MỞ ĐẦU Môi trƣờng không khí có vai trò rất quan trọng góp phần tạo nên sự sống trên trái đất – cung cấp O2 cho quá trình hô hấp của sự sống hay CO2 cho quá trình quang hợp của các loại sinh vật trên Trái Đất, đây là hai quá trình quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của con ngƣời. Do đó chất lƣợng môi trƣờng không khí là vấn đề quan trọng cần đƣợc quan tâm hàng đầu. Với sự phát triển kinh tế nhƣ hiện nay, bảo vệ môi trƣờng không khí không chỉ là của riêng một quốc gia mà còn là vấn đề của tất cả các tập thể cá nhân, mọi vùng, mọi khu vực ở khắp nơi trên Trái Đất. Với các hoạt động để duy trì đời sống, loài ngƣời đang từng giờ từng phút thải vào môi trƣờng không khí các khí độc, bụi.
Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới trong thời gian qua đã có những tác động lớn đến môi trƣờng, làm cho môi trƣờng sống của con ngƣời bị thay đổi và ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Những năm gần đây nhân loại đã phải quan tâm nhiều đến vấn đề ô nhiễm môi trƣờng không khí đó là: sự biến đổi của khí hậu – nóng lên toàn cầu, sự suy giảm tầng ôzôn và mƣa axít. Quá trình phát triển công nghiệp từ thế kỷ XVII đến nay, đặc biệt từ thế kỷ XX đã phá huỷ, gây tổn hại quá nặng nề đến các thành phần của môi trƣờng. Vì thế, sang thế kỷ XXI này, việc bảo vệ các thành phần của môi trƣờng đang là vấn đề cấp bách đối với toàn thể nhân loại.
Trong những năm gần đây quá trình công nghiệp hóa, hiện đạị hóa đất nƣớc ta diễn ra mạnh mẽ và đã thu đƣợc nhiều thành công đáng khích lệ. Đặc biệt Việt Nam là một trong những nƣớc sớm vƣợt qua khủng hoảng kinh tế và đang vững bƣớc trên con đƣờng phát triển của mình. Bên cạnh những thành tựu đó, hoạt động phát triển kinh tế cũng gây rất nhiều tác động tiêu cực không nhỏ tới môi trƣờng nhƣ ô nhiễm, suy thoái môi trƣờng nƣớc, không khí và môi trƣờng đất. Tốc độ công nghiệp hoá và đô thị hoá khá nhanh và sự gia tăng dân số gây áp lực ngày càng nặng nề đối với tài nguyên trong vùng lãnh thổ.
Môi trƣờng không khí ở nhiều đô thị, khu công nghiệp và làng nghề ngày càng bị ô nhiễm bởi nƣớc thải, khí thải và chất thải rắn. Ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ô nhiễm môi trƣờng không khí do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải. Ô 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiễm không khí do sản xuất công nghiệp là rất nặng. Để phục vụ cho nhu cầu phát triển, chúng ta đã tiến hành hàng loạt các hoạt động ảnh hƣởng trực tiếp đến môi trƣờng nhƣ: xây dựng các công trình, nhà cửa, nhà máy, các khu công nghiệp; khai thác tài nguyên làm nguyên liệu phục vụ cho sản xuất.
Những hoạt động này đã gây ra những tác động tiêu cực cho môi trƣờng nói chung và không khí nói riêng. Chính vì vậy nhiệm vụ cấp bách đặt ra hiện nay là phải bảo vệ môi trƣờng không khí. Là huyện nằm ở cửa ngõ ra vào Hà Nội, có số làng nghề nhiều nhất, Thanh Oai có nhiều điều kiện phát triển kinh tế làng nghề. Tuy nhiên hiện nay sự phát triển làng nghề còn mang tính chất tự phát, quy mô sản xuất còn nhỏ bé, trang thiết bị còn lạc hậu, cho nên ở các cơ sở làng nghề chƣa có các biện pháp xử lý chất thải.
