Luận văn thạc sĩ hus đánh giá ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến hoạt động trồng trọt tại huyện nghi lộc tỉnh nghệ an giai đoạn 2000 2013 và đề xuất giải pháp ứng phó cho giai đoạn 2014 2030

Luận văn thạc sĩ đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến trồng trọt tại Nghi Lộc, Nghệ An giai đoạn 2000-2013 và giải pháp cho 2014-2030.

• Tác giả: Ngô Ngọc Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Lưu Đức Hải
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Hoạt Động Trồng Trọt Tại Huyện Nghi Lộc, Tỉnh Nghệ An Giai Đoạn 2000 - 2013 Và Đề Xuất Giải Pháp Ứng Phó Cho Giai Đoạn 2014 - 2030
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• MỤC LỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiêt của Đề tài nghiên cứu
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN CỦA HUYỆN NGHI LỘC
• 1.1.1. Vị trí địa lí
• 1.1.2. Đặc điểm địa hình, thổ nhưỡng
• 1.1.3. Đất đai, thổ nhưỡng
• 1.1.4. Điều kiện khí tượng – thủy văn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm không gian vi nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp tiếp cận
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. BIỂU HIỆN VÀ DỰ BÁO BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU HUYỆN NGHI LỘC ĐẾN NĂM 2030
• 3.1.1. Nước biển dâng
• 3.1.2. Thiên tai và các hiện tượng thời tiết cực đoan khác
• 3.2. HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT VÀ TÍNH NHẠY CẢM VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA HOẠT ĐỘNG TRỒNG TRỌT TẠI HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN
• 3.2.1. Hiện trạng sản xuất ngành trồng trọt
• 3.2.2. Tính nhạy cảm với biến đổi khí hậu của hoạt động trồng trọt huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An
• 3.3. ĐÁNH GIÁ VÀ DỰ BÁO NHỮNG ẢNH HƯỞNG VÀ TỔN THƯƠNG HOẠT ĐỘNG TRỒNG TRỌT TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC ĐẾN NĂM 2030
• 3.3.1. Nước biển dâng
• 3.3.2. Tác động của gia tăng nhiệt độ
• 3.3.3. Thay đổi lượng mưa
• 3.4. ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG LĨNH VỰC TRỒNG TRỌT HUYỆN NGHI LỘC
• 3.4.1. Giải pháp cho giai đoạn 2014-2020
• 3.4.2. Giải pháp cho giai đoạn 2020 - 2030
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến trồng trọt tại Nghi Lộc

Biến đổi khí hậu đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành nông nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt là tại huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Giai đoạn 2000-2013, các yếu tố khí hậu như nhiệt độ, lượng mưa và các hiện tượng thời tiết cực đoan đã có những biến đổi rõ rệt, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động trồng trọt. Nghi Lộc, với đặc điểm địa lý và khí hậu đa dạng, là một ví dụ điển hình cho sự nhạy cảm của nông nghiệp trước biến đổi khí hậu. Việc đánh giá tác động này không chỉ giúp nhận diện các vấn đề hiện tại mà còn là cơ sở để đề xuất các giải pháp ứng phó hiệu quả trong tương lai.

1.1. Biến đổi khí hậu và các biểu hiện tại Nghi Lộc

Biến đổi khí hậu tại Nghi Lộc thể hiện qua sự gia tăng nhiệt độ trung bình, thay đổi lượng mưa và tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhiệt độ trung bình năm đã tăng khoảng 0,7°C trong 50 năm qua. Điều này dẫn đến những thay đổi trong mùa vụ và năng suất cây trồng, đặc biệt là các loại cây lương thực chính như lúa và ngô.

1.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến năng suất cây trồng

Sự gia tăng nhiệt độ và các hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán và lũ lụt đã gây ra những tổn thất lớn về năng suất cây trồng tại Nghi Lộc. Nghiên cứu cho thấy, năng suất lúa có thể giảm từ 10-20% trong những năm có thời tiết bất lợi. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân mà còn đến an ninh lương thực của khu vực.

II. Những thách thức trong hoạt động trồng trọt do biến đổi khí hậu

Hoạt động trồng trọt tại Nghi Lộc đang phải đối mặt với nhiều thách thức do biến đổi khí hậu. Các yếu tố như xâm nhập mặn, suy thoái đất và sự gia tăng tần suất thiên tai đã làm gia tăng tính nhạy cảm của nông nghiệp. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất mà còn đến đời sống của người dân địa phương.

2.1. Xâm nhập mặn và ảnh hưởng đến đất nông nghiệp

Xâm nhập mặn là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại Nghi Lộc, đặc biệt là trong bối cảnh nước biển dâng. Nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng sản xuất lương thực. Theo thống kê, khoảng 20% diện tích đất nông nghiệp tại Nghi Lộc có nguy cơ bị xâm nhập mặn trong những năm tới.

