MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nông nghiệp là ngành chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế của Việt Nam, là nền tảng của nền kinh tế trong thời kỳ xây dựng đất nước. Trong nông nghiệp có ngành trồng trọt là ngành chiếm vị trí quan trọng trong quá trình phát triển ngành và cả trong đời sống sản xuất của người dân; nó đem lại rất nhiều lợi ích về kinh tế, xã hội và cả môi trường; không chỉ cung cấp lương thực thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, mà còn là nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến, các mặt hàng xuất khẩu thu ngoại tệ lớn, làm thức ăn chăn nuôi, thu hút nguồn lao động lớn, giải quyết vấn đề thất nghiệp, tạo cảnh quan môi trường, sinh thái nông nghiệp. Người nông dân Việt Nam hiện nay trình độ sản xuất còn thấp, cơ sở hạ tầng còn yếu kém, việc người dân tự tìm và áp dụng những kỹ thuật mới vẫn còn hạn chế.
Để phát triển nông nghiệp nói chung và sản xuất nông nghiệp chất lượng cao nói riêng theo hướng sản xuất hàng hóa dựa trên cơ sở khai thác tiềm năng có sẵn của vùng đang là nhiệm vụ chiến lược được nghị quyết đại hội VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đề ra. Đây là chủ trương quan trọng hàng đầu của Đảng ta trong những năm gần đây và những năm tiếp theo, trong đó coi trọng phát triển Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hàng hóa đa dạng sản phẩm, phát triển bền vững với năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh cao, bảo đảm an ninh lương thực cho đất nước. Việc thúc đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi truyền thống tự cung tự cấp chuyển sang sản xuất các loại sản phẩm nông nghiệp đáp ứng nhu cầu thị trường và đem lại hiệu quả kinh tế cao và chủ trương đưa các giống cây trồng, n 2 vật nuôi cho năng xuất cao vào sản xuất là một yêu cầu cấp thiết cho chính quyền các cấp trong giai đoạn hiện nay. Cà chua là cây lương thực, thực phẩm ngắn ngày, có giá trị dinh dưỡng cao, có khả năng trồng trọt được ở nhiều vùng tại Việt Nam.
Trong những năm gần đây cà chua đã được đưa vào trồng khá phổ biến tại các vùng trung du và miền núi phía Bắc nhằm tận dụng ưu thế về đất đai, khí hậu, tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho bà con nông dân, đa dạng hóa cây trồng, góp phần đảm bảo an ninh lương thực tại chỗ cho miền núi. Tuy nhiên, việc phát triển diện tích trồng cà chua ở miền núi nói chung còn nhiều hạn chế về giống, kỹ thuật trồng trọt…chính vì vậy mà trong những năm qua việc phát triển sản xuất cà chua còn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có, năng suất và sản lượng còn thấp. Những năm trở lại đây cây cà chua đã được quan tâm và đầu tư phát triển, người dân từng bước đã đưa cà chua làm cây trồng vụ đông trong cơ cấu sản xuất 3 vụ. Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn đó, phòng kinh tế thị xã Bắc Kạn đã xây dựng mô hình trình diễn giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã.
Để có những cơ sở khoa học, hiểu biết phát triển giống cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 hiệu quả, đem lại giá trị kinh tế cao và có phương hướng phát triển trong những năm tới tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã Bắc Kạn”. Mục đích nghiên cứu Đánh giá hiệu quả của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn. Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển rộng rãi mô hình trên địa bàn thị xã nói riêng và toàn tỉnh nói chung. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu được về điều kiện tự nhiên, tình hình kinh tế - xã hội của thị xã Bắc Kạn - Nghiên cứu được thực trạng phát triển mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn.
- Đánh giá được hiệu quả kinh tế và tác động của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 đến xã hội và môi trường. - Phân tích được những yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả và tính bền vững của mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199. - Tìm ra được một số giải pháp nhằm phát triển và nhân rộng mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trong những năm tới. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ mô hình trồng cây cà chua Mỹ chịu nhiệt kháng bệnh héo rũ P/S: BM 199 trên địa bàn thị xã Bắc Kạn. Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế. Nghiên cứu đề tài nhằm nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng trong điều kiện thực tế. Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học và là bàn đạp cho việc xuất phát những ý tưởng nghiên cứu khoa học sau này.
n 4 Báo cáo đề tài là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa Kinh tế & Phát triển nông thôn, các tổ chức khác nghiên cứu liên quan. Ý nghĩa thực tiễn Từ kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo đánh giá tình hình sản xuất và canh tác cây cà chua Mỹ chịu nhiệt trên địa bàn thị xã. Ngoài ra từ những phát hiện trong quá trình nghiên cứu, có thể cho địa phương nơi đây có một cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết hơn về hiện trạng sản xuất và canh tác qua đó phần nào giúp định hướng những kiến nghị lên cơ quan quản lý cấp trên kịp thời đưa ra những phương hướng chỉ đạo sát, đúng nhằm mở rộng và phát triển quy mô và chất lượng trên địa bàn thị xã. Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng (thuận lợi và khó khăn) chủ yếu trong quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm (quả cà chua) của người dân.
