba, cường độ phát thải khí nhà kính của nghề cá Việt Nam đạt quy mô rất lớn. Năm 2009, với tổng sản lượng khai thác hải sản cả nước đạt 2.277,7 nghìn tấn, lượng phát thải khí nhà kính ước tính lên tới 3,98 triệu tấn $CO_2e$. Hệ số phát thải tăng dần theo dải công suất: tàu dưới 20 CV phát thải trung bình 1,0 kg $CO_2e$/kg hải sản, tàu từ 20 đến dưới 90 CV phát thải 1,75 kg $CO_2e$/kg sản phẩm và nhóm tàu trên 90 CV phát thải 1,76 kg $CO_2e$/kg sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính khiến phát thải khí nhà kính trong hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng duy trì ở mức cao xuất phát từ tình trạng trang thiết bị lạc hậu. Đa phần máy thủy là động cơ cải hoán từ máy xe cơ giới cũ nhập khẩu từ Nhật Bản hoặc Trung Quốc (như Hino, Yanmar, Dongfeng), dẫn tới suất tiêu hao nhiên liệu thực tế vượt 5% đến 15% so với quy chuẩn thiết kế. Ngoài ra, nghề chụp mực sử dụng hệ thống đèn chiếu sáng công suất lớn (khoảng 40 bóng cao áp tiêu tốn 200 lít dầu diesel/ngày cho máy phát điện), trong khi nghề lưới kéo đáy phải duy trì lực kéo liên tục dưới tầng đáy biển tạo ra lực cản thủy động học cực lớn.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế của Đại học Dalhousie, kết quả nghiên cứu này tương đồng với quy luật tiêu thụ năng lượng toàn cầu: nghề khai thác chủ động dùng lưới kéo và dùng ánh sáng dẫn dụ tiêu tốn nhiên liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm cao gấp 2 đến 3 lần so với nghề thụ động như lưới rê hoặc bẫy lồng.

Trong thực tế trình bày học thuật, dữ liệu phát thải có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu nghề (lưới rê chiếm 38,97%, nghề khác chiếm 36,97%, lưới kéo chiếm 12,63% và chụp mực chiếm 11,62%) cùng biểu đồ cột kết hợp đường biểu diễn tương quan giữa mức tiêu hao nhiên liệu (tấn/năm) và công suất tàu (CV). Sự phân hóa này phản ánh rõ nét nhu cầu cấp thiết phải hiện đại hóa công nghệ và đổi mới ngư cụ đánh bắt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm cắt giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả kinh tế cho nghề cá Hải Phòng, các giải pháp đồng bộ được đề xuất như sau:

• Chuyển đổi công nghệ chiếu sáng dẫn dụ bằng đèn LED: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố Hải Phòng phối hợp với các hợp tác xã nghề cá triển khai thay thế 100% dàn đèn cao áp truyền thống bằng đèn LED chuyên dụng cho đội tàu chụp mực và lưới vây. Mục tiêu giảm tiêu thụ nhiên liệu máy phát điện từ 200 lít/ngày xuống còn 30 lít/ngày, cắt giảm 3.026 tấn $CO_2e$/tàu/năm và tiết kiệm gần 3.000 USD chi phí nhiên liệu mỗi chuyến biển. Lộ trình thực hiện hoàn thành trong giai đoạn 2013–2018.

• Hiện đại hóa vỏ tàu và tái cơ cấu công suất khai thác: Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng ban hành chính sách ưu đãi vốn vay hỗ trợ ngư dân đóng mới tàu vỏ thép, composite công suất trên 90 CV nhằm vươn khơi khai thác vùng biển xa. Mục tiêu cắt giảm tỷ trọng tàu ven bờ dưới 20 CV từ 68% xuống dưới 35% vào năm 2020, nâng tỷ lệ tàu đánh bắt xa bờ đạt trên 25%. Thời gian triển khai từ năm 2013 đến năm 2020.

• Kiểm chuẩn kỹ thuật và định mức tiêu hao nhiên liệu máy thủy: Chi cục Khai thác và Bảo vệ Nguồn lợi Thủy sản Hải Phòng thực hiện đăng kiểm nghiêm ngặt chất lượng máy tàu theo Thông tư 02/2011/TT-BGTVT, loại bỏ các động cơ diesel có hiệu suất nhiệt dưới 60%. Target giảm 8% suất tiêu hao nhiên liệu trung bình toàn đội tàu thông qua bảo dưỡng định kỳ hệ thống kim phun và buồng đốt từ năm 2013.