Các nguồn thải đó có ảnh hƣởng không nhỏ đến môi trƣờng không khí, đa dạng sinh học trong khu vực. Ngoài các làng nghề, ở Thanh Oai còn có cụm công nghiệp, nhà máy cơ khí hoạt động, các nguồn chất thải từ các cơ sở này cũng gây tác động không nhỏ đến môi trƣờng không khí. Xuất phát từ nhu cầu thực tế rất cần thiết phải đánh giá hiện trạng môi trƣờng không khí toàn huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội, để từ đó đề xuất đƣợc những giải pháp hợp lý bảo vệ môi trƣờng không khí, góp phần đảm bảo sức khỏe cho nhân dân toàn huyện, đề tài luận văn của tôi là: “ Đánh giá hiện trạng môi trường không khí huyện Thanh Oai (Hà Nội) và đề xuất giải pháp bảo vệ ”. Luận văn đƣợc thực hiện với các mục đích nghiên cứu nhƣ sau: - Phân tích và đánh giá hiện trạng môi trƣờng không khí huyện Thanh Oai năm 2013.
- So sánh chất lƣợng môi trƣờng không khí huyện Thanh Oai trong 2 năm 2012 và 2013. - Tìm hiểu tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe cộng đồng. - Đề xuất một số giải pháp giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng không khí, bảo bệ môi trƣờng, đảm bảo an toàn cho việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên vào các mục đích kinh tế. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
TỔNG QUAN VỀ MÔI TRƢỜNG KHÔNG KHÍ VÀ Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ 1. Môi trƣờng Môi trƣờng là một khái niệm rất rộng, đƣợc định nghĩa theo nhiều cách khác nhau và đƣợc sử dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Luật Bảo vệ môi trƣờng Việt Nam 2014 sửa đổi của BTNMT có định nghĩa: “Môi trƣờng là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời”. “Thành phần môi trƣờng là các yếu tố vật chất tạo thành môi trƣờng nhƣ : đất, nƣớc, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác”[4].
Bách khoa toàn thƣ về môi trƣờng năm 1994 có định nghĩa nhƣ sau: “ Môi trƣờng là tổng thể các thành tố sinh thái tự nhiên, xã hội- nhân văn và các điều kiện tác động trực tiếp hay gián tiếp lên sự phát triển, lên đời sống và hoạt động của con ngƣời trong thời gian bất kì” [39]. “Môi trƣờng là một thành phần của ngoại cảnh, bao gồm các hiện tƣợng và các thực thể tự nhiên…mà ở đó, cá thể, quần thể, loài…có quan hệ trực tiếp hoặc gián tiếp bằng các phản ứng thích nghi của mình” [18]. Đối với cơ thể sống thì “Môi trƣờng sống” là tổng hợp những điều kiện bên ngoài có ảnh hƣởng tới đời sống và sự phát triển của cơ thể [11]. “Môi trƣờng bao gồm tất cả những gì bao quanh sinh vật, tất cả các yếu tố vô sinh và hữu sinh có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp lên sự sống, phát triển và sinh sản của sinh vật”[12].
Môi trƣờng sống của con ngƣời là tổng hợp các điều kiện vật lý, hoá học, sinh học, xã hội bao quanh con ngƣời và có ảnh hƣởng tới sự sống, sự phát triển của từng cá nhân và toàn bộ cộng đồng ngƣời. Các thành phần của môi trƣờng sống có ảnh hƣởng trực tiếp tới con ngƣời trên Trái Đất gồm có bốn quyển : sinh quyển, thuỷ quyển, khí quyển, thạch quyển. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Có thể nêu ra một định nghĩa chung về môi trƣờng nhƣ sau: Môi trƣờng là tập hợp các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con ngƣời có ảnh hƣởng tới con ngƣời và tác động qua lại với các hoạt động sống của con ngƣời nhƣ: không khí, nƣớc, đất, sinh vật, xã hội loài ngƣời. Ô nhiễm môi trƣờng Theo Luật bảo vệ môi trƣờng năm 2014 của Bộ Tài nguyên và môi trƣờng định nghĩa: “Ô nhiễm môi trƣờng là sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng không phù hợp với quy chuẩn kĩ thuật môi trƣờng và tiêu chuẩn môi trƣờng, gây ảnh hƣởng xấu đến con ngƣời và sinh vật”[4].
