Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ trong nước biển ven bờ tại cụm cảng xuất than nam cầu trắng thành phố hạ long và đề xuất giải pháp giảm thiểu

Luận văn thạc sĩ phân tích ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại cảng xuất than Nam Cầu Trắng, Hạ Long, và đề xuất giải pháp giảm thiểu.

• Tác giả: Nguyễn Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Thiện
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu của luận văn
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả
• 0.6. Các phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về ô nhiễm môi trường biển ven bờ
• 1.1.1. Ô nhiễm môi trường biển ven bờ
• 1.1.2. Các nguồn phát sinh
• 1.2. Tình hình ô nhiễm môi trường biển tại Việt Nam
• 1.3. Tình hình ô nhiễm môi trường biển tại Quảng Ninh
• 1.4. Tổng quan về các kim loại nặng Pb, Cd, As, Hg và dầu mỡ khoáng
• 1.4.1. Nguồn gốc của các KLN và dầu mỡ trong môi trường nước
• 1.4.2. Một số yếu tố ảnh hưởng đến hàm lượng kim loại nặng và dầu mỡ trong trầm tích sông, hồ, biển
• 1.4.3. Dạng tồn tại của các kim loại nặng và dầu mỡ nghiên cứu trong môi trường đất, nước và trầm tích
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khái quát về vùng nghiên cứu – Cụm cảng Nam Cầu Trắng
• 2.1.1. Vị trí địa lý và địa hình địa mạo
• 2.1.2. Khí hậu thủy văn
• 2.1.3. Kinh tế xã hội
• 2.1.4. Hiện trạng phát sinh chất thải
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương tiện nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.3.3. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.3.4. Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.3.5. Phương pháp tổng hợp và phân tích, xử lý số liệu và dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các nguồn gây ô nhiễm nước tầng mặt và trầm tích cụm cảng NCT
• 3.1.1. Các nguồn gây ô nhiễm nước tầng mặt
• 3.1.2. Các nguồn gây ô nhiễm trầm tích
• 3.1.3. Mối tương quan giữa các nguồn gây ô nhiễm
• 3.2. Một số chỉ tiêu lý hóa của môi trường nước tầng mặt và trầm tích cụm cảng NCT
• 3.2.1. Hiện trạng môi trường nước mặt khu vực cụm cảng NCT
• 3.2.2. Hiện trạng môi trường trầm tích đáy khu vực cụm cảng NCT
• 3.3. Đánh giá về mức độ tích lũy các kim loại nặng và dầu mỡ trong nước tầng mặt và trong trầm tích biển khu vực cụm cảng NCT
• 3.3.1. Mức độ tích lũy kim loại nặng và dầu mỡ trong nước tầng mặt
• 3.3.2. Mức độ tích lũy kim loại nặng và dầu mỡ trong trầm tích biển
• 3.4. Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm
• 3.4.1. Giải pháp chính sách, quản lý
• 3.4.2. Giải pháp khoa học, công nghệ
• 3.4.3. Giải pháp xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường
• 3.4.4. Nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền”
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long

Vịnh Hạ Long, một di sản thiên nhiên thế giới, đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng từ các hoạt động khai thác than và vận chuyển hàng hóa. Ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ là hai vấn đề chính ảnh hưởng đến chất lượng môi trường biển tại khu vực này. Các nghiên cứu cho thấy, hàm lượng ô nhiễm trong nước biển và trầm tích ven bờ đang ở mức báo động, đe dọa đến hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng.

1.1. Nguyên nhân chính gây ô nhiễm tại Hạ Long

Các hoạt động khai thác than, vận chuyển hàng hóa và sự gia tăng du lịch là những nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long. Theo báo cáo, khoảng 70% ô nhiễm kim loại nặng trong nước biển đến từ hoạt động khai thác than ở Cẩm Phả và Hạ Long.

1.2. Tác động của ô nhiễm đến môi trường và sức khỏe

Ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn tác động xấu đến hệ sinh thái biển và sức khỏe con người. Các chất ô nhiễm này có thể tích tụ trong chuỗi thực phẩm, gây ra các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng cho cộng đồng.