• Ứng dụng công nghệ viễn thám và dự báo ngư trường: Viện Nghiên cứu Hải sản chuyển giao bản đồ dự báo dòng hải lưu và trường nhiệt độ bề mặt tại ngư trường Bạch Long Vĩ và Long Châu cho các tổ đội khai thác. Mục tiêu giảm 15% thời gian tìm kiếm luồng cá, tiết kiệm trực tiếp hàng trăm tấn dầu diesel hàng năm trong giai đoạn 2014–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách thủy sản: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Thủy sản tại 28 tỉnh ven biển sử dụng kết quả kiểm kê để xây dựng quy hoạch số lượng tàu thuyền, phê duyệt hạn ngạch khai thác và xây dựng đề án giảm phát thải carbon ngành thủy sản.

• Doanh nghiệp khai thác, chế biến và xuất khẩu thủy hải sản: Các đơn vị chế biến xuất khẩu sang thị trường Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ, Nhật Bản sử dụng số liệu phát thải để xác định dấu chân carbon (carbon footprint) trên từng kg sản phẩm, đáp ứng các hàng rào kỹ thuật và tiêu chuẩn sinh thái quốc tế.

• Nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường: Nhóm nghiên cứu hàn lâm có thể tham khảo phương pháp luận tích hợp giữa mô hình kiểm kê IPCC, hệ số tiêu hao năng lượng giao thông đường thủy và phương pháp phân tích LCA để phát triển các đề tài đánh giá biến đổi khí hậu chuyên sâu.

• Tổ chức phi chính phủ và các hội nghề cá địa phương: Các tổ chức phát triển bền vững sử dụng luận văn làm cơ sở kỹ thuật xây dựng các dự án tài trợ chuyển giao công nghệ năng lượng sạch, lắp đặt đèn LED và bảo vệ các rạn san hô đang suy thoái tại Cát Bà.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động khai thác hải sản tại Hải Phòng phát thải khí nhà kính từ những nguồn nào?

Nguồn phát thải trực tiếp lớn nhất là quá trình đốt cháy dầu diesel trong động cơ máy chính phục vụ di chuyển, lai kéo lưới và máy phát điện thắp sáng giàn đèn dẫn dụ cá mực. Một phần phát thải phụ phát sinh từ quá trình chạy máy nén lạnh bảo quản sản phẩm và hoạt động vận chuyển hải sản sau thu hoạch.

Tại sao đội tàu chụp mực và lưới kéo đáy lại tiêu thụ nhiên liệu lớn nhất?

Đội tàu chụp mực sử dụng dàn đèn cao áp công suất hàng chục kilowatt thắp sáng liên tục suốt đêm, tiêu tốn 17.109,65 tấn dầu/năm tại Hải Phòng. Trong khi đó, đội tàu lưới kéo đáy phải duy trì động cơ hoạt động với lực cản nền đáy biển trung bình 11,45 giờ/ngày, dẫn đến lượng nhiên liệu tiêu thụ lên tới 11.050,03 tấn/năm.

Ứng dụng đèn LED mang lại hiệu quả cắt giảm phát thải cụ thể ra sao?

Thực nghiệm tại Hải Phòng chứng minh việc thay thế 40 bóng cao áp bằng 100 bóng LED giúp giảm khối lượng giàn đèn từ 400 kg xuống 125 kg, giảm mức tiêu hao dầu từ 200 lít/ngày xuống 30 lít/ngày, tiết kiệm gần 3.000 USD mỗi chuyến biển 20 ngày và giảm phát thải 3.026 tấn khí nhà kính/tàu/năm.

Tỷ lệ tàu cá công suất dưới 20 CV chiếm đa số gây ra hệ lụy gì?

Tại Hải Phòng, tàu dưới 20 CV chiếm 68% (2.652 phương tiện), tập trung khai thác dày đặc ở dải ven bờ. Thực trạng này gây cạn kiệt nguồn lợi sinh vật đáy, phá hủy các bãi đẻ tự nhiên và làm giảm độ phủ của các rạn san hô tại vùng biển Cát Bà xuống dưới 10% ở nhiều điểm khảo sát.

