Đánh Giá Hiệu Quả Phối Hợp Trong Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại KCN Yên Phong, Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá hiệu quả phối hợp quản lý rác thải sinh hoạt tại khu dân cư xung quanh khu công nghiệp Yên Phong Bắc Ninh.

• Tác giả: Hoàng Trung Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thanh Lâm
• Trường học: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa Học Môi Trường
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các bên liên quan trong quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực dân cư xung quanh khu công nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 1.2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI, Ý NGHĨA KHOA HỌC HOẶC THỰC TIỄN
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN
• 3. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.1.1. Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.2. Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.3. Các bên có liên quan và nhiệm vụ, chức năng cụ thể của các bên liên quan tại các giai đoạn của quá trình quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.4. Đánh giá tính hiệu quả của công tác quản lý tại khu vực nghiên cứu
• 3.1.5. Đề xuất một số giải pháp có sự tham gia của các bên liên quan phù hợp với khu vực nghiên cứu
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp
• 3.2.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 3.2.3. Phương pháp điều tra phỏng vấn
• 3.2.4. Phương pháp chuyên gia
• 3.2.5. Phương pháp thảo luận nhóm
• 3.2.6. Phương pháp đánh giá hiệu quả sự tham gia của các bên liên quan đến công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt
• 3.2.7. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.1.3. Các đặc điểm ngành nghề khu dân cư xung quanh khu công nghiệp Yên Phong
• 4.2. PHÂN TÍCH VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN
• 4.2.1. Thành phần tham gia vào quản lý RTSH tại khu vực nghiên cứu
• 4.2.2. Vai trò, trách nhiệm của từng bên trong quản lý RTSH theo từng giai đoạn và tính hiệu quả trong thực tế tại khu vực nghiên cứu khi có sự phối hợp giữa các bên
• 4.2.3. Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của các bên tham gia quản lý RTSH tại địa bàn xung quanh KCN Yên Phong
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại KCN Yên Phong

Quản lý rác thải sinh hoạt tại khu dân cư xung quanh KCN Yên Phong là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh gia tăng dân số và phát triển kinh tế. KCN Yên Phong, với sự phát triển mạnh mẽ, đã thu hút một lượng lớn công nhân và dân cư, dẫn đến sự gia tăng đáng kể về lượng rác thải sinh hoạt. Việc quản lý hiệu quả rác thải không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

1.1. Định Nghĩa Rác Thải Sinh Hoạt Và Tầm Quan Trọng Của Quản Lý

Rác thải sinh hoạt là chất thải phát sinh từ hoạt động hàng ngày của con người. Quản lý rác thải sinh hoạt hiệu quả giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tình Hình Hiện Tại Về Rác Thải Tại KCN Yên Phong

Tại KCN Yên Phong, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh hàng ngày lên tới 34 tấn, chủ yếu từ công nhân và các dịch vụ ăn uống. Việc thu gom và xử lý rác thải hiện tại còn nhiều hạn chế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt

Quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực này đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng dân số và hoạt động kinh doanh dịch vụ đã tạo ra áp lực lớn lên hệ thống quản lý rác thải. Việc phân cấp trách nhiệm chưa rõ ràng và sự phối hợp giữa các bên liên quan còn yếu kém.

2.1. Áp Lực Từ Sự Tăng Trưởng Dân Số

Sự gia tăng dân số cơ học từ công nhân khu công nghiệp đã làm tăng lượng rác thải sinh hoạt, gây khó khăn cho công tác quản lý và thu gom.

2.2. Thiếu Sự Phối Hợp Giữa Các Bên Liên Quan

Sự thiếu hụt trong việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng dân cư đã dẫn đến tình trạng tồn đọng rác thải tại các điểm trung chuyển.

III. Phương Pháp Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Hiệu Quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt, cần áp dụng các phương pháp quản lý tích cực và có sự tham gia của cộng đồng. Các giải pháp như phân loại rác tại nguồn, tái chế và tái sử dụng là rất cần thiết.

3.1. Phân Loại Rác Tại Nguồn

Phân loại rác tại nguồn giúp giảm khối lượng rác thải cần xử lý và tăng cường khả năng tái chế, từ đó giảm áp lực lên môi trường.

3.2. Tăng Cường Giáo Dục Cộng Đồng Về Quản Lý Rác Thải

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc quản lý rác thải sinh hoạt sẽ nâng cao ý thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của các bên liên quan sẽ nâng cao hiệu quả quản lý. Các mô hình quản lý tích cực đã được áp dụng tại một số khu vực và cho thấy kết quả khả quan.

4.1. Mô Hình Quản Lý Thành Công Tại Một Số Khu Vực

Một số khu vực đã áp dụng mô hình quản lý rác thải sinh hoạt thành công, cho thấy sự phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan.

