Luận văn đánh giá sự tích lũy kim loại nặng trong đất trồng rau ở huyện Đông Anh, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá sự tích lũy kim loại nặng as cd pb trong đất trồng rau ở huyện đông anh thành phố hà, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Lê Thị Hường
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Khắc Hiệp
• Trường học: Trường đại học khoa học tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá sự tích lũy kim loại nặng (As, Cd, Pb) trong đất trồng rau ở huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Điều kiện tự nhiên, cơ cấu sản xuất rau của vùng nghiên cứu
• 1.2. Quy định sản xuất rau an toàn
• 1.3. Khái niệm về “rau an toàn”
• 1.4. Yêu cầu chất lượng của rau an toàn
• 1.5. Hướng dẫn thực hành VietGAP trên rau
• 1.6. Các nghiên cứu về As liên quan đến môi trường và sức khỏe cộng đồng
• 1.6.1. Độc tính As
• 1.6.2. Các nghiên cứu về As
• 1.6.3. Nguồn gây ô nhiễm As trong đất
• 1.6.4. Hàm lượng As trong đá mẹ
• 1.6.5. Sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật
• 1.6.6. Sử dụng nước tưới
• 1.7. Các nghiên cứu về Cd liên quan đến môi trường và sức khỏe con người
• 1.7.1. Độc tính Cd
• 1.7.2. Các nghiên cứu về Cd
• 1.7.3. Nguồn gây ô nhiễm Cd trong đất
• 1.7.4. Bản chất đá mẹ
• 1.7.5. Sử dụng phân bón
• 1.7.6. Sử dụng nước tưới
• 1.8. Các nghiên cứu về Pb liên quan đến môi trường và sức khỏe con người
• 1.8.1. Độc tính Pb
• 1.8.2. Các nghiên cứu về Pb
• 1.8.3. Nguồn gây ô nhiễm Pb trong đất
• 1.8.4. Bản chất đá mẹ
• 1.8.5. Sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu
• 1.8.6. Nguồn gây ô nhiễm do nước tưới
• 1.9. Các phương pháp xử lý ô nhiễm kim loại nặng trong đất
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và nội dung nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp ngoài thực địa
• 2.4.2. Phương pháp bảo quản và xử lý mẫu đất và phân tích mẫu
• 2.4.3. Địa điểm lấy mẫu đất, rau, nước ở vùng nghiên cứu
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sản xuất rau tại huyện Đông Anh, Hà Nội
• 3.2. Tình hình sản xuất rau
• 3.3. Sử dụng phân bón, hợp chất BVTV vùng sản xuất rau Đông Anh
• 3.4. Đánh giá hàm lượng As, Cd, và Pb trong đất
• 3.5. Hàm lượng As, Cd, Pb trong nước tưới trồng rau
• 3.6. Đánh giá hàm lượng As, Cd, và Pb trong một số loại rau
• 3.7. Hàm lượng kim loại nặng bổ sung từ nguồn phân bón
• 3.8. Giải pháp sản xuất rau hạn chế nhiễm kim loại nặng
• 3.8.1. Giải pháp kỹ thuật
• 3.8.2. Giải pháp kinh tế
• 3.8.3. Giải pháp quản lý
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Kim Loại Nặng Trong Đất Trồng Rau

Đánh giá kim loại nặng trong đất trồng rau là một vấn đề quan trọng trong nông nghiệp hiện đại, đặc biệt là ở các khu vực như Đông Anh, Hà Nội. Việc xác định hàm lượng kim loại nặng như As, Cd, Pb trong đất không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe con người mà còn đảm bảo an toàn thực phẩm. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau tại khu vực này.

