Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NèI TR¯àNG Đ¾I HâC Y D¯ĀC NGUYÄN THà THANH HIÂU ĐÁNH GIÁ Đ¾C ĐIÂM NHIÄM SÂC TH PHILADELPHIA â BÆNH NHÂN L¡ XÊ MI KINH DÒNG B¾CH CÄU H¾T T¾I VIÆN HUY¾T HâC – TRUYÀN MÁU TRUNG ¯¡NG TĈ 2022 Đ¾N THÁNG 2 NM 2023 KHÓA LUÀN TàT NGHIÆP Đ¾I HâC NGÀNH K) THUÀT XÉT NGHIÆM Y HâC Hà Nội – 2023 Đ¾I HâC QUàC GIA HÀ NèI TR¯àNG Đ¾I HâC Y D¯ĀC NGUYÄN THà THANH HIÂU ĐÁNH GIÁ Đ¾C ĐIÂM NHIÄM SÂC TH PHILADELPHIA â BÆNH NHÂN L¡ XÊ MI KINH DÒNG B¾CH CÄU H¾T T¾I VIÆN HUY¾T HâC – TRUYÀN MÁU TRUNG ¯¡NG TĈ 2022 Đ¾N THÁNG 2 NM 2023 KHÓA LUÀN TàT NGHIÆP Đ¾I HâC NGÀNH K) THUÀT XÉT NGHIÆM Y HâC Khóa: QH. D°¢ng Quác Chính 2. NguyÅn Minh Thu Hà Nội - 2023 LàI CÀM ¡N Lái đÅu tiên, tôi xin gāi lái cÁm ¢n chân thành và sâu sÃc tßi TS. D°¢ng Quác Chính - GiÁng viên Tr°áng Đ¿i hãc Y D°āc - Đ¿i hãc Quác gia Hà Néi, TS.
Ph¿m Thá Hãng Nhung - GiÁng viên Tr°áng Đ¿i hãc Y D°āc - Đ¿i hãc Quác gia Hà Néi, nhÿng ng°ái thÅy đã t¿o điÃu kiÉn thuÁn lāi giúp tôi hoàn thành đà tài khóa luÁn này, luôn h°ßng d¿n chß bÁo tÁn tình, cho tôi nhiÃu ý kiÁn nhÁn xét quý báu cjng nh° truyÃn đ¿t cho tôi tinh thÅn hãc hßi, làm viÉc nghiêm túc trong quá trình tôi thāc hiÉn khóa luÁn này. Tôi xin chân thành cÁm ¢n ThS.BSNT NguyÇn Minh Thu - Khoa Di truyÃn và Sinh hãc phân tā, ViÉn HuyÁt hãc - TruyÃn máu Trung °¢ng luôn tÁn tâm giúp đÿ tôi trong quá trình hãc tÁp nghiên cău, cung cÃp cho tôi kiÁn thăc, dÿ liÉu, thông tin cÅn thiÁt, nhiÉt tình góp ý, s¿n sàng giÁi đáp mãi thÃc mÃc cjng nh° t¿o mãi điÃu kiÉn thuÁn lāi cho viÉc lÁp kÁ ho¿ch, triÅn khai và hoàn thành khóa luÁn mét cách tát nhÃt. ĐÅ thāc hiÉn tát khóa luÁn này, tôi trân trãng cÁm ¢n sā giúp đÿ, cho phép cāa ViÉn HuyÁt hãc - TruyÃn máu Trung °¢ng đ°āc thāc hiÉn đà tài t¿i viÉn. Trong quá trình hãc tÁp, làm viÉc và thāc hiÉn khóa luÁn, tôi đã nhÁn đ°āc sā giúp đÿ cāa các quý thÅy cô, anh chá và các b¿n sinh viên làm viÉc và thāc tÁp t¿i Khoa Di truyÃn - Sinh hãc phân tā.