4.2. Kết Quả Khảo Sát Ý Kiến Của Người Dân

Khảo sát cho thấy người dân có ý thức cao về việc quản lý rác thải và sẵn sàng tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Tương Lai

Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan trong quản lý rác thải sinh hoạt. Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường tại khu vực xung quanh KCN Yên Phong.

5.1. Đề Xuất Giải Pháp Quản Lý Rác Thải Hiệu Quả

Cần xây dựng kế hoạch quản lý rác thải sinh hoạt cụ thể, có sự tham gia của cộng đồng và các cơ quan chức năng.

5.2. Tương Lai Của Quản Lý Rác Thải Tại KCN Yên Phong

Tương lai của quản lý rác thải tại KCN Yên Phong phụ thuộc vào sự chủ động và phối hợp của các bên liên quan trong việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu công nghiệp Yên Phong tại tỉnh Bắc Ninh có quy mô diện tích 658 ha và đã thu hút hơn 10 tỷ USD vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, trở thành một trong những động lực phát triển kinh tế hàng đầu khu vực phía Bắc. Sự bùng nổ của hơn 30 doanh nghiệp cùng khoảng 25.000 công nhân làm việc tại khu công nghiệp, chiếm từ 15,4% đến 16,6% tổng dân số toàn huyện Yên Phong, đã kéo theo làn sóng gia tăng dân số cơ học nhanh chóng tại các khu vực dân cư lân cận. Áp lực đô thị hóa tự phát cùng sự xuất hiện dày đặc của các chuỗi dịch vụ ăn uống, nhà trọ và thương mại đã khiến lượng rác thải sinh hoạt phát sinh tại 4 thôn lân cận gồm Ấp Đồn, Chính Trung, Trần Xá thuộc xã Yên Trung và Ô Cách thuộc xã Đông Tiến đạt tới khoảng 34,02 tấn/ngày trên tổng quy mô 21.133 nhân khẩu. Khối lượng này xấp xỉ tổng lượng phát sinh của toàn bộ 7 thôn thuộc thị trấn Chờ, trung tâm hành chính huyện Yên Phong với khoảng 36 tấn/ngày.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng hơn 1.133 tấn rác thải đang bị tồn đọng nghiêm trọng tại các bãi trung chuyển lộ thiên ở 4 thôn, gây ô nhiễm không khí, nguồn nước và đe dọa trực tiếp đến đời sống dân sinh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện cơ chế tương tác, đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các bên liên quan gồm chính quyền địa phương, tổ thu gom, doanh nghiệp môi trường và cộng đồng theo các tiêu chuẩn phân cấp tại Nghị định 38/2015/NĐ-CP, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt và thúc đẩy xã hội hóa bảo vệ môi trường. Phạm vi dữ liệu và không gian nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt giai đoạn 2012 đến 2017 tại 4 thôn trọng điểm tiếp giáp trực tiếp hàng rào khu công nghiệp. Đóng góp của đề tài giúp chuẩn hóa bức tranh thực nghiệm về quản trị rác thải đa chủ thể tại các vùng nông thôn ven khu công nghiệp, thiết lập các chỉ số định lượng về tỷ lệ tham gia và mức độ tương tác làm cơ sở hoạch định chính sách môi trường bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng khung phân tích dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết quản trị đa bên trong bảo vệ môi trường và mô hình quản lý tổng hợp chất thải rắn. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt được định nghĩa là chuỗi hoạt động mang tính hệ thống liên tục, bao gồm các tiểu hệ thống thành phần: ngăn ngừa phát sinh, giảm thiểu, phân loại tại nguồn, thu gom, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý tiêu hủy cuối cùng. Mô hình quản trị nhấn mạnh sự chuyển dịch từ quản lý mệnh lệnh hành chính đơn thuần sang mô hình đồng quản lý và xã hội hóa bảo vệ môi trường, trong đó quyền lực và nghĩa vụ được chia sẻ cân bằng giữa cơ quan nhà nước, tổ chức tư nhân và cộng đồng dân cư.

Khung pháp lý của nghiên cứu bám sát các điều khoản từ Điều 140 đến Điều 146 thuộc Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014 và Nghị định số 38/2015/NĐ-CP về quản lý chất thải và phế liệu. Nghiên cứu cũng kế thừa nguyên lý tiếp cận 3R bao gồm giảm thiểu, tái sử dụng và tái chế từ các mô hình thành công trên thế giới. Điển hình như kinh nghiệm tại bang California của Mỹ với mức phí thu gom linh hoạt 16,39 USD/tháng kết hợp phí xử lý 32,38 USD/tấn; mô hình phân loại rác nghiêm ngặt của Singapore với hơn 300 công ty tư nhân tham gia thu gom; mô hình thành phố Horsholm tại Đan Mạch đạt tỷ lệ tái chế 61% và chỉ 4% chôn lấp; cùng chiến lược quản lý rác thải hữu cơ chiếm từ 40% đến 60% tại đảo Penang của Malaysia với chi phí xử lý khoảng 41 USD/tấn.