II. Thách thức trong việc đánh giá ô nhiễm tại Hạ Long

Việc đánh giá ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long gặp nhiều thách thức. Thiếu dữ liệu chính xác và phương pháp nghiên cứu hiệu quả là những vấn đề cần được giải quyết. Hơn nữa, sự gia tăng hoạt động kinh tế và du lịch cũng làm cho việc kiểm soát ô nhiễm trở nên khó khăn hơn.

2.1. Thiếu dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Nhiều nghiên cứu trước đây chưa cung cấp đủ thông tin về mức độ ô nhiễm tại Hạ Long. Việc thiếu các phương pháp phân tích hiện đại cũng làm giảm độ chính xác của các kết quả nghiên cứu.

2.2. Tác động của hoạt động kinh tế

Sự phát triển nhanh chóng của ngành du lịch và khai thác than đã tạo ra áp lực lớn lên môi trường. Các hoạt động này không chỉ làm gia tăng ô nhiễm mà còn làm khó khăn cho việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp nghiên cứu ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ

Để đánh giá ô nhiễm tại Hạ Long, các phương pháp nghiên cứu cần được áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc thu thập mẫu nước và trầm tích, phân tích hóa học và đánh giá tác động là những bước quan trọng trong quá trình nghiên cứu.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu

Mẫu nước và trầm tích được thu thập từ nhiều vị trí khác nhau trong khu vực nghiên cứu. Việc lựa chọn vị trí lấy mẫu cần dựa trên các yếu tố như lưu lượng nước, hoạt động kinh tế và mức độ ô nhiễm dự kiến.

3.2. Phân tích hóa học và đánh giá tác động

Các mẫu thu thập sẽ được phân tích để xác định nồng độ kim loại nặng và dầu mỡ. Kết quả phân tích sẽ được so sánh với các tiêu chuẩn môi trường để đánh giá mức độ ô nhiễm và tác động đến hệ sinh thái.

IV. Kết quả nghiên cứu ô nhiễm tại Hạ Long

Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long đang ở mức cao. Các chỉ tiêu như hàm lượng chì, cadmium, và dầu mỡ trong nước biển đều vượt quá giới hạn cho phép. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp khắc phục kịp thời.

4.1. Mức độ ô nhiễm kim loại nặng

Hàm lượng kim loại nặng như chì và cadmium trong nước biển tại Hạ Long đã vượt quá tiêu chuẩn cho phép, gây ra nguy cơ lớn cho sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái biển.

4.2. Mức độ ô nhiễm dầu mỡ

Hàm lượng dầu mỡ trong nước biển cũng ở mức cao, đặc biệt là tại các khu vực cảng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nước mà còn làm giảm tính đa dạng sinh học của khu vực.

V. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm tại Hạ Long

Để giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính quyền và cộng đồng. Các biện pháp quản lý chất thải, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng công nghệ mới là những yếu tố quan trọng.

5.1. Quản lý chất thải hiệu quả

Cần có các chính sách quản lý chất thải chặt chẽ hơn, đặc biệt là từ các hoạt động khai thác than và du lịch. Việc xử lý chất thải trước khi thải ra môi trường là rất cần thiết.

5.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tác động của ô nhiễm và cách bảo vệ môi trường là rất quan trọng. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai về ô nhiễm tại Hạ Long

Ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ tại Hạ Long đang ở mức báo động. Cần có các biện pháp khắc phục kịp thời để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc bảo vệ môi trường.

6.1. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường

Bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn là của mỗi cá nhân. Sự tham gia của cộng đồng là rất cần thiết để tạo ra những thay đổi tích cực.

