CHƯƠNG 1 Cơ SỞ LÝ LUẬN VÈ THẢM ĐỊNH Dự ÁN ĐÀU TƯ 1. Thẩm định dự án đầu tư 1. Khái niệm • thẩm định • dự • án đầu tư 1. Khái niệm Thẩm định dự án đầu tư là việc nghiên cứu, phân tích khách quan, khoa học, toàn diện tất cả nội dung kinh tế kỳ thuật của dự án, đặt trong mối tương quan với môi trường tự nhiên, kinh tế xã hội đe quyết định đầu tư, tài trợ vốn cho dự án.
Đây là một quá trình kiểm tra đánh giá các nội dung cơ bản của dự án một cách độc lập, tách biệt với quá trình soạn thảo dự án. Thẩm định giá tạo cơ sở của dự án một cách độc lập, tách biệt với quá trình soạn thảo dự án. Thấm định giá tạo cơ sở vừng chắc cho hoạt động đầu tư có hiêu quả. Các kết luận rút ra từ quá trình thấm định giá là cơ sở để các đơn vị, cơ sở, cơ quan có thấm quyền của nhà nước ra quyết định đầu tư, cho phép đầu tư hoặc tài trợ cho dự án.
Mục đích Một dự án sẽ thành công nếu các đặc điếm của dự án được nhà quản lý dự án nhận biết và đánh giá một cách đúng đắn. Chính vì thế thẩm định giá dự án đầu tư rất có ý nghía trong các doanh nghiệp - Giúp chủ đầu tư lựa chọn được phương án đầu tư tốt nhất - Giúp cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được tính phù họp của dự án đối với quy hoạch phát triến chung của ngành, quốc gia trên các mặt mục tiêu, quy mô, hiệu quả - Xác định được mặt lợi, hại của dự án - Giúp các nhà tài trợ có quyết định chính xác có tài trợ cho dự án hay không - Xác định rõ tư cách pháp nhân của các bên tham gia đầu tư 1. Ỷ nghĩa - Một dự án thành công nếu các đặc điểm của dự án được nhà quản lý nhận biết và đánh giá một cách đúng đắn. việc này rất có ý nghĩa trong các doanh nghiệp.
- Giúp chủ đầu tư lựa chọn được các phương án đầu tư tốt nhất. 1 - Giúp cơ quan quản lý nhà nước đánh giá được tính phù hợp của dự án đối với quy hoạch phát trien chung của ngành, quốc gia trên các mục tiêu, quy mô hiệu quả. - Xác định được mặt lợi hại của dự án. - Giúp các nhà tài trợ có quyết định chính xác có tài trợ cho dự án hay không.
- Xác định rõ tư cách pháp nhân của các bên tham gia đầu tư. Sự cần thiết phải thẩm định dự án đầu tư Việc thấm định dự án nhằm đánh giá tính khả quan triển khai thực hiện dự án, hiệu quả của dự án; đánh giá tính hợp lý, hợp pháp, hợp lệ của dự án, không bỏ sót dự án tốt và lược bỏ ngăn chặn những dự án xấu ảnh hưởng đến kinh tế xã hội. Đoi vởi nhà đầu tư Nhà đầu tư của dự án là người bỏ vốn, quản lý và hưởng lợi từ hoạt động đầu tư của dự án nên việc lựa chọn một dự án tốt, có tính khả thi giúp cho nhà đầu tư tránh được lãng phí trong đầu tư và toi đa hóa lợi nhuận mang lại từ hoạt động đầu tư dự án. Tham định dự án sẽ giúp nhà đầu tư xem xét, cân nhắc những thông tin trong dự án để loại bỏ những sai sót từ đó có căn cứ để chỉnh sửa hoặc bổ sung một cách đầy đủ và lựa chọn những dự án có tính khả thi cao nhằm đưa ra quyết định đầu tư chính xác.