Từ đó nắm bắt được nhu cầu, mong muốn của người sản xuất và đề ra các giải pháp giải quyết các nhu cầu của họ, góp phần thúc đẩy mở rộng, phát triển sản xuất và canh tác trên địa bàn xã. n 5 Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Một số khái niệm cơ bản 2.
Khái niệm về mô hình trình diễn Mô hình trình diễn là một hình thức hoạt động cụ thể nào đó được tái tạo lại hoặc mới được tạo ra tại một điểm trong khu vực nhất định nhằm làm mẫu để nghiên cứu, rút kinh nghiệm, tham quan học tập, từ đó có thể nhân ra diện rộng[4]. Xây dựng các mô hình trình diễn (MH) nhằm chứng minh lợi ích và tính khả thi của một kỹ thuật mới, đồng thời trình bày các bước áp dụng kỹ thuật đó là một phương pháp được các cơ quan nghiên cứu và khuyến nông thường áp dụng trong chuyển giao các kỹ thuật tiến bộ (KTTB) cho người dân [4]. Xây dựng mô hình trình diễn gồm 9 bước với sự tham gia tích cực của cán bộ và nông dân vào tất cả các hoạt động của mô hình. Tuy nhiên hình thức và mức độ tham gia ở mỗi bước là khác nhau.
Tiến trình xây dựng mô hình có thể tóm tắt như sau: Bước 1: Đánh giá thực trạng và xác định nhu cầu Bước 2: Chọn địa điểm xây dựng MH và thành lập tổ chỉ đạo kỹ thuật Bước 3: Thành lập nhóm cùng sở thích và tổ chức bộ máy điều hành Bước 4: Đánh giá nhu cầu chuyển giao các KTTB Bước 5: Chọn hộ xây dựng MH Bước 6: Xây dựng kế hoạch và các nội dung hoạt động Bước 7: Tổ chức thực hiện MH và giám sát đánh giá định kỳ Bước 8: Đánh giá, nghiệm thu kết quả thực hiện MH Bước 9: Tổ chức nhân rộng n 6 2. Khái niệm về đánh giá - Đánh giá dự án là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện dự án, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được của dự án trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu. - Đánh giá là so sánh những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được. - Đánh giá để khẳng định sự thành công hay thất bại của các hoạt động khuyến nông so với kế hoạch ban đầu[3].
* Các loại đánh giá [3]: Đánh giá gồm nhiều dạng khác nhau tùy theo mục đích, chương trình, ở đây ta có thể xếp thành 3 loại chính sau: - Đánh giá tiền khả thi/khả thi: Đánh giá tiền khả thi là đánh giá tính khả thi của hoạt động hay dự án, để xem xét liệu hoạt động hay dự án có thể thực hiện được hay không trong điều kiện cụ thể nhất định. Loại đánh giá này thường do tổ chức tài trợ thực hiện. Tổ chức tài trợ sẽ phân tích các khả năng thực hiện của dự án hay hoạt động để làm căn cứ cho phê duyệt xem dự án hay hoạt động đó có dược đưa vào thực hiện hay không. Khi đánh giá phương án khả thi, người thực hiện cần được xem xét ở cả bốn khía cạnh chính là: Khả thi về mặt kỹ thuật, khả thi về mặt xã hội, khả thi về mặt kinh tế, khả thi về môi trường.
- Đánh giá thực hiện: + Đánh giá định kỳ: Là đánh giá từng giai đoạn thực hiện, có thể là đánh giá toàn bộ các công việc trong một giai đoạn, nhưng cũng có thể đánh giá từng công việc ở từng giai đoạn nhất định. Nhìn chung đánh giá định kỳ thường áp dụng cho các dự án dài hạn. Tùy theo dự án mà có thể định ra các khoảng thời gian để đánh giá định kỳ, có thể là ba tháng, đánh giá theo quý, sáu tháng hay một năm một lần.