Chương 1: Tổng quan tài liệu; Chương 2. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu; Chương 3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận; iii) Kết luận và khuyến nghị; iv) Tài liệu tham khảo và v) Phụ lục. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1.
TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Vấn đề chung về khu công nghiệp, cụm công nghiệp 1. Khái niệm khu công nghiệp, cụm công nghiệp Theo nghị đinh số 82/2018/NĐ-CP: Khu công nghiệp (KCN) là khu vực lãnh thổ có giới hạn nhất định, ở đó tập trung các doanh nghiệp công nghiệp và dịch vụ sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sống và được tổ chức hoạt động theo cơ chế ưu đãi cao hơn so với các khu vực lãnh thổ khác[19]. Cụm công nghiệp (CCN) được quy định tại Khoản 1 Điều 2 Nghị định 68/2017/NĐ-CP (có hiệu lực ngày 15/07/2017) về quản lý phát triển cụm công nghiệp như sau: Cụm công nghiệp là nơi sản xuất, thực hiện các dịch vụ cho sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, có ranh giới địa lý xác định, không có dân cư sinh sống, được đầu tư xây dựng nhằm thu hút, di dời các doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, tổ hợp tác vào đầu tư sản xuất kinh doanh.
Cụm công nghiệp có quy mô diện tích không vượt quá 75ha và không dưới 10ha. Riêng đối với cụm công nghiệp ở các huyện miền núi và cụm công nghiệp làng nghề có quy mô diện tích không vượt quá 75ha và không dưới 5ha [10]. Đặc điểm của khu công nghiệp và cụm công nghiệp Khu công nghiệp và cụm công nghiệp có các đặc điểm chủ yếu sau: + Có vị trí xác định, có thể có hoặc không có rào ngăn cách, không có dân cư sinh sống. + Được thành lập để thu hút các doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ phục vụ sản xuất công nghiệp.
+ Có khả năng cung cấp và đáp ứng nhu cầu về lao động. + Đơn vị chủ đầu tư CCN, KCN thuê đất của Nhà nước để đầu tư hạ tầng và thu tiền cho thuê đất, phí điều hành CCN, KCN. + Được quản lý bởi một cơ quan chuyên trách là Ban quản lý CCN cấp quận huyện, ban quản lý KCN cấp tỉnh, Thành phố theo cơ chế ủy quyền của các bộ ngành, với cơ chế một cửa, một đầu mối, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Các điều kiện và tiêu chí hình thành các khu công nghiệp và cụm công nghiệp Việc phát triển các khu công nghiệp và cụm công nghiệp cần phù hợp với quy hoạch, kế hoạch và tình hình phát triển kinh tế - xã hội; quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất của từng địa phương. Cụ thể: Khu vực có điều kiện thuận lợi hoặc có khả năng xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng và hạ tầng xã hội, triển khai đồng bộ và kết hợp chặt chẽ giữa quy hoạch phát triển khu công nghiệp, khu chế xuất với quy hoạch phát triển đô thị, phân bố dân cư, nhà ở và các công trình xã hội phục vụ cho công nhân trong KCN, KCX. Có quỹ đất dự trữ để phát triển và có điều kiện liên kết thành cụm các KCN; riêng đối với địa phương thuần tuý đất nông nghiệp, khi phát triển các KCN để thực hiện mục tiêu chuyển đổi cơ cấu kinh tế cần tiến hành phân kỳ đầu tư chặt chẽ nhằm đảm bảo sử dụng đất có hiệu quả. Khu vực có khả năng thu hút vốn đầu tư của các nhà đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài.
Đáp ứng nhu cầu về lao động có tay nghề làm việc trong KCN. Đảm bảo các yêu cầu về an ninh quốc phòng. Đối với các địa phương đã phát triển KCN, việc thành lập mới các KCN chỉ được thực hiện khi tổng diện tích đất công nghiệp của các KCN hiện có đã được cho thuê ít nhất 60%. Việc mở rộng các KCN hiện có chỉ được thực hiện khi tổng diện tích đất công nghiệp của KCN đó đã được cho thuê ít nhất là 60% và đã xây dựng xong công trình xử lý nước thải tập trung 1.
Các vấn đề môi trƣờng trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp Vấn đề sử dụng đất: Kích cỡ của cụm công nghiệp hay khu công nghiệp phải phù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội của khu vực. Hoạt động công nghiệp được xác định vị trí không tốt, có thể hạn chế vấn đề sử dụng đất tiềm năng, can thiệp hoạt động đô thị, ảnh hưởng đến các hệ sinh thái quan trọng và đa dạng sinh học. Khi phát triển cụm công nghiệp hay khu công nghiệp, việc thay đổi sử dụng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đất có thể gây tác động lâu dài, hệ lụy không thể khắc phục được nếu không có chiến lược dài hạn, phù hợp. Việc quy hoạch ồ ạt, thiếu yếu tố đánh giá tác động môi trường, thiếu cái nhìn dài hạn có thể gây mất cân bằng sinh thái, nhất là bối cảnh hiện nay, việc chuyển đổi đất nông nghiệp thành các dự án khu công nghiệp, cụm công nghiệp có thể gây ra những tác động đối với hệ sinh thái nông nghiệp, sản xuất, an ninh lương thực, ô nhiễm đất, nước.Các vấn đề môi trƣờng từ khu công nghiệp Nguồn : Nguyễn Cao Lãnh, 2005[10] Sử dụng nước: Các khu công nghiệp, cụm công nghiệp tăng cường tiêu thụ nước có thể gây cạn kiệt nguồn nước địa phương (nước ngầm), xâm nhập mặn (WHO, 1991).