1.1. Tình Hình Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Tại Đông Anh

Đông Anh là một huyện ngoại thành của Hà Nội, nơi có nhiều hoạt động nông nghiệp. Tuy nhiên, ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng. Các nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong đất có thể vượt quá mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tác Động Của Kim Loại Nặng Đến Sức Khỏe Con Người

Kim loại nặng như As, Cd, Pb có thể gây ra nhiều bệnh tật nghiêm trọng cho con người. Chúng tích lũy trong cơ thể qua chuỗi thức ăn, dẫn đến các vấn đề sức khỏe như ung thư, suy giảm chức năng thận và các bệnh về tim mạch. Việc đánh giá hàm lượng kim loại nặng trong rau là cần thiết để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Kim Loại Nặng Trong Đất Trồng Rau

Ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau ở Đông Anh chủ yếu do hoạt động sản xuất nông nghiệp không bền vững và việc sử dụng phân bón hóa học. Các yếu tố như nước tưới, chất lượng đất và phương pháp canh tác cũng góp phần làm gia tăng hàm lượng kim loại nặng trong đất.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Kim Loại Nặng

Nguyên nhân chính gây ô nhiễm kim loại nặng trong đất bao gồm việc sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới không đảm bảo chất lượng. Các hoạt động công nghiệp lân cận cũng góp phần làm tăng hàm lượng kim loại nặng trong đất.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Kim Loại Nặng

Ô nhiễm kim loại nặng không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đất mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe con người. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc tiêu thụ rau có chứa kim loại nặng có thể dẫn đến các bệnh lý nghiêm trọng, đặc biệt là ở trẻ em và người già.

III. Phương Pháp Đánh Giá Kim Loại Nặng Trong Đất

Để đánh giá hàm lượng kim loại nặng trong đất trồng rau, cần áp dụng các phương pháp phân tích khoa học hiện đại. Việc lấy mẫu đất và phân tích tại các phòng thí nghiệm chuyên nghiệp sẽ giúp xác định chính xác mức độ ô nhiễm.

3.1. Quy Trình Lấy Mẫu Đất

Quy trình lấy mẫu đất cần được thực hiện theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt để đảm bảo tính đại diện và chính xác. Mẫu đất cần được lấy từ nhiều vị trí khác nhau trong khu vực nghiên cứu để có cái nhìn tổng quát về tình hình ô nhiễm.

3.2. Phân Tích Hàm Lượng Kim Loại Nặng

Các mẫu đất sau khi được lấy sẽ được phân tích bằng các phương pháp như quang phổ hấp thụ nguyên tử (AAS) hoặc quang phổ phát xạ plasma (ICP). Những phương pháp này cho phép xác định chính xác hàm lượng kim loại nặng trong đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Kim Loại Nặng Trong Đất Trồng Rau

Kết quả nghiên cứu cho thấy hàm lượng kim loại nặng trong đất trồng rau ở Đông Anh có sự biến động lớn. Một số khu vực có hàm lượng As, Cd, Pb vượt quá mức cho phép, điều này đặt ra nhiều thách thức cho sản xuất nông nghiệp an toàn.

4.1. Hàm Lượng Kim Loại Nặng Trong Đất

Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng As, Cd, Pb trong đất trồng rau ở một số xã vượt quá giới hạn cho phép. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời để giảm thiểu ô nhiễm.

4.2. Tác Động Đến Chất Lượng Rau

Hàm lượng kim loại nặng trong đất không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng đất mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng rau. Rau trồng trong đất ô nhiễm có thể chứa hàm lượng kim loại nặng cao, gây nguy hiểm cho sức khỏe người tiêu dùng.

V. Giải Pháp Cải Thiện Đất Trồng Rau An Toàn

Để cải thiện tình trạng ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau, cần áp dụng các biện pháp can thiệp hiệu quả. Việc sử dụng phân bón hữu cơ, áp dụng các phương pháp canh tác bền vững và quản lý nước tưới là những giải pháp quan trọng.

5.1. Sử Dụng Phân Bón Hữu Cơ

Sử dụng phân bón hữu cơ không chỉ giúp cải thiện chất lượng đất mà còn giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng. Phân bón hữu cơ cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng mà không gây hại cho môi trường.

