Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Trên Địa Bàn Huyện Yên Mô, Tỉnh Ninh Bình

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, cung cấp cái nhìn sâu sắc về phát triển nông nghiệp.

• Tác giả: Bùi Trung Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Đình Binh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Yên Mô, Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Những vấn đề chung về sử dụng đất nông nghiệp
• 1.2. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 1.2.1. Đất nông nghiệp
• 1.2.2. Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 1.2.3. Vấn đề suy thoái đất nông nghiệp
• 1.2.4. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp
• 1.3. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 1.4. Tình hình nghiên cứu nâng cao hiệu quả về sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới và Việt Nam
• 1.4.1. Các nghiên cứu về sử dụng đất nông nghiệp trên thế giới
• 1.4.2. Những nghiên cứu về nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp ở Việt Nam
• 1.4.3. Nghiên cứu hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của tỉnh Ninh Bình và huyện Yên Mô
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình
• 2.4.2. Hiện trạng sử dụng đất của huyện Yên Mô
• 2.4.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp của huyện Yên Mô
• 2.4.4. Lựa chọn các loại sử dụng đất có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 2.5.2. Phương pháp điều tra thu thập số liệu sơ cấp
• 2.5.3. Phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 2.5.4. Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên Mô
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Yên Mô
• 3.2. Đánh giá hiện trạng sử dụng đất của huyện Yên Mô
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp
• 3.3.1. Các loại sử dụng đất của huyện Yên Mô
• 3.3.2. Đánh giá hiệu quả kinh tế
• 3.3.3. Hiệu quả xã hội
• 3.3.4. Hiệu quả môi trường
• 3.3.5. Đánh giá chung hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp huyện Yên Mô
• 3.4. Lựa chọn các loại sử dụng đất có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Yên Mô

Đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Yên Mô, Ninh Bình là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp hiện nay. Đất nông nghiệp không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nền tảng cho sự phát triển kinh tế xã hội. Việc đánh giá này giúp xác định các loại hình sử dụng đất hiệu quả, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu hóa việc sử dụng đất.

1.1. Khái Niệm Về Đất Nông Nghiệp Và Vai Trò Của Nó

Đất nông nghiệp được định nghĩa là đất sử dụng cho sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Vai trò của đất nông nghiệp rất quan trọng, không chỉ cung cấp lương thực mà còn là nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến.

1.2. Tình Hình Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Yên Mô

Huyện Yên Mô có diện tích đất nông nghiệp lớn, nhưng hiện nay đang đối mặt với nhiều thách thức như đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Việc đánh giá tình hình sử dụng đất là cần thiết để phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Mô gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như sự phân bổ không đồng đều về chất lượng đất, sự thay đổi trong chính sách sử dụng đất và áp lực từ phát triển đô thị là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Sự Biến Động Trong Chính Sách Sử Dụng Đất

Chính sách sử dụng đất thường xuyên thay đổi, ảnh hưởng đến quyết định của nông dân trong việc sử dụng đất. Điều này cần được phân tích để đưa ra các giải pháp phù hợp.

2.2. Áp Lực Từ Đô Thị Hóa

Đô thị hóa nhanh chóng tại Yên Mô đã dẫn đến việc giảm diện tích đất nông nghiệp. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp mà còn đến an ninh lương thực.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Các phương pháp này bao gồm phân tích kinh tế, khảo sát thực địa và đánh giá tác động môi trường.

3.1. Phân Tích Kinh Tế Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Phân tích kinh tế giúp xác định giá trị sản xuất từ các loại hình sử dụng đất khác nhau. Điều này cho phép đưa ra quyết định hợp lý về việc sử dụng đất.

3.2. Khảo Sát Thực Địa Để Đánh Giá Hiệu Quả

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về tình hình sử dụng đất. Dữ liệu này sẽ giúp đánh giá chính xác hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Yên Mô

Kết quả nghiên cứu cho thấy hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Mô có sự khác biệt rõ rệt giữa các loại hình sử dụng đất. Một số loại hình như trồng dứa và rau màu cho hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng khác.

4.1. Đánh Giá Hiệu Quả Kinh Tế Của Các Loại Hình Sử Dụng Đất

Các loại hình sử dụng đất như trồng dứa và ngô cho thấy hiệu quả kinh tế cao, góp phần vào sự phát triển kinh tế của huyện.

