Chương 1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA 1. Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III được thành lập theo Quyết định số 118/TCCB ngày 10.1995 của Bộ trưởng, Trưởng Ban Tổ chức – Cán bộ Chính phủ (nay là Bộ Nội vụ). Sau khi các cơ quan chủ quản thay đổi tên thì ngày 06.2004, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã ra Quyết định số 35/QĐ-VTLTNN quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III như sau: là tổ chức sự nghiệp của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước có chức năng sưu tầm, thu thập, bổ sung, bảo quản và tổ chức sử dụng tài liệu, tư liệu lưu trữ của các cơ quan, tổ chức Trung ương; các nhân vật lịch sử, cá nhân, gia đình và dòng họ tiêu biểu của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa và Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam có trụ sở đóng trên lãnh thổ từ tỉnh Quảng Bình trở ra phía Bắc; các cơ quan, tổ chức cấp kỳ, cấp liên khu, cấp khu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa từ năm 1945 đến năm 1976; hồ sơ địa giới hành chính, bản đồ địa giới và mốc giới hành chính các cấp theo quy định của pháp luật. Nhiệm vụ và quyền hạn.
- Thu thập, bổ sung tài liệu, tư liệu lưu trữ của các cơ quan, tổ chức và cá nhân ở trong nước và ngoài nước thuộc thẩm quyền được giao. - Kiểm tra, đôn đốc, hướng dẫn các cơ quan, tổ chức và cá nhân thuộc nguồn nộp lưu chuẩn bị hồ sơ tài liệu nộp vào Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III. - Phân loại, chỉnh lý, xác định giá trị, bảo vệ, bảo quản tài liệu, tư liệu lưu trữ đã nộp vào Trung tâm. Luận văn cao học 14 Nguyễn Lan Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Phối hợp với Trung tâm Bảo hiểm tài liệu lưu trữ quốc gia lập bản sao bảo hiểm đối với tài liệu lưu trữ đặc biệt quý, hiếm thuộc phạm vi quản lý của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Phối hợp với Trung tâm Tu bổ phục chế tài liệu lưu trữ thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước để thực hiện việc tu bổ, phục chế và khử nấm mốc, khử trùng, khử axít đối với tài liệu lưu trữ bảo quản ở Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III. - Xây dựng và quản lý hệ thống công cụ thống kê, tra cứu tài liệu, tư liệu lưu trữ; thực hiện thống kê và báo cáo thống kê lưu trữ lên Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước; - Thực hiện việc thông báo, giới thiệu, công bố và phục vụ sử dụng tài liệu, tư liệu lưu trữ thuộc phạm vi quản lý của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III. - Quản lý tổ chức, biên chế, cơ sở vật chất kỹ thuật, vật tư, tài sản và kinh phí của Trung tâm theo quy định của pháp luật và quy định phân cấp của Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước. Cơ cấu tổ chức.
Hiện nay, cơ cấu tổ chức của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III gồm có: Ban Giám đốc và 9 phòng: - Phòng Thu thập, bổ sung tài liệu. - Phòng Chỉnh lý tài liệu. - Phòng Bảo quản tài liệu. - Phòng Lưu trữ tài liệu phim, ảnh, ghi âm.
- Phòng Tin học và Công cụ tra cứu. Luận văn cao học 15 Nguyễn Lan Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Phòng Tổ chức sử dụng tài liệu. - Phòng Hành chính, Tổ chức. - Phòng Kế toán.
- Phòng Tu bổ tài liệu. Tình hình tài liệu tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III. Toàn bộ tài liệu lưu trữ đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III được hình thành trong quá trình hoạt động của cơ quan thuộc bộ máy Nhà nước Trung ương, các bộ, ngành, các đoàn thể xã hội và các liên khu, khu được thành lập từ những ngày đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa cho tới nay. Đồng thời, qua những tài liệu này là những chứng cứ lịch sử phản ánh chân thực, khách quan và toàn diện cả một quá trình thành lập, xây dựng và bảo vệ đất nước Việt Nam độc lập hơn 60 năm qua.
Thành phần tài liệu lưu trữ. Ngay sau khi thành lập, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đã tiếp nhận từ Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I khoảng 3,6 km/giá tài liệu thuộc thẩm quyền quản lý của mình. Từ đó đến nay, sau hơn 13 năm hoạt động, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III đã thu thập thêm được nhiều tài liệu đưa tổng số lên hơn 12 km/giá gồm 5 khối tài liệu chính sau: - Tài liệu hành chính. - Tài liệu khoa học kỹ thuật.
- Tài liệu phim ảnh ghi âm. - Tài liệu cá nhân, gia đình, dòng họ. - Tài liệu sưu tầm. Luận văn cao học 16 Nguyễn Lan Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn 1.
Nội dung tài liệu lưu trữ. Khối tài liệu hành chính. Khối này bao gồm tài liệu của gần 300 phông là các cơ quan Trung ương và địa phương. Đây là những tài liệu gốc, bản chính, trong đó có nhiều bản viết tay hay có bút tích của Chủ tịch Hồ Chí Minh và nhiều vị lãnh đạo Nhà nước khác.
