Đánh Giá Độ Rủi Ro Sóng Thần Khu Vực Đô Thị Thành Phố Nha Trang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá độ rủi ro sóng thần khu vực đô thị thành phố nha trang, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực

• Tác giả: Phạm Thế Truyền
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Hồng Phương
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Hải dương học
• Đề tài: Đánh Giá Độ Rủi Ro Sóng Thần Khu Vực Đô Thị Thành Phố Nha Trang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT ĐỘ NGUY HIỂM SÓNG THẦN TRONG KHU VỰC BIỂN ĐÔNG
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản về sóng thần
• 1.2. Tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam
• 1.3. Độ nguy hiểm sóng thần trong khu vực biển Đông
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ QUY TRÌNH THỰC HIỆN
• 2.1. Mức độ tổn thương, độ nguy hiểm và độ rủi ro sóng thần
• 2.2. Quy trình đánh giá độ rủi ro do sóng thần
• 2.3. Cơ sở phương pháp luận đánh giá mức độ rủi ro do sóng thần
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ĐỘ RỦI RO DO SÓNG THẦN GÂY RA ĐỐI VỚI KHU VỰC ĐÔ THỊ THÀNH PHỐ NHA TRANG
• 3.1. Khu vực nghiên cứu
• 3.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu tổng hợp phục vụ đánh giá rủi ro sóng thần
• 3.3. Xây dựng các công cụ tính toán trên môi trường GIS
• 3.4. Đánh giá độ rủi ro sóng thần khu vực đô thị thành phố Nha Trang
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Rủi Ro Sóng Thần Tại Nha Trang

Thành phố Nha Trang, một trong những điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam, cũng là khu vực có nguy cơ cao về rủi ro sóng thần. Việc đánh giá độ rủi ro sóng thần tại đây không chỉ giúp bảo vệ tài sản mà còn đảm bảo an toàn cho người dân. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình sóng thần tại Nha Trang, từ nguyên nhân đến tác động của nó.

1.1. Khái Niệm Về Sóng Thần Và Nguyên Nhân Hình Thành

Sóng thần, hay còn gọi là tsunami, là một chuỗi sóng lớn do các biến động địa chất dưới đáy biển gây ra. Nguyên nhân chính của sóng thần thường là động đất, nhưng cũng có thể do phun trào núi lửa hoặc trượt lở đất. Tại Nha Trang, các trận động đất mạnh ở khu vực Biển Đông có thể tạo ra sóng thần, gây thiệt hại nghiêm trọng.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Sóng Thần Tại Việt Nam

Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về đánh giá rủi ro thiên tai, nhưng nghiên cứu về sóng thần vẫn còn hạn chế. Sau thảm họa sóng thần 2004 ở Ấn Độ Dương, chính phủ đã bắt đầu chú trọng hơn đến việc xây dựng hệ thống cảnh báo và ứng phó với sóng thần, đặc biệt là tại các khu vực ven biển như Nha Trang.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Đánh Giá Rủi Ro Sóng Thần

Đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như địa hình, mật độ dân cư và sự phát triển đô thị đều ảnh hưởng đến khả năng ứng phó với sóng thần. Việc thiếu thông tin và dữ liệu chính xác cũng là một trong những vấn đề lớn.

2.1. Địa Hình Và Mật Độ Dân Cư Tại Nha Trang

Địa hình ven biển Nha Trang có nhiều đặc điểm phức tạp, với các bãi biển và vịnh sâu. Mật độ dân cư cao tại các khu vực ven biển làm tăng nguy cơ thiệt hại khi có sóng thần xảy ra. Việc quy hoạch đô thị cần phải tính đến yếu tố này để giảm thiểu rủi ro.

2.2. Thiếu Thông Tin Và Dữ Liệu Chính Xác

Một trong những thách thức lớn trong việc đánh giá đánh giá rủi ro thiên tai là thiếu thông tin và dữ liệu chính xác về sóng thần. Việc thu thập dữ liệu từ các trận động đất và sóng thần trước đây là rất cần thiết để xây dựng mô hình dự báo hiệu quả.

III. Phương Pháp Đánh Giá Rủi Ro Sóng Thần Tại Nha Trang

Để đánh giá độ rủi ro sóng thần, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng công nghệ GIS và mô hình hóa sóng thần sẽ giúp xác định các khu vực có nguy cơ cao và đề xuất các biện pháp phòng ngừa.