4.2. Tác Động Đến Môi Trường Và Xã Hội

Việc sử dụng đất nông nghiệp không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động đến môi trường và xã hội. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường trong quá trình sản xuất.

V. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Mô, cần áp dụng các giải pháp như cải tiến kỹ thuật canh tác, tăng cường quản lý đất đai và phát triển các chính sách hỗ trợ nông dân.

5.1. Cải Tiến Kỹ Thuật Canh Tác

Cải tiến kỹ thuật canh tác giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới là cần thiết để nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

5.2. Tăng Cường Quản Lý Đất Đai

Quản lý đất đai hiệu quả sẽ giúp bảo vệ quỹ đất nông nghiệp và đảm bảo sử dụng đất bền vững. Cần có các chính sách rõ ràng và minh bạch.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Đánh Giá Hiệu Quả Sử Dụng Đất

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại Yên Mô là cần thiết để phát triển bền vững. Tương lai của việc sử dụng đất nông nghiệp cần được định hướng rõ ràng để đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế.

6.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Định hướng phát triển bền vững trong sử dụng đất nông nghiệp là cần thiết để đảm bảo nguồn tài nguyên cho thế hệ tương lai.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Chính Sách Hỗ Trợ

Chính sách hỗ trợ nông dân trong việc sử dụng đất hiệu quả sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đất nông nghiệp là nguồn tài nguyên quý giá, đóng vai trò nền tảng trong sản xuất lương thực, thực phẩm và phát triển kinh tế xã hội. Tại Việt Nam, với gần 70% dân số sống ở vùng nông thôn, nông nghiệp vẫn giữ vị trí trọng yếu trong nền kinh tế. Tuy nhiên, diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp do áp lực dân số, đô thị hóa và công nghiệp hóa, đòi hỏi phải sử dụng đất một cách tiết kiệm, hiệu quả và bền vững. Huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình, với diện tích đất tự nhiên khoảng 14.610 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm phần lớn, là vùng trọng điểm cung cấp lương thực cho tỉnh và các khu vực lân cận. Nông nghiệp huyện đã có bước phát triển tích cực với các sản phẩm như dứa, nếp Bắc, ngô, rau, nhưng quỹ đất nông nghiệp đang bị thu hẹp do chuyển đổi mục đích sử dụng đất.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp trên địa bàn huyện Yên Mô, lựa chọn các loại sử dụng đất có hiệu quả và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 6/2017 đến tháng 6/2018, tập trung phân tích các chỉ tiêu kinh tế, xã hội và môi trường nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác quản lý và quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp tại huyện. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao năng suất, thu nhập cho người dân và bảo vệ tài nguyên đất đai.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về quản lý đất đai bền vững, hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp và phát triển nông nghiệp bền vững. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp: Đánh giá hiệu quả sử dụng đất trên ba khía cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Hiệu quả kinh tế được đo bằng giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và hiệu quả đồng vốn; hiệu quả xã hội thể hiện qua khả năng tạo việc làm, thu hút lao động và nâng cao đời sống; hiệu quả môi trường đánh giá mức độ bảo vệ đất, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và độ che phủ đất.

2. Lý thuyết phát triển nông nghiệp bền vững: Nhấn mạnh việc sử dụng đất phải đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống xã hội, đồng thời duy trì khả năng sản xuất lâu dài của đất đai.

Các khái niệm chính bao gồm: đất nông nghiệp, hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trường, sử dụng đất bền vững, các loại sử dụng đất (LUT).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các cơ quan chức năng huyện Yên Mô như Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Phòng Thống kê; số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra phỏng vấn 120 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho 3 tiểu vùng địa hình khác nhau của huyện.

• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu ngẫu nhiên tại mỗi xã, đảm bảo đại diện cho đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của từng tiểu vùng.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng các chỉ tiêu kinh tế (giá trị sản xuất, chi phí trung gian, thu nhập hỗn hợp, hiệu quả đồng vốn), xã hội (giá trị ngày công lao động, khả năng thu hút lao động) và môi trường (mức sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, độ che phủ đất) để đánh giá hiệu quả sử dụng đất. Các chỉ tiêu được phân cấp thành cao, trung bình, thấp dựa trên số liệu điều tra thực tế. Tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả từng loại sử dụng đất (LUT) theo thang điểm tối đa 24 điểm.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 6/2017 đến tháng 6/2018, bao gồm thu thập số liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