6.2. Hướng đi bền vững cho Hạ Long

Hướng tới một Hạ Long xanh, sạch, đẹp là mục tiêu cần đạt được. Các giải pháp bền vững cần được áp dụng để đảm bảo sự phát triển kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vịnh Hạ Long, di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận hai lần, là một trong những vịnh biển đẹp nhất Việt Nam. Tuy nhiên, môi trường biển ven bờ tại đây đang chịu áp lực lớn từ các hoạt động khai thác than, vận chuyển than và phát triển đô thị. Cụm cảng xuất than Nam Cầu Trắng, thành phố Hạ Long, là khu vực trọng điểm với sản lượng xuất than lên đến 5 triệu tấn năm 2015, đồng thời cũng là nguồn phát sinh ô nhiễm kim loại nặng (KLN) và dầu mỡ khoáng đáng kể. Theo báo cáo ngành, hàm lượng dầu trong nước biển tại vùng cảng Cái Lân có thời điểm đạt 1,75 mg/l, gấp 6 lần tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN), đồng thời hàm lượng dầu trong trầm tích ven bờ lên đến 752,85 mg/kg. Mỗi năm, Vịnh Hạ Long phải tiếp nhận khoảng 135 nghìn tấn kim loại nặng và gần 778 nghìn tấn chất rắn lơ lửng (TSS) từ các nguồn thải ven biển, trong đó hoạt động khai thác than chiếm tỷ trọng lớn.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá thực trạng ô nhiễm KLN (As, Hg, Pb, Cd) và dầu mỡ khoáng trong nước biển tầng mặt và trầm tích ven bờ tại cụm cảng Nam Cầu Trắng, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm phù hợp. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 9/2018 đến tháng 2/2019, bao gồm hai đợt lấy mẫu đại diện cho mùa mưa và mùa khô. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp dữ liệu khoa học làm cơ sở cho công tác quản lý môi trường biển ven bờ tại Vịnh Hạ Long, góp phần bảo vệ di sản thiên nhiên và phát triển bền vững kinh tế biển địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về ô nhiễm môi trường biển ven bờ, tập trung vào các khái niệm chính sau:

• Ô nhiễm kim loại nặng (KLN): KLN là các nguyên tố kim loại có tỷ trọng lớn hơn 5 g/cm³, trong đó As, Hg, Pb, Cd là những kim loại độc hại phổ biến, có khả năng tích tụ sinh học và gây độc cho sinh vật biển và con người.
• Ô nhiễm dầu mỡ khoáng: Dầu mỡ khoáng là hỗn hợp các hợp chất hydrocarbon, có thể gây độc hại cho hệ sinh thái biển ngay cả ở nồng độ thấp (0,1 mg/l có thể gây chết phù du).
• Tích tụ trong trầm tích: KLN và dầu mỡ có xu hướng lắng đọng và tích tụ trong trầm tích đáy, ảnh hưởng lâu dài đến môi trường và chuỗi thức ăn biển.
• Nguồn phát sinh ô nhiễm: Bao gồm nước thải công nghiệp, nước rửa trôi bề mặt bến bãi than, nước thải sinh hoạt, và các hoạt động vận chuyển, neo đậu tàu thuyền.
• Ảnh hưởng của yếu tố tự nhiên: Địa hình, thủy triều, khí hậu và thủy văn ảnh hưởng đến sự phân bố và biến động nồng độ các chất ô nhiễm trong nước và trầm tích.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành, tài liệu khoa học, số liệu quan trắc môi trường của Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh.
• Phương pháp lấy mẫu: Lấy mẫu nước tầng mặt và trầm tích đáy tại 7 vị trí đại diện trong khu vực cụm cảng Nam Cầu Trắng, theo phương pháp hỗn hợp, vào hai đợt tháng 9/2018 (mùa mưa) và tháng 2/2019 (mùa khô). Mỗi vị trí lấy mẫu vào thời điểm triều lên và triều xuống để đánh giá ảnh hưởng thủy triều.
• Cỡ mẫu: Tổng cộng 56 mẫu (28 mẫu nước và 28 mẫu trầm tích) được phân tích.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng các thiết bị hiện đại như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS), thiết bị đo dầu TD3100, phân tích trong phòng thí nghiệm đạt chuẩn VILAS 396. Các chỉ tiêu phân tích gồm As, Hg, Pb, Cd và dầu mỡ khoáng.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để xử lý, tổng hợp và so sánh với các tiêu chuẩn quốc gia (QCVN 10-MT:2015/BTNMT cho nước biển, QCVN 43:2017/BTNMT cho trầm tích).
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 9/2018 đến tháng 2/2019, bao gồm khảo sát hiện trường, lấy mẫu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ô nhiễm kim loại nặng trong nước tầng mặt:

   • Hàm lượng As, Hg, Pb, Cd trong nước tầng mặt tại các vị trí gần bến bãi than và luồng vận chuyển có xu hướng cao hơn so với các vị trí xa bờ.
   • Ví dụ, nồng độ Pb tại vị trí trung tâm cụm cảng (SW01) dao động khoảng 0,05-0,08 mg/l, vượt mức giới hạn cho phép của QCVN (0,01 mg/l).
   • Nồng độ Cd và Hg cũng có xu hướng tăng cao tại các điểm gần nguồn thải, với Cd đạt khoảng 0,003 mg/l, vượt tiêu chuẩn 0,002 mg/l.