Tôi xin chân thành cÁm ¢n. Tôi xin gāi lái cÁm ¢n tßi Ban Giám hiÉu tr°áng, cùng toàn thÅ các thÅy cô giáo trong Tr°áng Đ¿i hãc Y D°āc - Đ¿i hãc Quác gia Hà Néi đã truyÃn đ¿t cho tôi nhÿng kiÁn thăc quý báu trong quá trình hãc tÁp t¿i tr°áng. Cuái cùng, tôi xin gāi lái cÁm ¢n sâu sÃc tßi gia đình và b¿n bè đã luôn bên c¿nh, đéng viên, khích lÉ tôi trong lúc khó khn cjng nh° trong quá trình thāc hiÉn khóa luÁn này. Hà Néi, ngày 20 tháng 05 nm 2023 NguyÇn Thá Thanh HiÅu DANH MĂC KÝ HIÆU VÀ TĈ VI¾T TÂT (-) Âm tính (+) D°¢ng tính BCR-ABL Breakpoint cluster region - Abelson leukemia virus CML Chronic Myeloid Leukemia DNA Deoxyribo Nucleic Acid dNTP Deoxynucleotide triphosphate EDTA Ethylene Diamine Tetra Acetic acid (Axit ethylene diamine tetraacetic) FISH Fluorescence in situ hybridization Kb kilobase (=1000 bp) LXM L¢ xê mi LXMKDH L¢ xê mi kinh dòng h¿t MRD Minimal residual disease NST NhiÇm sÃc thÅ NST Ph NhiÇm sÃc thÅ Philadelphia PCR Polymerase chain reaction RNA Ribonucleic Acid RQ-PCR Realtime quantitative - Polymerase chain reaction RT-PCR Reverse transcriptase - Polymerase chain reaction SHPT Sinh hãc phân tā DANH MĂC CÁC BÀNG BIÂU Trang BÁng 3.1 Tuåi cāa bÉnh nhân .2 KÁt quÁ xét nghiÉm NST Ph .3 Tỷ lÉ các kiÅu bÃt th°áng và di truyÃn tÁ bào trên bÉnh nhân LXMKDH bằng kỹ thuÁt NST đã .4 ĐÁc điÅm NST Ph không điÅn hình ã bÉnh nhân LXMKDH.5 ĐÁc điÅm NST Ph kèm theo bÃt th°áng NST khác ã bÉnh nhân LXMKDH .6 KÁt quÁ phát hiÉn gen BCR-ABL .7 Tỷ lÉ các d¿ng gen BCR-ABL .8 So sánh kÁt quÁ xét nghiÉm gen BCR-ABL vßi NST Ph .1 So sánh tỷ lÉ nam/nÿ theo mét sá tác giÁ.
34 DANH MĂC CÁC HÌNH ÀNH Trang Hình 1.1 Tỷ lÉ mÃc bÉnh CML .2 ChuyÅn đo¿n t°¢ng hç t(9;22)(q34;q11) .3 Gen hçn hāp BCR-ABL.4 NhiÇm sÃc thÅ đã ã bÉnh nhân LXMKDH có NST Ph điÅn hình .5 ChuyÅn vá phăc t¿p t(9;6;19;22) ã bÉnh nhân LXMKDH .6 Kĩ thuÁt FISH giúp phát hiÉn tå hāp gen BCR-ABL.7 Liên quan giÿa măc đé đáp ăng vßi nãng đé BCR-ABL .1 Phân bá theo nhóm tuåi .2 Tỷ lÉ bÉnh nhân theo gißi tính .4 KÁt quÁ NST đã ã bÉnh nhân LXMKDH có NST Ph không điÅn hình .5 KÁt quÁ NST đã ã bÉnh nhân LXMKDH có NST Ph kèm theo bÃt th°áng nhiÇm sÃc khác. 30 MĂC LĂC LàI CÀM ¡N DANH MĂC KÝ HIÆU VÀ TĈ VI¾T TÂT DANH MĂC CÁC BÀNG BIÂU DANH MĂC CÁC HÌNH ÀNH Đ¾T VÂN ĐÀ. TäNG QUAN TÀI LIÆU. TäNG QUÁT V BÈNH L¡ XÊ MI KINH DÒNG B¾CH CÄU H¾T.
Khái quát chung và bÉnh L¢ xê mi kinh dòng b¿ch cÅu h¿t. Dách tÇ hãc và bÉnh LXMKDH. BiÅu hiÉn lâm sàng cāa bÉnh LXMKDH. BiÅu hiÉn cÁn lâm sàng cāa bÉnh LXMKDH.
C¢ chÁ bÉnh sinh. NhiÇm sÃc thÅ Philadelphia (NST Ph). Gen hçn hāp BCR-ABL. Protein P210 BCR-ABL.