3.1. Sử Dụng Công Nghệ GIS Trong Đánh Giá

Công nghệ GIS cho phép phân tích không gian và mô hình hóa các kịch bản sóng thần. Bằng cách sử dụng dữ liệu địa hình và thông tin về động đất, có thể xác định các khu vực dễ bị tổn thương và lập kế hoạch ứng phó hiệu quả.

3.2. Mô Hình Hóa Sóng Thần Để Dự Đoán Tác Động

Mô hình hóa sóng thần giúp dự đoán độ cao và sức mạnh của sóng khi chúng tiếp cận bờ. Việc này rất quan trọng để xây dựng các kịch bản ứng phó và cảnh báo cho người dân trong trường hợp xảy ra sóng thần.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu về đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các cơ quan chức năng trong việc xây dựng kế hoạch ứng phó. Các biện pháp phòng ngừa và cảnh báo sớm sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại cho người dân và tài sản.

4.1. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Hiệu Quả

Các biện pháp phòng ngừa như xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, quy hoạch đô thị hợp lý và tổ chức các buổi tập huấn cho người dân là rất cần thiết. Những biện pháp này sẽ giúp nâng cao nhận thức và khả năng ứng phó của cộng đồng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Đề Xuất Chính Sách

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc đầu tư vào hệ thống cảnh báo và nâng cao nhận thức cộng đồng là rất quan trọng. Đề xuất chính sách cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng và tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Đánh Giá Rủi Ro Sóng Thần Tại Nha Trang

Đánh giá rủi ro sóng thần tại Nha Trang là một nhiệm vụ cấp thiết trong bối cảnh biến đổi khí hậu và gia tăng thiên tai. Việc áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại sẽ giúp nâng cao khả năng ứng phó và bảo vệ cộng đồng.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Liên Tục

Nghiên cứu liên tục về sóng thần và các yếu tố liên quan là rất cần thiết để cập nhật thông tin và cải thiện các phương pháp đánh giá. Điều này sẽ giúp đảm bảo an toàn cho người dân và tài sản tại Nha Trang.

5.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Ứng Phó Với Sóng Thần

Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc phát triển các công nghệ mới và cải thiện hệ thống cảnh báo. Sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng là rất quan trọng để nâng cao khả năng ứng phó với sóng thần.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thảm họa sóng thần Tohoku tại Nhật Bản năm 2011 với độ lớn 9,0 độ Richter tạo ra những đợt sóng cao tới 38,9 mét, cướp đi sinh mạng của 15.840 người và phá hủy hơn 125.000 công trình. Trước đó, trận động đất sóng thần Sumatra năm 2004 cũng đã khiến hơn 283.000 người thiệt mạng tại khu vực Ấn Độ Dương. Những con số chấn động này gióng lên hồi chuông cảnh báo về tính tàn khốc của tai biến sóng thần đối với các dải đô thị ven biển. Tại Việt Nam, dải bờ biển dài hơn 3.260 km, đặc biệt là khu vực duyên hải miền Trung, chịu sự đe dọa thường trực từ các nguồn sinh chấn quy mô lớn trên Biển Đông như đới hút chìm máng sâu Manila dài hơn 1.150 km.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự thiếu hụt các mô hình định lượng chi tiết về rủi ro và tổn thương ở cấp độ vi mô đô thị. Đề tài hướng tới mục tiêu xây dựng phương pháp luận chuẩn hóa kết hợp công nghệ thông tin địa lý để đánh giá mức độ rủi ro do sóng thần gây ra đối với hệ thống nhà cửa và cộng đồng dân cư. Phạm vi không gian được thực hiện tại 11 phường trung tâm thuộc thành phố Nha Trang với tổng diện tích 7,9 km² và quy mô dân số 163.885 người dựa trên kịch bản lan truyền sóng thần cực đoan có độ lớn Mw 8,5.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện rõ nét qua việc cung cấp cơ sở dữ liệu không gian định lượng, giúp tối ưu hóa thời gian sơ tán dân cư trong vòng 15 đến 120 phút trước khi sóng ập bờ. Kết quả nghiên cứu đóng vai trò là công cụ hỗ trợ ra quyết định đắc lực cho chính quyền địa phương nhằm giảm thiểu tối đa tổn thất kinh tế và bảo vệ an toàn tính mạng cho người dân theo các định hướng của Quy chế phòng chống động đất và sóng thần do Thủ tướng Chính phủ ban hành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết đánh giá rủi ro tai biến thiên nhiên tiêu chuẩn của các tổ chức quốc tế với mô hình tương quan tích hợp giữa ba thành tố: Độ nguy hiểm (Hazard), Yếu tố chịu rủi ro (Elements at Risk) và Mức độ tổn thương (Vulnerability). Giá trị rủi ro tổng hợp được xác định qua hàm toán học kết hợp giữa cấp độ nguy hiểm ngập lụt và mức độ tổn thương thành phần của từng đối tượng.

