Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Lý thuyết về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh 1. Lý thuyết về cạnh tranh 1. Khái niệm cạnh tranh Theo quan điểm cạnh tranh cổ điển, Marx (1844) cho rằng: “Cạnh tranh là sự ganh đua, đấu tranh gay gắt giữa các nhà tư bản nhằm giành giật những điều kiện thuận lợi trong sản xuất và tiêu dùng hàng hóa để thu hút được lợi nhuận siêu ngạch”.
Theo Porter (1980): “Cạnh tranh là giành lấy thị phần. Bản chất của cạnh tranh là tìm kiếm lợi nhuận, là khoản lợi nhuận cao hơn mức lợi nhuận trung bình mà doanh nghiệp đang có. Kết quả quá trình cạnh tranh là sự bình quân hóa lợi nhuận trong ngành theo chiều hướng cải thiện tốt hơn các sản phẩm và dịch vụ cung cấp trên thị trường với chi phí thấp nhất có thể”. Từ những khái niệm trên có thể hiểu cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh doanh trong nền kinh tế thị trường mục đích để nắm lấy vị thế tương đối trong sản xuất và tiêu thụ nhằm thu lợi ích nhiều nhất cho mình.
Cạnh tranh là một yếu tố tất yếu trong kinh doanh. Cạnh tranh giúp kích thích kinh doanh để đảm bảo sẽ luôn đáp ứng kịp với nhu cầu của thị trường, là một cách thức tốt để thức đẩy phát triển kinh tế, xã hội.Các chủ thể kinh doanh muốn có vị thế cao trên thị trường phải nhạy bén hơn, nắm bắt tốt nhu cầu của khách hàng, phải không ngừng nghiên cứu cải tiến kỹ thuật, hoàn thiện bộ máy quản lý để nâng cao năng suất nhằm tạo ra những sản phẩm có chất lượng tốt hơn, giá thành rẻ hơn có tính cạnh tranh cao trên thị trường. Những chủ thể không thể cạnh tranh sẽ bị đào thải. Vai trò của cạnh tranh Đối với doanh nghiệp Cạnh tranh là một yếu tố tất yếu quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp.
Để doanh nghiệp có thể giành được thắng lợi trong cuộc cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp phải không ngừng sáng tạo, tìm mọi biện pháp để nâng cao hiệu quả sản xuất kinh Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com) lOMoARcPSD|15978022 5 doanh. Cạnh tranh buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa các yếu tố đầu vào, phải không ngừng đưa ra các sản phẩm có chất lượng tốt, có sự khác biệt cao và giá thành tốt hơn để đáp ứng được nhu cầu không ngừng thay đổi của thị trường. Cạnh tranh đòi hỏi doanh nghiệp phải phát triển công tác marketing, từ công tác nghiên cứu thị trường để xác định nhu cầu, sau đó là công tác phân phối sản phẩm đến tay người tiêu dùng và cung cấp thêm các dịch vụ trong và sau bán hàng. Nếu chất lượng sản phẩm của các doanh nghiệp trong ngành là tương đương thì khách hàng sẽ lựa chọn doanh nghiệp có chất lượng sản phẩm, dịch vụ tốt hơn.
Cạnh tranh góp phần giúp doanh nghiệp hoàn thiện cơ cấu tổ chức. Bởi một doanh nghiệp vận hành tốt, lãnh đạo và nhân viên phát huy được hết năng lực chuyên môn, sức sáng tạo thì doanh nghiệp đó sẽ có khả năng cạnh tranh tốt hơn. Đối với người tiêu dùng Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh giữa các doanh nghiệp đem lại nhiều lợi ích đối với người tiêu dùng. Sản phẩm sẽ có chất lượng ngày càng tốt, có nhiều sự cải tiến, đa dạng hơn chính vì vậy người tiêu dùng có thể dễ dàng lựa chọn sản phẩm phù hợp với túi tiền và sở thích của mình.