2.2. Thiên tai và hiện tượng thời tiết cực đoan

Tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt đã gia tăng đáng kể. Những hiện tượng này không chỉ gây thiệt hại về tài sản mà còn làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân và an ninh lương thực.

III. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu trong trồng trọt

Để ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu, huyện Nghi Lộc cần triển khai các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu thiệt hại mà còn nâng cao khả năng thích ứng của nông nghiệp trước những biến đổi trong tương lai.

3.1. Cải tiến kỹ thuật canh tác

Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến như canh tác bền vững, sử dụng giống cây trồng chịu hạn và mặn sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp này có thể tăng năng suất lúa lên đến 15%.

3.2. Đầu tư vào hệ thống tưới tiêu

Đầu tư vào hệ thống tưới tiêu hiện đại sẽ giúp nông dân chủ động hơn trong việc quản lý nước, đặc biệt trong mùa khô. Hệ thống tưới tiết kiệm nước không chỉ giúp giảm thiểu tác động của hạn hán mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu đã được thử nghiệm và áp dụng tại một số địa phương trong huyện Nghi Lộc. Kết quả cho thấy, việc áp dụng các biện pháp này đã giúp nâng cao năng suất cây trồng và cải thiện đời sống của người dân.

4.1. Kết quả từ các mô hình canh tác mới

Nghiên cứu cho thấy, các mô hình canh tác mới đã giúp tăng năng suất lúa từ 5-10% so với các phương pháp truyền thống. Điều này không chỉ giúp nông dân tăng thu nhập mà còn góp phần đảm bảo an ninh lương thực cho khu vực.

4.2. Tác động tích cực đến đời sống người dân

Việc áp dụng các giải pháp ứng phó đã giúp cải thiện đời sống của người dân, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai và biến đổi khí hậu. Nhiều hộ gia đình đã có thể duy trì sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống nhờ vào các biện pháp này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai

Biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức cho hoạt động trồng trọt tại Nghi Lộc. Tuy nhiên, với các giải pháp ứng phó hiệu quả, huyện có thể nâng cao khả năng thích ứng và đảm bảo phát triển bền vững trong tương lai. Việc tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp mới sẽ là cần thiết để bảo vệ sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên tục

Nghiên cứu liên tục về tác động của biến đổi khí hậu và các giải pháp ứng phó là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao nhận thức mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu cần thiết cho các quyết định chính sách.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Huyện Nghi Lộc cần tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. Việc hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và các chuyên gia sẽ giúp nâng cao hiệu quả của các giải pháp này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tổn thương nặng nề nhất do biến đổi khí hậu, với hơn 48% lực lượng lao động phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp và khoảng 68% dân số sinh sống tại khu vực nông thôn. Trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm trên phạm vi cả nước đã tăng khoảng 0,7°C và mực nước biển dâng thêm khoảng 20 cm, làm gia tăng tần suất các hiện tượng thời tiết cực đoan và thiên tai nguy hiểm. Huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An có diện tích tự nhiên 34.767,02 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 24.404,12 ha (tương đương 70,13% tổng diện tích), cùng đường bờ biển dài 14 km và mạng lưới sông ngòi nhạy cảm như sông Cấm, sông Lam. Hoạt động sản xuất trồng trọt tại đây giữ vai trò sinh kế chủ đạo nhưng quy mô manh mún, chịu tác động tiêu cực trực tiếp từ hạn hán, nắng nóng gay gắt, rét đậm rét hại và nguy cơ xâm nhập mặn ngày càng sâu vào nội đồng.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá toàn diện mức độ ảnh hưởng và tính dễ bị tổn thương của hoạt động trồng trọt tại huyện Nghi Lộc giai đoạn 2000 - 2013, dự báo những biến động khí hậu đến năm 2030, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp ứng phó đồng bộ cho giai đoạn 2014 - 2030. Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và bộ chỉ số định lượng giúp bảo vệ năng suất các cây trồng chủ lực như lúa (đạt 51,21 tạ/ha), lạc (đạt 28,1 tạ/ha), ngô và hoa màu trước kịch bản nhiệt độ địa phương dự báo tăng từ 0,7°C đến 0,8°C vào năm 2030. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng phục vụ quy hoạch nông nghiệp bền vững cho địa bàn cấp huyện ven biển Bắc Trung Bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng khung lý thuyết đánh giá tính dễ bị tổn thương của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC), xác định tính tổn thương là hàm số của mức độ phơi lộ (Exposure), độ nhạy cảm (Sensitivity) và năng lực thích ứng (Adaptive Capacity). Bên cạnh đó, đề tài kết hợp Lý thuyết tiếp cận hệ sinh thái (Ecosystem Approach) và Khung thích ứng dựa vào cộng đồng (Community-Based Adaptation) nhằm xây dựng các giải pháp phi công trình gắn liền với nguồn lực bản địa.

