Chương 1. Giới thiệu đề tài Chương 2. Tổng quan cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước Chương 3. Phương pháp nghiên cứu Chương 4.
Kết quả nghiên cứu và bình luận Chương 5. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và khuyến nghị TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Chương 2. TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2. Khái niệm liên quan đến đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) Có rất nhiều nghiên cứu và các tài liệu khác nhau đề cập tới khái niệm về hình thức PPP.
Tuy nhiên, khái niệm của ADB mô tả tương đối đầy đủ về hình thức PPP. ADB (2008) trong tài liệu "Hướng dẫn về mối quan hệ hợp tác công tư", đã định nghĩa thuật ngữ "PPP" là các mối quan hệ giữa Nhà nước và tư nhân liên quan đến quản lý, đầu tư trong lĩnh vực CSHT và các lĩnh vực dịch vụ khác thông qua các hợp đồng được thiết lập theo các mức độ nghĩa vụ, quyền lợi và rủi ro của hai bên đối tác. Theo Nghị định 15/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ về đầu tư theo hình thức đối tác công tư: 1. Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP) là hình thức đầu tư được thực hiện trên cơ sở hợp đồng giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án để thực hiện, quản lý, vận hành dự án kết cấu hạ tầng, cung cấp dịch vụ công.
Hợp đồng Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao (BOT) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư được quyền kinh doanh công trình trong một thời hạn nhất định; hết thời hạn, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao - Kinh doanh (BTO) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư chuyển giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được quyền kinh doanh công trình đó trong một thời hạn nhất định. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao (BT) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được thanh toán bằng quỹ đất để thực hiện Dự án khác.
Hợp đồng Xây dựng - Sở hữu - Kinh doanh (BOO) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư sở hữu và được quyền kinh doanh công trình đó trong một thời hạn nhất định. Hợp đồng Xây dựng - Chuyển giao - Thuê dịch vụ (BTL) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư chuyển giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được quyền cung cấp dịch vụ trên cơ sở vận hành, khai thác công trình đó trong một thời hạn nhất định; cơ quan nhà nước có thẩm quyền thuê dịch vụ và thanh toán cho nhà đầu. Hợp đồng Xây dựng - Thuê dịch vụ - Chuyển giao (BLT) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư được quyền cung cấp dịch vụ trên cơ sở vận hành, khai thác công trình đó trong một thời hạn nhất định; cơ quan nhà nước có thẩm quyền thuê dịch vụ và thanh toán cho nhà đầu tư; hết thời hạn cung cấp dịch vụ, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hợp đồng Kinh doanh - Quản lý (O&M) là hợp đồng được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư để kinh doanh một phần hoặc toàn bộ công trình trong một thời hạn nhất định.
Rủi ro, đo lường mức rủi ro trong các dự án PPP Khái niệm rủi ro được hiểu chung trong các trường hợp là sự sai biệt giữa kỳ vọng và thực tiễn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 7 Trong trường hợp cụ thể với tiếp cận theo quan điểm quản trị và phân loại rủi ro theo các yếu tố là nguồn gốc phát sinh rủi ro trong hình thức PPP, khái niệm về yếu tố rủi ro được đưa ra: Một sự kiện hoặc yếu tố là yếu tố rủi ro, nếu xảy ra, có tác động tiêu cực hoặc cơ hội tới mục tiêu của dự án (về thời gian, chi phí, chất lượng và lợi nhuận). Một đặc điểm cơ bản trong việc xác định (nhận diện) rủi ro theo yếu tố là khả năng có thể xác định được về xác suất xuất hiện và mức độ tác động (Williams, 1996). Trong đó: - Xác suất xảy ra yếu tố rủi ro là cơ hội để yếu tố rủi ro đó xảy ra tạo điều kiện thuận lợi hoặc bất lợi cho dự án, có thể đo lường bằng cách xác định tỷ lệ về số lần yếu tố rủi ro đó xuất hiện trong tổng số.
- Mức độ tác động của yếu tố rủi ro là mức độ mà yếu tố rủi ro đó (khi xảy ra) tác động đến kết quả của dự án. Từ đó, các công trình nghiên cứu về rủi ro trong hình thức PPP đã tiếp cận theo quan điểm quản trị đã đo lường mức rủi ro của mỗi yếu tố rủi ro bằng cách nhân xác suất xảy ra yếu tố rủi ro với mức độ tác động của yếu tố rủi ro đó. Phân bổ rủi ro trong các dự án PPP Phân bổ rủi ro trong các dự án PPP đề cập đến một biện pháp chính của sự phân công giữa những người tham gia trực tiếp của dự án, đó là giữa khu vực công và khu vực tư nhân; nếu cả hai bên cùng chịu một kết quả rủi ro nhất định, đó là cơ chế chia sẻ rủi ro (Li và cộng sự, 2005). Phân bổ rủi ro hiệu quả giữa Nhà nước và tư nhân trong các dự án phát triển CSHT theo hình thức PPP là nhân tố quan trọng để đạt được thành công của dự án và đạt được hiệu quả đầu tư.