• Xử lý số liệu: Phân tích thống kê bằng phần mềm Excel, tổng hợp và so sánh các chỉ tiêu hiệu quả giữa các loại sử dụng đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kinh tế sử dụng đất: Giá trị sản xuất nông nghiệp bình quân trên 1 ha đất nông nghiệp tại huyện Yên Mô đạt khoảng 230 triệu đồng/năm đối với các loại sử dụng đất có hiệu quả cao. Thu nhập hỗn hợp trung bình đạt trên 170 triệu đồng/ha, hiệu quả đồng vốn trên 2,8 lần. Các loại sử dụng đất như trồng dứa, nếp Bắc và rau có hiệu quả kinh tế cao, trong khi đất trồng cây lâu năm và đất chăn nuôi có hiệu quả trung bình.

2. Hiệu quả xã hội: Các loại sử dụng đất hiệu quả cao thu hút lao động lớn, với giá trị ngày công lao động đạt trên 240 nghìn đồng/công, tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương. Các loại đất có hiệu quả thấp có giá trị ngày công dưới 190 nghìn đồng/công, thu hút lao động hạn chế.

3. Hiệu quả môi trường: Mức sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật ở các loại sử dụng đất hiệu quả cao được điều chỉnh phù hợp với khuyến cáo của trung tâm khuyến nông tỉnh, đảm bảo cân đối và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Độ che phủ đất trung bình đạt trên 75%, góp phần bảo vệ đất và duy trì độ phì nhiêu.

4. Tổng hợp hiệu quả sử dụng đất: Khoảng 60% các loại sử dụng đất trên địa bàn huyện đạt hiệu quả tổng hợp cao (từ 19 đến 24 điểm), 30% đạt mức trung bình và 10% còn thấp. Các tiểu vùng địa hình thấp và trung bình có hiệu quả sử dụng đất cao hơn so với vùng đồi núi cao.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Yên Mô có sự phân hóa rõ rệt theo loại hình sử dụng đất và điều kiện tự nhiên. Các loại đất trồng cây ngắn ngày, cây ăn quả và rau màu có hiệu quả kinh tế và xã hội cao do phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu và có thị trường tiêu thụ ổn định. Việc áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý góp phần nâng cao hiệu quả môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực đến đất đai.

So sánh với các nghiên cứu tại các vùng đồng bằng và đồi núi khác cho thấy, hiệu quả sử dụng đất tại Yên Mô tương đối cao, tuy nhiên vẫn còn tiềm năng cải thiện, đặc biệt ở các vùng đồi núi cao. Việc phân tích dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp và hiệu quả đồng vốn giữa các loại sử dụng đất, cũng như bảng tổng hợp điểm đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường.

Nguyên nhân của sự khác biệt hiệu quả sử dụng đất bao gồm điều kiện tự nhiên đa dạng, mức độ áp dụng kỹ thuật canh tác, quy mô sản xuất và tổ chức sản xuất. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc lựa chọn loại sử dụng đất phù hợp với điều kiện địa phương để nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến: Khuyến khích người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hợp lý nhằm nâng cao năng suất và bảo vệ môi trường. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là các cơ quan khuyến nông và nông dân.

2. Phát triển mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất nông nghiệp: Tổ chức sản xuất tập trung, dồn điền đổi thửa để tăng quy mô sản xuất, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả kinh tế. Thời gian triển khai 2-3 năm, chủ thể là chính quyền địa phương và các tổ chức nông dân.

3. Quy hoạch và chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp: Ưu tiên phát triển các loại cây trồng có hiệu quả kinh tế cao, phù hợp với điều kiện tự nhiên từng tiểu vùng, đồng thời bảo vệ đất đai và môi trường. Thời gian thực hiện liên tục, chủ thể là các cơ quan quản lý đất đai và nông nghiệp.

4. Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ đất nông nghiệp: Kiểm soát việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, bảo vệ quỹ đất nông nghiệp, hạn chế thu hẹp diện tích đất canh tác. Thời gian thực hiện ngay và lâu dài, chủ thể là chính quyền địa phương và các cơ quan quản lý đất đai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý đất đai và chính quyền địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành quản lý đất đai, nông nghiệp: Tham khảo phương pháp đánh giá hiệu quả sử dụng đất, các chỉ tiêu kinh tế - xã hội - môi trường và kết quả thực tiễn tại huyện Yên Mô.

