CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC 1.1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Năm 2012, nền kinh tế nước ta có chiều hướng đi xuống rõ rệt. Hàng loạt các doanh nghiệp đứng trên bờ vực phá sản. Nhìn lại 1 năm qua, nền kinh tế nước ta phát triển quá nóng, có những thời điểm hoạt động tín dụng Ngân hàng diễn ra rất sôi động: Các ngân hàng TMCP chạy đua tìm kiếm khách hàng, nới lỏng tín dụng, phát vay ồ ạt dẫn đến hậu quả những tháng đầu năm 2012 này, nợ quá hạn và nợ xấu tăng mạnh, các Ngân hàng đang ráo tiết thu hồi công nợ, phát mại tài sản, thậm chí Ngân hàng Nhà nước cũng đưa ra chỉ thị để giãn nợ cho doanh nghiệp. Nền kinh tế rất xấu với nguyên nhân chính xuất phát từ hệ thống tài chính – ngân hàng mà cụ thể là do các khoản tín dụng rủi ro cao.
Do tính chất lây lan ngày càng cao của đợt suy thoái này khiến nhiều nhà kinh tế phải nhìn lại các chính sách của mình để bảo đảm hoạt động ổn định. Bản thân mỗi ngân hàng cần có cho mình những cách thức và lối đi riêng để có thể tồn tại và phát triển trong điều kiện hiện nay. Một trong những yếu tố quan trọng nhất chính là giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng. Ngân hàng TMCP Kỹ thương – Chi nhánh Ba Đình cũng không nằm ngoài quy luật đó.
Là một trong những chi nhánh tiêu biểu của hệ thống, hoàn thành tốt và xuất sắc 3 năm qua, nhưng bước sang năm 2012 này tình hình nợ quá hạn từ các khoản tín dụng đặc biệt là tín dụng trung dài hạn đầu tư dự án tăng cao ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động kinh doanh của chi nhánh, buộc Ban lãnh đạo cũng như tất cả nhân viên cần nhìn nhận lại việc đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn của mình. Hoạt động đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư là yếu tố vô cùng quan trọng. Yêu cầu cần thiết là phải đánh giá phân tích rủi ro đối với một dự án, để đưa ra quyết định cho vay từ chối dự án. Từ đó đưa ra một quyết định cho vay chính xác và đảm bảo thu hồi vốn cho ngân hàng.
Chỉ có ổn định hoạt động tín dụng, ổn định hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mới có thể ổn định được nền kinh tế. Là một cán bộ Ngân hàng đang công tác tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình, tôi nhận thức rõ được rất rõ điều này. Vì vậy tôi đã lựa chọn cho mình đề tài nghiên cứu: “Đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Kỹ thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình”.2 Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu và làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về rủi ro và đánh giá rủi ro trong cho vay dự án tại các NHTM. Những nghiên cứu về lý luận này là cơ sở để định hướng tiếp cận trong phân tích thực trạng và đề xuất những giải pháp ở các chương sau.
- Nghiên cứu thực trạng công tác đánh giá rủi ro tại dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam - chi nhánh Ba Đình, từ đó xác định những vấn đề tồn tại cần khắc phục. - Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm hoàn thiện công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cưú của luận văn - Đối tượng nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu đến các vấn đề rủi ro và đánh giá rủi ro trong công tác thẩm định dự án đầu tư. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: Công tác thẩm định là một vấn đề rất rộng (có thể xem xét dưới nhiều gốc độ: Chủ đầu tư, nền kinh tế, ngân hàng…), luận văn chỉ tập trung nghiên cứu, khảo sát, phân tích và đề xuất một số vấn đề về công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn của NHTM. + Về không gian: Nghiên cứu tại Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình.
+ Về thời gian: Số liệu, tình hình khảo sát từ năm 2008 tới năm 2012 và kiến nghị cho những năm tiếp theo.4 Phương pháp nghiên cứu Trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, các phương pháp nghiên cứu cơ bản được sử dụng trong quá trình thực hiện luận văn gồm: phương pháp lịch sử và phương pháp logic, phương pháp phân tích và tổng hợp, phương pháp thống kê, so sánh để làm sáng tỏ các luận điểm nêu ra.5 Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước. Lĩnh vực Ngân hàng tài chính hiện nay là một lĩnh vực được rất nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu. Đặc biệt về lĩnh vực thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các Ngân hàng thương mại, các tác giả đã khai thác được rất nhiều khía cạnh: từ việc 2 thẩm định tài chính dự án tại các Ngân hàng TM, đến việc thẩm định dự án đầu tư vay vốn chia theo nghành nghể: thủy điện, xây lắp, nông nghiệp, bất động sản.hay nghiên cứu cả hoạt động thẩm định dự án chung. Mỗi một đề tài đều nêu bật được thực trạng từ quy trình, phương pháp, nội dung thẩm định dự án của mỗi một Ngân hàng nghiên cứu.