Phương pháp tính toán kiểm kê khí nhà kính trong luận văn có độ tin cậy ra sao?

Nghiên cứu áp dụng công thức tiêu chuẩn của IPCC dựa trên lượng nhiên liệu thực tế, nhiệt đốt cháy của diesel (42,7 MJ/kg) và hệ số phát thải cụ thể của $CO_2$, $CH_4$, $N_2O$. Kết quả tính toán được hiệu chỉnh bổ sung 5% hao hụt do đặc thù 90% tàu cá sử dụng động cơ cũ có hiệu suất từ 60% đến 80%.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập cơ sở dữ liệu kiểm kê khí nhà kính toàn diện cho 3.999 tàu thuyền khai thác hải sản tại thành phố Hải Phòng, ghi nhận mức tiêu thụ nhiên liệu diesel vượt 28.000 tấn/năm cho hai nghề chính là chụp mực và lưới kéo.
• Xác định hệ số phát thải thực tế của đội tàu cá Việt Nam dao động từ 1,0 đến 1,76 kg $CO_2e$/kg hải sản, đóng góp vào tổng phát thải toàn ngành khai thác khoảng 3,98 triệu tấn $CO_2e$/năm.
• Chỉ rõ thực trạng công nghệ lạc hậu với 68% tàu thuyền có công suất dưới 20 CV và trên 90% tàu đánh bắt xa bờ lắp đặt động cơ cũ đã qua sử dụng, làm gia tăng suất tiêu hao nhiên liệu.
• Đóng góp hệ thống giải pháp công nghệ mang tính đột phá, trọng tâm là mô hình hóa chuyển đổi đèn LED chiếu sáng giúp giảm 85% nhiên liệu máy phát điện và cơ cấu lại đội tàu theo hướng vươn khơi bền vững.
• Kế hoạch hành động tiếp theo cần tập trung vào việc hoàn thiện quy chuẩn kiểm kê khí nhà kính cho toàn ngành thủy sản giai đoạn 2015–2020 và triển khai các gói tín dụng xanh hỗ trợ ngư dân hiện đại hóa máy tàu.

Hãy liên hệ ngay với các đơn vị chuyển giao công nghệ và cơ quan quản lý thủy sản địa phương để tiếp cận chi tiết mô hình kiểm kê phát thải, cùng chung tay xây dựng ngành khai thác hải sản Việt Nam phát thải thấp và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Những năm cuối thế kỷ 20, nhiều nơi trên thế giới đã phải hứng chịu những tác động ngày càng gia tăng của thiên tai như bão, lũ lụt, dịch bệnh, … Một vấn đề đang được cả thế giới quan tâm trong thời gian gần đây là những tác động của ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu và nước biển dâng đối với nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội. Theo các kết quả nghiên cứu của Ngân hàng thế giới, BĐKH làm gia tăng hạn hán, mưa lớn bất thường, rét hại, bão, lũ, thiên tai. đã gây thiệt hại khoảng 1% GDP toàn cầu (WB, 2010). Một trong những nguyên nhân chủ yếu làm tăng tốc độ BĐKH là phát thải khí nhà kính vào khí quyển từ hoạt động sản xuất của con người Theo ước tính của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH (IPCC), tổng lượng phát thải KNK toàn cầu quy đổi ra CO2 tương đương (CO2e) tăng từ 6,4 tỷ tấn CO2e/năm trong thập kỷ 90 lên 7,2 tỷ tấn CO2e/năm vào năm 2005 Theo đánh giá của chỉ số Germanwatch 2010, Việt Nam đứng thứ 4 trong số 10 quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất của các rủi ro khí hậu từ 1990 đến 2008, số người chết do các hiện tượng thời tiết cực đoan hàng năm là 466 người, tổng thiệt hại kinh tế vào khoảng 1,525 tỷ USD tương ứng với 1,31% GDP Bước sang thế kỷ 21, khi nền kinh tế của Việt Nam đang hướng ra biển, thủy sản được xem là ngành kinh tế mũi nhọn, năm 2009, tổng sản lượng ngành thuỷ sản cả nước đạt 4,85 triệu tấn, trong đó thủy sản khai thác là 2,27 triệu tấn (chiếm 46,99%), từ nuôi trồng là 2,58 triệu tấn (chiếm 53,01%).