5.2. Áp Dụng Các Phương Pháp Canh Tác Bền Vững

Các phương pháp canh tác bền vững như luân canh, trồng cây che phủ và giảm thiểu sử dụng hóa chất sẽ giúp cải thiện chất lượng đất và giảm thiểu ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai

Việc đánh giá kim loại nặng trong đất trồng rau ở Đông Anh là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và đảm bảo an toàn thực phẩm. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để theo dõi tình hình ô nhiễm và đề xuất các giải pháp hiệu quả.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu này không chỉ cung cấp thông tin về tình hình ô nhiễm kim loại nặng mà còn đưa ra các giải pháp thiết thực để cải thiện chất lượng đất trồng rau. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

6.2. Hướng Đi Tương Lai Trong Nghiên Cứu

Cần tiếp tục nghiên cứu và theo dõi tình hình ô nhiễm kim loại nặng trong đất trồng rau. Các biện pháp can thiệp cần được áp dụng đồng bộ để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhu cầu tiêu thụ rau tươi tại thủ đô Hà Nội gia tăng nhanh chóng theo tốc độ đô thị hóa, từ mức 572,88 tấn/ngày vào năm 2000 lên 753,00 tấn/ngày vào năm 2010. Trong hệ thống cung ứng nông sản ngoại thành, huyện Đông Anh giữ vai trò đầu tàu với diện tích gieo trồng năm 2012 đạt 2.565 ha, năng suất trung bình 241,7 tạ/ha và tổng sản lượng 45.604 tấn, chiếm tới 30,8% tổng nguồn cung rau của toàn thành phố. Tuy nhiên, áp lực thâm canh liên tục từ 4 đến 9 vụ mỗi năm cùng tình trạng lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật đã đặt ra thách thức nghiêm trọng về nguy cơ ô nhiễm kim loại nặng. Thực tế cho thấy toàn huyện chỉ có 787 ha đất đạt tiêu chuẩn rau an toàn, chiếm tỷ lệ 30,68%, trong khi gần 70% diện tích canh tác còn lại chưa được giám sát toàn diện về chất lượng môi trường đất và nước tưới.

Luận văn thạc sĩ khoa học môi trường thực hiện đánh giá hiện trạng tích lũy ba nguyên tố độc hại điển hình gồm Asen, Cadimi và Chì trong hệ thống đất, nước tưới và sản phẩm rau tại năm xã trọng điểm: Vân Nội, Nam Hồng, Bắc Hồng, Đại Mạch và Tiên Dương. Mục tiêu cụ thể là xác định nồng độ tổng số của từng nguyên tố, phân tích các con đường xâm nhập từ nguồn phân bón bổ sung và đề xuất giải pháp kiểm soát kỹ thuật đồng bộ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ các cơ quan quản lý nông nghiệp kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm và giảm thiểu rủi ro sức khỏe cộng đồng cho người dân thủ đô.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết chu trình sinh thái nông nghiệp và mô hình lan truyền chất ô nhiễm từ môi trường vô sinh vào chuỗi thức ăn sinh học. Các kim loại nặng như Asen, Cadimi và Chì tồn tại tự nhiên trong đá mẹ phong hóa với hàm lượng dao động từ 1,5 đến 13 ppm đối với Asen trong trầm tích sét, 0,035 đến 0,30 mg/kg đối với Cadimi và 3 đến 40 mg/kg đối với Chì. Dưới tác động nhân vi sinh từ hoạt động bón phân vô cơ giàu phosphat chứa 43 đến 53 mg Cd/kg hoặc thuốc trừ sâu chứa gốc kim loại, các nguyên tố này tích tụ dần trong tầng đất mặt.

Khung lý thuyết độc học chỉ rõ khi độ pH của đất giảm 0,2 đơn vị dưới ngưỡng 4,5, nồng độ Cadimi hòa tan tăng từ 3 đến 5 lần, làm giảm 17% đến 39% hoạt động khoáng hóa của vi sinh vật ở nồng độ 5 ppm. Luận văn vận dụng đồng thời ba khái niệm kỹ thuật trọng tâm: Rau an toàn theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt VietGAP và Hệ thống quản lý dịch hại tổng hợp IPM nhằm làm thước đo đánh giá sự an toàn của hệ sinh thái nông nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập hệ thống mẫu thực địa đa dạng bao gồm mẫu đất canh tác tầng mặt ở độ sâu 0 đến 30 cm, mẫu nước mặt mương máng, mẫu nước ngầm giếng khoan và mẫu các loại rau ăn lá, ăn củ, ăn quả phổ biến tại 5 xã vùng chuyên canh. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu hỗn hợp ngẫu nhiên theo ô tiêu chuẩn diện tích 100 m2 nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các chân đất và tập quán canh tác khác nhau.