Nghiên cứu làm rõ 5 khái niệm cốt lõi:

1. Biến đổi khí hậu: Sự biến đổi trạng thái khí hậu kéo dài qua nhiều thập kỷ do yếu tố tự nhiên và nhân tạo.
2. Kịch bản biến đổi khí hậu: Bức tranh mô phỏng tương lai dựa trên các giả định phát thải khí nhà kính, kinh tế - xã hội (điển hình là kịch bản phát thải trung bình B2).
3. Nước biển dâng: Sự gia tăng mực nước đại dương toàn cầu đe dọa các vùng đồng bằng ven biển.
4. Tính dễ bị tổn thương: Mức độ một hệ thống sinh thái - xã hội chịu thiệt hại hoặc không có khả năng chống chịu trước tác động ngoại cảnh.
5. Thích ứng và giảm nhẹ: Quá trình điều chỉnh hệ thống tự nhiên và con người để sống chung an toàn với biến đổi khí hậu, giảm thiểu tối đa rủi ro sinh kế.

Theo kịch bản B2 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nhiệt độ trung bình tại khu vực dự báo tăng 0,5°C vào năm 2020 và tăng từ 0,7°C đến 0,8°C vào năm 2030; mực nước biển dâng trung bình từ 24 cm đến 27 cm vào giữa thế kỷ 21.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập đa tầng, bao gồm chuỗi số liệu quan trắc khí tượng thủy văn giai đoạn 1961 - 2010 của Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Trung Bộ, số liệu thống kê sản xuất nông nghiệp huyện Nghi Lộc giai đoạn 2000 - 2013 và Kịch bản biến đổi khí hậu năm 2012 của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Cỡ mẫu khảo sát thực địa gồm 50 phiếu phỏng vấn chuyên sâu, phân bổ thành 10 phiếu dành cho cán bộ quản lý cấp huyện, xã và 40 phiếu dành cho các nông hộ trực tiếp canh tác. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đại diện cho 3 tiểu vùng sinh thái đặc trưng của huyện: vùng bán sơn địa phía Tây (chiếm 52% diện tích tự nhiên), vùng đồng bằng trũng thấp chuyên canh lúa và phụ vùng cồn cát ven biển phía Đông.

Nghiên cứu tích hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) với mô hình ma trận chỉ số tổn thương của Viện Nghiên cứu Cây trồng Quốc tế cho vùng Nhiệt đới Bán khô hạn (ICRISAT, 2009) và xử lý thống kê trên phần mềm chuyên dụng SPSS, Excel. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm chuẩn hóa định lượng các chỉ số phơi lộ, độ nhạy cảm tự nhiên và năng lực kinh tế - kỹ thuật của địa phương, đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao trong suốt timeline thực hiện từ năm 2014 đến đầu năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nền nhiệt độ và các hiện tượng thời tiết cực đoan tại Nghi Lộc có xu hướng gia tăng rõ rệt. Nền nhiệt độ trung bình tăng từ 0,07°C đến 0,15°C mỗi thập kỷ trong 4 thập kỷ gần nhất. Tần suất các đợt nắng nóng gay gắt xuất hiện dày đặc, đạt đỉnh 11 đợt trong năm 2003 và năm 2010. Đồng thời, số đợt rét đậm, rét hại có diễn biến phức tạp, đạt từ 6 đến 7 đợt trong các năm 2005, 2007, gây ảnh hưởng tiêu cực đến chu kỳ sinh trưởng của mạ xuân và cây vụ đông.

Thứ hai, cơ cấu diện tích và năng suất cây lúa có sự chuyển biến mạnh mẽ. Diện tích gieo trồng lúa giảm 2.724 ha (từ 17.490 ha giai đoạn đầu xuống còn khoảng 14.766 ha vào năm 2013) do chủ động chuyển đổi các vùng đất trũng nhiễm mặn kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản và cây màu. Tuy nhiên, nhờ áp dụng thâm canh giống lúa lai mới và hoàn thiện thủy lợi, sản lượng lúa vẫn tăng từ 64.783 tấn năm 2001 lên 76.500 tấn năm 2013, năng suất bứt phá từ 36,2 tạ/ha lên 51,21 tạ/ha (tăng trưởng 41,46%).

Thứ ba, sự bứt phá của nhóm cây màu và cây công nghiệp ngắn ngày thích ứng tốt với khí hậu. Diện tích ngô tăng hơn 4 lần, từ 1.172 ha năm 2001 lên 4.743 ha năm 2013, năng suất tăng từ 21,2 tạ/ha lên 35,12 tạ/ha (tăng 65,66%), đưa sản lượng vượt mức 16.600 tấn nhờ chuyển từ trồng xen sang thâm canh 3 vụ. Cây lạc củng cố vị thế dẫn đầu tỉnh Nghệ An khi diện tích mở rộng từ 4.129 ha lên 6.200 ha (tăng 50,15%), năng suất đạt 28,1 tạ/ha và sản lượng vượt 17.400 tấn nhờ đưa giống lạc L14 kết hợp công nghệ phủ bạt nilon. Hệ số sử dụng đất toàn huyện tăng từ 1,8 lần năm 2000 lên 2,8 lần năm 2013.