2. Ô nhiễm dầu mỡ khoáng trong nước tầng mặt:

   • Hàm lượng dầu mỡ khoáng tại các vị trí gần bến bãi than dao động từ 0,8 đến 1,5 mg/l, vượt gấp 3-6 lần tiêu chuẩn Việt Nam (0,25 mg/l).
   • Mức độ ô nhiễm dầu mỡ có xu hướng giảm dần khi ra xa bờ và luồng vận chuyển.

3. Tích tụ kim loại nặng và dầu mỡ trong trầm tích:

   • Hàm lượng Pb trong trầm tích tại vị trí gần bến bãi đạt tới 150 mg/kg, vượt tiêu chuẩn trầm tích của Canada (70 mg/kg).
   • Hàm lượng As và Cd trong trầm tích cũng cao hơn nhiều so với ngưỡng cho phép, lần lượt đạt 50 mg/kg và 5 mg/kg.
   • Dầu mỡ khoáng trong trầm tích có thể tích tụ tới 700 mg/kg, phản ánh sự tích tụ lâu dài và nguy cơ ảnh hưởng đến sinh vật đáy.

4. Biến động theo mùa và thủy triều:

   • Nồng độ các chất ô nhiễm có sự biến động theo mùa, với mức cao hơn vào mùa mưa do nước mưa rửa trôi các chất thải từ bến bãi than và khu vực dân cư.
   • Thủy triều lên làm pha loãng nồng độ ô nhiễm, trong khi thủy triều xuống làm tăng nồng độ tại các điểm lấy mẫu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm KLN và dầu mỡ khoáng tại cụm cảng Nam Cầu Trắng là do hoạt động vận chuyển, bốc xúc than và các nguồn thải chưa được kiểm soát triệt để. Nước mưa rửa trôi than và dầu mỡ từ bến bãi, cùng với nước thải sinh hoạt và công nghiệp chưa xử lý, tạo thành nguồn ô nhiễm chính. Kết quả so sánh với các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế cho thấy mức độ ô nhiễm vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt tại các vị trí gần bến bãi và luồng vận chuyển.

So với các nghiên cứu tại các cảng than khác trong nước và quốc tế, mức độ ô nhiễm tại Nam Cầu Trắng tương đối cao, phản ánh sự cần thiết cấp bách trong việc kiểm soát và xử lý nguồn thải. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện nồng độ KLN và dầu mỡ tại các vị trí lấy mẫu, cũng như biểu đồ đường thể hiện biến động theo mùa và thủy triều, giúp minh họa rõ ràng xu hướng ô nhiễm.

Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ mối liên hệ giữa hoạt động khai thác than và ô nhiễm môi trường biển ven bờ, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các giải pháp quản lý và giảm thiểu ô nhiễm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải:

   • Thiết lập hệ thống xử lý nước thải chuyên biệt cho nước rửa trôi bề mặt bến bãi than và nước thải công nghiệp tại cụm cảng.
   • Mục tiêu giảm hàm lượng KLN và dầu mỡ trong nước thải xuống dưới ngưỡng cho phép trong vòng 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Công ty Kho vận Hòn Gai phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh.

2. Xây dựng hệ thống thu gom và xử lý dầu mỡ:

   • Lắp đặt thiết bị thu gom dầu mỡ tại các điểm neo đậu tàu và bến cảng, đồng thời áp dụng công nghệ xử lý sinh học hoặc hóa học phù hợp.
   • Mục tiêu giảm lượng dầu mỡ thải ra môi trường ít nhất 50% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban quản lý cảng, các doanh nghiệp vận tải thủy.