(i) Mục tiêu của chuyển giao rủi ro Việc phân bổ rủi ro cho các bên trong hợp đồng và quản lý rủi ro đó là trọng TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 8 tâm của kế hoạch dự án PPP (ESCAP, 2011). Mục tiêu của việc chuyển giao rủi ro: Để cải thiện chất lượng dịch vụ (Michel, 2003); để giảm chi phí dài hạn của một dự án bằng cách phân bổ rủi ro cho bên tốt nhất có thể để quản lý một cách hiệu quả nhất về chi phí (Michel, 2003); chắc chắn về thời gian (Mohammed và cộng sự, 2012); tăng doanh thu và tăng hiệu quả đầu tư thông qua hoạt động hiệu quả (Mohammed và cộng sự, 2012). Nguyên tắc 2: Cần thiết lập được một danh mục đầy đủ các yếu tố rủi ro trong các dự án hình thức hợp tác công tư (Shen và cộng sự, 2006). Nguyên tắc 3: Mỗi rủi ro cần phân bổ cho bên tốt nhất có thể kiểm soát tác động của rủi ro tới kết quả dự án, và do đó đảm bảo rằng kết quả thực tế gần nhất có thể so với kết quả mong đợi (Padiyar, 2004).
Nguyên tắc 4: Nguyên tắc cốt lõi của bất kỳ dự án PPP thành công là mỗi rủi ro cần được phân bổ cho bên có khả năng kiểm soát rủi ro với chi phí thấp nhất (Padiyar, 2004). Tóm lại, nguyên tắc cốt lõi của việc phân bổ rủi ro trong hình thức PPP là các yếu tố rủi ro cần được xác định và sau đó phân bổ cho bên có khả năng quản lý các yếu tố rủi ro đó tốt nhất. Quản lý rủi ro trong các dự án PPP Quản lý rủi ro có hệ thống cho phép phát hiện sớm các rủi ro và khuyến khích các bên liên quan theo hình thức PPP xác định, phân tích, định lượng và ứng phó các rủi ro cũng như có biện pháp để giảm nhẹ rủi ro (Broome và Perry, 2002; Akbiyikli và Eaton, 2004). TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 9 Nhìn chung, các nghiên cứu đều thống nhất quy trình quản lý rủi ro gồm 3 bước chính: xác định rủi ro; ứng phó với rủi ro; và kiểm soát rủi ro.
(1) Xác định rủi ro quá trình này bao gồm xác định và đánh giá mức rủi ro bằng phương pháp phân tích định tính, định lượng dựa trên cơ sở sử dụng bảng hỏi (danh mục các yếu tố rủi ro) để phỏng vấn và thu thập số liệu điều tra các bên chịu tác động bởi rủi ro. Trong đó, mức rủi ro của mỗi yếu tố rủi ro được đo lường bằng cách nhân xác suất xảy ra với mức độ tác động của yếu tố rủi ro đó. (2) Ứng phó với rủi ro sử dụng phương pháp phân bổ (chuyển giao) rủi ro để ứng phó với rủi ro. Nếu tiếp cận quy trình quản lý rủi ro trong các dự án đầu tư theo hình thức PPP theo hướng tiêu cực thì nội dung cụ thể của ứng phó với rủi ro là giảm nhẹ rủi ro hoặc loại bỏ rủi ro.
Nhưng, nếu tiếp cận theo quy trình quản lý rủi ro trong các dự án theo hình thức PPP với quan niệm bao hàm cả tiêu cực và cơ hội thì ứng phó với rủi ro sẽ sử dụng bao gồm cả phương pháp phân bổ rủi ro, với nguyên tắc "rủi ro nên được quản lý bởi bên có khả năng quản lý rủi ro đó tốt nhất". (3) Kiểm soát rủi ro đã được chuyển giao trong mỗi bên trong các dự án đầu tư theo hình thức PPP. Tổng quan các nghiên cứu nước ngoài 2. Xác định (nhận diện) và đo lường mức rủi ro trong hình thức PPP Danh mục đầy đủ các yếu tố rủi ro sẽ là công cụ giúp các nhà đầu tư trong các dự án đầu tư theo hình thức PPP ứng phó, kiểm soát rủi ro, giảm nhẹ hậu quả tiềm tàng và mang lại thành công cho các dự án.
Tác giả đã xem xét các tài liệu, công trình nghiên cứu về xác định (nhận diện) và đo lường mức rủi ro trong hình thức PPP phát triển CSHT ở các quốc gia với quan niệm rủi ro đơn giản là tiêu cực, hay bao gồm cả tiêu cực và cơ hội, trên phương diện lý luận và thực tiễn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.