Thứ tư, nguy cơ tổn thương đất canh tác do nước biển dâng và hạn mặn. Toàn huyện hiện có 977,59 ha đất mặn (chiếm 2,87% diện tích tự nhiên). Theo dự báo kịch bản B2, nếu mực nước biển dâng 30 cm vào năm 2050, toàn tỉnh Nghệ An sẽ mất 266,68 ha đất nông nghiệp, trong đó dải đất trũng ven sông Cấm thuộc Nghi Lộc chịu mức độ phơi lộ rủi ro cao nhất.

Thảo luận kết quả

Sự biến động cơ cấu mùa vụ tại Nghi Lộc phản ánh nỗ lực tự thích ứng của nông dân trước các cú sốc khí hậu. Việc diện tích vừng giảm từ 2.154 ha năm 2005 xuống còn 1.650 ha năm 2013 phản ánh tính nhạy cảm cao của loại cây này trước tình trạng khô hạn gió phơn Tây Nam kéo dài vào mùa hè và úng ngập vào mùa thu. Khi phân tích qua các biểu đồ tương quan diện tích - sản lượng và bảng ma trận tổn thương đa chiều, dữ liệu minh chứng rằng mức độ dễ bị tổn thương không phân bố đồng đều: các xã ven biển như Nghi Yên, Nghi Tiến, Phúc Thọ chịu áp lực phơi lộ lớn từ nước biển dâng và gió bão, trong khi các xã bán sơn địa như Nghi Lâm, Nghi Kiều đối mặt với nguy cơ thiếu nước tưới và xói mòn đất đồi.

So với các đánh giá của Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI), cảnh báo năng suất lúa có thể giảm 10% cho mỗi 1°C nhiệt độ tăng thêm hoàn toàn có thể xảy ra nếu địa phương giữ nguyên phương thức canh tác truyền thống. Tuy nhiên, huyện Nghi Lộc đã đảo ngược xu thế suy giảm nhờ kiên cố hóa 388 tuyến kênh mương bê tông, nâng tỷ lệ diện tích tưới tiêu chủ động từ 4.500 ha (25,5%) năm 2000 lên trên 8.000 ha năm 2013. Điều này khẳng định năng lực thích ứng nội tại và cơ sở hạ tầng đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu chỉ số tổn thương tổng thể của ngành trồng trọt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chuyển đổi cơ cấu giống và lịch thời vụ linh hoạt: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Nghệ An phối hợp cùng UBND huyện Nghi Lộc chỉ đạo thay thế hoàn toàn các giống thuần thoái hóa bằng giống lúa chịu mặn, chịu ngập ngắn ngày tại vùng trũng; mở rộng diện tích lạc giống L14 phủ bạt nilon lên 6.500 ha và ngô lai chất lượng cao 3 vụ đạt 5.000 ha; điều chỉnh khung lịch thời vụ gieo cấy vụ Hè Thu thu hoạch trước ngày 15 tháng 9 để né tránh đỉnh lũ lụt mùa thu, hoàn thành mục tiêu này trong giai đoạn 2014 - 2020.
2. Hiện đại hóa và kiên cố hóa hệ thống hạ tầng thủy lợi: Ban Quản lý Dự án Đầu tư Xây dựng huyện Nghi Lộc tiến hành nâng cấp 33,2 km đê bao (gồm 31,3 km đê sông và 1,9 km đê biển), nạo vét định kỳ 8 tuyến kênh tiêu úng chính như Rào Trường, Nghi Đức, Tây Nghi Phong; hoàn thành kiên cố hóa 100% mạng lưới 450 km kênh mương nội đồng, nhằm nâng diện tích tưới tiêu chủ động từ 8.000 ha lên 10.500 ha trong giai đoạn 2015 - 2025.
3. Tái cấu trúc mô hình canh tác nông nghiệp sinh thái: Trạm Khuyến nông huyện và các Hợp tác xã Nông nghiệp hướng dẫn nông hộ chuyển đổi 500 ha đất lúa một vụ thường xuyên nhiễm mặn tại các xã hạ lưu sông Cấm (Nghi Quang, Nghi Thiết, Phúc Thọ) sang mô hình kinh tế luân canh lúa - thủy sản (lúa - tôm, lúa - cua) và trồng dưa hấu, rau màu an toàn chuyên canh, hướng tới target nâng giá trị thu nhập bình quân đạt từ 60 đến 80 triệu đồng/ha/năm giai đoạn 2020 - 2030.
4. Xây dựng đai rừng phòng hộ ven biển và bảo vệ rừng đầu nguồn: Hạt Kiểm lâm Nghi Lộc phối hợp cùng UBND 7 xã bãi triều ven biển quy hoạch trồng mới và phục hồi 300 ha rừng ngập mặn chắn sóng bãi triều, đồng thời khoanh nuôi bảo vệ nghiêm ngặt 5.864 ha rừng phòng hộ vùng bán sơn địa phía Tây, giảm thiểu 40% nguy cơ sạt lở, xói mòn đất và bão cát ven biển trong giai đoạn 2014 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ quy hoạch nông nghiệp cấp huyện, tỉnh: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng và phương pháp ma trận IPCC để xây dựng Kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu ngành nông nghiệp, lồng ghép hiệu quả các chỉ tiêu bảo vệ đất lúa và thủy lợi vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội địa phương giai đoạn 2020 - 2030.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Môi trường, Nông nghiệp: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về quy trình kết hợp phương pháp PRA với lượng hóa chỉ số tổn thương cấp vi mô của ICRISAT, ứng dụng phân tích dữ liệu khí tượng trong đánh giá rủi ro nông nghiệp.
3. Ban quản trị Hợp tác xã nông nghiệp và cán bộ khuyến nông cơ sở: Nắm vững các mô hình kỹ thuật thâm canh thích ứng cao như gói kỹ thuật thâm canh lạc L14 phủ bạt nilon, bố trí cơ cấu ngô 3 vụ và kỹ thuật điều tiết nước nhằm tăng năng suất cây trồng từ 20% đến 40%.
4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị tài trợ dự án phát triển nông thôn: Cung cấp bức tranh thực địa chi tiết về tính dễ bị tổn thương sinh kế của cộng đồng ven biển miền Trung, làm căn cứ thiết kế và tài trợ các dự án sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu dựa vào cộng đồng (CBA).

