CHƯƠNG I: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Trong những năm gần đây đã có một số nghiên cứu về việc đề xuất, xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập vào quá trình đổi mới dạy học theo hướng phát triển năng lực cho HS mà chủ yếu là quá trình đánh giá theo năng lực của từng HS để đảm bảo tính công bằng, khách quan. Đặc biệt, có một vài tác giả đã nghiên cứu và sử dụng hồ sơ học tập vào quá trình tổ chức các hoạt động giảng dạy nhiều bộ môn khác nhau với các cách xây dựng và thiết kế riêng để có thể phù hợp với các đặc điểm đánh giá, đa dạng từng mức độ phân loại HS. Cụ thể như: - Tác giả Nguyễn Thành Ngọc Bảo (2014) với đề tài “Bước đầu tìm hiểu khái niệm “đánh giá theo năng lực” và đề xuất một số hình thức đánh giá năng lực ngữ văn của học sinh” (Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM, số 56 -2014).
Tác giả đã đưa ra khái niệm “đánh giá theo năng lực” và đề xuất một số hình thức đánh giá năng lực ngôn ngữ trong dạy học môn ngữ văn thông qua dạy học dự án. Trong quá trình thực hiện dạy học dự án tác giả đã đề xuất sử dụng HSHT để theo dõi và đánh giá HS. HSHT gồm có các tiêu chí cho việc đánh giá đã được cụ thể hoá, phù hợp vơi stuwfng năng lực thành pgafan khác nhau[5]. - Tác giả Phạm Việt Quỳnh, Nguyễn Văn Hiền (2017) đã có bài viết “Xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập để dạy học phân hóa học phần sinh lí trẻ lứa tuổi tiểu học” (Tạp chí giáo dục số 425 – Kì 1 - 3/2018).
Theo tác giả, quá trình dạy học phân hóa chủ động theo năng lực sẽ hiệu quả hơn khi giáo viên biết xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập. Trên cơ sở đó, bằng phương pháp nghiên cứu lí thuyết, tác giả đã xác định rõ ràng các bước xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập trong dạy học phân hóa như thế nào và lấy ví dụ liên hệ trong dạy học học phần Sinh lí trẻ lứa tuổi tiểu học. Giả thuyết được đặt ra rằng nếu hồ sơ học tập được xây dựng và sử dụng tốt thì chắc chắc sẽ trở thành công cụ hữu ích với quá trình dạy học phân hóa cũng như đánh giá vì sự tiến bộ của người học[6]. 4 Ngoài ra, còn có một số luận án, bài báo, bài viết.
liên quan đến quá trình xây dựng và sử dụng hồ sơ học tập rất sáng tạo và hay trong một số môn học cấp trung học mà chúng ta có thể tham khảo như: - Tác giả Lê Thị Thơm (2016) với bài viết mang tựa đề “Đổi mới việc đánh giá kết quả học tập ngành giáo dục mầm non bằng việc xây dựng và đánh giá hồ sơ học tập”. Với nội dung trình bày so sánh đánh giá về nội dung học tập, phân biệt hồ sơ môn học và bài tập lớn, các bước trong đánh giá hồ sơ môn học và vận dụng hồ sơ môn học đối mới sinh viên mầm non nhằm đem lại những lợi ích mới trong đánh giá[7]. Hay đề tài “Xây dựng hồ sơ học tập trực tuyến – biện pháp tăng cường mối quan hệ giữa trường sư phạm với thị trường lao động” (Tạp chí giáo dục - 2016) đã chỉ ra các vấn đề chung cùng sự khác nhau giữa hồ sơ học tập và hồ sơ học tập điện tử, xây dựng hồ sơ học tập trực tuyến nhằm khai thác các tiện ích và tăng cường mối quan hệ giữa trường sư phạm với thị trường lao động[8]. Nhìn chung, các tác giả nói trên đã nghiên cứu, phát biểu khái niệm HSHT và đề xuất việc sử dụng HSHT áp dụng trong quá trình dạy học.
Tuy nhiên, các nghiên cứu nói trên chưa đề cập đến quá trình thiết kế và sử dụng HSHT cũng như đề xuất cấu trúc của một HSHT cụ thể, hoàn chỉnh 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lí luận về kiểm tra đánh giá năng lực a. Khái niệm về đánh giá Kiểm tra – Đánh giá ra đời song song, gần với quá trình phát triển xã hội loài người.
Đánh giá từ xưa đến nay luôn được xem là 1 cơ sở nhận định rõ ràng nhất về giá trị trong 1 phép đo cụ thể nào đó. Tùy theo những góc độ, khía cạnh khác nhau mà đánh giá lại được khái niệm một cách khác nhau, nhưng nếu xét trong chương trình giáo dục thì đánh giá được định nghĩa như thế nào? Trong giáo dục học, đánh giá được hiểu là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào những thông tin từ việc phân tích đó để đối 5 chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục[9]. Như vậy đánh giá trong giáo dục là một thuật ngữ chung hướng đến quá trình hình thành các nhận định bao gồm các thông tin định tính, thông tin định lượng thu thập được trong quá trình giảng dạy trên lớp học nhằm đưa ra những nhận định, phán xét về giá trị: chất lượng, mức độ… của người học so với mục tiêu đã được đưa ra để giúp GV đánh giá chính xác và định hướng điều chỉnh hoạt động học tập của học sinh. Tạo điều kiện cải thiện, điều chỉnh hoạt động giảng dạy của giáo viên để có thể phù hợp với các yêu cầu đổi mới của giáo dục hướng đến mục tiêu chung là sự tiến bộ của HS.