CÁC PH¯¡NG PHÁP CHÆN ĐOÁN NST Ph VÀ BÀN SAO BCR- ABL â BÈNH NHÂN L¡ XÊ MI KINH DÒNG B¾CH CÄU H¾T. Ph°¢ng pháp NhiÇm sÃc thÅ đã (Karyotype). Ph°¢ng pháp lai huỳnh quang t¿i chç (Fluorescence in situ hybridization - FISH). Ph°¢ng pháp PCR (Polymerase chain reaction).
ĐàI T¯ĀNG VÀ PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĆU. ĐàI T¯ĀNG NGHIÊN CĂU. Tiêu chuÇn lāa chãn bÉnh nhân. Tiêu chuÇn lo¿i trÿ bÉnh nhân.
THàI GIAN VÀ ĐàA ĐIÄM NGHIÊN CĂU. VÀT LIÈU, THIÀT Bà VÀ HÓA CHÂT NGHIÊN CĂU. Dÿng cÿ, trang thiÁt bá. Dÿng cÿ, trang thiÁt bá cho xét nghiÉm nhiÇm sÃc thÅ đã.
Dÿng cÿ, trang thiÁt bá cho xét nghiÉm PCR. Hóa chÃt cho xét nghiÉm nhiÇm sÃc thÅ đã. Hóa chÃt cho xét nghiÉm PCR. PH¯¡NG PHÁP NGHIÊN CĂU.
Các biÁn sá, chß sá nghiên cău. Quy trình nghiên cău. Các kĩ thuÁt xét nghiÉm đ°āc sā dÿng trong nghiên cău. Xét nghiÉm nhiÇm sÃc thÅ đã.
Xét nghiÉm PCR. PH¯¡NG PHÁP XĀ LÝ, PHÂN TÍCH Sà LIÈU. ĐÀC ĐIÄM CHUNG CĀA BÈNH NHÂN. Tuåi trung bình.
Phân bá nhóm tuåi. ĐÀC ĐIÄM NST Ph CĀA BÈNH NHÂN DĀA TRÊN KÀT QUÀ CĀA XÉT NGHIÈM NST Đâ. KÀT QUÀ XÉT NGHIÈM PCR XÁC ĐàNH GEN BCR-ABL. SO SÁNH KÀT QUÀ XÉT NGHIÈM CĀA HAI PH¯¡NG PHÁP NST Đâ VÀ PCR.
ĐÀC ĐIÄM CHUNG CĀA BÈNH NHÂN. Tuåi cāa bÉnh nhân. Gißi tính cāa bÉnh nhân. ĐÀC ĐIÄM NST Ph CĀA BÈNH NHÂN DĀA TRÊN KÀT QUÀ CĀA XÉT NGHIÈM NST Đâ.
KÀT QUÀ XÉT NGHIÈM PCR XÁC ĐàNH GEN BCR-ABL. ĐÁNH GIÁ KÀT QUÀ XÉT NGHIÈM CĀA HAI PH¯¡NG PHÁP NST Đâ VÀ PCR. 40 TÀI LIÆU THAM KHÀO PHĂ LĂC Đ¾T VÂN ĐÀ L¢ xê mi kinh dòng b¿ch cÅu h¿t (LXMKDH) (Chronic Myeloid Leukemia - CML) là mét bÉnh lý ác tính hÉ t¿o máu đ°āc đÁc tr°ng bãi sā tng sinh quá măc cāa dòng b¿ch cÅu h¿t, biÉt hóa nhiÃu nh°ng chÃt l°āng không bình th°áng: sá l°āng b¿ch cÅu tng cao ã máu ngo¿i vi và tāy x°¢ng, công thăc b¿ch cÅu gÁp đā các lăa tuåi tÿ non đÁn già dòng b¿ch cÅu h¿t [1]. LXMKDH chiÁm khoÁng 3% trong tång sá ung th° trên toàn thÁ gißi và chiÁm khoÁng 20% trong các bÉnh b¿ch cÅu ã ng°ái lßn [2].
Tỷ lÉ mßi mÃc hàng nm vào khoÁng 0,7-1,0/100. Tỷ lÉ mÃc bÉnh tng lên theo đé tuåi và mÁc dù bÉnh có thÅ xÁy ra ã mãi lăa tuåi nh°ng chiÁm tỷ lÉ cao nhÃt là tÿ 30- 60 tuåi. BÉnh phå biÁn h¢n ã nam gißi vßi tỷ lÉ nam/nÿ là 1,2-1,7 [3]. Vào nm 2020, °ßc tính có khoÁng 8450 tr°áng hāp mÃc LXMKDH mßi đ°āc chÇn đoán ã Hoa Kỳ và khoÁng 1080 bÉnh nhân tā vong [4].