Câu hỏi thường gặp

Biến đổi khí hậu biểu hiện rõ nét nhất qua những yếu tố nào tại huyện Nghi Lộc?

Tại Nghi Lộc, biến đổi khí hậu biểu hiện rõ qua việc nhiệt độ tăng từ 0,07°C đến 0,15°C mỗi thập kỷ và xuất hiện tới 11 đợt nắng nóng cực đoan trong các năm 2003, 2010. Đồng thời, số đợt rét đậm rét hại đạt 6 đến 7 đợt/năm và lượng mưa tập trung dồn dập vào các tháng 8 đến 10 gây lũ lụt thường xuyên.

Tại sao diện tích đất trồng lúa tại huyện giảm nhưng tổng sản lượng vẫn tăng trong giai đoạn 2000 - 2013?

Dù diện tích lúa giảm 2.724 ha do chuyển đổi đất ngập mặn sang thủy sản và rau màu, sản lượng lúa vẫn tăng từ 64.783 tấn lên 76.500 tấn. Nguyên nhân chính là việc áp dụng giống lúa lai năng suất cao, thâm canh tiên tiến và kiên cố hóa 388 tuyến kênh mương, giúp năng suất tăng vọt từ 36,2 lên 51,21 tạ/ha.

Kịch bản biến đổi khí hậu tác động như thế nào đến tài nguyên đất nông nghiệp Nghi Lộc đến năm 2030?

Theo kịch bản B2, nhiệt độ trung bình huyện dự báo tăng 0,7°C đến 0,8°C vào năm 2030, lượng mưa mùa xuân giảm 1,8% gây hạn hán nghiêm trọng. Nước biển dâng làm gia tăng diện tích nhiễm mặn trên 977,59 ha đất ven biển, đe dọa trực tiếp các xã vùng trũng hạ lưu sông Cấm nếu thiếu giải pháp công trình bảo vệ.

Mô hình canh tác cây màu nào mang lại hiệu quả kinh tế và khả năng thích ứng cao nhất?

Cây lạc giống L14 thâm canh phủ bạt nilon và ngô lai 3 vụ mang lại hiệu quả vượt trội. Điển hình tại các xã vùng màu, diện tích lạc đạt 6.200 ha với năng suất 28,1 tạ/ha; mô hình ngô 3 vụ đem lại thu nhập bình quân 10 đến 12 triệu đồng/ha/vụ, giúp nâng hệ số sử dụng đất toàn huyện lên 2,8 lần.

Phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương trong luận văn có điểm gì nổi bật?

Luận văn kết hợp khung lý thuyết IPCC với ma trận chỉ số tổn thương của ICRISAT và điều tra thực địa PRA 50 phiếu. Phương pháp này lượng hóa toàn diện các tham số phơi lộ tự nhiên, độ nhạy cảm của từng giống cây trồng và năng lực thích ứng kinh tế - hạ tầng, tạo nên độ tin cậy thực tiễn cao cho quy hoạch.