       +--------------------------------------------------------+
       |   KHUNG QUẢN TRỊ ĐA BÊN THEO NGHỊ ĐỊNH 38/2015/NĐ-CP   |
       +--------------------------------------------------------+
                                   |
         +-------------------------+-------------------------+
         |                                                   |
         v                                                   v
+-----------------------+                         +---------------------+
| Cơ Quan Quản Lý Nhà   |                         | Chủ Nguồn Thải      |
| Nước (Tỉnh, Huyện, Xã)|                         | (Hộ dân, Nhà trọ,   |
| - Ban hành chính sách |                         | Dịch vụ ăn uống)    |
| - Giám sát, đôn đốc   |                         | - Phân loại 3R      |
+-----------------------+                         | - Nộp phí vệ sinh   |
         |                                                   |
         |         +-------------------------------+         |
         +-------->| TIỂU HỆ THỐNG THU GOM & XỬ LÝ |<--------+
                   | - Tổ vệ sinh tự quản thôn     |
                   | - Công ty dịch vụ môi trường  |
                   | - Bãi trung chuyển & Nhà máy  |
                   +-------------------------------+
                                   ^
                                   |
                   +-------------------------------+
                   | Tổ Chức Xã Hội & Cộng Đồng    |
                   | - UBMTTQ, Đoàn thanh niên     |
                   | - Nhóm tự quản, Giám sát cơ sở|
                   +-------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu liên ngành kết hợp giữa định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học toàn diện:

• Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành điều tra ngẫu nhiên phân tầng tại 4 thôn lân cận khu công nghiệp. Cỡ mẫu khảo sát thực tế thu thập thành công 398 phiếu hợp lệ trên tổng số 400 phiếu phát ra, phân bổ đều tại thôn Ấp Đồn với 100 phiếu, thôn Chính Trung với 100 phiếu, thôn Trần Xá với 99 phiếu và thôn Ô Cách với 99 phiếu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng được áp dụng nhằm đại diện chính xác cho các nhóm đối tượng: hộ kinh doanh phòng trọ, hộ gia đình công nhân, hộ kinh doanh dịch vụ và hộ làm nông nghiệp.
• Phương pháp phỏng vấn sâu và chuyên gia: Thực hiện 10 phiếu phỏng vấn định hướng chuyên sâu gồm 4 lãnh đạo thôn, 2 bộ phỏng vấn cán bộ môi trường và các đoàn thể cấp xã tại Yên Trung và Đông Tiến, 3 tổ đội vệ sinh môi trường cơ sở và 1 cán bộ chuyên trách thuộc Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Phong.
• Công cụ đánh giá có sự tham gia của người dân: Sử dụng sơ đồ Venn để lượng hóa mức độ ảnh hưởng của các bên liên quan và phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức trong hoạt động quản lý rác thải sinh hoạt.
• Phương pháp thống kê và phân tích thứ cấp: Xử lý chuỗi số liệu thứ cấp giai đoạn 2012 đến 2017 về tình hình kinh tế, xã hội, biến động nhân khẩu học và khối lượng chất thải do Ủy ban nhân dân các xã và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện cung cấp. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa khung quy định pháp lý với thực tiễn vận hành thực tế tại cấp cơ sở.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và xử lý dữ liệu khảo sát mang lại 4 phát hiện then chốt về thực trạng quản lý chất thải rắn sinh hoạt xung quanh Khu công nghiệp Yên Phong:

Thứ nhất, cấu trúc kinh tế và nghề nghiệp nông thôn bị biến đổi sâu sắc do tác động lan tỏa từ khu công nghiệp. Tỷ lệ hộ làm nông nghiệp thuần túy sụt giảm mạnh chỉ còn từ 1% đến 10%, cụ thể tại thôn Chính Trung chỉ còn 1%, thôn Ô Cách là 2%, thôn Ấp Đồn là 8% và thôn Trần Xá là 10%. Ngược lại, tỷ lệ hộ kinh doanh phòng trọ cho công nhân thuê bùng nổ, chiếm từ 31% đến 52% tổng số mẫu điều tra, đạt đỉnh tại thôn Ô Cách với 52% và thôn Ấp Đồn với 48%. Tỷ lệ hộ gia đình là công nhân ngoại tỉnh sinh sống chiếm từ 27% đến 43%, dẫn đầu là thôn Chính Trung với 43%. Sự dịch chuyển này làm gia tăng nhanh chóng mật độ dân số cơ học và lượng rác sinh hoạt.