3. Tăng cường quan trắc môi trường định kỳ:

   • Thiết lập mạng lưới quan trắc môi trường nước và trầm tích với tần suất 2 lần/năm, tập trung vào các chỉ tiêu KLN và dầu mỡ.
   • Mục tiêu phát hiện sớm và cảnh báo kịp thời các nguy cơ ô nhiễm.
   • Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh phối hợp với các đơn vị nghiên cứu.

4. Nâng cao nhận thức và đào tạo:

   • Tổ chức các chương trình đào tạo, tuyên truyền cho cán bộ, công nhân và cộng đồng về tác hại của ô nhiễm KLN và dầu mỡ, cũng như các biện pháp phòng ngừa.
   • Mục tiêu nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong vòng 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: UBND phường Hồng Hà, các tổ chức xã hội và doanh nghiệp liên quan.

5. Áp dụng nguyên tắc “Người gây ô nhiễm phải trả tiền”:

   • Xây dựng cơ chế thu phí và xử lý vi phạm đối với các tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm môi trường tại khu vực cụm cảng.
   • Mục tiêu tăng cường trách nhiệm và nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường.
   • Chủ thể thực hiện: UBND thành phố Hạ Long, Sở Tài nguyên và Môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường:

   • Sở Tài nguyên và Môi trường Quảng Ninh, UBND thành phố Hạ Long có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch và giám sát môi trường biển ven bờ hiệu quả hơn.

2. Doanh nghiệp khai thác và vận chuyển than:

   • Công ty Kho vận Hòn Gai và các đơn vị liên quan có thể áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao trách nhiệm môi trường.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực khoa học môi trường:

   • Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích chuyên sâu về ô nhiễm KLN và dầu mỡ trong môi trường biển ven bờ, hỗ trợ các nghiên cứu tiếp theo về bảo vệ môi trường biển.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội:

   • Người dân ven biển và các tổ chức bảo vệ môi trường có thể nâng cao nhận thức về tác động của ô nhiễm và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường biển.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao ô nhiễm kim loại nặng lại nguy hiểm cho môi trường biển?
   Kim loại nặng như As, Hg, Pb, Cd có khả năng tích tụ sinh học, gây độc cho sinh vật biển và con người qua chuỗi thức ăn. Ví dụ, Pb có thể gây rối loạn thần kinh và phát triển ở trẻ em.

2. Nguồn phát sinh chính của dầu mỡ khoáng trong cụm cảng Nam Cầu Trắng là gì?
   Chủ yếu từ nước rửa trôi bề mặt bến bãi than, nước thải tàu thuyền và các hoạt động vận chuyển than chưa được kiểm soát. Các tàu nhỏ xả thải trực tiếp cũng góp phần lớn.

3. Phương pháp lấy mẫu và phân tích có đảm bảo độ tin cậy không?
   Mẫu được lấy theo tiêu chuẩn quốc gia, phân tích tại phòng thí nghiệm đạt chuẩn VILAS 396 với thiết bị hiện đại như AAS và thiết bị đo dầu TD3100, đảm bảo kết quả chính xác và tin cậy.

4. Có thể áp dụng các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm này ở các cảng khác không?
   Có, các giải pháp như xử lý nước thải, thu gom dầu mỡ, quan trắc định kỳ và nâng cao nhận thức có thể áp dụng rộng rãi cho các cảng biển có tình trạng ô nhiễm tương tự.

5. Tác động của thủy triều đến nồng độ ô nhiễm như thế nào?
   Thủy triều lên giúp pha loãng các chất ô nhiễm trong nước, trong khi thủy triều xuống làm tăng nồng độ ô nhiễm tại các điểm lấy mẫu do giảm thể tích nước pha loãng.

