Chương 1 TỔNG QUAN 1. Một số khái niệm cơ bản Ecgônômi: Theo TCVN 7437: 2018, ecgônômi là ngành khoa học liên quan đến sự hiểu biết về các mối tương tác giữa con người với các thành phần khác của một hệ thống và nghề nghiệp áp dụng theo lý thuyết, các nguyên lý, dữ liệu và các phương pháp để thiết kế nhằm tối ưu hóa trạng thái thoải mái của con người và hiệu suất của toàn bộ hệ thống. ROSA (Rapid Office Strain Assessment): là phương pháp đánh giá nhanh sự căng thẳng, nguy cơ rối loạn cơ xương của người lao động làm công việc văn phòng do Trung tâm An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Canada đề xuất. Phương pháp này xem xét sự phù hợp các đặc điểm của người lao động với các đồ nội thất trong văn phòng.
Các yếu tố nguy cơ được kể đến như: ghế, màn hình, điện thoại, bàn phím và chuột. Bệnh nghề nghiệp: là bệnh phát sinh do điều kiện lao động có hại của nghề nghiệp tác động đối với người lao động. Rối loạn cơ xương nghề nghiệp: là một nhóm bệnh mãn tính của những mô mềm được phát sinh và gây khó chịu cho người, do quá trình làm việc và cử động lặp đi lặp lại quá sức của cơ thể. Rối loạn cơ xương nghề nghiệp (RLCXNN) gây ảnh hưởng tới mô cơ, thần kinh, gân, bao gân của tay và ở một số bộ phận khác của cơ thể.
Tư thế: Cách đặt toàn thân thể và các bộ phận của thân thể ở yên tại một vị trí nhất định. Tư thế ở trạng thái tĩnh. Điều phân biệt tư thế với 'vị trí' là bao gồm một thành phần tinh thần, đặc biệt là tâm trạng hoặc cảm xúc; tức là, tư thế là một 'vị trí với thái độ'. Con người luôn có một tư thế kiểu này hay kiểu khác, ngay cả khi ý định tinh thần đằng sau nó là tiềm thức.
Tư thế là một phần của ngôn ngữ cơ thể đóng một vai trò quan trọng trong giao tiếp. 10 Tư thế làm việc: Hiện nay, chưa có một khái niệm thống nhất về tư thế làm việc, do vậy, có thể hiểu về tư thế làm việc là tư thế, cách thức, dáng điệu để người lao động thực hiện công việc. Người lao động: là người thực hiện một hay nhiều nhiệm vụ trong một hệ thống làm việc để đạt được mục tiêu. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài về sự phù hợp của nội thất văn phòng đối với người lao động 1.
Canada Trung tâm An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp của Canada trên trang web của mình https://www.ca/ đã đưa ra tập hợp thông tin, công cụ về ecgônômi cho văn phòng làm việc, bao gồm: các vấn đề thường gặp đối với sức khỏe nhân viên văn phòng, các yêu cầu kỹ thuật về kính chuyên dụng, độ quan trọng của việc lựa chọn bàn ghế thích hợp, kiến thức cơ bản về thông số hiển thị màn hình máy tính, kiến thức cơ bản về chuột và bàn phím máy tính (các vấn đề thường gặp liên quan đến ecgônômi); các bài tập giảm căng thẳng thị lực, hướng dẫn điều chỉnh cài đặt hiển thị (tương phản, độ sáng, màu sắc,…), hướng dẫn cách đánh giá, lựa chọn và điều chỉnh thiết bị văn phòng (bàn - ghế ngồi – màn hình – chuột – bàn phím máy tính) hoặc tư thế làm việc phù hợp tiêu chuẩn ecgônômi (CCOHS, 2022) 20. Đánh giá nhanh căng thẳng văn phòng (ROSA) được tạo ra bằng cách sử dụng các tư thế được mô tả trong hướng dẫn CSA Z412 về ecgônômi văn phòng (Hiệp hội Tiêu chuẩn Canada (CSA), 2000) và trên trang web của Trung tâm An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Canada (Trung tâm An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Canada (CCOHS, 2022) 20. Hoa Kỳ Cơ quan quản lý an toàn và sức khỏe nghề nghiệp (OSHA) thuộc Bộ Lao động Hoa Kỳ cũng xây dựng một trang web công cụ trực tuyến https://www.gov/etools/ (United States Department of Labor, Computer Workst, 2022) 34, bao gồm các công cụ đào tạo "độc lập", tương tác dựa 11 trên web về các chủ đề an toàn và sức khỏe nghề nghiệp. Trong đó, các công cụ trực tuyến về ecgônômi được chia thành các mục: Bảng hỏi về vị trí làm việc: liên quan đến tư thế, thiết kế của các trang thiết bị văn phòng gồm: màn hình, chuột, bàn phím, ghế, bàn làm việc, bề mặt bàn làm việc, thiết bị di động: (laptop và các công cụ đi kèm, điện thoại thông minh), điện thoại bàn.
