Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN 1.1 Tổng quan về chứng chỉ rừng. Hội đồng quản trị rừng - FSC (Forest Stewardship Council) là một tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu, được thành lập vào tháng 10 năm 1993 tại Toronto, Canada với 130 thành viên đến từ 26 quốc gia. Trong những ngày đầu, tổ chức đặt trụ sở tại Oaxaca, Mehico, sau này chuyển đến thành phố Bonn của Cộng hòa liên bang Đức. Sau khi được thành lập, tổ chức này được đông đảo các tổ chức về kinh tế, xã hội và môi trường quan tâm, tín nhiệm.
Họ cũng đã đưa ra được 10 nguyên tắc và 56 tiêu chí làm khung xây dựng các chỉ số đảm bảo thỏa mãn yêu cầu quản lý rừng bền vững, có trách nhiệm làm căn cứ đánh giá thẩm định chứng chỉ rừng, các tiêu chí chi tiết dựa vào từng nguyên tắc cụ thể. Trên thực tế, hội đồng quản trị rừng không trực tiếp cấp chứng chỉ cho các đơn vị tập thể hoặc cá nhân mà họ ủy quyền cho các đơn vị cấp chứng chỉ có uy tín trên thế giới thực hiện các hoạt động đánh giá, thẩm định và cấp chứng chỉ. Cho đến nay có đến 27 tổ chức được ủy quyền cấp chứng chỉ rừng trong đó có các tổ chức lớn, có tên tuổi và uy tín như Smartwood, GFA, SCS. Mục tiêu của FSC là thúc đẩy quản lý rừng trên thế giới một cách hợp lý gia tăng lợi ích kinh tế, an toàn và cải thiện môi trường, xã hội.
Để thực hiện được mục tiêu này, FSC đã đưa ra các tiêu chí thực hiện là: - Đẩy mạnh việc áp dụng các nguyên tắc và tiêu chí về quản lý rừng đối với tất cả các loại rừng trên toàn thế giới thông qua một chương trình ủy nhiệm cho các cơ quan đánh giá cấp chứng chỉ. - Hướng dẫn và giúp đỡ các đơn vị, tổ chức, cá nhân, các nhà hoạch định chính sách, các cơ quan quản lý rừng, các cơ quan lập pháp về lĩnh vực quản lý rừng. - Tiến hành các hoạt động giáo dục nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của việc tăng cường quản lý rừng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 - Sản phẩm thu được từ rừng đảm bảo tính kinh tế khả thi cho hộ gia đình, cũng là động lực để người dân địa phương duy trì tài nguyên rừng và tuân thủ kế hoạch quản lý lâu dài.2 Chứng chỉ rừng và sự phát triển.1 Khái niệm Chứng chỉ rừng (Forest Certification - FC): Là sự xác nhận bằng giấy chứng chỉ rằng đơn vị quản lý rừng được chứng chỉ đã đạt những tiêu chuẩn về quản lý rừng bền vững do tổ chức chứng chỉ hoặc được uỷ quyền chứng chỉ quy định.
Nói cách khác, chứng chỉ rừng là quá trình đánh giá quản lý rừng để xác nhận rằng chủ rừng đã đạt các yêu cầu về quản lý rừng bền vững. Nhiệm vụ chính của CCR là thúc đẩy việc quản lý rừng trên thế giới một cách bền vững về mặt môi trường, có lợi ích về mặt xã hội và kinh tế.[19] Chứng chỉ nhóm: Là một quá trình theo đó nhiều chủ rừng hoặc các nhà quản lý rừng được cấp chung một chứng chỉ FSC. Một chủ thể nhóm là đơn vị đại diện giữ chứng chỉ cho một nhóm gồm các chủ rừng hoặc các nhà quản lý rừng cùng đồng ý tham gia vào nhóm. Các khu rừng của từng thành viên được áp dụng hệ thống quản lý rừng đã được chứng chỉ của chủ thể nhóm.
