ĐẶT VẤN ĐỀ Ề Formatted: Heading 1.Chương, Left Với những tác động tiêu cực, hó ường của sự biến đổi khí hậu toàn cầu con người ngày càng nhận thức rõ hơn vai trò và ý nghĩa to ớn của rừng. Hiện nay vai trò của rừng nói riêng hay ngành Lâm nghiệp nói chung không những được đánh giá ở khía cạnh kinh tế thông qua những sản phẩm trước mắt thu được từ rừng mà còn tính đến những lợi ích to lớn về xã hội, môi trường mà rừng và nghề rừng mang lại. Sự tác động đến rừng và đất rừng không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến nghề rừng và sự phát triển kinh tế - xã hội tại khu vực có rừng mà còn tác động nhiều mặt đến các khu vực phụ cận c ng như nhiều ngành sản xuất khác. Do vậy, để sử dụng tài nguyên rừng một cách bền vững và lâu dài, việc xây dựng phương án quy hoạch hợp lý là yêu cầu cấp thiết đối với các nhà quản lý.
Quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp huyện là vấn đề cần thiết, được tiến hành theo giai đoạn nhằm phát huy vai trò chỉ đạo, định hướng đối với sản xuất lâm nghiệp. Những năm qua, hầu hết các địa phương trong cả nước đã thực hiện công tác quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng song vẫn còn nhiều bất cập. Việc đánh giá hiện trạng sử dụng đất đai, tài nguyên rừng và quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cấp huyện chưa được thực hiện kịp thời và chưa thu hút được sự tham gia của người dân và cộng đồng. Mục tiêu và nội dung của phương pháp quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng thường chưa quan tâm một cách thoả đáng tới những lợi thế và thách thức c ng như tiềm năng cung cấp các nguồn lực và nhu cầu lâm sản đầu ra của các hoạt động sản xuất nên vai trò của phương án quy hoạch còn nhiều hạn chế.
Ngoài ra, trong tiến trình đổi mới của nền kinh tế, phương thức quản lý sử dụng đối với các nguồn tài nguyên trong đó có tài nguyên đất và rừng c ng có nhiều thay đổi và phải đáp ứng yêu cầu cả về kinh tế, xã hội và môi trường. Quỳ Hợp là huyện miền núi của tỉnh Nghệ An, có diện tích đất lâm nghiệp 68.099,96ha, diện tích có rừng 24.410,39ha, độ che phủ 49,3%. Trong những năm qua thực hiện công cuộc đổi mới cả nước nói chung, tỉnh Nghệ An và huyện Quỳ Hợp nói riêng, ngành lâm nghiệp đã có chuyển biến tích cực. Từ sản xuất theo truyền thống lấy quốc doanh làm nòng cốt chủ yếu là khai thác rừng tự nhiên sang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 sản xuất lâm nghiệp xã hội, tập trung xây dựng và phát triển rừng à chính.
Do đó diện tích rừng đã có sự phát triển nhanh cả về diện tích và giá trị kinh tế. Để tăng giá trị sử dụng đất, giải quyết công ăn việc làm và từng bước tham gia vào công cuộc xóa đói giảm nghèo cho đồng bào dân tộc ít người và đồng bào nông thôn miền núi, thực hiện các chính sách của nhà nước, hạn chế tình trạng người dân vào rừng khai thác gỗ, củi và phá rừng làm rẫy, góp phần tăng độ che phủ của rừng thì cần phải thực hiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2016 - 2020. Mặt khác, trong giai đoạn 2010 – 2015 đã có nhiều thay đổi về mặt pháp lý liên quan đến quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng của huyện. Thứ nhất, luật đất đai 2003 đã được sửa đổi vào năm 2013, việc tiến hành quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2016-2020 c ng à để phù hợp với sự thay đổi của Luật đất đai.
Thứ Hai, huyện đã có Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội huyện Quỳ Hợp đến năm 2020 theo QĐ 5766/QĐ-UBND ngày 03 tháng 11 năm 2009, tuy nhiên đến ngày 14 tháng 8 năm 2016, tỉnh Nghệ An lại ra Quyết định 960/QĐ- UBND về việc phê duyệt điều chỉnh, bổ sung quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội huyện Quỳ hợp. Đây à những ý do để tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá tình hình thực hiện quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011-2015, định hướng bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2016-2020, huyện Quỳ Hợp, tỉnh Nghệ An”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chƣơng 1 Formatted: Heading 1.Chương, Left Thƣơng 1 tình hình thực hiệ Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Nhận thức chung 1.
Khái quát về quy hoạch lâm nghiệp (forest planning) Formatted: Heading 3, Left Quy hoạch là một tiến trình để đạt tới mục đích, nhiệm vụ thực hiện với các giải pháp rõ ràng theo thời gian và không gian nhất định; thể hiện một lộ trình tăng trưởng và phát triển trong một không gian cụ thể, thời gian xác định của một loại hình quy hoạch nhất định. Quy hoạch đưa ra một mục đích tổng thể, mục tiêu cụ thể, kịch bản phát triển và các giải pháp về cả số ượng và chất ượng trong việc phát huy tiềm năng, lợi thế trong một phạm vi nhất định và theo thời gian xác định dựa trên sự phân tích các nguồn lực và điều kiện đặt trong xu thế phát triển chung. Như vậy quy hoạch nói chung và quy hoạch lâm nghiệp nói riêng đều là một hoạt động định hướng nhằm sắp xếp, bố trí tổ chức các hoạt động không gian và thời gian một cách hợp lý vào thời điểm hiện tại và phù hợp với mục tiêu trong tương ai. Quan hệ giữa quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng với quy hoạch cảnh Formatted: Heading 3, Left quan, quy hoạch sử dụng đất và quản lý rừng bền vững - Quan hệ giữa quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng (QHBVPTR) với quy hoạch sử dụng đất àquan hệ tương hỗ vừa phát triển vừa hạn chế ẫn nhau.