Mô hình phân tích quyết định đa tiêu chuẩn kết hợp kỹ thuật phân tích thứ bậc với ma trận so sánh cặp đôi được áp dụng để chuẩn hóa và gán trọng số khách quan cho các biến số ảnh hưởng. Hệ thống khái niệm cốt lõi bao gồm:

• Mức độ tổn thương do sóng thần: Thước đo khả năng chịu tác động và thiệt hại của công trình kiến trúc hoặc con người.
• Độ nguy hiểm sóng thần: Thể hiện qua độ sâu ngập lụt cực đại tại từng vị trí không gian cụ thể.
• Yếu tố chịu rủi ro: Bao gồm toàn bộ hạ tầng nhà ở và mật độ dân sinh phân bố trên địa bàn nghiên cứu.
• Đới hút chìm địa chấn: Nguồn phát sinh sóng thần chính từ hoạt động kiến tạo mảng tại đáy biển sâu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tích hợp đồng bộ từ ba nguồn chính: số liệu thống kê nhân khẩu học cấp phường năm 2009, cơ sở dữ liệu 25 kịch bản lan truyền sóng thần Biển Đông từ Viện Nghiên cứu Khí tượng Thủy văn và Môi trường, cùng hệ thống bản đồ số hóa không gian tỷ lệ 1:2.000 từ ảnh vệ tinh quang học.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 1.911 khối công trình xây dựng thực tế tại khu vực ven biển 11 phường nội thành Nha Trang. Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo hình thức khảo sát thực địa toàn diện kết hợp phiếu điều tra chuẩn hóa, thu thập chi tiết các thuộc tính: vật liệu xây dựng, số tầng, kết cấu móng và chức năng tầng trệt.

Phương pháp phân tích không gian trên môi trường hệ thông tin địa lý ArcView kết hợp ngôn ngữ lập trình Avenue được lựa chọn vì khả năng tự động hóa tính toán ma trận đa tiêu chuẩn, xử lý dữ liệu vector phức tạp và xuất bản đồ cảnh báo trực quan với độ phân giải cao. Toàn bộ quy trình nghiên cứu, khảo sát thực địa và lập trình mô hình được thực hiện tập trung trong giai đoạn 2009–2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích địa chấn kiến tạo và kịch bản thủy động lực học khẳng định đới hút chìm máng sâu Manila là nguồn nguy hiểm lớn nhất đối với Nha Trang. Khi xảy ra động đất với độ lớn Mw 8,5 tại vùng nguồn này, độ cao sóng thần cực đại khi tiến sát bờ biển Nha Trang đạt trên 2 mét đến 4 mét với thời gian truyền sóng khoảng 2 giờ (120 phút). Ngược lại, đới đứt gãy Tây Biển Đông dài 550 đến 700 km chỉ gây sóng thần dưới 1 mét với thời gian truyền sóng dưới 1 giờ.

Thứ hai, kết quả phân tích 1.911 công trình chỉ ra rằng mức độ tổn thương cấu trúc nhà cửa chiếm tỷ trọng chi phối với trọng số 0,667, trong khi thiệt hại do ngập lụt chiếm trọng số 0,333. Các công trình xây dựng bằng gỗ và gạch không có khung bê tông cốt thép chịu lực trong phạm vi 100 mét đến 200 mét tính từ bờ biển có mức độ tổn thương cấu trúc cao hơn 66,7% so với các khối nhà bê tông nhiều tầng nằm sâu trong nội đô.

Thứ ba, mức độ tổn thương về người có sự chênh lệch rõ rệt theo thời gian xảy ra thiên tai. Vào ban ngày, hệ số tổn thương dân cư tăng cao do khoảng 50% người dân và du khách tập trung tại các khu vực ven biển ngoài trời. Nguy cơ này càng trở nên nghiêm trọng trong mùa du lịch cao điểm khi mật độ người trên diện tích 7,9 km² tại 11 phường tăng vọt so với ngày thường.