Chủ thể nhóm phải đáp ứng được tất cả các yêu cầu về quy định và thủ tục của FSC và tất cả các chủ rừng, nhà quản lý rừng phải đáp ứng được bộ tiêu chuẩn P&C FSC.2 Chứng chỉ rừng trên thế giới Năm 1992 lần đầu tiên Tổ chức gỗ nhiệt đới quốc tế (ITTO) đề ra những tiêu chí cho quản lý bền vững rừng nhiệt đới. Hiện nay trên thế giới có một số quy trình cấp chứng chỉ rừng đang hoạt động như Hội đồng quản trị rừng quốc tế (FSC), Chương trình phê duyệt các quy trình chứng chỉ rừng (PEFC) của Châu Âu, sáng kiến lâm nghiệp bền vững (SFI) của Bắc Mỹ, Hội tiêu chuẩn Canada (CSA), Quy trình chứng chỉ quốc gia CertforChile của Chile, Viện sinh thái Indonesia (LEI) và Hội đồng chứng chỉ gỗ Mã Lai (MTCC). Hai quy trình đang hoạt động ở cấp toàn cầu là FSC và PEFS, trong khi đó các quy trình khác chỉ hoạt động ở cấp vùng hoặc quốc gia. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 Trên thế giới chứng chỉ rừng được xem xét từ nhiều khía cạnh nhưng vẫn được coi là một công cụ hỗ trợ đắc lực cho chính sách và các hoạt động của chính phủ nhằm kiểm soát việc khai thác gỗ bất hợp pháp, đặc biệt với những cánh rừng nhiệt đới đồng thời đó cũng là một quá trình giúp cho công tác quản lý phù hợp với môi trường, xã hội mang lại lợi ích kinh tế.
Nhìn chung chứng chỉ rừng có 02 mục tiêu chính: (1) Cải thiện tình trạng thực tiễn của việc quản lý rừng và (2) tạo ra những thuận lợi về mặt thị trường cho người sản xuất các sản phẩm được cấp chứng chỉ. Việc sử dụng các công cụ kinh tế để bảo vệ môi trường được các chuyên gia về kinh kế và các tổ chức quốc tế lớn trên thế giới (OECD, hoặc WB) khuyến khích trong gần hai thập kỷ qua. Trong một đánh giá gần đây, tổ chức phát triển quốc tế (OECD) đã coi chứng chỉ làm một khuyến khích kinh tế gián tiếp với định nghĩa là: “ Bất kỳ một cơ chế nào tạo ra hoặc cải thiện các tín hiệu thị trường và giá cả đối với tài nguyên sinh học, khuyến khích bảo tồn và sử dụng bền vững tính đa dạng sinh học ”. Tại Phần Lan, lâm nghiệp được quản lý ở quy mô nhỏ với cấp hộ gia đình là chính.
Tại đây hiện tại có hơn 400 nghìn chủ sở hữu rừng quy mô nhỏ cung cấp tới hơn 80% tổng số gỗ cho cả nước với quy mô hơn 60% sở hữu với diện tích nhỏ hơn 20 ha. Việc cấp chứng chỉ ở đây được thực hiện từ những năm 1990 theo hình thức tự nguyện, các chủ rừng có thể làm đơn xin cấp chứng chỉ cho cá nhân hoặc theo nhóm. Việc thanh tra kiểm tra sẽ được tiến hành hàng năm áp dụng cho các chủ rừng được lựa chọn bất kỳ, kết quả thanh tra do một cơ quan độc lập thẩm định. Hiện tại hệ thống cấp chứng chỉ rừng của Phần Lan có 37 tiêu chuẩn áp dụng trên toàn quốc.
Tại Đức, chính phủ thông báo chỉ mua gỗ có nguồn gốc hợp pháp trên cơ sở quản lý rừng bền vững. Hệ thống cấp chứng chỉ PEFC được sử dụng như một công cụ chứng minh tính hợp pháp của gỗ và các sản phẩm làm từ gỗ. Chính phủ liên bang đã xây dựng bộ quy chế nhằm chống lại việc khai thác gỗ bất hợp pháp và khẳng định để ngăn chặn sự suy thoái của rừng thì việc áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững là một việc làm bắt buộc và rất cần thiết. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Tại Thụy Điển, FSC thành lập một nhóm xây dựng bộ chứng chỉ từ năm 1996, thành phần của nhóm xây dựng bao gồm đại diện các doanh nghiệp lâm nghiệp, chính quyền, các viện nghiên cứu, các tổ chức phi chính phủ.