Người tiêu dùng sẽ nhận được nhiều lợi ích từ sản phẩm hơn kỳ vọng. Ngoài ra khách hàng còn được cung cấp dịch vụ tiện ích đi kèm nhằm đem lại sự tiện lợi và thỏa mãn tối đa nhu cầu của người tiêu dùng. Đối với nền kinh tế Cạnh tranh là động lực để thúc đẩy sự phát triển của mọi thành phần kinh tế trong nền kinh tế thị trường, góp phần xóa bỏ những độc quyền trong kinh doanh, sự bất bình đẳng, chèn ép giữa các doanh nghiệp. Nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội cạnh tranh góp phần thúc đẩy sự đa dạng hóa sản phẩm, kích thích những nhu cầu mới phát triển và góp phần nâng cao chất lượng đời sống xã hội.
Tuy nhiên trên thực tế một số doanh nghiệp để đạt được mục đích của mình đã sử dụng nhiều thủ đoạn cạnh tranh xấu, vi phạm đạo đức, pháp luật nhằm phá hoại đối thủ cạnh tranh tạo nên môi trường kinh doanh không lành mạnh. Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail. Lý thuyết về năng lực cạnh tranh 1. Khái niệm năng lực cạnh tranh Có nhiều quan điểm khác nhau về năng lực cạnh tranh và hiện chưa có lý thuyết nào có tính thuyết phục hoàn toàn.
Năng lực cạnh tranh có thể được phân biệt thành ba cấp độ: năng lực cạnh tranh cấp quốc gia, năng lực cạnh tranh cấp độ ngành và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Diễn đàn cao cấp về cạnh tranh công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã đưa ra định nghĩa về năng lực cạnh tranh cho cả doanh nghiệp, ngành và quốc gia: “Năng lực cạnh tranh là khả năng của doanh nghiệp, ngành, quốc gia, khu vực trong việc tạo ra việc làm và thu nhập cao hơn trong điều kiện cạnh tranh quốc tế”. Từ định nghĩa trên ta có thể rút ra năng lực cạnh tranh cấp doanh nghiệp là khả năng của một chủ thể kinh doanh trong việc tạo ra sản phẩm hàng hóa tốt hơn, nguồn lao động dồi dào và thu nhập cao hơn so với các chủ thể kinh doanh khác trên cùng một thị trường. Các doanh nghiệp nên nhận định những khả năng của mình để phát huy hết các tiềm năng bên trong và tận dụng hết các cơ hội bên ngoài nhằm tạo ra những sản phẩm, dịch vụ thu hút khách hàng hơn so với đối thủ.
Sự đánh giá của khách hàng là một thước đo quan trọng trong việc đánh giá thành công của năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Vì vậy doanh nghiệp phải xây dựng và đem đến cho khách hàng những giá trị cao hơn so với đối thủ để khách hàng lựa chọn doanh nghiệp. Sự cần thiết nâng cao năng lực cạnh tranh Trong cơ chế thị trường cạnh tranh là một yếu tố tất yếu. Các doanh nghiệp luôn mong muốn thu hút khách hàng để gia tăng thị phần, tạo ra thu nhập cao hơn, vươn lên dẫn đầu trong ngành.
Các doanh nghiệp không ngừng cạnh tranh để vượt đối thủ của mình, cạnh tranh trong ngành là vô cùng gay gắt. Chính vì lẽ đó doanh nghiệp phải nhận diện được năng lực của mình hay là những lợi thế của doanh nghiệp trước các đối thủ. Cạnh tranh không chỉ giúp doanh nghiệp nhận ra vị trí của mình mà nó còn giúp kích thích phát triển tiềm năng của doanh nghiệp. Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com) lOMoARcPSD|15978022 7 - Các doanh nghiệp xác định được vị thế của mình trên thị trường từ đó sẽ đánh giá đưa ra các chiến lược phù hợp đối với tình hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp để làm nâng cao vị thế hoặc duy trì như hiện tại.