Kết luận

• Đánh giá thực trạng cho thấy ô nhiễm kim loại nặng (As, Hg, Pb, Cd) và dầu mỡ khoáng tại cụm cảng Nam Cầu Trắng vượt ngưỡng tiêu chuẩn quốc gia, đặc biệt tại các vị trí gần bến bãi than và luồng vận chuyển.
• Ô nhiễm có xu hướng biến động theo mùa và thủy triều, với mức cao hơn vào mùa mưa và thủy triều xuống.
• Nguồn phát sinh chính là nước rửa trôi bề mặt bến bãi than, nước thải công nghiệp và sinh hoạt chưa được xử lý triệt để, cùng với hoạt động vận chuyển than và tàu thuyền neo đậu.
• Luận văn đề xuất các giải pháp quản lý, kỹ thuật và xã hội nhằm giảm thiểu ô nhiễm, bao gồm xử lý nước thải, thu gom dầu mỡ, quan trắc định kỳ và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thực hiện các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá tác động lâu dài và hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ môi trường biển ven bờ Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên quý giá của Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vịnh Hạ Long – di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO 2 lần công nhận vào các năm 1994 và 2000 ; Là một trong 2 vịnh biển đẹp nhất Việt Nam bên cạnh vịnh Nha Trang, vịnh Hạ Long là nơi thường xuyên đón tiếp các tàu du lịch quốc tế chọn làm điểm dừng tham quan. Môi trường vịnh Hạ Long hiện nay đang bị đe dọa từ các hoạt động khai thác than như xuất than và vận chuyển than, lấn biển làm khu đô thị, nuôi trồng thủy hải sản. ngày càng diễn ra với chiều hướng gia tăng.

Vì vậy công tác bảo vệ môi trường đang rất cần được quan tâm [1]. Tại các cảng than, nhiều tàu trọng tải lớn đến nhận than không vào cảng được phải dùng biện pháp chuyển tải nên lượng than rơi vãi xuống vịnh Hạ Long khá nhiều. Đáng chú ý là tình trạng ô nhiễm dầu có xu hướng phức tạp hơn do các nguồn phát thải trên bờ cũng như trên biển không được kiểm soát, số lượng tàu thuyền gắn máy nhỏ dùng các động cơ cũ, lạc hậu tăng nhanh, dẫn đến khả năng thải dầu vào môi trường biển cũng nhiều hơn. Theo Báo cáo về hiện trạng ô nhiễm các vùng ven biển, vịnh Hạ Long cũng bị đánh giá là nơi có mức độ ô nhiễm dầu nặng "không ai bằng", đặc biệt là vùng nước cảng Cái Lân.

Theo bản báo cáo này, tại vùng nước cảng Cái Lân có thời điểm hàm lượng dầu trong nước biển đạt tới 1,75mg/l, cao gấp 6 lần TCVN và gấp hàng chục lần tiêu chuẩn ASEAN, có đến 1/3 diện tích mặt vịnh thường xuyên có hàm lượng dầu khoảng 1,0 - 1,73 mg/l. Hàm lượng dầu trong trầm tích ven bờ hai bên Cửa Lục đạt mức cao nhất là 752,85mg/kg [36]. Ngay cả bằng mắt thường, có thể nhận thấy tại các cảng tàu du lịch và các cảng xuất than tại khu vực ven biển Vịnh Hạ Long… đều thường xuyên có váng dầu loang rộng trên mặt biển. Theo kết quả điều tra của chuyên đề "Đánh giá dự báo tải lượng ô nhiễm đưa vào Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long" năm 2009 do Viện Tài nguyên và Môi trường Biển thực hiện cho thấy, việc quản lý, kiểm soát các nguồn ô nhiễm (đặc biệt là ngành than) chưa hiệu quả.

Hầu hết các nguồn ô nhiễm chưa được xử lý khi thải ra 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] môi trường. Các chất ô nhiễm vào Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long thường theo hai đường chính là do rửa trôi các nguồn ô nhiễm trên đất liền qua hệ thống sông, suối, lạch, triều đưa ra Vịnh và đổ trực tiếp từ nguồn nước sinh hoạt của dân cư ven biển, khách du lịch, nuôi trồng thủy sản, vận chuyển than. Cũng theo số liệu quan trắc của báo cáo trên, với tốc độ xả thải như hiện nay, mỗi năm Vịnh Hạ Long - Bái Tử Long phải hứng chịu khoảng 43 nghìn tấn COD và 9 nghìn tấn BOD (chất hữu cơ lơ lửng) đổ vào vịnh. Khoảng 5,6 nghìn tấn Nitơ - tổng số (N –T) và gần 2 nghìn tấn Phốt pho tổng số (P – T).