Thẩm định dự án nhà đầu tư biết được những rủi ro có thề xảy ra trong tương lai, từ đó nhà đầu tư chủ động có nhừng giải pháp nhằm ngăn ngừa hoặc hạn chế rủi ro một cách thiết thực và có hiệu quả nhất. Đoi với ngân hàng Bao gồm ngân hàng, các quỳ đầu tư, các quỹ tài chính của các to chức quốc tế,.với chức năng là những tổ chức có thể cung cấp và hồ trợ vốn đầu tư cho dự án. Thẩm định dự án là khâu quan trọng trong giai đoạn chuẩn bị cho vay, có ý nghĩa quyết định tới các giai đọan sau của chu kỳ dự án. Việc cung cấp và hồ trợ vốn có thể vì mục tiêu phát triển xà hội nhưng cũng có khi không đơn thuần vì mục tiêu kinh tế.
Việc cung cấp hồ trợ vốn cho dự án của các tổ chức tài chính cũng là đầu tư để sinh lời. Vì vậy việc thẩm định dự án trước khi cung cấp vốn cho dự án là rất quan trọng bởi lẽ: - Các tổ chức tài chính đánh giá được năng lực pháp lý, năng lực tài chính, trình độ, tình hình sản xuất kinh doanh hiện tại cùa chù dự án. - Thẩm định dự án là cơ sở để các tổ chức tài chính xác định số tiền vay, thời gian cho vay và mức thu nợ hợp lý. 2 - Biết được khả năng sinh lời của dự án và khả năng thanh toán nợ từ đó quyết định các hình thức cho vay và mức độ cho vay đối với nhà đầu tư.
- Thấm định dự án giúp cho các tổ chức tài chính đạt được các chỉ tiêu về an toàn và hiệu quả trong sử dụng vốn, giảm thiểu nợ xấu và hạn chế rủi ro xảy ra. - Tất cả vai trò như trên cùa thẩm định dự án đối với các tổ chức tài chính là giúp cho tổ chức tài chính đưa ra quyết định tài trợ hoặc cho dự án vay vốn 1. Đoi vởi xã hội và các cơ quan quản lý nhà nước Việc thẩm định dự án có vai trò rất quan trọng đối với cơ quan Nhà nước có thâm quyền, giúp cho cơ quan nhà nước đưa ra quyết định cuối cùng về việc ra quyết định đầu tư vào dự án, chấp thuận sừ dụng vốn đầu tư của nhà nước đối với dự án hoặc cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư cho dự án cụ thể như sau: - Giúp nhà nước xác định được những thuận lợi, không thuận lợi của dự án để đưa ra các biện pháp khai thác, khống chế, đảm bảo lợi ích quốc gia, pháp luật với quy ước quốc tế. - Giúp nhà nước kiểm tra, kiểm soát dự án có tuân thủ đầy đủ theo pháp luật hay không, ngăn chặn được những dự án xấu và không bỏ sót dự án tốt.
- Giúp nhà nước đánh giá được tính hiệu quả, khả thi và hợp lý của dự án trên góc độ toàn bộ nền kinh tế - xã hội. Một số rủi ro chủ yếu trong thẩm định dự án đầu tư Một số dự án đầu tư, tư khâu chuẩn bị đến thực hiện đầu tư đi vào sản xuất có thể xảy ra nhiều loại rủi ro khác nhau, có thể là do nguyên nhân chủ quan cũng có thể do nguyên nhân khách qua. Việc tính toán khả năng tài chính của dự án chỉ đúng trong trường họp dự án không bị ảnh hưởng bởi một loại các rủi ro có thế xảy ra. Vì vậy, việc đánh giá, phân tích, dự đoán các rủi ro có the xảy ra là rất quan trọng nhằm tăng tính khả thi của phương án tính toán dự kiến cũng như chủ động có biện pháp phòng ngừa, giảm thiếu.