Thứ tư, nghiên cứu đã xây dựng thành công bộ 20 chương trình tự động trên ngôn ngữ Avenue, phân cấp rủi ro thành 5 mức độ từ 1 đến 5 tương ứng với 4 cấp độ sâu ngập lụt: cấp 1 (0–3 m), cấp 2 (3–6 m), cấp 3 (6–9 m) và cấp 4 (trên 9 m).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  SƠ ĐỒ PHÂN CẤP ĐỘ NGUY HIỂM NGẬP LỤT                   |
+-------------------+--------------------+--------------------------------+
| Cấp độ sâu ngập   | Giá trị nguy hiểm  | Mức độ tác động                |
+-------------------+--------------------+--------------------------------+
| 0 - 3 mét         | H = 1              | Ngập nhẹ, ảnh hưởng tầng trệt  |
| 3 - 6 mét         | H = 2              | Ngập trung bình, trôi đồ vật   |
| 6 - 9 mét         | H = 3              | Phá hủy kết cấu yếu            |
| Trên 9 mét        | H = 4              | Tàn phá nghiêm trọng toàn bộ   |
+-------------------+--------------------+--------------------------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến mức độ tổn thương cao tại dải ven bờ Nha Trang là do địa hình thoải, mật độ dân cư tập trung đông đúc và chức năng sử dụng tầng trệt chủ yếu làm dịch vụ kinh doanh mở. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu đánh giá hiểm họa động đất sóng thần tại vùng biển Nam Trung Bộ của Viện Vật lý Địa cầu và Dự án ISSUE hợp tác Việt - Pháp năm 2009.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua hệ thống 5 bản đồ chuyên đề thành phần: bản đồ vật liệu xây dựng, bản đồ chức năng tầng trệt, bản đồ số tầng, bản đồ khoảng cách bờ biển dựa trên tâm đa giác khối nhà và bản đồ kết cấu móng. Việc lồng ghép các lớp dữ liệu không gian này với bản đồ phân vùng ngập lụt giúp hiển thị chi tiết chỉ số rủi ro đến từng tổ dân phố và từng cụm công trình xây dựng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng và tích hợp hệ thống trạm cảnh báo sóng thần tự động kết hợp mạng lưới còi báo động công cộng tại 11 phường ven biển, đảm bảo phát tín hiệu khẩn cấp trong thời gian dưới 15 phút kể từ khi phát hiện động đất tại máng sâu Manila. Chủ thể thực hiện: Ủy ban Nhân dân tỉnh Khánh Hòa phối hợp Viện Vật lý Địa cầu, hoàn thành trong lộ trình 12–24 tháng.
• Điều chỉnh quy hoạch không gian xây dựng đô thị ven biển, thiết lập dải đệm cây xanh phòng hộ và hành lang an toàn cách mép nước từ 100 mét đến 200 mét, nghiêm cấm xây dựng nhà ở tạm bợ tại khu vực có độ cao địa hình dưới 3 mét. Chủ thể thực hiện: Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa, thực hiện trong giai đoạn 2013–2018.
• Nâng cấp tiêu chuẩn kháng chấn và kháng tải trọng sóng cho công trình xây dựng ven bờ, yêu cầu chuyển đổi tối thiểu 80% công trình công cộng và khách sạn sang kết cấu bê tông cốt thép kiên cố có tầng trệt thông thoáng hoặc thiết kế chịu lực đặc biệt. Chủ thể thực hiện: Sở Xây dựng cùng các doanh nghiệp đầu tư xây dựng.
• Thiết lập kế hoạch và bản đồ phân luồng sơ tán khẩn cấp chi tiết cho 163.885 người dân cùng khách du lịch, tổ chức định kỳ 2 lần mỗi năm các cuộc diễn tập sơ tán cộng đồng đến các vị trí an toàn có độ cao trên 10 mét. Chủ thể thực hiện: Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai và Tìm kiếm cứu nạn thành phố Nha Trang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách đô thị: Ủy ban nhân dân và các Sở, Ban, Ngành tỉnh Khánh Hòa sử dụng kết quả bản đồ rủi ro để lồng ghép vào quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng phương án phòng chống thiên tai cấp tỉnh.
• Kỹ sư xây dựng và kiến trúc sư quy hoạch: Khai thác bộ trọng số về vật liệu, kết cấu móng và số tầng để tính toán tải trọng va đập thủy lực, thiết kế các khối nhà ven biển có khả năng chống chịu sóng thần.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành Hải dương học, Địa vật lý, Địa lý GIS: Sử dụng quy trình tích hợp phương pháp phân tích thứ bậc đa tiêu chuẩn với ngôn ngữ lập trình Avenue trên nền tảng ArcView làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu mô phỏng tai biến.
• Đơn vị quản lý du lịch và lực lượng cứu hộ, cứu nạn: Ứng dụng các kịch bản tổn thương dân cư ban ngày và ban đêm để xây dựng phương án bảo đảm an toàn cho hàng trăm nghìn lượt khách du lịch lưu trú tại các phường giáp biển.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn phát sinh sóng thần nào đe dọa trực tiếp nhất đến thành phố Nha Trang?

