MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong xu hướng phát triển kinh tế - xã hội, với tốc độ đô thị hóa ngày càng tăng nhanh và sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp, dịch vụ, du lịch kéo theo điều kiện sống của người dân ngày càng cao đã làm nảy sinh nhiều vấn đề mới nan giải trong công tác bảo vệ môi trường (BVMT) và sức khỏe cộng đồng dân cư. Lượng chất thải phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt của người dân cày càng nhiều hơn, đa dạng hơn về thành phần và độc hại hơn về tính chất. Ngoài những mặt tích cực cho phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống nhân dân thì việc sử dụng quá mức tài nguyên thiên nhiên, các chất độc hại bị xả ra khiến cho môi trường vượt quá khả năng tự làm sạch dẫn đến ô nhiễm môi trường.
Ô nhiễm môi trường do nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu vẫn do hoạt động của con người khi chất thải rắn sinh hoạt là một phần của cuộc sống. Chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trong quá trình sinh hoạt, tiêu dùng của con người. Mức sống của con người càng cao thì việc tiêu dùng các sản phẩm của xã hội càng cao. Điều đó đồng nghĩa với việc gia tăng chất thải rắn sinh hoạt.
Mặt khác, tỷ lệ thu gom chất thải rắn sinh hoạt cho đến nay mới chỉ đạt 60 đến 80%, phần còn lại được thải tự do ra môi trường. Ở nhiều nơi trên đất nước ta chất thải rắn sinh hoạt là nguyên nhân chính phá vỡ cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất, ô nhiễm không khí gây bệnh cho con người và cây trồng vật nuôi, mất đi cảnh quan văn hóa đô thị và nông thôn. Cách quản lý và xử lý chất thải rắn sinh hoạt tại hầu hết các thành phố, đô thị, thị xã ở nước ta hiện nay đều chưa đáp ứng được các yêu cầu về vệ sinh và bảo vệ môi trường, không có những bước đi thích hợp, những quyết sách đúng đắn và những giải pháp đồng bộ khoa học để quản lý chất thải rắn trong quy hoạch, xây dựng và quản lý các đô thị sẽ dẫn đến những hậu quả khôn lường làm suy thoái môi trường kéo theo đó những mối nguy hại về sức khỏe cộng đồng, hạn chế sự phát triển của xã hội. 1 Đông Triều là một thị xã thuộc tỉnh Quảng Ninh, với mục tiêu trước năm 2025 năm sẽ trở thành thành phố trực thuộc tỉnh.
Chính vì vậy thị xã đông triều ngày một phát triển và nhiều công trình đường xá được xây dựng giúp cho đời sống người dân được cải thiện. Nhìn chung những thành tựu đạt được cho đến nay là rất đáng kể, tuy nhiên kèm theo đó là phát sinh những mối tiêu cực đáng lo ngại. Trong đó rác thải sinh hoạt là một minh chứng điển hình. Với tình trạng dân số tăng nhanh kéo theo các nhu cầu cũng tăng dẫn tới kết quả lượng rác thải ra trên địa bàn ngày một nhiều trong khi đó công tác thu gom còn hạn chế và chưa đáp ứng được nhu cầu của thị xã.
Rác thải sinh hoạt không chỉ là vấn đề riêng của thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh mà còn là vấn đề của cả đất nước. Từ những thực tại trên, tôi đã lựa chọn thực hiện đề: "Đánh giá hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh" nhằm cung cấp cái nhìn tổng thể về tình hình Quản lý rác thải sinh hoạt tại địa bàn thành phố qua đó đưa ra các giải pháp cụ thể giúp nâng cao hiệu quả quản lý. Mục tiêu nghiên cứu Trên cơ sở đánh giá thực trạng quản lý rác thải sinh hoạt tại địa bàn thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh để nắm rõ được tình hình qua đó đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu các tác động ảnh hưởng đến môi trường và cảnh quan nơi đây. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Cơ sở lý luận * Khái niệm cơ bản về quản lý chất thải rắn: - Khái niệm về quản lý chất thải rắn: Quản lý chất thải rắn là một thuật ngữ dùng để chỉ quá trình thu gom và xử lý chất thải rắn. Quản lý chất thải là tất cả về cách chất thải rắn có thể được thay đổi và sử dụng như một nguồn tài nguyên có giá trị. - Nguyên tắc chung về quản lý chất thải rắn (theo điều 4, nghị định quản lý chất thải rắn 59/2007/NĐ-CP) + Tổ chức hay cá nhân xả thải hoặc có hoạt động làm phát sinh rác thải phải nộp phí cho việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải. + Chất thải phải được phân loại tại nguồn phát sinh và được tái chế, tái sử dụng, xử lý và thu hồi các thành phần có ích làm nguyên liệu và sản xuất năng lượng.
+ Ưu tiên sử dụng các công nghệ xử lý rác thải khó phân hủy, có khả năng giảm thiểu khối lượng chất thải được chôn lấp nhằm tiết kiệm tài nguyên đất đai. + Nhà nước khuyến khích việc xã hội hoá công tác thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý rác thải - Nội dung quản lý nhà nước về chất thải rắn (theo: điều 5, nghị định quản lý chất thải rắn 59/2007/NĐ-CP) + Ban hành các chính sách, văn bản pháp luật về hoạt động quản lý chất thải rắn, tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về quản lý chất thải rắn và hướng dẫn thực hiện các văn bản này. + Ban hành các quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng cho hoạt động quản lý rác thải. + Quản lý việc lập, thẩm định, phê duyệt và công bố quy hoạch quản lý rác thải.