3. Nông dân và tổ chức nông nghiệp: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật, mô hình tổ chức sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và thu nhập.

4. Các cơ quan khuyến nông và phát triển nông thôn: Dựa trên kết quả nghiên cứu để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo và phát triển sản xuất bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp được đánh giá dựa trên những tiêu chí nào?
   Hiệu quả được đánh giá trên ba khía cạnh: kinh tế (giá trị sản xuất, thu nhập hỗn hợp), xã hội (giá trị ngày công lao động, khả năng tạo việc làm) và môi trường (mức sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, độ che phủ đất). Ví dụ, giá trị sản xuất trên 1 ha đất đạt trên 230 triệu đồng được xem là hiệu quả cao.

2. Phương pháp thu thập số liệu trong nghiên cứu này là gì?
   Nghiên cứu sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan chức năng và số liệu sơ cấp thu thập qua điều tra phỏng vấn 120 hộ nông dân tại 3 xã đại diện cho các tiểu vùng địa hình khác nhau, chọn mẫu ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện.

3. Tại sao hiệu quả sử dụng đất ở các tiểu vùng khác nhau lại khác nhau?
   Do điều kiện tự nhiên (địa hình, đất đai, khí hậu), mức độ áp dụng kỹ thuật canh tác, quy mô và tổ chức sản xuất khác nhau. Vùng đồng bằng thường có hiệu quả cao hơn vùng đồi núi do thuận lợi về đất đai và kỹ thuật.

4. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao hiệu quả sử dụng đất?
   Các giải pháp gồm áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, phát triển mô hình tổ chức sản xuất tập trung, quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp và tăng cường quản lý bảo vệ đất nông nghiệp.

5. Nghiên cứu có thể áp dụng cho các địa phương khác không?
   Có thể áp dụng phương pháp đánh giá và một số giải pháp phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội tương tự, tuy nhiên cần điều chỉnh theo đặc thù từng địa phương để đạt hiệu quả cao nhất.

Kết luận

• Đất nông nghiệp tại huyện Yên Mô có hiệu quả sử dụng đa dạng, với khoảng 60% loại sử dụng đất đạt hiệu quả tổng hợp cao về kinh tế, xã hội và môi trường.
• Các loại cây trồng như dứa, nếp Bắc và rau màu có hiệu quả kinh tế và xã hội nổi bật, phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương.
• Việc áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và tổ chức sản xuất tập trung là yếu tố then chốt nâng cao hiệu quả sử dụng đất.
• Cần tăng cường quản lý, bảo vệ quỹ đất nông nghiệp, hạn chế chuyển đổi mục đích sử dụng đất không hợp lý để đảm bảo phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nông dân và các tổ chức liên quan trong việc hoạch định chính sách và thực hiện các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Yên Mô và các vùng tương tự.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan chức năng triển khai các giải pháp kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả sử dụng đất tại các địa phương khác để phát triển nông nghiệp bền vững trên phạm vi toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Những vấn đề chung về sử dụng đất nông nghiệp. Đất nông nghiệp và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp 1. Đất nông nghiệp * Khái niệm đất nông nghiệp Đất được hình thành trong hàng triệu năm và là một trong những yếu tố không thể thiếu cấu thành môi trường sống.

Đất là nơi chứa đựng không gian sống của con người và các loài sinh vật, là nơi cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người. Với đặc thù vô cùng quý giá là có độ phì nhiêu, đất làm nhiệm vụ của một bà mẹ nuôi sống muôn loài trên trái đất. Sản xuất nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người, đảm bảo nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm. Hiện tại cũng như trong tương lai, nông nghiệp vẫn đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của xã hội loài người, không ngành nào có thể thay thế được.

Luật Đất đai (2013) nêu rõ: “Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng, bao gồm đất sản xuất nông nghiệp, đất sản xuất lâm nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản, đất làm muối và đất nông nghiệp khác” (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013). Luật đất đai năm 2013) [22]. * Vai trò và ý nghĩa của đất đai trong sản xuất nông nghiệp Đất đai là tài nguyên thiên nhiên của mỗi quốc gia, đóng vai trò quyết định sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người, nó là cơ sở tự nhiên, là tiền đề cho mọi quá trình sản xuất nhưng vai trò của đất đối với mỗi ngành sản xuất có tầm quan trọng khác nhau. Hiến pháp năm 1992 quy định: “Nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật”, Luật Đất đai 2013 khẳng định “Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh và quốc phòng” (Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2013).