Việc 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khai thác sản xuất công nghiệp tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp sản xuất thường gia tăng sử dụng nước gấp nhiều lần so với các khu dân cư, hay hoạt động canh tác nông nghiệp trên cùng diện tích (FAO, 1995). Khai thác nước ngầm quá mức phục vụ sản xuất làm các tầng địa chất khu vực trở nên yếu, tăng nguy cơ gây sụt lút. Việc sử dụng nước từ các ao hồ, sông ngòi cho cấp nước công nghiệp khiến lưu lượng dòng chảy giảm sút, nước sông giảm, dẫn tới nguy cơ xâm nhập mặn tại các vùng ven biển (Trung tâm Phát triển Thủy sản Đông Nam Á, SEAFDEC, 2000) Diện tích rộng lớn để xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông chiếm dụng các vùng đất ngập nước trước đây như ruộng lúa, đầm lầy, kênh mương gây ô nhiễm nước ngầm, gây ngập úng sau mưa. Nước thải của Khu công nghiệp, cụm công nghiệp khi thải ra ngoài với thải lượng ô nhiễm cao chưa qua xử lý có thể gây tác động xấu đối với các thủy vực.
Các chất ô nhiễm phát tán vào nước gây ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt trong khu vực, gián tiếp ảnh hưởng đến hệ sinh thái, tài nguyên sinh vật [7] Sử dụng năng lượng: Các cụm công nghiệp và khu công nghiệp tiêu thụ lượng lớn năng lượng trong sản xuất, sưởi ấm, làm mát, chiếu sáng, vận chuyển. Việc sử dụng năng lượng với mức tiêu thụ lớn gây ô nhiễm không khí do hoạt động sản xuất (bụi, khí thải. Lượng khí CO2 sinh ra do đốt nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu toàn cầu… Chất thải Chất thải rắn công nghiệp, nước thải, khí thải, rác thải sinh hoạt, chất thải nguy hại gây ô nhiễm nước ngầm, ô nhiễm nước mặt, hệ sinh thái, làm ảnh hưởng trầm trọng đến môi trường xung quanh khu vực có hoạt động sản xuất công nghiệp. Tác động đến kinh tế - xã hội: Rủi ro về sức khỏe của người lao động, cộng đồng xung quanh khi tiếp xúc với hóa chất trong quá trình sản xuất, vận chuyển, lưu giữ, xử lý.
Ô nhiễm không khí 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trong khu công nghiệp, làm suy thoái chất lượng không khí, gây ra các bệnh hô hấp, bệnh phổi, bệnh về da. Các ngành nghề sản xuất hóa chất có tính độc hại cao, gây ung thư, gây tổn thương tức thời cho công nhân, ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe người lao động và gián tiếp ảnh hưởng đến người dân sống xung quanh. Tình trạng di dân tự phát từ nhiều nơi đến các khu vực xung quanh khu công nghiệp, cụm công nghiệp để tìm kiếm việc làm gây áp lực đối với các nơi cư trú, vấn đề nhà ở, tệ nạn xã hội phát sinh do tập trung quá đông dân cư trong khu vực. Tổn thất sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thuỷ sản: Sông, biển là nguồn tiếp nhận và vận chuyển chất ô nhiễm trong nước thải từ các KCN và các cơ sở sản xuất kinh doanh.
Các khu công nghiệp xả nước thải chứa chất hữu cơ, chất độc với mức ô nhiễm vượt qua giới hạn cho phép sẽ gây hiện tượng phú dưỡng, làm giảm lượng oxy trong nước, các loài huỷ sinh bị thiếu oxy chết hàng loạt. Sự xuất hiện kim loại nặng, hoá chất trong nước sẽ tác động đến động vật thủy sinh, đi vào chuỗi thức ăn, ảnh hưởng đến sức khoẻ con người. Về lâu dài, các hệ sinh thái thủy vực có giá trị có thể biến mất, các hệ sinh thái đất ngập nước quan trọng bị ảnh hưởng dẫn đến suy thoái không thể phục hồi. Công cụ quản lý môi trƣờng khu công nghiệp, cụm công nghiệp Phần lớn các khu công nghiệp, cụm công nghiệp phát triển sản xuất mang tính đa ngành, đa lĩnh vực, tính phức tạp về môi trường cao, do vậy yêu cầu đối với công tác xây dựng, quản lý môi trường cần đặc biệt chú trọng.
Các vấn đề then chốt Khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các công ty thuê đất trong phạm vi khu công nghiệp, cụm công nghiệp phải đề ra chương trình hành động môi trường toàn diện, đảm bảo đủ căn cứ pháp lý về môi trường trước khi hoạt động bao gồm : báo cáo đánh giá tác động môi trường, kế hoạch bảo vệ môi trường, báo cáo xác nhận hoàn thành các công trình bảo vệ môi trường, báo cáo xả nước thải vào nguồn nước, chương trình quan trắc, giám sát môi trường giai đoạn hoạt 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ban quản lý KCN, CCN đóng vai trò then chốt quan trọng trong xây dựng các kế hoạch và quản lý có hiệu quả KCN,CCN Cần chú ý đặc biệt đối với tác động môi trường tích lũy của tổng thể KCN, CCN vào giai đoạn hoạt động. Các nguyên tắc phòng ngừa Nguyên tắc phòng ngừa tuân theo cách tiếp cận ―an toàn tốt hơn là phiền toái‖ đối với quản lý môi trường. Cách tiếp cận này khuyến khích nhà quản lý, người ra quyết định hành động trước khi vấn đề môi trường (bụi, khí thải, nước thải,…), gây hủy hoại đến sức khỏe con người, môi trường.