Hướng dẫn mua hàng (các thiết bị, nội thất văn phòng): nhằm hướng dẫn người sử dụng lựa chọn các sản phẩm thiết bị, nội thất văn phòng phù hợp tiêu chuẩn ecgônômi. Hướng dẫn tư thế làm việc tiêu chuẩn phù hợp tiêu chuẩn ecgônômi. Anh British Health and Safety Executive (Cơ quan Sức khỏe và An toàn Anh Quốc) trên trang web của mình https://www. Cũng trên trang web này, Cơ quan Sức khỏe và An toàn Anh Quốc đã đưa ra hướng dẫn về Làm việc an toàn với thiết bị màn hình hiển thị (Working safely with display screen equipment), gồm việc công bố Quy định làm việc với thiết bị màn hình hiển thị; hướng dẫn các bài kiểm tra thị lực và phòng tránh tổn thương thị lực; hướng dẫn các tư thế đúng khi làm việc với 12 thiết bị màn hình hiển thị, đặc biệt có phần hướng dẫn khi làm việc tại nhà.
Đài Loan (Trung Quốc) Đài Loan là nơi có lực lượng lao động chính nằm ở lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và dịch vụ (gần 80% dân số), đồng nghĩa với việc tỉ lệ sử dụng máy tính và công nghệ rất cao, họ đã sớm đưa các hạng mục về tổn thương cơ xương nghề nghiệp vào danh mục các bệnh nghề nghiệp được hưởng bảo hiểm xã hội. Tương đương với sự phát triển của cơ cấu ngành nghề, năm 2014, Cơ quan quản lý An toàn và Vệ sinh lao động - Bộ Lao động tại đây đã có những thay đổi và đưa ra “Hướng dẫn Chương trình phòng tránh mối nguy ecgônômi”, bao gồm việc lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch phòng ngừa nguy cơ ecgônômi phải tuân theo khuôn khổ quản lý của chu trình PDCA. Ngoài ra, trên thế giới, đã xây dựng rất nhiều các tài liệu liên quan đến sức khỏe cơ xương nghề nghiệp của người lao động nói chung và người lao động văn phòng (làm việc với thiết bị hiển thị) nói riêng, ví dụ như Bảng câu hỏi về cơ xương Bắc Âu (The Nordic Musculoskeletal Questionnaire - NMQ) được phát triển từ một dự án do Hội đồng Bộ trưởng Bắc Âu tài trợ. Đồng thời, đại học Cornell (Mỹ) cũng đã xây dựng Bảng câu hỏi về khó chịu cơ xương (Cornell Musculoskeletal Discomfort Questionnaires - CMDQ) cho các vị trí làm việc với thiết bị hiển thị, đồng thời đưa ra hướng dẫn chi tiết cho thiết kế, lựa chọn và sử dụng các thiết bị văn phòng.… Như vậy có thể thấy, các nghiên cứu ở nước ngoài cho thấy việc đánh giá cao về ảnh hưởng cơ xương đến sức khỏe người lao động, cũng như hệ thống lý thuyết đầy đủ, phong phú, đa dạng hỗ trợ người sử dụng lao động cũng như người lao động trong việc tìm kiếm, thực hành đánh giá và cải tiến nội thất văn phòng phù hợp.
Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam về sự phù hợp của nội thất văn phòng đối với người lao động Từ năm 2002, Việt Nam đã xây dựng những bộ tiêu chuẩn quốc gia 13 (TCVN) về ecgônômi, bao gồm phương pháp đánh giá những tác động của các yếu tố vật lý (nhiệt độ, ánh sáng, tín hiệu thính giác, chấm và vạch xúc giác trên sản phẩm,.) đến ảnh hưởng tâm thần – sinh lý của con người (tương ứng là căng thẳng nhiệt, tương phản độ chói,…); nguyên tắc lựa chọn người để thử nghiệm nhân trắc và thiết lập dữ liệu nhân trắc; phương pháp đánh giá về gánh nặng tâm thần, căng thẳng nhiệt;,. ; nguyên tắc thiết kế ecgônômi đối với hệ thống làm việc, máy trạm, hệ thống điều khiển, bàn ghế học sinh, cho các vị trí làm việc, màn hình hiển thị, thiết bị đầu cuối (VDT),. Trong đó, liên quan đến chủ đề nghiên cứu, là Bộ Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 7318 (ISO 9241), Yêu cầu ecgônômi đối với công việc văn phòng có sử dụng thiết bị hiển thị đầu cuối (VDT). Bao gồm các tiêu chuẩn sau: - TCVN 7318-1:2013 (ISO 9241-1:1997/Adm 1:2001), Phần 1: Giới thiệu chung; - TCVN 7318-2:2013 (ISO 9241-2:1992), Phần 2: Hướng dẫn các yêu cầu nhiệm vụ; - TCVN 7318-3:2002 (ISO 9241-3:1992), Phần 3: Yêu cầu về hiển thị; - TCVN 7318-4:2013 (ISO 9241-4:1998), Phần 4: Yêu cầu về bàn phím; - TCVN 7318-5:2013 (ISO 9241-5:1998), Phần 5: Yêu cầu về bố trí vị trí và tư thế làm việc; - TCVN 7318-6:2013 (ISO 9241-6:1999), Phần 6: Hướng dẫn về môi trường làm việc.
Bộ Tiêu chuẩn trên cũng là tiêu chuẩn hướng dẫn để đề xuất, kiến nghị một phần các giải pháp cải tiến cho nội thất văn phòng phù hợp về ecgônômi được nêu ra trong nghiên cứu này. Theo nghiên cứu, mức độ phù hợp đối với công việc và tác động của một số công việc và hoạt động hàng ngày đối với nhân viên là rất quan trọng. Sự căng thẳng của công việc văn phòng, đặc biệt là ngồi lâu trong một không gian làm việc được thiết kế không phù hợp, góp phần gây ra các rối loạn cơ xương ở người lao động, bao gồm hội chứng ống cổ tay, rối loạn chức năng 14 hông và cổ, viêm gân và vẹo cột sống. Người lao động có thể bị tổn thương cơ xương và rối loạn chức năng có thể bằng việc ngồi với bàn làm việc cả ngày.
Nhưng ngồi hơn một giờ có thể mang lại một số rủi ro liên quan đến mắc bệnh mãn tính. Nghiên cứu cũng nêu: ngồi quá nhiều làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành và bệnh thận (Trần Văn Đông, 2022) [10]. Ngày 23/07/2018, Khoa tâm sinh lý lao động và Ecgônômi – Viện Sức khoẻ nghiệp và Môi trường đã diễn ra buổi sinh học khoa học chuyên môn sâu liên quan đến nội dung chủ đề: “Đánh giá Ecgônômi – nguy cơ rối loạn cơ xương cho nhân viên văn phòng” do Viện tổ chức. Ông Hồng Quang Thống giới thiệu phương pháp đánh giá của Canada “Đánh giá nhanh căng thẳng văn phòng” theo phương pháp ROSA (Rapid Office Strain Assessment)”, và các ảnh hưởng của rối loạn cơ xương liên quan đến nghề nghiệp.
Bộ công cụ ROSA phù hợp để đánh giá ecgônômi về phương diện nguy cơ rối loạn cơ xương cho nhân viên văn phòng (ngồi trước máy tính làm việc và sử dụng các thiết bị ngoại vi như chuột, bàn phím và điện thoại). Mục đích của đánh giá này là xác định các vị trí cần được ưu tiên cải thiện trong văn phòng.