Đặc biệt, có khoảng 135 nghìn tấn kim loại nặng và khoảng 777,5 nghìn tấn TSS (chất rắn lơ lửng) hàng năm từ nguồn thải ven biển đổ vào Vịnh, là mối đe dọa lớn tới môi trường vùng Vịnh Hạ Long [13]. Kết quả điều tra trong nhiều năm cho thấy, hàm lượng ô nhiễm kim loại nặng đưa vào Vịnh chủ yếu từ hoạt động khai thác than ở Cẩm Phả (chiếm tới 70% tổng lượng vào) và thành phố Hạ Long. Còn các chất hữu cơ và dinh dưỡng đưa vào vùng Vịnh có xuất phát điểm từ khu vực thành phố Hạ Long là nhiều nhất (khoảng 30 - 60%), tiếp theo là Hoành Bồ, Cẩm Phả và Vân Đồn [20]. Hiện nay cụm cảng Nam Cầu Trắng thuộc phường Hồng Hà – thành phố Hạ Long là khu vực thường xuyên có các hoạt động bốc xúc vận chuyển than trên tuyến luồng ngoài vịnh và có khả năng gây ô nhiễm tới môi trường vịnh Hạ Long là rất cao.

Cơ quan chủ quản của cụm cảng hiện nay cũng đã có chương trình quan trắc định kỳ 1 năm 02 lần nhưng số lượng điểm quan trắc ít và chưa có được những đánh giá về nguy cơ ô nhiễm từ hoạt động vận chuyển than tới vùng Vịnh. Từ các vấn đề cấp thiết nêu trên, đề tài: “Đánh giá thực trạng ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ trong nước biển ven bờ tại cụm cảng xuất than Nam Cầu Trắng - Thành phố Hạ Long và đề xuất giải pháp giảm thiểu” được thực hiện nhằm đánh giá thực trạng môi trường, cung cấp một số thông tin về hiện trạng ô nhiễm KLN và dầu mỡ cho các cơ quan quản lý làm cơ sở đánh giá, quản lý và kiểm soát môi trường khu vực. Lịch sử nghiên cứu Tính đến thời điểm năm 2018 vẫn chưa có công trình nghiên cứu cụ thể nào về việc đánh giá thực trạng ô nhiễm kim loại nặng và dầu mỡ trong môi trường 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nước và trầm tích tại các cảng xuất than ven bờ Vịnh Hạ Long, đặc biệt là khu cụm cảng Nam Cầu Trắng của Công ty Kho vận Hòn gai – Vinacomin. Mục đích nghiên cứu của luận văn Đánh giá được những nguy cơ, hiện trạng ô nhiễm của kim loại nặng (KLN) và dầu mỡ trong nước biển tại cụm cảng Nam Cầu Trắng dưới tác động của hoạt động vận chuyển than, từ đó đề ra các giải pháp quản lý và khắc phục, giảm thiểu ô nhiễm.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu + Đối tƣợng nghiên cứu: Gồm nồng độ của các chỉ tiêu nghiên cứu trong nước biển và trong trầm tích và mối tương quan giữa chúng. Chỉ tiêu dầu mỡ trong các nghiên cứu ở đây là : Chỉ tiêu dầu mỡ khoáng Các kim loại nặng nghiên cứu ở đây là 04 kim loại nặng : As, Hg, Pb, Cd + Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn về không gian: Trên diện tích khoảng 1,5 km2 gồm: Diện tích mặt nước trong hoạt động lưu thông của các phương tiện thuỷ tại khu vực cụm cảng NCT và vùng nước ven bờ Vịnh Hạ Long trên tuyến luồng vận chuyển. Giới hạn về thời gian: Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 2 năm 2019. Thời gian lấy mẫu phân tích được lấy vào tháng 09/2018 và tháng 02/2019 để đại diện vào 2 mùa, mùa mưa và mùa khô trên khu vực nghiên cứu.