Thứ hai, khối lượng rác thải sinh hoạt phát sinh vượt quá ngưỡng đáp ứng của cơ sở hạ tầng nông thôn, dẫn đến tình trạng ùn ứ nghiêm trọng tại các bãi chứa tạm. Tổng lượng rác thải phát sinh hàng ngày tại 4 thôn đạt khoảng 34,02 tấn/ngày. Trong đó thôn Ấp Đồn phát sinh lớn nhất với 12,73 tấn/ngày, thôn Trần Xá phát sinh 11,11 tấn/ngày, thôn Ô Cách phát sinh 5,7 tấn/ngày và thôn Chính Trung phát sinh 4,48 tấn/ngày. Tổng lượng rác đang tồn đọng không thể giải tỏa tại 4 bãi tập kết lên tới 1.133 tấn, gồm thôn Ô Cách tồn đọng 513 tấn, thôn Ấp Đồn tồn đọng 250 tấn, thôn Trần Xá tồn đọng 250 tấn và thôn Chính Trung tồn đọng 120 tấn.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ và bất cập trong tổ chức mạng lưới thu gom tuyến cơ sở. Thôn Ô Cách có 1 tổ vệ sinh gồm 3 lao động với tần suất thu gom 2 ngày/lần; thôn Chính Trung có 1 người thu gom tần suất 3 đến 5 ngày/lần; thôn Ấp Đồn có 1 người thu gom tần suất 3 đến 5 ngày/lần. Đặc biệt, thôn Trần Xá với lượng rác lên đến 11,11 tấn/ngày lại không có tổ vệ sinh môi trường nào (0 tổ, 0 nhân sự thu gom). Hậu quả là 100% hộ dân tại Trần Xá phải tự mang rác vứt rải rác dọc đường và đổ tràn lan tại bãi tập kết tạm gây ô nhiễm nặng nề.

Thứ tư, sự đánh giá bất đối xứng về vai trò của các chủ thể tham gia quản lý rác thải. Trong 398 phiếu khảo sát, người dân đánh giá cao nhất vai trò của chính cộng đồng dân cư với 373 lượt lựa chọn (chiếm 93,7%) và nhóm tự quản cơ sở với 360 lượt lựa chọn (chiếm 90,5%). Ủy ban nhân dân cấp xã nhận được 351 lượt (chiếm 88,2%). Trong khi đó, các tổ chức đoàn thể chính trị xã hội chỉ nhận được 117 lượt lựa chọn (chiếm 29,4%), phản ánh sự mờ nhạt trong các hoạt động phong trào môi trường thực tế tại địa phương.

+---------------------------------------------------------------------------------------+
|              TỔNG HỢP HIỆN TRẠNG PHÁT SINH VÀ THU GOM RÁC THẢI TẠI 4 THÔN            |
+------------+------------+---------------+----------------+------------+---------------+
| Thôn       | Dân số     | Rác phát sinh | Rác tồn đọng   | Số nhân sự | Tần suất      |
|            | (Người)    | (Tấn/ngày)    | tại bãi (Tấn)  | tổ vệ sinh | thu gom       |
+------------+------------+---------------+----------------+------------+---------------+
| Ô Cách     | 7.124      | 5,70          | 513            | 3 người    | 2 ngày/lần    |
| Chính Trung| 2.204      | 4,48          | 120            | 1 người    | 3-5 ngày/lần  |
| Trần Xá    | 6.055      | 11,11         | 250            | 0 người    | Tự đổ thải    |
| Ấp Đồn     | 6.367      | 12,73         | 250            | 1 người    | 3-5 ngày/lần  |
+------------+------------+---------------+----------------+------------+---------------+
| Tổng cộng  | 21.133     | 34,02         | 1.133          | 5 người    |               |
+------------+------------+---------------+----------------+------------+---------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng khủng hoảng rác thải tại khu vực nghiên cứu bắt nguồn từ sự đứt gãy trong cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. Giai đoạn phân loại tại nguồn hầu như bị bỏ trống do các cơ quan chuyên môn chỉ dừng lại ở công tác tuyên truyền chung chung qua loa phát thanh, thiếu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết. Người dân không có động lực phân loại vì toàn bộ rác hữu cơ và vô cơ sau đó đều bị dồn chung lên xe đẩy về bãi tập kết. Tỷ lệ tái sử dụng chất thải tại hộ gia đình rất thấp, chủ yếu chỉ thu gom vỏ lon hoặc chai nhựa bán phế liệu, trong khi thức ăn thừa không còn được tận dụng cho chăn nuôi do các hộ đã chuyển đổi sang kinh doanh nhà trọ.

Cơ chế thu phí vệ sinh môi trường cào bằng theo định mức hộ dân mà không tính toán theo thể tích phát sinh thực tế hoặc số lượng phòng trọ đã tạo ra sự bất bình đẳng lớn. Một hộ gia đình đơn thuần nộp mức phí tương đương một hộ kinh doanh từ 20 đến 40 phòng trọ, làm thất thu nguồn kinh phí tái đầu tư cho tổ thu gom. Lực lượng thu gom quá mỏng với chỉ 5 công nhân phục vụ cho hơn 21.000 dân cư tại 4 thôn khiến áp lực công việc quá tải, thu nhập thấp không đủ duy trì hoạt động lâu dài.