QHBVPTR à cơ sở và à bộ phận hợp thành của quyhoạch sử dụng đất nhưng ại chịu sự hống chế quyhoạch của quyhoạch sử dụng đất. Đây à mối quan hệ giữa cá thể với tổng thể của cục bộ và toàn bộ, về quy hoạch hông có sự sai hác theo hông gian ở cùng một hu vực cụ thể. Tuy nhiên chúng có sự hác nhau rất rõ về chủ trương chỉ đạo và nội dung: Một bên à sự bố trí, sắp xếp cụ thể, cục bộ; một bên à sự định hướng chiến ược có tính toàn diện và toàn cục. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - QHBVPTR với quy hoạch cảnh quan: Là mối quan hệ hỗ trợ, khi quy hoạch âm nghiệp à một nhân tố tác động đến quy hoạch cảnh quan thông qua cách bố trí, sử dụng rừng và nó có thể àm tăng hoặc giảm tính đa dạng oài, đa dạng di truyền mà đối với quy hoạch cảnh quan thì đây ại à một trong những cơ sở hoa học; - Quan hệ giữa QHBVPTR với quản ý rừng bền vững (QLRBV): Đây c ng à mối quan hệ tương hỗ ẫn nhau, quản ý rừng bền vững à cái đích mà quy hoạch bảo vệ và phát triển rừng cần phải vươn tới, trong hi quy hoạch âm nghiệp ại à một yếu tố quan trọng để giúp QLRBV, hai mối quan hệ phụ thuộc vào nhau.
Trên thế giới 1. Quy hoạch sử dụng đất Formatted: Heading 3, Left Hiện nay có rất nhiều tài liêu nghiên cứu định nghĩa về quy hoạch sử dụng đất (QHSDĐ) hác nhau, từ đó đưa đến những việc phát triển quan điểm và phương pháp được sử dụng trong QHSDĐ c ng hác nhau. Theo Dent (1988; 1993) [22]: QHSDĐ như à phương tiện giúp cho lảnh đạo quyết định sử dụng đất đai như thế nào thông qua việc đánh giá có hệ thống cho việc chọn mẫu hình trong sử dụng đất đai, mà trong sự chọn lựa này sẽ đáp ứng với những mục tiêu riêng biệt, và từ đó hình thành nên chính sách và chương trình cho sử dụng đất đai. Một định nghĩa hác của Fresco và ctv., (1992) [24], QHSDĐ như à dạng hình của quy hoạch vùng, trực tiếp cho thấy việc sử dụng tốt nhất về đất đai trên quan điểm chấp nhận những mục tiêu, và những cơ hội về môi trường, xã hội và những vấn đề hạn chế khác.
Theo Mohammed (1999), những từ vựng kết hợp với những định nghĩa về QHSDĐ à hầu hết đều đồng ý chú trọng và giải đoán những hoạt động như à một tiến trình xây dựng quyết định cấp cao. Do đó QHSDĐ, trong một thời gian dài với quyết định từ trên xuống nên cho kết quả là nhà quy hoạch bảo người dân phải làm những gì. Trong phương pháp tổng hợp và người sử dụng đất đai à trung tâm (UNCED, 1992; trong FAO, 1993) đã đổi lại định nghĩa về QHSDĐ như sau QHSDĐ à một tiến trình xây dựng những quyết định để đưa đến những hành động LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 trong việc phân chia đất đai cho sử dụng để cung cấp những cái có lợi bền vững nhất (FAO, 1995). [23]Với cái nhìn về quan điểm khả năng bền vững thì chức năng của QHSDĐ à hướng dẫn sự quyết định trong sử dụng đất đai để làm sao trong nguồn tài nguyên đó được khai thác có lợi cho con người, nhưng đồng thời c ng được bảo vệ cho tương ai.
Cung cấp những thông tin tốt iên quan đến nhu cầu và sự chấp nhận của người dân, tiềm năng thực tại của nguồn tài nguyên và những tác động đến môi trường có thể có của những sự lựa chọn là một yêu cầu đầu tiên cho tiến trình quy hoạch sử dụng đất đai thành công. Ở đây đánh giá đất đai giữ vai trò quan trọng như à công cụ để đánh giá thực trạng của đất đai hi được sử dụng cho mục đích riêng biệt (FAO, 1976) [25], hay như à một phương pháp để giải nghĩa hay dự đoán tiềm năng sử dụng của đất đai (Van Diepen và ctv. Do đó có thể định nghĩa: Thay đổi trong sử dụng đất đai và những điều kiện kinh tế xã hội để chọn lọc và thực hiện các sự chọn lựa sử dụng đất đai tốt nhất. Đồng thời quy hoạch sử dụng đất đai c ng à chọn lọc và đưa vào thực hành những sử dụng đất đai đó mà nó phải phù hợp với yêu cầu cần thiết của con người về bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên trong tương ai”.
Do đó, trong quy hoạch cho thấy: - Những sự cần thiết phải thay đổi; - Những cần thiết cho việc cải thiện quản ý; - Những cần thiết cho iểu sử dụng đất đai hoàn toàn hác nhau trong các trường hợp cụ thể hác nhau.