3 + Quản lý quá trình đầu tư cho thu gom, vận chuyển, xây dựng công trình xử lý rác thải. + Thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật trong quá trình hoạt động quản lý chất thải rắn. * Khái niệm chung về chất thải rắn - Theo luật bảo vệ môi trường 2020 (Luật số: 72/2020/QH14) định nghĩa: “Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác”. Chất thải rắn còn gọi là rác, là các chất bị loại bỏ trong quá trình sinh sống, sinh hoạt, họat động sản xuất của con người và động vật.
Chất thải dạng rắn phát sinh từ khu vực đô thị và nông thôn, trong đó rác thải sinh họat chiếm tỷ lệ cao nhất. *Một số tác hại của chất thải rắn sinh hoạt Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường -Môi trường đất: + Rác thải sinh hoạt nằm rải rác khắp nơi, không được thu gom sẽ lưu lại trong đất, một số loại chất thải khó phân hủy như: vỏ lon, túi nion, hydrocacbon. tồn tại trong đất làm ảnh hưởng tới môi trường đất như: thay đổi cơ cấu đất, đất trở nên khô cằn, các vi sinh vật trong đất có thể bị chết. + Nhiều loại chất thải như: xỉ than, vôi vữa.đổ xuống đất làm cho đất bị đóng cứng, khả năng thấm nước, hút nước kém, đất bị thoái hóa.
- Môi trường nước: + Lượng rác thải rơi vãi nhiều, ứ đọng lâu ngày, khi gặp mưa, rác rơi vãi sẽ theo dòng nước chảy, các chất độc hòa tan trong nước, qua cống rãnh, ao hồ, sông ngòi, gây ô nhiễm trực tiếp nguồn nước (mặt, ngầm.) + Rác thải không thu gom hết ứ đọng trong các ao, hồ là nguyên nhân gây mất vệ sinh và ô nhiễm các thủy vực. Khi các thủy vực bị ô nhiễm gây nguy cơ ảnh hưởng đến các loài thủy sinh vật, hàm lượng ôxi hòa tan trong nước giảm, khả năng nhận ánh sáng của các tầng nước cũng giảm, dẫn đến ảnh hưởng tới 4 khả năng quang hợp của thực vật thủy sinh và làm giảm sinh khối của các thủy vực. + Ở các bãi chôn lấp rác, sự cố rỉ rác cũng là tác gây ô nhiễm nguồn nước ngầm trong khu vực và các nguồn nước ao hồ, sông suối lân cận. Tại các bãi rác, nếu không tạo được lớp phủ, bảo đảm hạn chế tối đa nước mưa thấm qua thì cũng có thể gây ô nhiễm nguồn nước mặt.
- Môi trường không khí: + Tại các trạm và bãi trung chuyển rác xen kẽ khu vực dân cư là nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí do mùi hôi từ rác, bụi cuốn lên khi xúc rác, bụi khói, khí ồn và các chất thải độc hại từ các xe thu gom, vận chuyển rác. + Tại các bãi chôn lấp chất thải rắn, vấn đề ảnh hưởng đến môi trường không khí là mùi - Ảnh hưởng của rác thải sinh hoạt tới sức khỏe con người: thông qua ảnh hưởng của RTSH lên các thành phần môi trường. Theo đó, môi trường bị ô nhiễm và sẽ tác động đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thức ăn. - Tại các bãi rác, nếu không áp dụng các kỹ thuật chôn lấp và xử lý thích hợp, cứ đổ dồn rồi san ủi, chôn lấp thông thường, không có lớp lót, lớp phủ thì bãi rác trở thành nơi phát sinh ruồi, muỗi là mầm mống lan truyền dịch bệnh, chưa kể đến chất thải độc hại tại các bãi rác có nguy cơ gây các bệnh hiểm nghèo đối với cơ thể người khi tiếp xúc, đe dọa đến sức khỏe cộng đồng xung quanh.
- Rác thải còn tồn đọng ở các khu vực, ở các bãi rác không hợp vệ sinh là nguyên nhân dẫn đến phát sinh các ổ dịch bệnh, là nguy cơ đe dọa đến sức khỏe con người. Theo nghiên cứu của WHO, tỷ lệ người mắc bệnh ung thư ở các khu vực gần bãi chôn lấp rác thải chiếm tới 15,25% dân số. Ngoài ra, tỷ lệ mắc bệnh ngoại khoa, bệnh viêm nhiễm ở phụ nữ do nguồn nước ô nhiễm chiếm tới 25%. Rác thải sinh hoạt làm giảm mỹ quan đô thị: 5 - Rác thải sinh hoạt nếu không được thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý, thu gom không hết, vận chuyển rơi vãi dọc đường, tồn tại các bãi rác nhỏ lộ thiên.đều là những hình ảnh gây mất vệ sinh môi trường và làm ảnh hưởng đến vẻ mỹ quan đường phố, thôn xóm.
- Một nguyên nhân nữa làm giảm mỹ quan đô thị là do ý thức của người dân chưa cao. Tình trạng người dân đổ rác bừa bãi ra lòng lề đường và mương rãnh vẫn còn rất phổ biến, đặc biệt là ở các khu vực nông thôn, nơi mà công tác quản lý và thu gom vẫn chưa được tiến hành chặt chẽ.