So sánh với bức tranh chung toàn quốc theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tỷ lệ thu gom rác thải nông thôn Việt Nam đạt trung bình khoảng 40% đến 55%, thấp hơn nhiều so với khu vực nội thành đô thị đạt 85%. Tại các khu vực bán đô thị hóa quanh khu công nghiệp như Yên Phong, tốc độ phát thải tương đương đô thị lớn nhưng hạ tầng và nguồn lực quản lý lại chỉ ở mức làng xã. Điều này hoàn toàn tương đồng với các bài học quốc tế tại Penang hay California: nếu không áp dụng công cụ kinh tế như định mức phí theo lượng thải và kiểm soát nghiêm ngặt trách nhiệm của chủ kinh doanh nhà trọ, bài toán ô nhiễm rác thải sẽ không thể giải quyết dứt điểm.

   MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC BÊN TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ (398 PHIẾU ĐIỀU TRA)
100% |============================================================|
 90% | [■■■■■■■■■■■■■■■■■■■■] 93.7% Cộng đồng dân cư (373 phiếu)
 80% | [■■■■■■■■■■■■■■■■■■]   90.5% Nhóm tự quản cơ sở (360 phiếu)
 70% | [■■■■■■■■■■■■■■■■■]    88.2% UBND xã (351 phiếu)
 60% | [■■■■■■■■■■■■■]        67.8% Tổ vệ sinh môi trường (270 phiếu)
 50% | [■■■■■■■■■■■■]         66.3% Cơ quan quản lý cấp huyện (264 phiếu)
 40% | [■■■■■■■■■■■]          61.6% Cơ quan quản lý cấp tỉnh (245 phiếu)
 30% | [■■■■■■■■■■]           55.3% Công ty dịch vụ môi trường (220 phiếu)
 20% | [■■■■■]                29.4% Tổ chức đoàn thể xã hội (117 phiếu)
  0% +------------------------------------------------------------+

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực trạng và mô hình quản trị đa bên, 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao được đề xuất:

• Tái cấu trúc cơ chế thu phí dịch vụ thu gom rác thải sinh hoạt dựa trên khối lượng và quy mô kinh doanh. Ủy ban nhân dân xã Yên Trung và xã Đông Tiến cần ban hành quy chế thu phí mới áp dụng riêng cho các dãy nhà trọ công nhân và cơ sở dịch vụ ăn uống, chuyển từ thu cố định theo hộ sang định mức theo đầu người hoặc số lượng phòng thuê, mức phí từ 10.000 đến 15.000 đồng/phòng/tháng. Mục tiêu đạt 100% cơ sở kinh doanh trọ ký cam kết đóng phí vệ sinh trong vòng 6 tháng đầu triển khai, tạo quỹ ngân sách chi trả tăng thu nhập cho công nhân vệ sinh môi trường.
• Kiện toàn và thành lập mới các tổ đội vệ sinh môi trường chuyên trách tại cấp thôn. Ban lãnh đạo thôn Trần Xá phối hợp với Ủy ban nhân dân xã Yên Trung khẩn trương thành lập 1 tổ vệ sinh môi trường gồm tối thiểu 4 đến 6 lao động; đồng thời bổ sung trang thiết bị xe gom đẩy tay đạt chuẩn cho các thôn Ấp Đồn, Chính Trung và Ô Cách. Target metric nâng tần suất thu gom tại tất cả các thôn lên tối thiểu 1 ngày/lần, hoàn thành giải tỏa dứt điểm 1.133 tấn rác tồn đọng tại 4 bãi trung chuyển trong thời hạn 3 tháng dưới sự chủ trì của Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Phong.
• Thiết lập quy chế phối hợp liên ngành giữa Ban Quản lý Khu công nghiệp Yên Phong, doanh nghiệp FDI và chính quyền địa phương. Các doanh nghiệp trong khu công nghiệp cần đưa nội dung giáo dục nếp sống văn minh và giữ gìn vệ sinh nơi cư trú vào chương trình đào tạo nhập môn cho công nhân. Ban quản lý KCN trích quỹ trách nhiệm xã hội doanh nghiệp hỗ trợ 30% kinh phí trang bị thùng rác phân loại 3 ngăn tại các khu trọ tập trung trong vòng 12 tháng.
• Xây dựng hương ước bảo vệ môi trường có chế tài xử phạt cụ thể tại cộng đồng dân cư. Ban công tác Mặt trận và các tổ tự quản cơ sở tại 4 thôn tiến hành lồng ghép các điều khoản không xả rác bừa bãi vào quy ước làng văn hóa, thiết lập đường dây nóng tiếp nhận phản ánh vi phạm môi trường. Mục tiêu giảm thiểu 40% lượng rác thải nhựa phát sinh và nâng tỷ lệ phân loại rác hữu cơ tại hộ gia đình lên trên 50% trong giai đoạn 1 năm tiếp theo.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường cấp huyện và xã: Cung cấp bức tranh thực tế về các điểm nghẽn hạ tầng và xung đột quyền lợi tại các địa bàn nông thôn chuyển dịch kinh tế nhanh, hỗ trợ cán bộ địa chính môi trường xây dựng đề án quản lý chất thải và tính toán đơn giá dịch vụ thu gom sát với thực tế.
• Ban Quản lý các Khu công nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp: Là tài liệu tham khảo quan trọng giúp các nhà đầu tư hạ tầng khu công nghiệp nhận diện các tác động ngoại ứng tiêu cực của công nhân lên đời sống xã hội lân cận, từ đó xây dựng các chương trình trách nhiệm xã hội doanh nghiệp hiệu quả và gắn kết với địa phương.
• Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học ngành Khoa học Môi trường và Quản lý Đất đai: Cung cấp khung phương pháp luận kết hợp giữa công cụ đánh giá có sự tham gia của người dân (sơ đồ Venn, ma trận SWOT) với số liệu thống kê thực địa để nghiên cứu các mô hình sinh thái xã hội phức hợp tại Việt Nam.
• Các tổ chức xã hội dân sự, hợp tác xã và trưởng thôn, tổ trưởng dân phố: Hướng dẫn chi tiết cách thức xây dựng hương ước môi trường làng xã, tổ chức mạng lưới vệ sinh tự quản và huy động sức mạnh giám sát từ chính người dân cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên nhân chính khiến lượng rác thải tại các thôn quanh KCN Yên Phong tăng cao đột biến là gì?