Xác định chiến lược kinh doanh là một việc vô cùng quan trọng nó ảnh hưởng đến mục tiêu có đạt được hay không và tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp. - Trong quá trình cạnh tranh doanh nghiệp phải đi sâu tìm hiểu các đối thủ từ đó doanh nghiệp cũng sẽ học hỏi được những kinh nghiệm của đối thủ. Nếu đó là các ưu điểm có thể học hỏi thêm nếu đó là những thiếu sót ta có thể rút ra bài học kinh nghiệm. - Thỏa mãn sự hài lòng của khách hàng là một yếu tố then chốt trong kinh doanh.
Nâng cao khả năng cạnh tranh chính là việc doanh nghiệp đang tự nâng cao chất lượng sản phẩm cũng như dịch vụ của mình để thu hút khách hàng. Khách hàng ảnh hưởng trực tiếp đến sự thành bại của doanh nghiệp vì vậy thỏa mãn họ chính là con đường mà các doanh nghiệp cần hướng đến. - Để nâng cao năng lực cạnh tranh cần phải đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh. Trong hoàn cảnh đó doanh nghiệp sẽ nhận diện được yếu tố nào đang thực hiện tốt, yếu tố nào cần phải được cải thiện.
Từ đó doanh nghiệp sẽ đưa ra các phương án phù hợp với tình hình hoạt động kinh doanh. Các nhân tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp 1. Môi trường vĩ mô Môi trường vĩ mô là những yếu tố nằm bên ngoài doanh nghiệp nhưng lại có tác động rất lớn đến sự thành bại trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Phân tích môi trường vĩ mô sẽ giúp doanh nghiệp nhận biết được những xu hướng và thay đổi của môi trường kinh doanh từ đó đưa ra quyết định để tận dụng những cơ hội hay hạn chế rủi ro có thể xảy ra.
Môi trường kinh tế Các yếu tố thuộc môi trường kinh tế ảnh hưởng rất lớn đối với năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thực trạng nền kinh tế và những xu hướng trong tương lai ảnh hưởng rất lớn đến sự thành bại của doanh nghiệp. Các yếu tố thuộc môi trường kinh tế tác động Downloaded by Quang Quang (khoa31141020806@gmail.com) lOMoARcPSD|15978022 8 đến doanh nghiệp có thể kể đến như tốc độ tăng trưởng kinh tế, lãi suất ngân hàng, tỷ giá hối đoái và tỷ lệ lạm phát. - Tốc độ tăng trưởng kinh tế: tốc độ tăng trưởng kinh tế trong từng giai đoạn biến động khác nhau của nền kinh tế như thịnh vượng, suy thoái và phục hồi sẽ ảnh hưởng đến chi tiêu dùng.
Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, thu nhập bình quân đầu người tăng dẫn đến chi cho tiêu dùng tăng từ đó sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp đầu tư mở rộng quy mô sản xuất. Ngược lại tốc độ tăng trưởng kinh tế đang trong giai đoạn xa sút dẫn đến giảm chi tiêu doanh nghiệp kinh doanh sẽ gặp nhiều khó khăn cạnh tranh cũng trở nên khắc nghiệt hơn. - Lãi suất ngân hàng: lãi suất ngân hàng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Mức lãi suất sẽ quyết định đến mức cầu cho các sản phẩm của doanh nghiệp.
Bởi vì doanh nghiệp và khách hàng thường vay tiền của ngân hàng. Nếu mức lãi suất của ngân hàng thấp doanh nghiệp sẽ thêm nguồn tiền để đầu tư sản xuất kinh doanh, còn khách hàng sẽ giảm bớt gánh nặng gia tăng chi tiêu dùng. Đặc biệt nếu lãi suất ngân hàng tăng thì chi phí đầu vào tăng lên dẫn đến giá thành sản phẩm tăng theo doanh nghiệp sẽ không thể cạnh tranh về giá trên thị trường, khách hàng cũng sẽ cân nhắc hơn khi chi cho tiêu dùng.