Các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả Các kết quả nghiên cứu của luận văn nhằm đưa ra được các đánh giá mới nhất về hiện trạng và nguy cơ ô nhiễm tới môi trường nước biển và trầm tích ven bờ Vịnh Hạ Long do hoạt động xuất nhập than của các cảng than tại cụm cảng Nam Cầu Trắng. Các giải pháp về phương diện quản lý đưa ra trong luận văn với mong muốn được các cơ quan quản lý nhà nước về môi trường của địa phương áp dụng và triển khai. Hy vọng đóng góp được một phần nào đó cho sự ổn định về mặt môi trường và cho sự phát triển bền vững của môi trường biển tại vịnh Hạ Long. Các phƣơng pháp nghiên cứu Các phương pháp nghiên cứu trong luận văn bao gồm các phương pháp như sau: 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp từ những nguồn thông tin tin cậy: + Phương pháp thu thập mẫu tại vùng nghiên cứu:Theo các Tiêu chuẩn Quy chuẩn Việt Nam hiện hành + Phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm: + Phương pháp phân tích tương quan về mối quan hệ giữa các biến số: + Phương pháp tổng hợp và phân tích, phương pháp xử lý số liệu dữ liệu: 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 : TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Tổng quan về ô nhiễm môi trƣờng biển ven bờ 1. Ô nhiễm môi trường biển ven bờ Biển là nơi tiếp nhận phần lớn các chất thải từ lục địa theo các dòng chảy sông suối, các chất thải từ các hoạt động của con người trên biển như khai thác khoáng sản, giao thông vận tải biển. Trong nhiều năm, biển sâu còn là nơi đổ các chất thải độc hại như chất thải phóng xạ của nhiều quốc gia trên thế giới. Các biểu hiện của sự ô nhiễm biển khá đa dạng, có thể chia ra thành một số dạng như sau: - Gia tăng nồng độ của các chất ô nhiễm trong nước biển như dầu, kim loại nặng, các hoá chất độc hại.

- Gia tăng nồng độ các chất ô nhiễm tích tụ trong trầm tích biển vùng ven bờ. - Suy thoái các hệ sinh thái biển như hệ sinh thái san hô, hệ sinh thái rừng ngập mặn, cỏ biển v. - Suy giảm trữ lượng các loài sinh vật biển và giảm tính đa dạng sinh học biển. - Xuất hiện các hiện tượng như thuỷ triều đỏ, tích tụ các chất ô nhiễm trong các thực phẩm lấy từ biển.

Các nguồn phát sinh Công ước Luật biển năm 1982 đã chỉ ra rằng có 5 nguồn ô nhiễm chính gây ô nhiễm biển: + Các hoạt động trên đất liền : Các nguồn ô nhiễm từ lục địa theo sông ngòi mang ra biển như dầu và sản phẩm dầu, nước thải, phân bón nông nghiệp, thuốc trừ sâu, chất thải công nghiệp, chất thải phóng xạ và nhiều chất ô nhiễm khác. Hàng năm, các chất thải rắn đổ ra biển trên thế giới khoảng 50 triệu tấn, gồm đất, cát, rác thải, phế liệu xây dựng, chất phóng xạ. Một số chất thải loại này sẽ lắng tại vùng biển ven bờ. Một số chất khác bị phân huỷ và lan truyền trong toàn khối nước biển.

[5] + Thăm dò và khai thác tài nguyên trên thềm lục địa và đáy đại dương : Trong tương lai, do khan hiếm nguồn trên lục địa, sản lượng khai thác khoáng sản đáy biển sẽ gia tăng đáng kể. Trong số đó, việc khai thác dầu khí trên biển có tác 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] động mạnh mẽ nhất đến môi trường biển. Hiện tượng rò rỉ dầu từ giàn khoan, các phương tiện vận chuyển và sự cố tràn dầu có xu hướng gia tăng cùng với sản lượng khai thác dầu khí trên biển. Vết dầu loang trên nước ngăn cản quá trình hoà tan oxy từ không khí.

Cặn dầu lắng xuống đáy làm ô nhiễm trầm tích đáy biển. Nồng độ dầu cao trong nước có tác động xấu tới hoạt động của các loài sinh vật biển. [5] + Thải các chất độc hại ra biển : Loài người đã và đang thải ra biển rất nhiều chất thải độc hại một cách có ý thức và không có ý thức. Loại hoá chất bền vững như DDT có mặt ở khắp các đại dương.