Nguyên nhân chủ yếu do biến động tăng dân số cơ học từ công nhân khu công nghiệp và sự bùng nổ của dịch vụ nhà trọ. Tỷ lệ hộ cho thuê trọ chiếm 31% đến 52%, dẫn đến lượng rác sinh hoạt tại 4 thôn lên tới 34,02 tấn/ngày, xấp xỉ toàn bộ thị trấn huyện.

2. Tại sao công tác phân loại rác thải tại nguồn ở khu vực nghiên cứu chưa đạt kết quả?

Do thiếu chính sách hướng dẫn thực chất và phương tiện thu gom đồng bộ. Người dân nhận thấy sau phân loại, rác vẫn bị thu gom lẫn lộn đưa ra bãi chứa tạm 1.133 tấn rác tồn đọng, khiến 90% hộ dân từ bỏ việc phân loại rác hữu cơ tại gia đình.

3. Tình trạng bãi rác thôn Trần Xá phản ánh lỗ hổng nào trong công tác quản lý?

Thôn Trần Xá phát sinh 11,11 tấn rác/ngày nhưng có 0 tổ thu gom và 0 nhân sự vệ sinh. Khoảng trống tổ chức này khiến các hộ dân tự mang rác vứt rải rác ven đường, chứng minh sự thiếu phối hợp giữa thôn và Ủy ban nhân dân xã trong phân bổ nhân sự.

4. Người dân đánh giá vai trò của các tổ chức đoàn thể xã hội như thế nào?

Theo khảo sát 398 phiếu, tổ chức đoàn thể chỉ nhận 117 lượt lựa chọn (chiếm 29,4%), xếp thấp nhất trong các bên liên quan. Điều này cho thấy các phong trào môi trường của đoàn thể còn mang tính hình thức, chưa đi sâu vào các hoạt động vệ sinh hàng ngày.

5. Giải pháp kinh tế nào giúp giải quyết bài toán thiếu kinh phí cho tổ vệ sinh thôn?

Cần chuyển đổi cơ chế thu phí rác sinh hoạt từ mức thu cào bằng sang tính theo đầu phòng trọ (10.000 - 15.000 đồng/phòng/tháng). Giải pháp này vừa tạo nguồn thu thỏa đáng cho công nhân thu gom, vừa buộc chủ trọ và công nhân nâng cao trách nhiệm giảm thiểu rác.

Kết luận

• Luận văn đã định lượng hóa toàn diện cuộc khủng hoảng rác thải sinh hoạt tại 4 thôn lân cận Khu công nghiệp Yên Phong với khối lượng phát sinh 34,02 tấn/ngày và tổng lượng rác tồn đọng lên tới 1.133 tấn tại các bãi chứa tạm.
• Xác định rõ mối tương quan giữa sự chuyển dịch ngành nghề kinh doanh phòng trọ (chiếm 31% - 52%) với sức ép quá tải lên hệ thống hạ tầng thu gom môi trường nông thôn.
• Chỉ ra sự bất cập lớn trong tổ chức thu gom khi 3 thôn chỉ có từ 1 đến 3 lao động vệ sinh, cá biệt thôn Trần Xá hoàn toàn không có tổ thu gom chuyên trách nào.
• Chứng minh vai trò then chốt của sự phối hợp đa bên, trong đó cộng đồng dân cư (93,7%) và nhóm tự quản (90,5%) là các chủ thể giữ sức ảnh hưởng quyết định đến tính bền vững của công tác quản lý.
• Đóng góp hệ thống giải pháp liên hoàn bao gồm cải cách phí dịch vụ nhà trọ, chuẩn hóa tổ thu gom thôn và gắn kết trách nhiệm của doanh nghiệp FDI trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới.