Mặc dù, là ngành chịu nhiều anh hưởng trực tiếp từ biến đổi khí hậu và nước biển dâng nhưng sản lượng thủy sản của nước ta vẫn tăng trường ổn định, tốc độ phát triển bình quân 15 năm đạt 1,51%, trong đó nuôi trồng đạt 1,65%/năm, khai thác đạt 1,42%/năm. Không chỉ chịu tác động tiêu cực của biến đổi khi hậu mà hoạt động thuỷ sản cũng góp phần đáng kể vào các nguyên nhân gây nên gia tăng hiệu ứng nhà kính. Theo thông báo số 2 về phát thải KNK, Bộ Tài nguyên và Môi trường (MONRE, 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2010), đến nay vẫn chưa có kết quả chính thức cho việc kiểm kê tổng lượng phát thải khí nhà kính ngành thuỷ sản. Cũng theo thông báo này, phát thải KNK trong lĩnh vực thủy sản bao gồm tiêu thụ năng lượng trong đánh bắt, sử dụng năng lượng và thức ăn trong nuôi trồng, chế biến thủy sản.

Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Hải sản, tính đến hết năm 2009 tổng công suất tàu thuyền tham gia khai thác thủy sản ở Việt Nam vào khoảng 7.000CV, tương ứng với lượng nhiên liệu tiêu thụ khoảng 2. Hiện nay xuất khẩu thủy sản của nước ta đạt khoảng 6 tỷ USD (Vasep, 2012), Ngành thủy sản đang hướng tới mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu đạt 10 – 10,5 tỷ USD vào năm 2020. Xuất khẩu thủy sản nước ta chủ yếu sang các nước Nhật, Mỹ, EU. đây là các thị trường có yêu cầu rất cao về chất lượng cũng như xuất xứ sạch của hàng hóa.

Để đạt được mục tiêu trên chúng ta phải nâng cao tính canh tranh của hàng thủy sản xuất khẩu, bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm tối đa các tác động tới môi trường trong quá trình đánh bắt, bảo quản, chế biến và vận chuyển sản phẩm. Do đó đánh giá phát thải đặc biệt là phát thải KNK trong vòng đời của sản phẩm là thực sự cần thiết. Theo Công ước khung về biến đổi khí hậu, Việt Nam chưa phải là quốc gia bắt buộc phải cắt giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên chúng ta đã tham gia vào Nghị định thư Kyoto và cũng là thành viên tích cực trong các diễn đàn về BĐKH trên thế giới.

Việc nghiên cứu kiểm kê phát thải khí nhà kính trong hoạt động sản xuất nói chung và trong hoạt động khai thác hải sản nói riêng đóng vai trò quan trọng đối với mục tiêu xuất khẩu thủy sản cũng như việc giảm phát thải khí nhà kính và việc thực hiện các cam kết của Việt Nam trong công cuộc chống lại BĐKH. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Biến đổi khí hậu 1. Khái niệm về biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống khí hậu trái đất gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định, tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm.

Sự biến đổi có thế là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình. Sự biến đổi khí hậu có thế giới hạn trong một vùng nhất định hay có thế xuất hiện trên toàn Địa Cầu. Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách môi trường, biến đổi khí hậu thường đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay, được gọi chung bằng hiện tượng nóng lên toàn cầu. Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trái đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác.