Có thể thấy đánh giá trong giáo dục không chỉ ghi nhận thực trạng mà còn đề xuất những quyết định làm thay đổi thực trạng giáo dục theo chiều hướng mong muốn của xã hội. Đánh giá năng lực Đánh giá năng lực là hình thức đánh giá người học mà căn cứ vào các tiêu chí cần đạt được đối với từng loại NL trên từng đối tượng nghiên cứu dựa vào công cụ đánh giá theo một quy trình mang tính chuẩn mực và thống nhất. Điều đó có nghĩa rằng đánh giá năng lực không hoàn toàn phải dựa vào chương trình giáo dục môn học như các kiểu đánh giá truyền thống như đánh giá kiến thức, kĩ năng. Như đã nói ở trên, năng lực là sự tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, chuẩn mực đạo đức … được hình thành từ nhiều lĩnh vực trong học tập cũng như sự phát triển tự nhiên và xã hội của một con người vì vậy công cụ đánh giá năng lực phải được tạo ra dựa trên yêu cầu cao và mang tính bao quát nhiều hơn.
Chính vì vậy, công cụ đó thường là một hệ thống các nhiệm vụ từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp của một lĩnh vực để đảm bảo đo lường được sự phát triển năng lực của mọi đối tượng. 6 Xét về bản chất thì giữa đánh giá năng lực với đánh giá kiến thức, kĩ năng được coi là không có mâu thuẫn khi mà đánh giá năng lực được cho là một bước phát triển cao và toàn diện hơn so với đánh giá kiến thức, kĩ năng thông thường. Có thể tổng hợp một số dấu hiệu khác biệt cơ bản giữa đánh giá năng lực người học và đánh giá kiến thức, kỹ năng thông thường qua bảng so sánh sau: Bảng 1.1: So sánh đánh giá năng lực và đánh giá kiến thức, kĩ năng[12]. Tiêu chí so sánh Đánh giá năng lực Đánh giá kiến thức, kỹ năng - Đánh giá khả năng HS vận - Xác định việc đạt kiến thức, 1.
Mục đích chủ yếu nhất dụng các kiến thức, kỹ năng kỹ năng theo mục tiêu của đã học vào giải quyết vấn đề chương trình giáo dục. thực tiễn của cuộc sống. - Đánh giá, xếp hạng giữa - Vì sự tiến bộ của người học những người học với nhau. so với chính họ.
Ngữ cảnh đánh Gắn với ngữ cảnh học tập và Gắn với nội dung học tập giá thực tiễn cuộc sống của HS. (những kiến thức, kỹ năng, thái độ) được học trong nhà trường. Nội dung đánh - Những kiến thức, kỹ năng, - Những kiến thức, kỹ năng, giá thái độ ở nhiều môn học, thái độ ở một môn học. nhiều hoạt động giáo dục và những trải nghiệm của bản thân HS trong cuộc sống xã - Quy chuẩn theo việc người hội (tập trung vào năng lực học có đạt được hay không một thực hiện).
nội dung đã được học. - Quy chuẩn theo các mức độ phát triển năng lực của người học. Công cụ đánh Nhiệm vụ, bài tập trong tình Câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ giá huống, bối cảnh thực. trong tình huống hàn lâm hoặc tình huống thực.
Thời điểm Đánh giá mọi thời điểm của Thường diễn ra ở những thời đánh giá quá trình dạy học, chú trọng điểm nhất định trong quá trình đến đánh giá trong khi học. dạy học, đặc biệt là trước và 7 sau khi dạy. Kết quả đánh - Năng lực người học phụ - Năng lực người học phụ giá thuộc vào độ khó của nhiệm thuộc vào số lượng câu hỏi, vụ hoặc bài tập đã hoàn nhiệm vụ hay bài tập đã hoàn thành. - Thực hiện được nhiệm vụ - Càng đạt được nhiều đơn vị càng khó, càng phức tạp hơn kiến thức, kỹ năng thì càng sẽ được coi là có năng lực được coi là có năng lực cao cao hơn.
Đánh giá quá trình Đánh giá quá trình là hoạt động đánh giá diễn ra trong tiến trình thực hiện hoạt động giảng dạy môn học/khoá học, cung cấp thông tin phản hồi cho GV nhằm mục tiêu cải thiện hoạt động hướng dẫn, giảng dạy. ĐGQT thường được thực hiện trong quá trình giảng dạy môn học hay khoá học/lớp họ nhằm hỗ trợ cho việc nâng cao chất lượng dạy và học. ĐGQT cung cấp thông tin phản hồi cho GV và HS, mối quan tâm của đánh giá quá trình là hiệu quả của hoạt động dạy học trong việc phát triển khả năng của người học, chứ không phải là quan tâm thành tích HS đạt được[13]. Đặc điểm của đánh giá quá trình: - Các mục tiêu học tập phải được đề ra rõ ràng, phù hợp - Các nhiệm vụ học tập cần hướng tới việc mở rộng, nâng cao hoạt động học tập.
- Việc chấm điểm hoặc cung cấp thông tin phản hồi chỉ ra các nội dung cần chỉnh sửa, đồng thời đưa ra lời khuyên cho các hành động tiếp theo. - Đánh giá quá trình nhấn mạnh đến tự đánh giá mức độ đáp ứng các tiêu chí của bài học và phương hướng cải thiện để đáp ứng tốt hơn.