CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG THẨM ĐỊNH DỰ ÁN ĐẦU TƯ TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái quát chung về dự án đầu tư 1. Khái niệm về dự án đầu tư Hoạt động đầu tư là quá trình sử dụng các nguồn lực tài chính, lao động, tài nguyên thiên nhiên và các tài sản vật chất khác nhằm trực tiếp hoặc gián tiếp tái sản xuất giản đơn, tái sản xuất mở rộng các cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế. Đầu tư là một tập hợp rất nhiều hoạt động phức tạp, đòi hỏi vốn lớn, diễn ra trong một thời gian dài và chứa đựng nhiều rủi ro.
Vì vậyđể đảm bảo cho công cuộc đầu tư phát triển được tiến hành thuận lợi, đạt mục tiêu mong muốn, đem lại hiệu quả kinh tế xã hội cao thì trước khi bỏ vốn chủ đầu tư phải làm tốt công tác chuẩn bị. Có nghĩa là mọi công cuộc đầu tư phải được thực hiện theo dự án thì mới đạt hiệu quả mong muốn. Tuy nhiên chưa có một định nghĩa nào thật hoàn chỉnh về dự án đầu tư. Dự án đầu tư được xem xét dưới nhiều góc độ khác nhau: Về mặt hình thức dự án đầu tư là một tập hồ sơ, tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động và chi phí theo kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai.
Xét về mặt nội dung: dự án đầu tư là tổng thể các hoạt động và chi phí cần thiết, được bố trí theo một kế hoạch chặt chẽ với lịch trình thời gian và địa điểm xác định để tạo mới, mở rộng hoặc cải tạo những cơ sở vật chất nhất định nhằm thực hiện những mục tiêu nhất địnhtrong tương lai. Xét về góc độ quản lí: dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra những kết quả tài chính, kinh tế - xã hội trong một thời gian dài. Tóm lại có nhiều cách nhìn khác nhau về DAĐT nhưng dưới góc độ nào Khóa luận tốt nghiệp 4 Học viện ngân hàng thì DAĐT cũng chính là tập hợp kết quả nghiên cứu một cách đầy đủ, chi tiết về tất cả các khía cạnh của một cơ hội đầu tư, từ đó giúp nhà đầu tư và các chủ thể liên quan đưa ra các quyết định của mình. Vai trò của DAĐT Đối với chủ đầu tư: • Ra quyết định đầu tư: Dự án đầu tư được soạn thảo theo một quy trình chặt chẽ trên cơ sở nghiên cứu đầy đủ các mặt về thị trường, kỹ thuật, tài chính, tổ chức quản lý và đặc biệt đã có tính toán đến các yếu tố rủi ro trong quá trình thực hiện nên đây được coi là một căn cứ quan trọng giúp nhà đầu tư đưa ra được quyết định có đầu tư hay không.
• Là phương tiện để thuyết phục các tổ chức tài chính và các nhà tài trợ. • Xây dựng kế hoạch mua sắm máy móc thiết bị, kế hoạch thi công lắp đặt,…đồng thời cũng là căn cứ để các chủ đầu tư kiểm tra, đôn đốc trong quá trình thực hiện. • Xin hưởng các khoản ưu đãi (nếu dự án thuộc diện ưu tiên) về đầu tư. Đối với cơ quan quản lý nhà nước: • DA là cơ sở để các cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt và cấp giấy phép đầu tư • Là căn cứ pháp lý để tòa án giải quyết khi có tranh chấp xảy ra giữa các bên liên quan.
Đối với các nhà tài trợ: • Đánh giá tính khả thi của dự án, từ đó đưa ra quyết định có đầu tư hay không • Tư vấn cho chủ đầu tư dựa trên những kinh nghiệm của mình. • Xây dựng kế hoạch giải ngân và thu nợ hợp lý: căn cứ vào nhu cầu cụ thể của từng thời kì theo tiến độ và dòng tiền của dự án mà các ngân hàng có kế hoạch giải ngân và thu nợ phù hợp. Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện ngân hàng 1. Chu trình dự án Chu trình của dự án trình tự các giai đoạn hoặc các bước mà dự án phải trải qua từ khi bắt đầu hình thành ý tưởng đến khi dự án được hoàn thành và chấm dứt hoạt động.
Chu trình của dự án được chia thành 3 giai đoạn bao gồm các bước như sau: - Giai đoạn 1: Giai đoạn chuẩn bị đầu tư - Giai đoạn 2: Thực hiện dự án - Giai đoạn 3: Vận hành kết quả đầu tư. Thẩm định DA trong hoạt động cho vay tại NHTM 1. Khái niệm, sự cần thiết của thẩm định DAĐTtại NHTM 1.Khái niệm thẩm định DAĐT Các dự án đầu tư mang tính chiến lược một mặt thường có ảnh hưởng rất lớn đối với đơn vị thực hiện, mặt khác luôn có những rủi ro đi kèm quá trình đầu tư dù dự án đó đã được tính toán kỹ lưỡng. Để đánh giá hết hiệu quả cũng như tính khả thi của dự án, các chủ đầu tư, các nhà quản lý và các nhà tài trợ đều phải tiến hành thẩm tra, xem xét các chỉ tiêu tài chính, kinh tế, xã hội của dự án.