Đới hút chìm máng sâu Manila nằm ở phía đông Biển Đông là nguồn nguy hiểm nhất. Với chiều dài hơn 1.150 km và khả năng phát sinh động đất độ lớn Mw 8,5, nguồn này có thể tạo ra sóng thần cao từ 2 mét đến 4 mét tấn công trực tiếp vào dải ven biển Nha Trang sau khoảng 2 giờ lan truyền.

Thời gian sơ tán an toàn cho người dân thành phố Nha Trang là bao lâu khi có cảnh báo?

Dựa trên khoảng cách từ đới hút chìm Manila, thời gian sóng truyền tới bờ biển là 120 phút. Nếu hệ thống quốc gia phát tin cảnh báo trong 15 phút đầu tiên, chính quyền và 163.885 người dân tại 11 phường nội thành có khoảng 105 phút để hoàn thành công tác sơ tán đến các khu vực cao trên 10 mét.

Vì sao nghiên cứu lại chia mức độ tổn thương nhà cửa thành hai dạng thiệt hại?

Nghiên cứu tách biệt thiệt hại cấu trúc (chiếm trọng số 0,667) và thiệt hại do ngập lụt (trọng số 0,333). Sự phân chia này phản ánh chính xác thực tế: lực sóng va đập trực tiếp phá hủy độ bền khung nhà, trong khi nước ngập gây hư hỏng nội thất, thiết bị và tài sản bên trong.

Yếu tố mùa du lịch ảnh hưởng như thế nào đến công thức tính toán mức độ tổn thương về người?

Mùa du lịch làm gia tăng đột biến mật độ người tại các bãi tắm và khách sạn ven biển. Khi sóng thần xảy ra vào mùa cao điểm, hệ số tổn thương dân cư được kích hoạt mức tối đa để mô phỏng chính xác nguy cơ thiệt hại nhân mạng cho cả cư dân cố định lẫn khách vãng lai.

Bộ 20 công cụ lập trình bằng ngôn ngữ Avenue mang lại lợi ích gì cho mô hình?

Ngôn ngữ Avenue cho phép tự động hóa hoàn toàn quy trình xử lý dữ liệu từ 1.911 phiếu điều tra thực địa. Công cụ này tính toán nhanh chóng các ma trận trọng số, liên kết dữ liệu thuộc tính với dữ liệu không gian và kết xuất bản đồ rủi ro chuẩn xác mà không cần thao tác thủ công.

Kết luận

• Thiết lập thành công phương pháp luận và quy trình đánh giá rủi ro sóng thần chuẩn hóa cho đô thị ven biển Việt Nam thông qua tích hợp kỹ thuật phân tích đa tiêu chuẩn và hệ thông tin địa lý.
• Xây dựng hoàn chỉnh cơ sở dữ liệu GIS không gian và thuộc tính chi tiết của 1.911 công trình xây dựng cùng quy mô 163.885 dân cư trên diện tích 7,9 km² tại 11 phường nội thành Nha Trang.
• Định lượng hóa mức độ tổn thương công trình và dân sinh theo kịch bản lan truyền sóng thần Mw 8,5 từ đới hút chìm máng sâu Manila với thời gian cảnh báo trước 120 phút.
• Phát triển bộ công cụ 20 chương trình tự động hóa bằng ngôn ngữ Avenue trên phần mềm ArcView, cho phép phân loại và thành lập bản đồ rủi ro 5 cấp độ phục vụ quản trị rủi ro thiên tai đô thị.
• Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy hỗ trợ đắc lực cho công tác quy hoạch không gian ven biển và triển khai hiệu quả Quy chế báo tin động đất, cảnh báo sóng thần của Thủ tướng Chính phủ.

Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2013 đến năm 2025, mô hình tính toán này cần tiếp tục được chuẩn hóa, tích hợp dữ liệu viễn thám độ phân giải siêu cao và mở rộng ứng dụng cho toàn bộ các dải đô thị ven biển trọng điểm miền Trung như Đà Nẵng, Quy Nhơn và Phan Thiết. Các cơ quan quản lý đô thị và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp cơ sở dữ liệu và thuật toán của luận văn để phục vụ công tác bảo vệ cộng đồng trước hiểm họa thiên tai biển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Chƣơng 1: Khái quát độ nguy hiểm sóng thần trong khu vực Biển Đông Chƣơng 2: Xây dựng phƣơng pháp luận và quy trình đánh giá rủi ro sóng thần cho khu vực đô thị ven biển Việt Nam Chƣơng 3: Đánh giá độ rủi ro sóng thần gây ra đối với khu vực đô thị thành phố Nha Trang Kết luận Tài liệu tham khảo 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT ĐỘ NGUY HIỂM SÓNG THẦN TRONG KHU VỰC BIỂN ĐÔNG Trong chƣơng này, một số khái niệm cơ bản liên quan tới sóng thần sẽ đƣợc giới thiệu trong phần đầu. Trong phần tiếp theo sẽ điểm qua tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam từ trƣớc đến nay, trên cơ sở đó đƣa ra một bức tranh khái quát về mức độ nguy hiểm sóng thần trên khu vực Biển Đông và các vùng biển lân cận.1 Một số khái niêm cơ bản về sóng thần Sóng thần là gì Tên gọi quốc tế của sóng thần là Tsunami. Từ “Tsunami” có xuất xứ từ tiếng Nhật, trong đó “tsu” nghĩa là “cảng” và “nami” nghĩa là “sóng”. Sóng thần là một chuỗi các đợt sóng lớn có bƣớc sóng dài đƣợc sinh ra do các biến động địa chất mạnh mẽ xảy ra ở đáy biển và đại dƣơng tại gần bờ hoặc ngoài khơi.

Khi sự di chuyển đột ngột của các cột nƣớc lớn xảy ra, hoặc đáy biển đột ngột nâng lên hay hạ xuống do tác động của động đất, sóng thần đƣợc hình thành dƣới tác động của trọng lực. Các đợt sóng nhanh chóng lan truyền trong môi trƣờng nƣớc và trở nên vô cùng nguy hiểm với khả năng tàn phá lớn khi chúng tiến vào bờ biển nông. Vận tốc lan truyền của sóng thần. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sóng thần có đặc điểm vật lý rất khác biệt so với sóng triều.

Sóng triều là những dao động mang tính chu kỳ, liên quan đến sự lên, xuống của thủy triều sinh ra bởi lực hấp dẫn giữa Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất. Sóng mà chúng ta nhìn thấy ở biển đƣợc hình thành do gió thổi trên mặt biển. Độ mạnh của sóng tùy thuộc vào độ mạnh của gió và khoảng cách mà gió thổi. Thông thƣờng bƣớc sóng khoảng từ vài chục xăngtimét và có thể đến một vài chục mét.

Tốc độ dịch chuyển qua đại dƣơng từ vài km/giờ đến 100 km/giờ. Nguyên nhân gây ra sóng thần Hầu hết các đợt sóng thần có sức phá hủy lớn đều đƣợc hình thành từ các trận động đất lớn và nông (chấn tâm gần mặt đất). Các trận động đất này đƣợc sinh ra từ các đứt gãy hoạt động ngay trên bề mặt đáy biển, tại các vùng có hoạt động kiến tạo dọc theo ranh giới các mảng kiến tạo. Khi các mảng kiến tạo va chạm vào nhau thì chúng có thể làm nghiêng, gây sụp hay dịch chuyển cả một diện tích lớn của thềm đại dƣơng từ một vài kilômét đến hàng nghìn kilômét hoặc nhiều hơn nữa.