Toàn bộ mẫu đất và mẫu thực vật được sấy khô, nghiền mịn và vô cơ hóa bằng hỗn hợp axit mạnh gồm axit clohydric, axit nitric kết hợp hydro peroxit để giải phóng hoàn toàn liên kết kim loại. Hàm lượng Asen, Cadimi và Chì được định lượng bằng phương pháp quang phổ hấp thụ nguyên tử ngọn lửa và không ngọn lửa AAS. Phương pháp AAS được lựa chọn nhờ độ nhạy vượt trội, giới hạn phát hiện thấp và khả năng loại trừ nhiễu nền chuẩn xác theo quy chuẩn môi trường quốc gia. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý thống kê toán học, kiểm tra phương sai và tương quan trên phần mềm chuyên dụng nhằm xác định mức độ sai số dưới 5%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích mẫu đất canh tác tại Đông Anh cho thấy hàm lượng Cadimi trung bình đạt 0,07 mg/kg, dao động trong khoảng 0,05 đến 0,09 mg/kg, nằm trong ngưỡng an toàn so với giới hạn 2,0 mg/kg của QCVN 03:2008/BTNMT. Tuy nhiên, tại các mương lắng trầm tích và ruộng trũng ở xã Vân Nội, nồng độ Cadimi cục bộ lên tới 3,26 mg/kg, vượt 1,63 lần quy chuẩn cho phép. Hàm lượng Chì trong đất biến động từ 2,35 mg/kg tại Bắc Hồng đến 8,84 mg/kg tại Nam Hồng, thấp hơn nhiều so với ngưỡng 50 mg/kg.

Về nguồn nước tưới, nước giếng khoan duy trì chất lượng tương đối ổn định, nhưng nước mặt tại các kênh mương nội đồng tiếp nhận nước thải sinh hoạt đã xuất hiện dấu hiệu nhiễm bẩn. Mẫu nước tại xã Vân Nội ghi nhận nồng độ Chì đạt 0,055 mg/l, vượt ngưỡng 0,05 mg/l theo QCVN 08:2008/BTNMT cột B1.

Đối với chất lượng nông sản, hàm lượng Cadimi và Chì trong phần lớn các mẫu rau đều đạt tiêu chuẩn an toàn theo Quyết định số 99/2008/QĐ-BNN. Ngược lại, chỉ tiêu Asen cho thấy nguy cơ đáng kể khi có mẫu rau dền tại xã Vân Nội đạt hàm lượng 1,178 mg/kg tươi, vượt giới hạn cho phép 1,0 mg/kg của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Khi so sánh với tiêu chuẩn FAO/WHO năm 1993 ở ngưỡng 0,2 mg/kg, 100% mẫu rau phân tích đều có hàm lượng Asen vượt mức khuyến cáo.

Đánh giá nguồn vật tư nông nghiệp xác định phân lân supe phosphat và quặng apatit thương phẩm chứa từ 2,53 đến 4,25 mg Cd/kg, trong khi vôi bột khử chua chứa hàm lượng Chì dao động từ 20 đến 1.250 mg Pb/kg, đóng vai trò nguồn bổ sung kim loại nặng liên tục vào đất sau mỗi vụ mùa.

Thảo luận kết quả

Sự tích lũy kim loại nặng trong đất trồng rau Đông Anh chịu tác động đan xen giữa đặc tính địa chất tự nhiên và cường độ canh tác nhân tạo. Mặc dù đất phù sa sông Hồng có dung tích hấp phụ tốt giúp cố định một phần cation kim loại, việc nông dân thâm canh từ 4 đến 9 vụ/năm cùng lượng phân lân bón vượt nhu cầu sinh lý của cây đã tạo tích lũy thặng dư Cadimi. Việc tưới tiêu bằng nước mương hở không qua lắng lọc làm tăng lắng đọng Chì và Asen vào tầng đất mặt.