Các cơ quan quản lý nhà nước, ban lãnh đạo doanh nghiệp và cộng đồng dân cư cần lập tức bắt tay vào việc thực thi quy chế phối hợp liên ngành, chuẩn hóa mạng lưới thu gom và ứng dụng công cụ kinh tế để giải quyết dứt điểm các điểm nóng ô nhiễm, hướng tới xây dựng một không gian phát triển công nghiệp gắn liền với an toàn sinh thái bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG TRUNG NGHĨA ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ PHỐI HỢP GIỮA CÁC BÊN LIÊN QUAN TRONG QUẢN LÝ RÁC THẢI SINH HOẠT TẠI KHU VỰC DÂN CƯ XUNG QUANH KHU CÔNG NGHIỆP YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH Ngành: Khoa học môi trường Mã ngành: 8440301 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thanh Lâm NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2018 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Hoàng Trung Nghĩa i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. Nguyễn Thanh Lâm đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Môi trường - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Yên Phong, UBND xã Đông Tiến và UBND xã Yên Trung tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày… tháng… năm 2018 Tác giả luận văn Hoàng Trung Nghĩa ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. ii MỤC LỤC. iii DANH MỤC BẢNG.

vi DANH MỤC HÌNH. vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. viii THESIS ABSTRACT .1 TÍNH CẤP THIẾT .2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU .4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM LIÊN QUAN. KINH NGHIỆM QUẢN LÝ RTSH TRÊN THẾ GIỚI. HIỆN TRẠNG QUẢN LÝ RTSH TẠI VIỆT NAM. Hiện trạng phát sinh.

Hiện trạng thu gom, vận chuyển. CÁC MÔ HÌNH QUẢN LÝ RTSH CÓ SỰ THAM GIA CỦA NHIỀU BÊN ĐÃ ÁP DỤNG TẠI VIỆT NAM. Cơ quan quản lý nhà nước. Các tổ chức có liên quan.

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội tại khu vực nghiên cứu.

Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu. Các bên có liên quan và nhiệm vụ, chức năng cụ thể của các bên liên quan tại các giai đoạn của quá trình quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu. Đánh giá tính hiệu quả của công tác quản lý tại khu vực nghiên cứu. 22 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Đề xuất một số giải pháp có sự tham gia của các bên liên quan phù hợp với khu vực nghiên cứu. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp. Phương pháp khảo sát thực địa.

Phương pháp điều tra phỏng vấn. Phương pháp chuyên gia .5 Phương pháp thảo luận nhóm. Phương pháp đánh giá hiệu quả sự tham gia của các bên liên quan đến công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt. Phương pháp tổng hợp và phân tích số liệu.

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI TẠI KHU VỰC NGHIÊN CỨU. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội.

Các đặc điểm ngành nghề khu dân cư xung quanh khu công nghiệp Yên Phong. PHÂN TÍCH VAI TRÒ VÀ TRÁCH NHIỆM CỦA CÁC BÊN LIÊN QUAN. Thành phần tham gia vào quản lý RTSH tại khu vực nghiên cứu. Vai trò, trách nhiệm của từng bên trong quản lý RTSH theo từng giai đoạn và tính hiệu quả trong thực tế tại khu vực nghiên cứu khi có sự phối hợp giữa các bên.

Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của các bên tham gia quản lý RTSH tại địa bàn xung quanh KCN Yên Phong. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ. 55 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 56 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt 3R Giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế ATTP An toàn thực phẩm BTN&MT Bộ Tài nguyên và Môi trường BVMT Bảo vệ Môi trường CN-XD Công nghiệp xây dựng CQCLNN Cơ quan quản lý nhà nước CRDP Tổng sản phẩm Quốc Nội CTR Chất thải rắn RTSH Rác thải sinh hoạt FDI Vốn đầu tư trực tiếp từ nước ngoài (Foreign Direct Investment) HĐND Hội đồng nhân dân KCN Khu Công nghiệp KHHGĐ Kế hoạch hóa gia đình KT-XH Kinh tế xã hội MTV Một thành viên NĐ-CP Nghị định Chính phủ PCRA Đạo luận phục hồi Môi trường SXKDDV Sản xuất kinh doanh dịch vụ TNHH Trách nhiệm hữu hạn UBMTTQ Ủy ban mặt trận tổ quốc UBND Ủy ban nhân dân UNEP Chương trình Môi trường Liên hợp quốc XHH Xã hội hóa v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 3.