Đối với những nghiên cứu nước ngoài: Quản lý và đánh giá rủi ro trong các ngân hàng nghiên cứu tập trung nhiều vào kỹ thuật nhận diện, phân tích đánh giá, đo lường các dạng rủi ro. Francesco Saita trong cuốn “Value at risk and Bank capital” đã đề cập đến kỹ thuật phân tích, xác định tổng thể giá trị của rủi ro tại Ngân hàng và đưa ra các biện pháp điều chỉnh đối với rủi ro trong Ngân hàng. Trong khi đó Andrew Fight, khi bàn về công tác đánh giá rủi ro trong “Understanding International Bank Risk” lại đưa ra những dấu hiệu cảnh báo đối với các dạng rủi ro trong Ngân hàng, những dấu hiệu này bao gồm đầy đủ từ yếu tố vi mô đến vĩ mô… Đối với những nghiên cứu trong nước: Các công trình nghiên cứu ở trong nước về công tác đánh giá rủi ro dự án đầu tư đã có song chủ yếu tập trung vào một ngành, một lĩnh vực hoặc một số nội dung chủ yếu. Tác giả Lưu Trường Văn – Đại học Mở Thành phố Hồ Chí Minh trong cuốn “Quản lý rủi ro dự án đầu tư” đã trình bày đầy đủ, khá chi tiết các nội dung quản lý rủi ro như nhận dạng, ước lượng tác hại và đề xuất biện pháp giảm thiểu đối với các loại rủi ro.
TS Lê Văn Long – tại Viện Kinh tế xây dựng – với đề tài: “ Một số vấn đề về quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình” lại tập trung vào kỹ thuật nhận biết, đánh giá đô lường rủi ro đầu tư xây dựng trong tất cả các giai đoạn, vòng đời của dự án. Đề tài “nghiên cứu đánh giá một số tác động của rủi ro đến hiệu quả tài chính dự án đầu tư” của nhóm tác giả nghiên cứu thuộc chương trình Hợp tác nghiên cứu khoa học công nghệ Việt Nam – Bulgari đã trình bày các xu hướng và phương pháp nghiên cứu rủi ro từ các nước tiên tiến trên thế giới, đồng thời đề tài đã nghiên cứu đánh giá một số tác động của rủi ro đến hiệu quả tài chính dự án đầu tư từ việc xem xét một số dự án lớn, một số các công trình nghiên cứu công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các Ngân hàng thưong mại ở Việt Nam trong đó đã đề cập đến kỹ thuật nghiệp vụ mà các Ngân hàng đang áp dụng. 3 Đánh giá tổng quan về các công trình nghiên cứu có liên quan, tác giả luận văn cho rằng: Các đề tài nghiên cứu tập trung kỹ thuật phân tích đánh giá rủi ro dự án đầu tư trên tầm vĩ mô. Đối với tầm vi mô, đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các Ngân hàng hiện chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, chưa nghiên cứu sâu về việc đánh giá rủi ro trong quy trình thẩm định, phương pháp thẩm định, nội dung thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các Ngân hàng thương mại để có một cái nhìn tổng quát nhất, sâu sắc nhất, lường trước được những rủi ro có thể xảy ra về mỗi một dự án vay vốn tại các Ngân hàng TMCP, tránh tình trạng thẩm định đồng ý cho vay nhưng quá trình thực hiện dự án xảy ra rủi ro dẫn đến nợ quá hạn, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của Ngân hàng và của chính khách hàng.
Mặt khác, hầu như chưa có đề tài nào nghiên cứu đến đối tượng: Công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn của Ngân hàng TMCP Kỹ thương. Trong khi đó, hiện nay trên thị trường Ngân hàng tài chính khối thương mại cổ phần, Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam – Techcombank là một Ngân hàng cổ phần thuộc top đứng đầu, vươn lên mạnh mẽ với những bước đi táo báo. Việc phát triển nhanh, nóng như hiện nay của Ngân hàng Techcombank đem đến rất nhiều cơ hội, thách thức nhưng cũng tiềm ẩn khá nhiều rủi ro. Chính vì vậy, tôi đã chọn đây làm đề tài nghiên cứu của mình.6 Những điểm mới của luận văn: * Về cơ sở khoa học: - Hệ thống hoá những vấn đề lý luận về rủi ro và đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các NHTM trong điều kiện kinh tế hội nhập cũng như nền kinh tế khó khăn như hiện nay.
- Đưa ra các đặc điểm của công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn, những nhân tố ảnh hưởng, các điều kiện và tiêu chuẩn để đánh giá rủi ro có chất lượng tại các NHTM. Chỉ rõ những hậu quả đối với dự án, đối với Ngân hàng và nền kinh tế do ảnh hưởng của công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án vay vốn từ đó làm rõ sự cần thiết phải hoàn thiện công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại các NHTM. * Về cơ sở thực tiễn: - Phân tích và đánh giá thực trạng công tác đánh giá rủi ro trong thẩm định dự án đầu tư vay vốn tại NHTM cổ phần Kỹ thương Việt Nam – Chi nhánh Ba Đình.