và đến năm 1998 nội dung cơ bản của bộ công cụ đã được hoàn thành. Hệ thống chứng chỉ rừng ở đây có thể được đánh giá là nghiêm khắc nhất trong tất các các hệ thống đang áp dụng cấp chứng chỉ hiện nay trên thế giới. Nó được xây dựng với mục tiêu bảo tồn thiên nhiên trong cả các khu vực rừng sản xuất vì vậy những chủ rừng lớn và các cơ quan trong chính phủ phải lồng ghép những quy định bắt buộc đó vào các văn bản hướng dẫn. Tại Canada, chính phủ nước này chính thức cam kết quản lý rừng bền vững bằng việc xây dựng và phê duyệt chiến lược lâm nghiệp quốc gia và quản lý rừng bền vững vào năm 1992.
Hiện nay Canada có tới hơn 20 triệu ha rừng đã được cấp chứng chỉ quản lý rừng bền vững lớn nhất trên thế giới Tại Châu Á, từ những năm 1990, khi thảo luận các vấn đề về rừng thì việc quản lý rừng bền vững và cấp CCR luôn được thảo luận sôi nổi hơn cả, việc đưa ra các tiêu chuẩn cũng được cân nhắc để đảm bảo tính hợp lý và phù hợp với chính sách của từng nước khác nhau. Tuy nhiên do ở Châu Á có nhiều kiểu rừng khác nhau nên việc đưa ra một bộ tiêu chuẩn để áp dụng chung vẫn chưa thực hiện được. Cấp CCR được khẳng định là công cụ quan trọng và là công cụ chính sách mạnh mẽ nhất trong quản lý rừng được các nước trong khu vực Châu Á khẳng định. Để tham gia vào các hoạt động cấp CCR theo các nước trên thế giới, Châu Á cũng dần dần tham gia vào các hoạt động cho việc cấp CCR như: tham gia vào các cuộc họp thượng đỉnh trái đất năm 1992 và là thành viên của tổ chức ITTO.
Tuy nhiên thành tựu của các nước Châu Á còn bị hạn chế nhiều do gặp nhiều khó khăn trong việc cấp chứng chỉ rừng do tính bền vững chưa có, các khó khăn về chính sách đất đai, cấp quản lý, nạn khai thác và buôn bán gỗ, động vật hoang dã bất hợp pháp vẫn là vấn đề ảnh hưởng lớn đến quản lý rừng và cấp CCR. Tại vùng châu Á – Thái Bình Dương (tính đến tháng 2/2015) có 12.519 ha được cấp chứng chỉ chiếm 6.75 % diện tích chứng chỉ toàn cầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 với 18 nước tham gia. Trong đó đứng đầu là Trung Quốc với 3.857 ha và thứ hai là Thổ Nhĩ Kỳ (phần lãnh thổ châu Á) với 2. Bản đồ diện tích chứng chỉ rừng vùng châu Á - Thái Bình Dương Korea 381,192 ha China Japan Turkey 3,413,857 ha 420,407 ha 2,346,799 ha Châu Á – Thái Bình Dương India Chiếm 6.75 % diện tích chứng chỉ toàn cầu Vietnam Diện tích chứng chỉ: 12,329,519 ha 452,734 ha Laos 136,706 154,633 ha ha Số nước: 18 Malaysia 469,078 ha Papua New Guinea Indonesia 160,670 ha 1,930,326 ha Australia 950,626 ha New Zealand 1,271,528 ha Trên thế giới tới tháng 7 năm 2014 có tới 81 Quốc gia được cấp chứng chỉ với 1282 FM/CoC cho tổng diện tích là 182,701 triệu ha, tổng cộng có 114 Quốc gia được cấp chứng CoC với tổng số chứng chỉ CoC là 27.
Thực tế này chứng minh sự phổ biến và tuân thủ của các đơn vị, cá nhân đối với bộ tiêu chuẩn của FSC [24].