Kết luận

• Lượng hóa thành công xu thế gia tăng nhiệt độ từ 0,07°C đến 0,15°C/thập kỷ và diễn biến bất thường của 11 đợt nắng nóng gay gắt cùng các đợt rét hại kéo dài ảnh hưởng tiêu cực tới hoạt động trồng trọt huyện Nghi Lộc.
• Khẳng định tính đúng đắn của việc chuyển đổi cơ cấu mùa vụ giai đoạn 2000 - 2013, đưa năng suất lúa tăng lên 51,21 tạ/ha, mở rộng 6.200 ha lạc giống L14 và nâng hệ số sử dụng đất canh tác lên 2,8 lần.
• Dự báo chi tiết nguy cơ ngập lụt và xâm nhập mặn đe dọa trực tiếp 977,59 ha đất nông nghiệp ven biển theo kịch bản biến đổi khí hậu B2 của Bộ Tài nguyên và Môi trường đến năm 2030.
• Đề xuất gói giải pháp công trình và phi công trình hoàn chỉnh, trọng tâm là kiên cố hóa 450 km kênh mương, nâng cấp 33,2 km đê bao và phát triển 300 ha rừng ngập mặn chắn sóng bãi triều.
• Đóng góp khung phương pháp luận đánh giá tính tổn thương sinh kế nông nghiệp cấp huyện, có giá trị chuyển giao và nhân rộng cho các vùng duyên hải Bắc Trung Bộ.

Các cơ quan quản lý nông nghiệp, chính quyền địa phương và đơn vị nghiên cứu cần khẩn trương phối hợp triển khai các tiểu dự án chuyển đổi giống cây trồng thích ứng trong giai đoạn 2015 - 2020, hoàn thiện đồng bộ hệ thống hạ tầng thủy lợi và bảo vệ sinh thái đến năm 2030 nhằm bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông thôn bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN CỦA HUYỆN NGHI LỘC 1. Vị trí địa lí Huyện Nghi Lộc là huyện đồng bằng lớn thứ 3 sau huyện Quỳnh Lưu và Yên Thành của tỉnh Nghệ An. Với dân số 195.847 người, diện tích tự nhiên của huyện 34.767,02 ha; gồm 29 xã và 1 thị trấn.

Huyện Nghi Lộc phía Đông trông ra biển Đông và giáp Thị xã Cửa Lò, phía Đông Nam giáp huyện Nghi Xuân (Hà Tĩnh), phía Nam giáp Thành phố Vinh và huyện Hưng Nguyên, phía Tây Nam giáp huyện Nam Đàn, phía Tây giáp huyện Đô Lương, phía Tây Bắc giáp huyện Yên Thành và phía Bắc giáp huyện Diễn Châu. Nghi Lộc có mạng lưới giao thông thuận lợi như đường bộ, đường sắt, đường thuỷ. Có nhiều tuyến giao thông quan trọng chạy qua địa bàn huyện như: Quốc lộ 1A (dài 16km); Quốc lộ 46 (dài 8km); Đường sắt Bắc - Nam (dài 16km); sân bay Vinh; tỉnh lộ 534 (dài 28km); tỉnh lộ 535 (dài 12km). Với chiều dài 14 km bờ biển, có 2 con sông lớn chảy qua địa bàn là Sông Cấm (dài 15km) và Sông Lam (dài 6km).

Hệ thống đường liên huyện, liên xã, liên thôn cơ bản đã được nhựa hoá và bê tông hoá tạo thành mạng lưới giao thông của huyện khá hoàn chỉnh; thuận lợi cho việc lưu thông giữa huyện với Thành phố Vinh, thị xã Cửa Lò và các huyện trong tỉnh. Huyện Nghi Lộc do đó có vị trí quan trọng trong việc giao thương phát triển kinh tế và công tác đảm bảo an ninh quốc phòng của tỉnh Nghệ An. Địa bàn của huyện nằm liền kề với Thành phố Vinh - Đô thị loại I. Trung tâm kinh tế, văn hoá của vùng Bắc Trung Bộ (Quyết định số 239/2005/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ).

Với vị trí thuận lợi như trên, huyện Nghi Lộc có tiềm năng khai thác các lợi thế trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội theo hướng công nghiệp hoá và hiện đại hoá và hoà nhập với xu thế phát triển của tỉnh và khu vực. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sơ đồ vị trí huyện Nghi Lộc 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đặc điểm địa hình, thổ nhưỡng 1.

Địa hình Nghi Lộc là huyện đồng bằng ven biển, địa hình đa dạng, có hướng thấp dần từ Tây sang Đông và có thể chia thành 2 vùng lớn: a. Vùng bán sơn địa Vùng bán sơn địa nằm ở phía Tây và Tây Bắc của huyện có nhiều đồi núi cao, địa hình chia cắt mạnh bởi những khe suối. Trong vùng tồn tại những vùng đồng bằng phù sa xen kẽ tương đối rộng, một số hồ đập lớn được xây dựng; nên đây đồng thời là vùng cung cấp lương thực cho huyện, với diện tích đất tự nhiên khoảng 18.083 ha, chiếm 52% so với tổng diện tích của cả huyện. Vùng bán sơn địa bao gồm các xã Nghi Lâm, Nghi Công Bắc, Nghi Công Nam, Nghi Mỹ, Nghi Văn, Nghi Kiều, Nghi Phương, Nghi Hưng, Nghi Đồng.