“Ô nhiễm môi trƣờng là sự tích lũy trong môi trƣờng các yếu tố (vật lý, hóa học, sinh học) vƣợt quá tiêu chuẩn chất lƣợng môi trƣờng, khiến cho môi trƣờng trở nên độc hại đối với con ngƣời,vật nuôi, cây trồng” [10]. “Ô nhiễm môi trƣờng là tình trạng môi trƣờng bị ô nhiễm bởi các chất hóa học, sinh học, bức xạ, tiếng ồn,. gây ảnh hƣởng đến sức khỏe con ngƣời và các cơ thể sống khác”[39]. Nhƣ trên phân tích thì các định nghĩa về ô nhiễm môi trƣờng đều đề cập đến sự biến đổi của các thành phần môi trƣờng theo chiều hƣớng xấu, gây bất lợi cho con ngƣời và sinh vật.
Sự biến đổi các thành phần môi trƣờng có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chủ yếu là do các chất gây ô nhiễm. Chất gây ô nhiễm đƣợc các nhà môi trƣờng đĩnh nghĩa là các chất hoặc yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trƣờng thì làm cho môi trƣờng bị ô nhiễm. Môi trƣờng có thể bị ô nhiễm với nhiều mức độ khác nhau: ô nhiễm, ô nhiễm nghiêm trọng, ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng. Mức độ ô nhiễm môi trƣờng đối với một thành phần môi trƣờng cụ thể thƣờng đƣợc xác định dựa vào mức vƣợt tiêu chuẩn chất lƣợng môi trƣờng của các chất gây ô nhiễm có trong thành phần môi trƣờng đó.
4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm không khí Không khí (khí quyển) là lớp khí bảo vệ bao quanh trái đất bao gồm nitrogen (N2), oxygen (O2), ngoài ra còn có argon, CO2, và một số loại khí khác [18]. Không khí là một hỗn hợp khí gồm có: khí nitơ chiếm 78,9%, oxi chiếm 0,95%, argon chiếm 0,93%, đioxit cacbon chiếm 0,32% và một số hiếm khí khác nhƣ neon, hêli, mêtan, kripton. Trong điều kiện bình thƣờng của độ ẩm tuyệt đối, hơi nƣớc chiếm gần 1-3% thể tích không khí.
Cấu trúc khí quyển trái đất có cấu trúc phân tầng từ dƣới lên trên nhƣ sau: - Tầng đối lƣu là tầng thấp nhất của khí quyển, tầng này không khí luôn chuyển động đối lƣu từ mặt đất, thành phần không khí khá đồng nhất, tầng đối lƣu dày khoảng 7 - 8 km ở hai cực còn vùng xích đạo dày từ 16 - 18 km. Tầng này tập trung nhiều hơi nƣớc, bụi và các hiện tƣợng thời tiết chính nhƣ mây, mƣa, tuyết, bão. - Tầng bình lƣu nằm trên tầng đối lƣu với ranh giới trên ở độ cao 50 km. Không khí tầng này loãng hơn, ít chứa bụi và các hiện tƣợng thời tiết.
Ở độ cao 25 km trong tầng bình lƣu có một lớp không khí giàu khí ozon, gọi là tầng ozon. - Trên tầng bình lƣu cho đến độ cao 80 km gọi là tầng trung gian, nhiệt độ tầng này giảm dần. - Từ độ cao 80-500 km gọi là tầng nhiệt, ở đây nhiệt độ ban ngày thƣờng cao, nhƣng ban đêm lại xuống thấp.