So với các vùng trồng rau lân cận như Từ Liêm có nồng độ Cd đất trung bình 0,20 mg/kg và Gia Lâm đạt 0,11 mg/kg, đất tại Đông Anh có hàm lượng Cadimi thấp hơn với mức 0,07 mg/kg. Tuy nhiên, khả năng hấp thu Asen của nhóm rau ăn lá tại Vân Nội lại diễn ra mạnh hơn nhóm rau ăn quả, tương đồng với các công bố quốc tế về cơ chế tích tụ Asen cao trong mô thực vật nhiều nước. Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua đồ thị tương quan nồng độ kim loại trong đất - nước và bảng thống kê tỷ lệ vượt ngưỡng, phản ánh rõ nét mối liên hệ giữa phương thức tưới tiêu và phẩm chất rau thương phẩm.

Đề xuất và khuyến nghị

Kiểm soát và giảm thiểu nguy cơ tích lũy kim loại nặng tại các vùng sản xuất rau huyện Đông Anh đòi hỏi thực hiện đồng bộ bốn nhóm giải pháp chiến lược sau:

• Cải tạo đất bằng giải pháp kỹ thuật sinh học: Bón vôi nông nghiệp định kỳ nhằm duy trì độ pH đất luôn trên 6,5, giúp giảm 30% đến 50% độ tan của ion Cadimi và Chì tự do trong dung dịch đất. Ứng dụng công nghệ xử lý bằng thực vật trên 100% diện tích đất mương rãnh có dấu hiệu ô nhiễm kim loại trong giai đoạn 2013 - 2016 do Trạm Khuyến nông huyện và các Hợp tác xã nông nghiệp chủ trì.
• Nâng cấp hạ tầng cấp nước tưới an toàn: Xây dựng hệ thống trạm bơm giếng khoan tầng sâu khép kín và kiên cố hóa 100% kênh mương dẫn nước tưới, tách biệt hoàn toàn khỏi nước thải sinh hoạt đô thị trước năm 2017 do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn kết hợp Công ty Thủy nông Đông Anh thực hiện.
• Chuẩn hóa quản lý phân bón và hóa chất đầu vào: Giảm 40% lượng phân lân vô cơ thô, thay thế bằng phân hữu cơ sinh học ủ hoai mục đạt chuẩn VietGAP nhằm hạn chế đưa nguồn Cadimi bổ sung vào đất. Chi cục Bảo vệ thực vật Hà Nội phối hợp với chính quyền xã tiến hành thanh tra định kỳ 100% cơ sở kinh doanh vật tư nông nghiệp.
• Mở rộng chứng nhận và giám sát chất lượng: Nâng tỷ lệ diện tích rau an toàn được cấp chứng nhận VietGAP từ 30,68% lên 80% vào năm 2020. Thiết lập hệ thống gắn tem mã vạch truy xuất nguồn gốc điện tử cho toàn bộ sản lượng rau xuất bán vào nội thành do Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội bảo trợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu thực nghiệm trong công trình là tài liệu hữu ích cho nhiều nhóm chuyên môn:

• Cơ quan hoạch định chính sách và quản lý môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội sử dụng kết quả để xây dựng bản đồ phân vùng ô nhiễm, quy hoạch các vùng sản xuất nông nghiệp sạch bền vững.
• Ban quản trị hợp tác xã và hộ nông dân chuyên canh: Các đơn vị sản xuất rau tại Vân Nội, Nam Hồng nắm vững kỹ thuật điều chỉnh pH đất, lựa chọn danh mục phân bón và phương pháp tưới tiêu đạt chuẩn VietGAP nhằm nâng cao giá trị hàng hóa.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các viện nghiên cứu thổ nhưỡng, trường đại học khối tài nguyên môi trường tham khảo quy trình phân tích AAS, phương pháp đánh giá rủi ro kim loại vết và số liệu thứ cấp đáng tin cậy.
• Doanh nghiệp phân phối nông sản và hệ thống siêu thị: Bộ phận kiểm soát chất lượng thu mua áp dụng các tiêu chí cảnh báo Asen, Cadimi, Chì để thiết lập quy trình kiểm nghiệm xuất xứ nông sản đầu vào nghiêm ngặt.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính gây tích lũy Asen, Cadimi và Chì trong đất trồng rau Đông Anh là gì? Tích lũy kim loại bắt nguồn từ việc bón liên tục phân lân thương phẩm chứa từ 2,53 đến 4,25 mg Cd/kg, sử dụng vôi chứa tạp chất Chì và nguồn nước tưới mương máng tiếp nhận nước thải dân sinh chưa xử lý trong quá trình thâm canh cao độ.