Vùng này có diện tích khá lớn nhưng tập trung ít dân cư (khoảng 57.842 người), chiếm 31,4% tổng dân số của cả huyện. Vùng đồng bằng Vùng đồng bằng nằm ở trung tâm và phía Đông, Đông Nam của huyện, có địa hình tương đối bằng phẳng, với số lượng nhỏ núi thấp xen kẽ, độc lập, độ cao chênh lệch từ 0,6- 5,0 m. Tổng diện tích tự nhiên của vùng khoảng 16.686 ha, chiếm 48% so với diện tích của cả huyện. Do đặc điểm địa hình và thổ nhưỡng vùng đồng bằng có thể phân thành 2 phụ vùng: Phụ vùng đồng bằng thấp hoặc trũng: được cấu thành chủ yếu bằng đất phù sa của hệ thống sông Cả, có độ cao địa hình từ 0,6- 3,5 m, nguồn nước khá dồi dào.

Đây là vùng trọng điểm lúa của huyện, gồm các xã Nghi Vạn, Nghi Diên, Nghi Hoa, Nghi Thuận và một phần của Nghi Long, Nghi Tiến, Nghi Yên, Nghi Xá, Nghi Trung. Phụ vùng đồng bằng cao: được cấu thành chủ yếu là đất cát biển, có độ cao từ 1,5- 5,0 m, là vùng đất màu của huyện. Phụ vùng bao gồm các xã Nghi Trường, Nghi Thịnh, Nghi Thạch, Nghi Long, Nghi Xá, Nghi Khánh, Nghi Yên, Nghi Tiến, Nghi Thiết, Nghi Thái, Phúc Thọ, Nghi Xuân, Nghi Phương, Nghi Trung, Nghi Quang. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đất đai, thổ nhưỡng Tổng diện tích đất tự nhiên của huyện Nghi Lộc là 34.800,96 ha được phân bố tại 30 xã và thị trấn, trong đó diện tích đất nông nghiệp là 24.404, 12 ha chiếm 70,13% diện tích đất tự nhiên. Diện tích đất nông nghiệp được phân chia thành đất sản xuất nông nghiệp là 14.821,57 ha, đất lâm nghiệp là 9.046,46 ha và đất thủy sản là 492,23 ha. Diện tích đất phi nông nghiệp còn lại là 7.271,32 ha chiếm 20,89% diện tích đất tự nhiên và diện tích đất chưa sử dụng còn 3.125,52 ha chiếm 8,98% diện tích đất tự nhiên. Theo điều tra thổ nhưỡng, tài nguyên đất của Nghi Lộc có các loại chính sau: a) Đất phù sa cũ bị Feralit hóa: Loại đất này tập trung hầu hết các xã vùng lúa (xã Nghi Lâm, Nghi Kiều, Nghi Hưng, Nghi Mỹ, Nghi Phương, Nghi Long, Nghi Hoa, Nghi Thuận, Nghi Diên, Nghi Vạn, Nghi Trung, Nghi Yên, Nghi Tiến, Nghi Thiết, Nghi Quang, Nghi Xá, Nghi Khánh, Nghi Hợp, Nghi Thịnh, Nghi Phong, Nghi Xuân, Nghi Thái, Phúc Thọ, Nghi Thạch và Nghi Trường) đất có nguồn gốc từ phù sa hệ thống Sông Lam có diện tích khoảng 6.540ha chiếm 18,81% tổng diện tích tự nhiên của huyện.

Đất có hàm lượng chất dinh dưỡng trung bình đến nghèo. b) Đất Feralit biến đổi do trồng lúa: Loại đất này phân bố ở các xã Nghi Kiều, Nghi Văn, Nghi Đồng, có diện tích 2.629ha chiếm 7,56% tổng diện tích tự nhiên của huyện. Quá trình feralit tầng mặt đã bị hạn chế, tính chất đất thay đổi, đất được sử dụng để trồng Lúa tương đối ổn định. c) Đất dốc tụ: Loại đất này có diện tích khoảng 235ha, chỉ chiếm 0,68% tổng diện tích tự nhiên của huyện, nằm rải rác ở các xã Nghi Công Bắc, Nghi Công Nam, Nghi Kiều.

Đất có nguồn gốc là trầm tích sông, biển và sông biển hỗn hợp, thường được sử dụng để trồng hoa màu như: lạc, đậu, vừng, khoai, sắn hoặc trồng cây lâm nghiệp. d) Đất Feralit vàng đỏ vùng đồi: 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Loại đất này có ở các xã vùng bán sơn địa như Nghi Công Bắc, Nghi Công Nam, Nghi Văn, Nghi Kiều, Nghi Mỹ, Nghi Đồng với diện tích khoảng 3.852ha chiếm 11,08% tổng diện tích tự nhiên của huyện. Đây là loại đất quan trọng của huyện dùng để làm vườn, trồng cây ăn quả, cây lâm nghiệp khá tốt. e) Đất Feralit xói mòn: Loại đất này phân bố ở các vùng núi cao, nhiều nhất là vùng bán sơn địa, có diện tích khoảng 7.177,32 ha chiếm 20,64% tổng diện tích.