Một trong những khối tài liệu quan trọng nhất là phông Quốc hội - Cơ quan quyền lực cao nhất của nhà nước Việt Nam. ở đây bao gồm những hồ sơ, tài liệu về cuộc tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên ngày 06.1946, hồ sơ về các kỳ họp của Quốc hội và ủy ban Thường vụ Quốc hội, trong đó có hồ sơ về kỳ họp đầu tiên khóa thứ nhất của Quốc hội và hồ sơ về Hội nghị Hiệp thương Chính trị thống nhất tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 1975. Nói chung, tài liệu phông Quốc hội là những chứng cứ lịch sử phản ánh các hoạt động lập pháp của nhà nước Việt Nam như quá trình xây dựng các đạo luật cơ bản từ Hiến pháp đầu tiên năm 1946 đến các Hiến pháp sau này, quá trình soạn thảo và ban hành các đạo luật, Pháp lệnh, Nghị quyết quan trọng của nhà nước. Với sự đa dạng về thành phần, phong phú về nội dung, khối tài liệu này bao quát mọi lĩnh vực hoạt động trong đời sống xã hội Việt Nam, từ những ngày đầu thành lập nước đến các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, tiến tới thống nhất đất nước và xây dựng xã hội chủ nghĩa ngày nay.
Chiếm một số lượng lớn và có một vị trí đặc biệt quan trọng là khối tài liệu hình thành trong hoạt động của Phủ Thủ tướng từ năm 1945 - 1985. Thành phần tài liệu phông Phủ Thủ tướng đã được phân loại thành các nhóm chính sau: - Tài liệu chung: ở đây bao gồm các nhóm tài liệu chính như hồ sơ các cuộc họp Hội đồng Chính phủ và Thường vụ Hội đồng Chính phủ; các loại Luận văn cao học 17 Nguyễn Lan Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn văn bản pháp quy, sắc lệnh, quyết định của Chủ tịch nước và của Thủ tướng Chính phủ; các loại báo cáo định kỳ, báo cáo về tình hình kháng chiến của Hội đồng Quốc phòng tối cao, của các ngành, các địa phương, các liên khu, về các phong trào thi đua ái quốc. - Tài liệu về nội chính phản ánh các vấn đề về tổ chức xây dựng và củng cố chính quyền từ Trung ương đến địa phương; về trật tự trị an, tư pháp, thanh tra; địa giới hành chính; về biên giới, hải đảo; về giảm tô và cải cách ruộng đất; cải tạo công thương nghiệp; về hoạt động của các tổ chức ngụy quyền, phản động; về tôn giáo, ngoại kiều và các vấn đề xã hội khác. - Trong nhóm tài liệu về quân sự có các huấn lệnh, huấn thị, nhật lệnh, kế hoạch, báo cáo về quân sự.
Nhóm tài liệu này thể hiện chiến lược, sách lược quân sự trong từng thời kỳ, tình hình động viên, huấn luyện lực lượng quân sự, về việc sản xuất quân trang, quân dụng và trang bị quân đội; về sự điều hành chỉ đạo, lãnh đạo của Hội đồng Quốc phòng tối cao trong các cuộc chiến tranh chống Pháp, chống Mỹ; về những tổn thất trong chiến tranh, về chính sách tù binh, hàng binh và dân vận. - Tài liệu về ngoại giao có các hồ sơ Hội nghị trù bị Việt - Pháp ở Đà Lạt (năm 1946), Hội nghị Giơ-ne-vơ (1954) và Hội nghị Pa-ri về lập lại hòa bình ở Việt Nam; các Hội nghị quốc tế ủng hộ Việt Nam; các hồ sơ về việc thiết lập quan hệ ngoại giao và ký kết các hiệp ước, Hiệp định hợp tác quốc tế; về việc Việt Nam gia nhập Liên hợp quốc và các tổ chức quốc tế khác. - Nhóm tài liệu về kinh tế - tài chính thể hiện chủ trương, chính sách, biện pháp xây dựng và phát triển kinh tế trong từng thời kỳ của cách mạng Việt Nam, trong đó có các hồ sơ Hội nghị Cán bộ Kinh tế tài chính toàn quốc và của Ban Kinh tế Trung ương, Ban Kinh tế Chính phủ; chương trình, kế hoạch và báo cáo về tình hình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, công thương Luận văn cao học 18 Nguyễn Lan Phương LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nghiệp, tài chính, giao thông, công chính của các ngành và các địa phương. Đặc biệt, trong khối này có những tài liệu phản ánh những đóng góp của nhân dân cho kháng chiến như: “Tuần lễ vàng cho quỹ Độc lập”.
- Tài liệu về văn hóa - xã hội phản ánh chủ trương, chính sách và hoạt động phát triển văn hóa, giáo dục, y tế và xã hội của nhà nước Việt Nam, trong đó có nhiều tài liệu phản ánh quá trình thành lập và phát triển của nhiều cơ quan văn hóa nghệ thuật, về các phong trào bình dân học vụ, xóa nạn mù chữ, về các chương trình cải cách giáo dục. - Nhóm tài liệu kế hoạch - thống kê lưu giữ những số liệu cơ bản về chỉ tiêu chiến lược phát triển kinh tế - xã hội dài hạn và ngắn hạn của Trung ương, của các ngành và các địa phương, các số liệu thống kê tổng hợp về kinh tế, văn hóa xã hội và dân số qua từng thời kỳ lịch sử khác nhau.