Vì sao hàm lượng Asen trong rau dền lại vượt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm? Rau dền thuộc nhóm thực vật ăn lá có diện tích sinh khối rễ rộng và khả năng hấp thụ khoáng chất mạnh. Đặc tính sinh lý của cây dễ vận chuyển Asen từ dung dịch đất lên thân lá, khiến mẫu phân tích tại Vân Nội ghi nhận nồng độ 1,178 mg/kg tươi.

Bón vôi có thực sự làm giảm khả năng nhiễm Cadimi vào cây rau không? Bón vôi giúp nâng cao độ pH của đất lên trên 6,5. Khi môi trường đất chuyển sang trung tính hoặc kiềm nhẹ, ion Cadimi sẽ kết tủa dưới dạng hydroxit hoặc cacbonat khó tan, làm giảm từ 3 đến 5 lần lượng Cadimi mà rễ cây có thể hấp thu.

Nước giếng khoan hay nước mương hở an toàn hơn cho sản xuất rau an toàn? Nước giếng khoan tầng sâu được kiểm định đạt chuẩn an toàn hơn nhiều so với nước mương hở. Khảo sát tại Đông Anh cho thấy nước mương nội đồng ghi nhận mẫu nhiễm Chì đạt 0,055 mg/l, vượt ngưỡng cho phép dùng cho tưới tiêu nông nghiệp.

Làm thế nào để người tiêu dùng nhận biết rau không nhiễm kim loại nặng? Kim loại nặng không màu, không mùi và không làm biến dạng hình thái rau bên ngoài. Người tiêu dùng không thể phân biệt bằng mắt thường mà cần lựa chọn sản phẩm có dán tem VietGAP, mã QR truy xuất nguồn gốc và được kiểm định AAS định kỳ.

Kết luận

• Đất trồng rau huyện Đông Anh có hàm lượng Cadimi và Chì trung bình nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 03:2008/BTNMT, tuy nhiên đã xuất hiện tích lũy Cadimi cục bộ lên tới 3,26 mg/kg tại các điểm lắng trầm tích.
• Nguồn nước tưới mương máng nội đồng có nguy cơ ô nhiễm Chì với nồng độ phát hiện 0,055 mg/l, vượt ngưỡng tiêu chuẩn nước mặt dùng cho nông nghiệp.
• Mẫu rau dền tại xã Vân Nội ghi nhận hàm lượng Asen 1,178 mg/kg tươi vượt tiêu chuẩn an toàn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, đồng thời toàn bộ mẫu rau nghiên cứu đều vượt chuẩn FAO/WHO 1993.
• Nguồn phân lân supe và vôi bột nông nghiệp là tác nhân nhân vi chính đưa Cadimi và Chì bổ sung vào tầng đất canh tác qua các vụ thâm canh liên tiếp.
• Việc áp dụng quy trình VietGAP, kiểm soát chặt chẽ nguồn nước tưới và bón vôi cân bằng pH đất là giải pháp cấp thiết nhằm giảm thiểu nguy cơ tích tụ kim loại nặng vào chuỗi thức ăn.