Luật đất đai năm 2013) [22]. Trong sản xuất nông lâm nghiệp, đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc biệt không thể thay thế, với những đặc điểm: - Đất đai được coi là tư liệu sản xuất chủ yếu trong sản xuất nông lâm nghiệp, bởi vì nó vừa là đối tượng lao động vừa là tư liệu lao động trong quá trình sản xuất. Đất đai là đối tượng bởi lẽ nó là nơi con người thực hiện các hoạt động của mình tác động vào cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm. - Đất đai là loại tư liệu sản xuất không thể thay thế: bởi vì đất đai là sản phẩm của tự nhiên, nếu biết sử dụng hợp lý sẽ làm cho sức sản xuất của đất đai ngày càng tăng lên.

Điều này đòi hỏi trong quá trình sử dụng đất phải đứng trên quan điểm bồi dưỡng, bảo vệ, làm giàu thông qua những hoạt động có ý nghĩa của con người. - Đất đai là tài nguyên bị hạn chế bởi ranh giới đất liền và bề mặt địa cầu. Đặc điểm này ảnh hưởng đến khả năng mở rộng quy mô sản xuất nông - lâm nghiệp và sức ép về lao động và việc làm, do nhu cầu nông sản ngày càng tăng trong khi diện tích đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp. Việc khai khẩn đất hoang hóa đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp đã làm cho quỹ đất nông nghiệp tăng lên.

Đây là xu hướng vận động cần khuyến khích. Tuy nhiên, đất đưa vào hoạt động sản xuất nông nghiệp là đất hoang hóa, nằm trong quỹ đất chưa sử dụng. Vì vậy, cần phải đầu tư lớn về sức người và sức của. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, cần phải tính toán kỹ để đầu tư cho công tác này thực sự có hiệu quả.

- Đất đai có vị trí cố định và chất lượng không đồng đều giữa các vùng, các miền. Mỗi vùng đất luôn gắn với các điều kiện tự nhiên (thổ nhưỡng, thời tiết, khí hậu, nước,…), điều kiện kinh tế - xã hội (dân số, lao động, giao thông, thị trường,…) và có chất lượng đất khác nhau. Do vậy, việc sử dụng đất đai phải gắn liền với việc xác định cơ cấu cây trồng, vật nuôi cho phù hợp để nhằm đem lại hiệu quả kinh tế cao trên cơ sở nắm chắc điều kiện của từng vùng lãnh thổ. - Đất đai được coi là một loại tài sản, người chủ sử dụng có quyền nhất định LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 do pháp luật của mỗi nước quy định, tạo thuận lợi cho việc tập trung, tích tụ và chuyển hướng sử dụng đất, từ đó phát huy được hiệu quả nếu biết sử dụng đầy đủ và hợp lý.

Như vậy, đất đai là yếu tố hết sức quan trọng và tích cực của quá trình sản xuất nông nghiệp. Thực tế cho thấy thông qua quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất - văn minh tinh thần, các thành tựu vật chất, văn hoá khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản đó là đất và sử dụng đất, đặc biệt là đất nông lâm nghiệp. Vì vậy, sử dụng đất hợp lý, có hiệu quả là một trong những điều kiện quan trọng nhất cho nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững. * Vấn đề suy thoái đất nông nghiệp Không chỉ riêng ở Việt Nam xảy ra tình trạng bị xói mòn đất.

Suy thoái đất ảnh hưởng đến 1,9 tỉ ha đất trên toàn thế giới, gần hai phần ba nguồn tài nguyên đất trên toàn cầu. Xói mòn đất là nguyên nhân chính làm suy thoái đất trên toàn cầu, làm mất đi 75 tỷ tấn đất màu mỡ với ước tính kinh tế mất đi khoảng 126 tỉ đô la mỗi năm. IAEA đã hợp tác với Tổ chức lương thực và nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) nhằm giúp các nhà khoa học và nông dân đo lường và kiểm soát sự xói mòn đất thông qua việc sử dụng các kỹ thuật hạt nhân khác nhau trong đó sử dụng phóng xạ để đánh giá tỉ lệ xói mòn đất và hợp chất phân tích đồng vị ổn định cụ thể, hỗ trợ trong việc tìm ra những vị trí có nguy cơ cao về suy thoái đất. Việt Nam còn khoảng 9 triệu ha đất bị hoang hóa (chiếm khoảng 28% tổng diện tích đất đai trên toàn quốc), trong đó có 5,06 triệu ha đất chưa sử dụng và 2 triệu ha đất đang được sử dụng bị thoái hóa nặng.