Sự di chuyển đột ngột theo phƣơng thẳng đứng của một khối đất đá trên diện tích lớn khiến bề mặt đáy biển bị thay đổi, kéo theo sự di chuyển của khối nƣớc nằm trên đó và tạo nên sóng thần. Các đợt sóng này có thể di chuyển rất xa từ vị trí chúng đƣợc hình thành, đồng thời gieo rắc sự phá hủy trên quãng đƣờng mà chúng đi qua. Mặc dù hiếm khi xảy ra, nhƣng các đợt phun trào núi lửa mạnh cũng có thể gây ra sự xáo trộn các khối nƣớc trong lòng đại dƣơng và tạo ra các đợt sóng thần trong khu vực đó. Trong quá trình này, sóng thần có thể đƣợc tạo ra do sự di chuyển đột ngột của nƣớc khi núi lửa phun nổ, hoặc do trƣợt lở sƣờn núi, hoặc magma núi lửa đột ngột phun lên chiếm thể tích của nƣớc biển và hoặc là do bể magma bị sụt lún.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Dấu hiệu xuất hiện sóng thần Động đất là một dấu hiệu cảnh báo sóng thần của tự nhiên. Nếu bạn đang ở vùng bãi biển và cảm thấy nền đất rung lắc mạnh đến mức bạn không còn đứng vững đƣợc, thì có khả năng đã xảy ra một trận động đất gây sóng thần. Trƣớc khi sóng thần ập đến thƣờng có dấu hiệu là nƣớc biển rút đi rất nhanh để lộ cả những tảng đá và cá nằm trơ trên đáy biển. Khi sóng thần ập vào bờ, bạn sẽ nghe thấy một tiếng gầm rú giống nhƣ có một chuyến tàu hỏa đang đến gần.

Thiệt hại do sóng thần Năm 1960, tại Chilê, trận động đất lớn với cƣờng độ 9,5 độ Richter làm cho một vùng rộng trên 1000 km bị biến dạng, từ đó sinh ra một đợt sóng thần rất lớn. Các ngọn sóng của chúng đã phá hủy các vùng đất không những ở Chilê mà cả những nơi khác rất xa nhƣ Hawaii, Nhật Bản và các khu vực khác trên Thái Bình Dƣơng. Cần lƣu ý rằng, không phải tất cả các trận động đất đều dẫn đến sóng thần. Thông thƣờng, chỉ có các trận động đất lớn hơn 6,5 độ Richter mới có khả năng tạo ra sóng thần.

Tại Ấn độ dƣơng, vào ngày 26 tháng 12 năm 2004, một trận động đất lớn thứ tƣ tính từ năm 1900 đã xảy ra ngoài khơi đảo Sumatra, Indonesia. Trận động đất đƣợc đánh giá là có cƣờng độ 9,0 độ Rích te đã gây ra một dải đứt gẫy dài tới 1200 km. Nó tạo ra sóng thần có độ cao hơn 12m. Sóng thần đã giết hại hơn 283.000 ngƣời ở các vùng bờ Ấn độ Dƣơng và làm cho hơn 1.000 ngƣời mất nhà cửa.

Những thiệt hại do trận sóng thần này gây ra phải mất nhiều năm mới có thể khắc phục đƣợc. Gần đây nhất, vào ngày 11 tháng 3 năm 2011, tại vùng biển phía đông của Nhật bản lại xảy ra một trận động đất mạnh 9,0 độ làm phát sinh sóng thần lan dọc bờ biển Thái Bình Dƣơng của Nhật Bản và ít nhất 20 quốc gia, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bao gồm cả bờ biển phía Tây của Bắc và Nam Mỹ. Sóng thần cao đến 38,9 m đã đánh vào Nhật Bản chỉ vài phút sau động đất, tại một vài nơi sóng thần tiến vào đất liền 10 km. Cho đến nay, số liệu đƣợc chính thức xác nhận cho thấy có 15.840 ngƣời chết, 5.950 ngƣời bị thƣơng và 3.642 ngƣời mất tích tại 18 tỉnh của Nhật Bản và hơn 125.000 công trình nhà ở bị hƣ hại hoặc phá hủy hoàn toàn do sóng thần.

Trận động đất và sóng thần đã gây ra nhiều thiệt hại nghiêm trọng tại quốc gia này, bao gồm những hƣ hỏng nặng nề về đƣờng bộ và đƣờng sắt cũng nhƣ gây cháy nổ tại nhiều khu vực, kèm theo một con đập bị vỡ. Khoảng 4,4 triệu hộ gia đình rơi vào tình trạng mất điện và 1,5 triệu hộ bị mất nƣớc. Nhiều nhà máy phát điện đã ngừng hoạt động, và ít nhất 3 vụ nổ lò phản ứng do rò rỉ khí hydro đã xảy ra tại các lò phản ứng khi hệ thống làm mát bị hỏng hoàn toàn. Một trong những trận sóng thần lớn nhất đƣợc ghi lại là vào ngày 26/8/1883 sau vụ nổ lớn và sụt lún của núi lửa Krakatau ở Indonesia.