Công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Lê Thị Hường đã làm sáng tỏ hiện trạng ô nhiễm kim loại nặng và cung cấp cơ sở khoa học vững chắc cho chiến lược phát triển rau an toàn ngoại thành. Để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng và duy trì nền nông nghiệp sinh thái, các đơn vị quản lý và cơ sở sản xuất cần nhanh chóng phối hợp triển khai đồng bộ các khuyến nghị kỹ thuật ngay trong giai đoạn canh tác tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài Rau là loại thực phẩm rất cần thiết cho đời sống của con ngƣời. Không một loại thực phẩm nào có thể thay thế vị trí quan trọng của cây rau trong khẩu phần ăn hàng ngày. Nó cung cấp chất dinh dƣỡng bao gồm: vitamin; hydratcacbon; protein, muối khoáng (cả đa lƣợng và vi lƣợng) trong bữa ăn hàng ngày của mọi ngƣời dân từ nông thôn đến thành thị. Bảng 1: Đánh giá nhu cầu tiêu thụ rau của Hà Nội các năm 2000, 2005, 2010 Năm Lƣợng tiêu thụ (tấn/ngày) 2000 2005 2010 Tổng lƣợng rau tiêu thụ của thành phố 572,88 645,84 753,00 Tổng lƣợng rau tiêu thụ ở nội thành 262,57 296,01 345,13 Tổng lƣợng rau tiêu thụ ở ngoại thành 310,31 349,83 407,87 Nguồn: Tạ Thu Cúc và các cộng sự (2000) Rau là một loại hàng hóa mà ngƣời dân thủ đô không tự trồng đƣợc, họ phải mua ngoài chợ, siêu thị… từ nơi khác mang tới nhƣ: Đông Anh, Thanh Trì, Hoài Đức, Hƣng Yên …và cả rau Trung Quốc.

Nguồn gốc xuất xứ rau nhƣ thế nào, có an toàn hay không thì thực sự họ không biết, hoặc có biết xuất xứ thì cũng không rõ ràng. Chỉ đến khi chế biến rau thành các món ăn, chúng đi vào cơ thể, khi đó các biểu hiện ngộ độc mới xảy ra, dân gian gọi đó là ngộ độc thức ăn. Có hai loại ngộ độc chính là ngộ độc cấp tính và ngộ độc mãn tính. Ngộ độc cấp tính là do một lƣợng lớn các chất độc đi vào cơ thể cùng một lúc nên biểu hiện rất rõ ràng nhƣ: nôn mửa, ngất sửu….Ngộ độc mãn tính khó nhận biết hơn, hàng ngày một lƣợng chất độc đi vào cơ thể lâu dài, số lƣợng ít một nên biểu hiện kín đáo: Nhức đầu, chóng mặt, ăn uống khó tiêu….

Đây mới chính là nỗi lo ngại vì chất độc tích lũy 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lª ThÞ H-êng K18 Cao häc M«i tr-êng dần dần, độc chất kim loại nặng trong rau đi vào cơ thể con ngƣời theo cơ chế gây độc này. Đất bị ô nhiễm kim loại nặng chủ yếu do hoạt động của các khu công nghiệp, do lƣu thông buôn bán hàng hóa, do nhu cầu sinh hoạt của con ngƣời và do kỹ thuật canh tác hiện đại sử dụng nhiều loại phân bón lá, kích thích tăng trƣởng, thuốc bảo vệ thực vật trên các loại rau quả. Kim loại nặng trong đất nói chung và điển hình là As, Cd và Pb nói riêng là những nguyên tố vết có độc tính rất cao, nó tích lũy hoặc gây hại trực tiếp cho cây rau và theo chuỗi thức ăn đi vào cơ thể con ngƣời. Đối với sức khỏe con ngƣời thì kim loại nặng có những ảnh hƣởng khác nhau phụ thuộc vào bản chất của từng nguyên tố nhƣ: Pb đƣợc ghi nhận là mối nguy hiểm đối với sức khoẻ cộng đồng bởi độc tính của nó, đặc biệt là trẻ nhỏ.

Pb làm giảm chỉ số IQ, suy giảm thính giác, phù nề não, các bệnh về tim phổi, thận, máu …Khi bị nhiễm Cd, ngƣời ta có thể bị nôn mửa, ỉa chảy, rỏ nƣớc dãi, hay co giật. Nhiễm độc As gây ra cho con ngƣời nhiều bệnh hiểm nghèo nhƣ: ung thƣ da, phổi và ung thƣ các cơ quan nội tạng khác. Ở Việt Nam những năm gần đây, ô nhiễm kim loại nặng trong đất nói chung và trong đất trồng rau nói riêng đã và đang đƣợc nhiều nhà nghiên cứu quan tâm. Song phần nhiều mới chỉ là những nghiên cứu về hiện trạng mà chƣa đƣa đƣợc phƣơng pháp canh tác nhằm hạn chế sự tích lũy kim loại nặng trong cây rau.