Hiện nay có rất nhiều định nghĩa về Biến đổi khí hậu. Theo báo cáo lần thứ 4 của tổ chức Liên chính phủ về BĐKH – IPCC đã định nghĩa như sau: “BĐKH là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và/hoặc sự biến động của các thuộc tính của nó; duy trì trong một thời kỳ dài, điển hình là hàng ngàn thập kỷ hoặc dài hơn”. "Biến đổi khí hậu trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo". Theo công ước khung của LHQ về biến đổi khí hậu: “Biến đổi khí hậu là “những ảnh hưởng có hại của BĐKH” là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và hoạt động quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khỏe và phúc lợi của con người”.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyên nhân của BĐKH Các nguyên nhân dẫn đến sự biến đổi khí hậu có thể là các quá trình tự nhiên bên trong hoặc bên ngoài của hệ thống khí hậu, hoặc do tác động thường xuyên của con người làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển và hệ thống khí hậu. Nguyên nhân chính của BĐKH Trái đất là sự gia tăng các hoạt động tạo ra các khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như: sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác [4]. Trong lịch sử địa chất, biến đổi khí hậu đã nhiều lần xảy ra, đó là những thời kỳ lạnh và nóng kéo dài hàng vạn năm mà chúng ta gọi là thời kỳ băng hà hay thời kỳ gian băng.

Xét về nguyên nhân gây nên sự biến đổi của khí hậu, có thể thấy là do sự chuyển động và thay đổi độ nghiêng của trục quay Trái Đất, sự thay đổi quỹ đạo quay của Trái Đất quanh Mặt Trời, vị trí các lục địa, đại dương và đặc biệt là sự thay đổi các thành phần vật chất trong khí quyển. Trong những nguyên đầu tiên là những nguyên nhân hành tinh, thì nguyên nhân cuối cùng là có sự tác động rất lớn của con người, đây được coi là nguyên nhân chính. Theo báo cáo mới nhất của LHQ, nguyên nhân gây biến đổi khí hậu 90% là do con người và chỉ 10% là do các nguyên nhân tự nhiên [21]. BĐKH tác động mạnh đến hầu hết các HST tự nhiên, tuy nhiên trong nghiên cứu này do đối tượng nghiên cứu phát thải KNK – nguyên nhân của BĐKH, diễn ra trong sử dụng nhiên liệu của các phương tiện khai thác, đánh bắt thủy hải sản, chủ yếu diễn ra ở vùng biển và ven biển, do đó luận văn chỉ tập trung nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của BĐKH đến một số HST biển điển hình, mà những tác động của BĐKH tới các HST này có những ảnh hưởng nhất định đến hoạt động khai thác, đánh bắt thủy sản.

Ở Vịnh Bắc Bộ có hai HST điển hình rất nhậy cảm: HST San Hô, HST rừng ngập mặn. Tác động của BĐKH đến một số hệ sinh thái biển điển hình  Hệ sinh thái rạn san hô Hiện nay hầu hết rạn san hô đang sống ở điều kiện nhiệt độ cao hơn so với điều kiện tối ưu của chúng. Hiện tượng nhiệt độ tăng ngày càng ảnh hưởng thường 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xuyên hơn làm san hô bị bệnh và có thể bị chết hàng loạt (Hình 1). Một số rạn đang ở tình trạng gần hoặc vượt quá giới hạn sinh thái về nhiệt độ, dẫn đến giảm đa dạng hoặc giảm năng suất sinh học sản xuất do nhiều loài không thể chịu được nhiệt độ cao hơn đã biến mất.

Hệ sinh thái san hô bị tẩy trắng do biến đổi khí hậu [22]. Ảnh từ : P Marshall (GBRMPA) and SK Wilson. HST RSH phát triển tốt; b. HST RSH bị tẩy trắng do BĐKH; c.

HST RSH bị hủy diệt. Bên cạnh đó hiện tượng dâng cao mực nước biển cũng làm thay đổi trong mối quan hệ của rạn với các yếu tố môi trường. Rạn san hô thường đóng vai trò bảo vệ đất liền khỏi sóng gió, mực nước biển dâng có thể khiến hiệu quả bảo vệ này giảm đi. Hơn nữa, san hô bị nhấn chìm do có nhiều nước và năng lượng được vận chuyển qua rạn làm thay đổi các hình thái lắng đọng phù sa, xói mòn và ảnh hưởng tới rạn cũng như cấu trúc của bờ biển.

Những thay đổi như vậy liên quan trực tiếp tới mực nước biển dâng là mối quan tâm lớn đối với cộng đồng sống tại các vùng ven bờ. Theo các nghiên cứu của Viện Hải dương học Nha Trang (2005 - 2007) đối với HST các RSH ở Việt Nam, hai tác động quan trọng nhất ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của chúng là bão và dòng vật chất lắng đọng từ lục địa.