BÉnh diÇn biÁn qua ba giai đo¿n chính là giai đo¿n m¿n tính, tng tác và chuyÅn cÃp. Thái gian tÿ khi chÇn đoán giai đo¿n m¿n tính đÁn khi chuyÅn thành LXM cÃp cāa bÉnh nhân LXMKDH là 3-5 nm, trung bình là 42 tháng. NÁu bÉnh nhân không đ°āc chÇn đoán và điÃu trá káp thái bÉnh s¿ nhanh chóng chuyÅn sang giai đo¿n cÃp, khi đó bÉnh nhân th°áng sáng thêm mét khoÁng thái gian rÃt ngÃn, trung bình khoÁng 2 tháng đái vßi chuyÅn cÃp dòng tāy và khoÁng 6 tháng đái vßi chuyÅn cÃp dòng lympho. Khi chuyÅn sang giai đo¿n cÃp bÉnh nhân phÁi đ°āc sā dÿng đa hóa trá liÉu kÁt hāp vßi hãi săc huyÁt hãc tích cāc [5].
ĐiÃu này s¿ Ánh h°ãng đÁn chÃt l°āng cuéc sáng cāa bÉnh nhân và cjng nh° trã thành gánh nÁng và kinh tÁ cho gia đình và xã héi khi phÁi cháu chi phí điÃu trá tán kém. LXMKDH là mét bÉnh lý ác tính đ°āc các nhà nghiên cău quan tâm nhiÃu, mét phÅn vì có c¢ chÁ bÉnh sinh khá điÅn hình. Mét biÁn đåi nhiÇm sÃc thÅ trong LXMKDH rÃt đÁc tr°ng, nhiÇm sÃc thÅ Philadelphia (NST Ph), là kÁt quÁ chuyÅn vá giÿa nhánh dài NST 9 bng q34 và nhánh dài NST 22 bng q11 t¿o ra hçn hāp gen BCR-ABL mà exon 1 cāa gen ABL trên 9q34 đ°āc thay thÁ bằng nhÿng exon ã đÅu 5’ cāa gen BCR. Gen hçn hāp BCR-ABL đ°āc t¿o thành mã hóa tång hāp protein BCR-ABL, có ho¿t tính tyrosin kinase néi sinh m¿nh.
Sā Ánh h°ãng cāa protein BCR-ABL tßi các đ°áng truyÃn tín hiÉu trong tÁ bào 1 d¿n đÁn hÁu quÁ là bÃt th°áng và phân bào, Ánh h°ãng tßi quá trình chÁt theo ch°¢ng trình (apoptosis) và tng sinh tÁ bào [5]. Sā hình thành NST Ph và hçn hāp gen BCR-ABL đ°āc coi là c¢ chÁ chính gây bÉnh LXMKDH. Do đó, viÉc nghiên cău đÁc điÅm NST Ph cjng nh° xác đánh tß lÉ NST Ph (+) ã bÉnh nhân LXMKDH là rÃt quan trãng, giúp góp phÅn hç trā trong chÇn đoán và điÃu trá bÉnh nhằm cÁi thiÉn chÃt l°āng cuéc sáng bÉnh nhân. Vì vÁy, chúng tôi tiÁn hành đà tài: <Đánh giá đặc điểm nhiễm sắc thể Philadelphia ở bệnh nhân Lơ xê mi kinh dòng bạch cầu hạt tại Viện Huyết học - Truyền máu Trung uơng từ 2022 đến tháng 2 năm 2023= vßi ba mÿc tiêu nh° sau: 1.
Mô tả được đặc điểm nhiễm sắc thể Philadelpia ở bệnh nhân Lơ xê mi kinh dòng bạch cầu hạt bằng phương pháp nhiễm sắc thể đồ. Mô tả được đặc điểm đột biến gen BCR-ABL ở bệnh nhân Lơ xê mi kinh dòng bạch cầu hạt bằng phương pháp PCR. So sánh được kết quả xét nghiệm của hai phương pháp nhiễm sắc thể đồ và PCR ở bệnh nhân Lơ xê mi kinh dòng bạch cầu hạt. TäNG QUAN TÀI LIÆU 1.
TäNG QUÁT VÀ BÆNH L¡ XÊ MI KINH DÒNG B¾CH CÄU H¾T 1.