Và dưới đây là một số rủi ro chủ yếu: • Rủi ro về cơ chế chính sách: - Rủi ro này được xem là gồm tất cả nhừng bất ổn về tài chính và chính sách của nơi hoặc địa điểm xây dựng dự án, bao gồm: các sắc thuế mới, hạn chế và chuyển tiền, 3 quốc hừu hóa, tư hữu hóa hay các luật nghị quyết, nghị định và các chế tài khác có liên quan đến dòng tiền của dự án. - Loại rủi ro này có the giảm thiểu bằng nhiều cách: + Khi thẩm định dự án, phải xem xét mức độ tuân thủ của dự án (theo hồ sơ dự án), để đảm bảo chấp hành nghiêm chỉnh các luật và quy định hiện hành có liên quan tới dự án. + Chủ đầu tư nên có những hợp đong ưu đãi riêng quy định về vấn đề này. + Những bảo lãnh cụ thể về cung cấp ngoại hối sẽ góp phần hạn chế ảnh hưởng tiêu cực tới dự án.
+ Bảo hiếm tín dụng, xuất khấu,. • Rủi ro về tiến độ xây dựng, hoàn tất: - Rủi ro này được xem là việc hoàn tất dự án không đúng thời hạn, không phù hợp với các tiêu chuẩn và thông số thực hiện. Loại rủi ro này nằm ngoài khả năng điều chỉnh, kiểm soát của ngân hàng, tuy nhiên nó có the giảm thiếu bằng cách đề xuất với chủ đầu tư thực hiện các biện pháp sau: + Lựa chọn nhà thầu xây dựng uy tín, có sức mạnh tài chính và kinh nghiệm. + Thực hiện nghiêm túc việc bảo lãnh thực hiện hợp đong, bảo lãnh chất lượng công trình.
+ Giảm sát chặt chè trong quá trình xây dựng. + Hồ trợ của cấp có thấm quyền, dự phòng về tài chính của khoa học trong trường hợp vượt dự toán. + Quy định rõ trách nhiệm, vấn đề đền bù, giải tỏa mặt bằng. + Họp đồng giá cố định hoặc chìa khóa trao tay với sự phân chia rõ ràng nghĩa vụ của mồi bên.
• Rủi ro thị trường, thu thập, thanh toán: - Rủi ro này bao gồm: Thị trường không chấp nhận hoặc không đủ cầu đối với sản phẩm, dịch vụ đầu ra của dự án; do sức ép cạnh tranh, giá bán sản phẩm không đù đề bù đắp lại các khoản chi phí cùa dự án; - Loại rủi ro này có thể giảm thiểu bằng cách: + Nghiên cứu thị trường, đánh giá phân tích thị trường, thị phần cẩn thận. 4 + Dự kiến cung cầu thận trọng, không nên có những dự báo quá lạc quan. + Phân tích khả năng thanh toán, thiện ý, hành vi của nguòi tiêu dùng + Xem xét các hợp đồng bao tiêu sản phẩm dài hạn với bên có khả năng về tài chính. + Hồ trợ bao tiêu sản phẩm của Chính phủ + Khả năng linh hoạt của co cấu sản phẩm, dịch vụ đầu ra.
• Rủi ro về cung cấp: - Đây là rủi ro khi dự án không có đuợc nguồn nguyên liệu (đầu vào) với số lượng, giá cả và chất lượng như dự kiến đe vận hành dự án, tạo dòng tiền on định, đảm bảo khả năng trả nợ vôn vay đê đâu tư. - Loại rủi ro này có the giảm thiểu bằng cách: + Trong quá trình xem xét dự án, cán bộ thẩm định phải nghiên cứu, đánh giá cẩn trọng các báo cáo về chất lượng, trừ lượng nguyên nhiên liệu vật liệu đầu vào trong hồ so dự án. Đưa ra những nhận định ngay từ ban đầu trong tính toán, xác định hiệu quả tài chính của dự án.