Quá trình thẩm tra đó gọi là quá trình thẩm định dự án đầu tư. Thẩm định dự án đầu tư là việc tiến hành nghiên cứu phân tích một cách khách quan, khoa học và toàn diện tất cả các nội dung kinh tế - kỹ thuật của dự án, đặt trong mối tương quan với môi trường tự nhiên, kinh tế và xã hội để cho phép đầu tư và quyết định tài trợ vốn. Đây là một quá trình kiểm tra đánh giá nội dung dự án một cách độc lập, cách biệt với quá trình soạn thảo dự án. Thẩm định dự án đã tạo ra cơ sở vững chắc cho hoạt động đầu tư có hiệu quả.
Xét trên góc độ ngân hàng, do đặc thù ngành nên các ngân hàng có một cách nhìn nhận cụ thể hóa hơn về khái niệm thẩm định. Theo đó, thẩm định dự án đầu tư là việc tổ chức xem xét một cách khách quan, toàn diện các nội dung cơ bản liên quan đến dự án đầu tư có ảnh hưởng trực tiếp tới tính khả thi, khả năng hoàn trả gốc và lãi cho ngân hàng để phục vụ cho việc xem xét quyết định Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện ngân hàng cho khách hàng vay vốn đầu tư dự án.2 Sự cần thiết của thẩm định dự án đầu tư trong hoạt động cho vay của ngân hàng Dự án đầu tư thực chất là tài liệu do chủ đầu tư chịu trách nhiệm nghiên cứu, soạn thảo gửi tới cơ quan nhà nước và các nhà tài trợ để xin cấp phép đầu tư cũng như kêu gọi tài trợ. Một dự án đầu tư dù được tiến hành soạn thảo kỹ lưỡng đến đâu cũng mang tính chủ quan của người soạn thảo, hoặc có thể có tình trạng che giấu những thông tin bất lợi cho chủ đầu tư. Mặt khác người soạn thảo có thể chưa đủ trình độ và kinh nghiệm để đánh giá những thay đổi của các yếu tố thị trường, công nghệ, chính trị, pháp lý.Trong khi đó các chuyên viên thẩm định của ngân hàng có kiến thức tổng hợp hơn và có điều kiện thuê các chuyên gia trong trường hợp cần thiết.
Như vậy thẩm định dự án đầu tư giúp ngân hàng rút ra được kết luận chính xác về tính khả thi, hiệu quả kinh tế, khả năng trả nợ và những rủi ro liên quan đến dự án để quyết định đồng ý hoặc từ chối cho vay. Lý do thứ hai là nguồn vốn của ngân hàng có hạn, không phải mọi dự án đều được ngân hàng tài trợ vốn. Chỉ những dự án khả thi, có hiệu quả kinh tế xã hội cao thì mới được ngân hàng đầu tư. Thẩm định dự án giúp ngân hàng sàng lọc bớt các dự án không khả thi và hiệu quả thấp.
Điều này không chỉ có lợi cho ngân hàng trong việc nâng cao lợi nhuận và uy tín, giảm thiểu rủi ro mà còn có lợi cho cả nền kinh tế giúp nâng cao hiệu quả đầu tư xã hội. Lý do thứ ba phải kể đến đó là ngân hàng và khách hàng là bạn hàng, hoạt động dựa trên nguyên tắc đôi bên cùng có lợi. Thông qua những thông tin, kinh nghiệm đã đúc kết được trong quá trình thẩm định nhiều dự án khác nhau, ngân hàng có thể tư vấn cho chủ đầu tư nhằm bổ sung, chỉnh sửa những nội dung còn thiếu sót và chưa hợp lý nhằm nâng cao tính khả thi và hiệu quả của dự án. Thẩm định là cơ sở để ngân hàng xác định số tiền cho vay, thời hạn cho vay, lịch trình giải ngân và thu nợ hợp lý, đảm bảo vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp hoạt động hiệu quả mà ngân hàng thu hồi vốn gốc và lãi đúng hạn.
Như vậy thẩm định dự án là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong hoạt Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện ngân hàng động cho vay, giúp ngân hàng có được cái nhìn khách quan và toàn diện về khách hàng vay vốn cũng như tính khả thi và hiệu quả của dự án. Yêu cầu cơ bản đối với công tác thẩm định dự án đầu tư Thẩm định là công việc rất phức tạp, đòi hỏi người thẩm định phải hiểu biết tổng hợp về nhiều lĩnh vực. Đối với mỗi dự án, mỗi chủ thể thẩm định mà yêu cầu về nội dung thẩm định có khác nhau. Tuy nhiên, dù đứng trên góc độ nào đi chăng nữa, để đảm bảo chất lượng thẩm định thì công tác thẩm định cần phải đáp ứng được các yêu cầu cụ thể sau: - Luôn bám sát đường lối, chủ trương chính sách của Nhà nước, của chính quyền địa phương, các cấp ngành có liên quan trong từng thời kỳ nhất định.
Công tác thẩm định phải phù hợp với định hướng phát triển chung của từng ngành, từng vùng miền cụ thể. - Phù hợp với chính sách đầu tư tín dụng cũng như chính sách phát triển của mỗi Ngân hàng trong từng giai đoạn riêng. - Thực hiện một cách khách quan, kịp thời, chính xác, khoa học, toàn diện và chặt chẽ do những chuyên gia thẩm định tiến hành 1. Các phương pháp thẩm định DA Thẩm định dự án đầu tư là hoạt động mang tính khoa học và đòi hỏi tính chính xác cao.
Do đó, công tác này đòi hỏi phải được tiến hành theo những phương pháp cụ thể. Hiện nay có rất nhiều phương pháp tiến hành thẩm định, tùy vào đối tượng và mục đích của người thẩm định ngân hàng có thể sử dụng các biện pháp khác nhau.