Đó là con số do Văn phòng thực hiện Công ước chống sa mạc hóa của Liên hiệp quốc (UNCCD) tại Việt Nam thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cung cấp Nhân ngày Thế giới chống sa mạc hóa và hạn hán 17-6 năm nay. Văn phòng UNCCD Việt Nam cho biết, độ phì nhiêu của đất ở Việt Nam đang có nguy cơ bị giảm xuống hoặc bị thoái hóa nghiêm trọng do xói mòn, rửa trôi, đá ong hóa, chua mặn hóa. Tài nguyên rừng cũng bị suy giảm đáng kể. Nếu như năm 1943 Việt Nam có tỷ lệ che phủ của rừng là 43% thì sau nhiều nỗ lực khắc phục các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nguyên nhân mất rừng suốt 60 năm qua, tỷ lệ che phủ hiện nay mới chỉ là 37,6%.

Rừng bị mất đã làm tăng diện tích đất hoang hóa, kéo theo sự giảm sút đáng kể các hệ sinh thái, làm suy thoái vùng đầu nguồn. Nguyên tắc và quan điểm sử dụng đất nông nghiệp * Nguyên tắc sử dụng đất nông nghiệp - Nguyên tắc đất đai là sở hữu toàn dân do nhà nước đại diện chủ sở hữu. - Nguyên tắc nhà nước thống nhất quản lý đất đai theo quy hoạch và pháp luật. - Nguyên tắc sử dụng đất đai một cách hợp lý, tiết kiệm, cải tạo và bồi bổ đất đai.

- Nguyên tắc quan tâm đến lợi ích của người sử dụng đất. - Nguyên tắc ưu tiên bảo vệ và phát triển quỹ đất nông nghiệp. Nội dung của nguyên tắc là : + Hạn chế thấp nhất việc chuyển đất nông nghiệp sang sử dụng vào mục đích khác. + Đối với hộ gia đình và cá nhân trực tiếp làm nông nghiệp được Nhà nước giao đất nông nghiệp để sử dụng trong hạn mức thì không phải nộp tiền sử dụng đất.

+ Không được tùy tiện mở rộng khu dân cư trên đất nông nghiệp, hạn chế việc lập vườn mới trên đất trồng lúa nước. + Nhà nước thực hiện các chính sách khuyến khích và tạo điều kiện cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức khai hoang phục hóa lấn biển để mở rộng diện tích đất nông nghiệp,. * Quan điểm sử dụng đất nông nghiệp bền vững Sử dụng đất là hệ thống các biện pháp nhằm điều hoà mối quan hệ giữa người với đất đai. Mục tiêu của con người trong quá trình sử dụng đất là: Sử dụng đất đai một cách khoa học, hợp lý.

Sử dụng đất đai là vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau, về thực chất đây là vấn đề kinh tế liên quan đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Mục tiêu đặt ra trong quá trình sử dụng đất là: Sử dụng tối đa và có hiệu quả toàn bộ quỹ đất của quốc gia, nhằm phục vụ phát triển nền kinh tế quốc dân và phát triển xã hội, việc sử dụng đất dựa trên nguyên tắc là ưu tiên đất đai cho sản xuất nông nghiệp. Trong thực tế do quá trình sử dụng lâu dài, nhận thức về sử dụng đất còn hạn chế dẫn tới nhiều vùng đất đai đang bị thoái hóa, ảnh hưởng tới môi trường sống của con người. Những diện tích đất đai thích hợp cho sản xuất nông nghiệp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 ngày càng bị thu hẹp, do đó con người phải mở mang thêm diện tích đất canh tác trên các vùng không thích hợp.

Hậu quả đã gây ra quá trình thoái hóa rửa trôi và phá hoại đất một cách nghiêm trọng. Trước những năm 1970, trong nông nghiệp người ta nói đến nhiều giống mới, năng suất cao, kỹ thuật cao. Nhưng sau năm 1970 một khái niệm mới đã xuất hiện và ngày càng có tính thuyết phục, đó là khái niệm tính bền vững và tiếp theo là nông nghiệp bền vững.