Vụ nổ đã tạo ra cơn sóng thần có độ cao đến hơn 40 m, phá hủy nhiều thị trấn và ngôi làng ven biển dọc theo eo biển Sunda của cả hòn đảo Java và Sumatra, khiến số ngƣời thiệt mạng lên tới 36. Ngoài ra, còn có các dẫn chứng cho rằng núi lửa ở Santorin trong vùng biển Aegean phun nổ vào năm 1490 trƣớc Công Nguyên là nguyên nhân của sóng thần đã nhấn chìm toàn bộ nền văn minh Minoan, Hy Lạp. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2- Sóng thần hình thành do động đất ở các đới hút chìm Hình 1.3- Sóng thần hình thành do trượt lở đất 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thiệt hại do trận động đất gây sóng thần 9,0 độ gây ra tại Nhật Bản ngày 11 tháng 3 năm 2011.

Tình hình nghiên cứu sóng thần ở Việt Nam Ở Việt Nam, trong khi việc nghiên cứu động đất đã đƣợc bắt đầu từ nửa thế kỷ trƣớc và đã đạt đƣợc nhiều thành tựu đáng kể, nhƣng nghiên cứu về sóng thần vẫn còn ở một mức độ rất hạn chế. Trên thực tế, sóng thần trong một thời gian dài không đƣợc coi là thiên tai nguy hiểm nhất ở Việt nam so với những thiên tai khác nhƣ bão, lụt, lũ quét, v.v… Cho đến nay, chƣa có tài liệu chính thức nào đƣợc công bố về thiệt hại do sóng thần tại Việt Nam, và mặc dù có nhiều dấu hiệu cho thấy sóng thần đã từng gây thiệt hại cho cộng đồng cƣ dân ven biển miền Trung Việt Nam trong quá khứ, song tất cả những bằng chứng này chƣa bao giờ đƣợc nghiên cứu đầy đủ nên chúng vẫn chỉ đƣợc coi nhƣ là những giả thuyết cần chứng minh. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Sau thảm họa động đất - sóng thần Ấn Độ Dƣơng ngày 26 tháng 12 năm 2004, chính phủ Việt nam đã có những bƣớc đột phá trong việc triển khai các kế hoạch ứng phó với hiểm hoạ thiên nhiên này, trong đó có việc ban hành Quy chế của Thủ tƣớng Chính phủ về báo tin động đất, cảnh báo sóng thần (06/11/2006) và Quy chế của Thủ tƣớng Chính phủ về phòng chống động đất – sóng thần (29/05/2007). Trung tâm Báo tin động đất và Cảnh báo sóng thần thuộc Viện Vật lý Địa cầu, Viện Khoa học và Công nghệ Việt nam đƣợc thành lập ngày 4 tháng 9 năm 2007 là cơ quan duy nhất đƣợc chính phủ giao trách nhiệm về việc báo tin động đất và cảnh báo sóng thần tại Việt Nam.

Chính trong thời gian này, hàng loạt đề tài, dự án nghiên cứu về sóng thần trên khu vực Biển Đông đã đƣợc triển khai thực hiện ở Việt Nam. Điển hình nhất có thể kể đến các đề tài, dự án sau: 1) “Nghiên cứu đánh giá độ nguy hiểm động đất và sóng thần vùng ven biển Việt Nam, đề xuất các biện pháp cảnh báo và phòng tránh”. Chủ nhiệm: GS. Nguyễn Đình Xuyên, chủ trì: Viện Vật lý Địa cầu.

Đề tài cấp Viện KH&CN Việt Nam (2005-2006). 2) “Đánh giá độ nguy hiểm sóng thần và khả năng ứng phó của Việt Nam”. Đề tài Hợp tác quốc tế giữa GNS (New Zealand) và Viện Vật lý địa cầu (Việt Nam), 2007 -2008. 3) “Quy trình công nghệ đánh giá độ nguy hiểm sóng thần và cảnh báo nguy cơ sóng thần vùng ven biển Việt Nam (phù hợp yêu cầu hệ thống cảnh báo khu vực)”.

Chủ nhiệm: TS. Trần Thị Mỹ Thành, chủ trì: Viện Vật lý Địa cầu. Đề tài cấp Viện Khoa học và công nghệ Việt Nam, 2007-2008.