Thống kê phiếu điều tra tại 4 thôn xung quanh khu công nghiệp Yên Phong. Cơ cấu ngành nghề tại các thôn điều tra. Chức năng nhiệm vụ và tầm quan trọng của các bên tham gia trong quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực nghiên cứu. Công tác quản lý RTSH tại khu vực nghiên cứu.

Lựa chọn của người dân về vai trò và trách nhiệm của từng bên liên quan. Nguyên nhân dẫn đến các vấn đề vệ sinh môi trường. Kết quả khảo sát sự tham gia của người dân tham gia công tác quản lý RTSH xung quanh KCN Yên Phong. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của các bên tham gia quản lý RTSH tại địa bàn xung quanh KCN Yên Phong.

50 vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 4. Khu vực nghiên cứu. Chu trình phát sinh và xử lý RTSH tại khu vực nghiên cứu. Bãi tập kết thôn Trần Xá.

Bãi tập kết thôn Ô Cách. Bãi tập kết thôn Ấp Đồn. Bãi tập kết thôn Chính Trung. Sơ đồ thể hiện mức ảnh hưởng của các bên liên quan đến khu vực nghiên cứu.

46 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Hoàng Trung Nghĩa Tên luận văn: “Đánh giá hiệu quả phối hợp giữa các bên liên quan trong quản lý rác thải sinh hoạt tại khu vực dân cư xung quanh Khu Công Nghiệp Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” Ngành: Khoa Học Môi Trường Mã số: 8440301 Tên cơ sở đào tạo: Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu 1. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp quản lý rác thải sinh hoạt có sự tham gia của các bên liên quan tại khu vực dân cư xung quanh khu công nghiệp Yên Phong. Đề xuất một số giải pháp khuyến khích sự tham gia của nhiều bên liên quan nhằm nâng cao hiệu quả quản lý rác thải sinh hoạt và công tác xã hội hóa môi trường. Phương pháp nghiên cứu - Phương pháp thu thập tài liệu thứ cấp; - Phương pháp khảo sát thực địa; - Phương pháp điều tra phỏng vấn; - Phương pháp thảo luận nhóm; - Phương pháp chuyên gia; - Phương pháp đánh giá hiệu quả tham gia của các bên liên quan - Phương pháp phân tích và xử lý số liệu Kết quả chính và kết luận Điều kiện kinh tế xã hội tại các thôn xung quanh khu công nghiệp Yên Phong đã chuyển dịch cơ cấu nghề nghiệp sang kinh doanh dịch vụ do tác động của các nhu cầu từ khu công nghiệp.

Tỷ lệ hộ kinh doanh nhà trọ cho công nhân khu công nghiệp ở thuê gia tăng nhanh chóng chiếm từ 31-52%, hộ gia đình công nhân chiếm từ 27-43%, số hộ thuần nông chỉ còn chiếm tỷ lệ thấp (1-10%). Sự thay đổi gia tăng từ tăng dân số cơ học và thay đổi cơ cấu ngành nghề đã gây ra áp lực đến công tác quản lý, thu gom rác thải sinh hoạt. Thực trạng RTSH phát sinh trên địa bàn của 04 thôn khoảng 34 tấn/ngày chủ yếu do sự bùng phát của công nhân khu công nghiệp và hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống phát sinh. Lượng rác thải sinh hoạt tồn đọng tại các điểm trung chuyển rất lớn nguyên cần có sự phối hợp hỗ trợ của các bên liên quan.

viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thông qua chức năng, nhiệm vụ của các bên liên quan khi tham gia công tác quản lý RTSH tại khu vực nghiên cứu có thể thấy được mức độ ảnh hưởng và tầm quan trọng của các bên liên quan đến hiệu quả của công tác quản lý RTSH. Trong đó, quan trọng nhất vẫn là vai trò của cộng đồng dân cư tại khu vực nghiên cứu. Tuy nhiên, hiệu quả các bên tham gia còn hạn chế do trình độ nhận thức và kinh phí hạn chế, thiếu sự giám sát, đôn đốc kịp thời của các ban ngành chức năng, lực lượng quản lý còn mỏng, nhiều biện pháp đưa ra chỉ là biện pháp tình thế, thiếu kế hoạch cụ thể lâu dài. Sự chủ động trong công tác quản lý rác thải sinh hoạt của địa phương chưa cao và còn phụ thuộc trông chờ vào nhà nước, thiếu sự hỗ trợ từ ban quản lý khu công nghiệp trong việc giáo dục nâng cao ý thức, thái độ của công nhân về rác thải sinh hoạt.

Để nâng cao tính hiệu quả của các bên tham gia công tác quản lý rác thải sinh hoạt cần có sự chung tay phối hợp đúng nhiệm vụ, chức năng của các bên liên quan và tuyên truyền giáo dục ý thức cho người dân, đặc biệt là công nhân khu công nghiệp. Chính quyền cấp huyện và xã cần đẩy nhanh tiến độ xây dựng các công trình xử lý rác thải sinh hoạt, lập kế hoạch cụ thể cho công tác quản lý RTSH. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.