Hiện tại phần lớn đã được trồng rừng để bảo vệ đất và bảo vệ môi trường. f) Đất mặn: Loại đất này phân bố ở vùng hạ lưu Sông Cấm thuộc các xã Nghi Phương, Nghi Đồng, Nghi Thuận, Nghi Hoa, Nghi Long, Nghi Xá, Nghi Tiến, Nghi Thiết, Nghi Quang và rải rác ở một số xã ven biển. Loại đất này thường bị ảnh hưởng của nước mặn thuỷ triều với diện tích 977,59 ha chiếm 2,87% tổng diện tích tự nhiên của huyện. Sau khi xây dựng đập Nghi Quang ngăn mặn giữ ngọt nên một số diện tích đã cải tạo để trồng lúa và nuôi trồng thuỷ sản.

g) Đất phù sa không được bồi: Loại đất này có ở các xã vùng Lúa dọc theo hai bên Sông nhà Lê, Sông Cấm diện tích có khoảng 3.371,33ha chiếm 9,7% tổng diện tích. (h) Đất cát cũ ven biển: Loại đất này phân bố hầu hết ở các xã vùng màu, diện tích khoảng 5.911,24 ha chiếm 17,0% tổng diện tích tự nhiên toàn huyện. Đây là loại đất có diện tích lớn nhất của huyện, đất có thành phần là cát pha, hàm lượng sét thấp, phù hợp cho các loại rau màu và cây công nghiệp ngắn ngày. i) Đất cồn cát: Loại đất này có ở tất cả các xã ven biển như Nghi Thịnh, Nghi Xá, Nghi Trường, Nghi Thạch, Nghi Ân, Nghi Xuân, Nghi Phong, Nghi Thái, Phúc Thọ,.

với diện tích khoảng 1.376,19 ha chiếm 3,96% tổng diện tích tự nhiên của huyện. Đây là loại đất được sử dụng để trồng cây chắn gió, chắn cát và trồng một số cây chịu hạn như: lạc, đậu, vừng,… 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Điều kiện khí tượng – thủy văn 1. Khí hậu, thời tiết Khí hậu huyện Nghi Lộc mang tính chất chuyển tiếp giữa khí hậu Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, chịu ảnh hưởng của khí hâu nhiệt đới ẩm gió mùa với một số đặc trưng: - Chế độ nhiệt: Có 2 mùa rõ rệt và biên độ chênh lệch giữa hai mùa khá cao, mùa nóng từ tháng 5 đến tháng 9, nhiệt độ trung bình từ 23,5- 24,50C, tháng nóng nhất là tháng 7, nhiệt độ có thể lên tới 400C.

Mùa lạnh từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau, nhiệt độ trung bình từ 19,5- 20,50C, nhiệt độ có lúc xuống thấp đến 6,20C. Số giờ nắng trung bình năm là 1. - Chế độ mưa: Lượng mưa trung bình hàng năm là 1.900 mm, lớn nhất khoảng 2.600 mm, nhỏ nhất 1. Lượng mưa phân bố không đều mà tập trung chủ yếu vào nửa cuối tháng 8 đến tháng 10, đây là thời điểm thường diễn ra lũ lụt.

Lượng mưa thấp nhất từ tháng 1 đến tháng 4, chỉ chiếm 10% lượng mưa cả năm. - Chế độ gió: Có 2 hướng gió chính: + Gió mùa Đông Bắc thường xuất hiện vào mùa Đông từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. + Gió Đông xuất hiện từ tháng 5 đến tháng 10. Ngoài ra, trên địa bàn huyện còn ảnh hưởng bởi luồng gió phơn Tây Nam (gió Lào), mang đặc trưng của thời tiết đặc trưng vùng Bắc Trung Bộ.

Gió phơn ở Nghi Lộc thường xuất hiện vào tháng 6, 7, 8; gây ra khô, nóng và hạn hán, ảnh hưởng đến sản xuất và đời sống sinh hoạt của người dân trên phạm vi toàn huyện. - Những đặc trưng về khí hậu là: Biên độ nhiệt độ giữa các mùa trong năm lớn, chế độ mưa tập trung vào mùa mưa bão (tháng 8- tháng 10), mùa nắng nóng có gió Lào khô hanh. Chế độ thủy văn Nguồn nước mặt: Nghi Lộc có nguồn nước mặt khá dồi dào, bao gồm hệ thống sông Cấm, sông Lam, Kênh nhà Lê và 11 hồ chứa nước, 18 đập chứa nước với trữ lượng trên 21 triệu m3. Nguồn nước mặt đang được sử dụng để phục vụ sản xuất nông 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiệp, thau chua rửa mặn và ngọt hoá cho vùng đất nhiễm mặn hai bên hạ lưu sông Cấm.