MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nước ta là một nước đang phát triển với nông nghiệp là ngành sản xuất chủ yếu, giữ vai trò to lớn trong việc phát triển kinh tế cũng như xã hội. Chính vì vậy việc đầu tư phát triển ngành nông nghiệp là rất cần được quan tâm, chú trọng. Trong đó, sản xuất rau an toàn (RAT) cũng là một vấn đề hết sức cần thiết và đáng lưu tâm cho cuộc sống ngày càng phát triển hiện nay.
Tuy nhiên, có hai yếu tố hạn chế chính và cản trở nhất của sản xuất rau hiện nay là giải quyết đủ rau trái vụ và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP). Vào chính vụ, giá rau thường rất rẻ, giá các loại rau sản xuất theo quy trình an toàn bị giảm hẳn, thu nhập của người sản xuất rau giảm sút, có doanh nghiệp (DN) thậm chí bị thua lỗ và phá sản, do đó chưa thúc đẩy được mạng lưới sản xuất rau an toàn và hình thành các vùng sản xuất rau tập trung. Vào lúc trái vụ, lượng rau thường không đủ, người trồng sử dụng nhiều nước phân, phân hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật và điều hòa sinh trưởng nên giá cao và thường chất lượng rau chưa đảm bảo tiêu chuẩn VSATTP. Bên cạnh đó, việc sản xuất rau theo phương pháp truyền thống ở nước ta đã gây tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng (ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm đất), việc sử dụng ngày càng tăng các loại thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), thuốc kích thích sinh trưởng và sử dụng phân hoá học ngày càng nhiều đã làm cho sản phẩm nông nghiệp nói chung và sản phẩm rau của nước ta không đảm bảo an toàn.
Vấn đề ngộ độc rau không đảm bảo VSATTP diễn ra hàng ngày. Khi dùng rau không an toàn có thể gây ra các bệnh cấp tính và mãn tính ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng như bệnh ung thư, loãng xương, thoái hóa khớp… Do đó vấn đề về RAT cho người tiêu dùng hiện nay trở thành vấn đề mang tính cấp bách trong các chương trình VSATTP của toàn xã hội mang tầm quốc gia. Tỉnh Thái Nguyên có truyền thống trồng rau từ lâu đời. Một số loại rau chính được trồng nhiều trên địa bàn xã như: bắp cải, su hào, cà chua.
Ngoài ra còn có: khoai tây, súp lơ, cải làn, bầu, bí, mướp, rau muống, rau ngót… Các loại rau này phù hợp với điều kiện đất đai cũng như khí hậu của xã. Mặc dù mỗi ngày Thành 2 phố Thái Nguyên tiêu thụ khoảng 25 tấn rau các loại, nhưng trên thực tế, nghề trồng rau của thành phố vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ cả về số lượng lẫn chất lượng. Chính vì vậy Thành phố đã và đang triển khai thực hiện nhiều mô hình rau sạch trên địa bàn. Hiện nay, có rất nhiều phương pháp trồng rau an toàn như trồng trên đồng ruộng, nhà kính, trồng rau ở vùng ngập nước, VIETGRAP, thủy canh,… trong đó trồng rau thủy canh là một trong những phương pháp với nhiều ưu thế được các nước trên thế giới và Việt Nam đang bắt đầu tiếp cận.
Một số tỉnh đã làm theo phương pháp này mang lại những hiệu quả đáng kể: Đà Lạt, Tam Đảo, Hà Nội, Sơn La, Yên Bái… Thái Nguyên mới tiếp cận trong 2 năm gần đây và Trường Đại học Nông Lâm là đơn vị tiên phong triển khai mô hình này trong phạm vi trường và chuyển giao tới các hộ dân trong toàn tỉnh. Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên xây dựng nhà kính mô hình trồng rau thủy canh là nơi nghiên cứu chuyển giao khoa học công nghệ và là nơi cung cấp rau sạch cho cán bộ, giáo viên trong trường và một số đơn vị kinh doanh, siêu thị,. do các chuyên gia, giảng viên đã có nhiều năm học tập tại nước ngoài với nhiều kinh nghiệm. Từ đó đã phát triển mô hình quy mô lớn nhỏ cho các hộ nông dân, hợp tác xã (HTX), trang trại toàn tỉnh cũng như các thành phố lớn trong khu vực Miền Bắc.
Chúng ta đã có nhiều cải tiến và giải pháp được đưa ra, song mỗi quy trình đều có những ưu, nhược điểm, nhưng đến thời điểm hiện nay thì phương pháp trồng RTC đang là hướng phát triển hiện đại và tối ưu nhất như: Rau sạch đảm bảo an toàn cho bữa ăn; vừa trồng vừa trang trí cảnh quan cho nhà; trồng được nhiều loại rau từ rau ăn lá, rau gia vị đến rau ăn quả hữu cơ; rau còn giúp thư giãn, giải trí sau những ngày làm việc mệt mỏi; dạy con cháu những kiến thức thực tế làm rau tại nhà. Từ những thực trạng trên cho thấy, việc lựa chọn giải pháp trồng rau thủy canh góp phần giải quyết phương pháp truyền thống của sản xuất rau nước ta hiện nay. Thủy canh giải quyết tốt nhu cầu trồng rau sạch tại nhà ở thành thị vì vậy đang được mọi người chú ý đến nhiều hơn. Tuy nhiên chưa có một báo cáo nào của Tỉnh cho thấy hiệu quả của mô hình này nên tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình trồng rau, quả thủy canh công nghệ cao của các hộ gia đình tại tỉnh Thái Nguyên do Trung tâm Ươm tạo Công nghệ và Hỗ trợ khởi nghiệp Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên chuyển giao công nghệ”.
Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu hiệu quả kinh tế RTC tại các hộ gia đình và các mô hình trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên. Từ đó, đưa ra một số giải pháp đẩy mạnh phát triển sản xuất RTC trong toàn tỉnh Thái Nguyên và góp phần nâng cao chất lượng rau cho các hộ gia đình. Mục tiêu cụ thể - Góp phần hệ thống hóa được những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến khóa luận.
- Đánh giá được hiệu quả kinh tế sản xuất RTC tại các hộ gia đình và các mô hình trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên. - Phân tích được một số yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của các hộ trồng RTC trong địa bàn tỉnh Thái Nguyên - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn trong quá trình sản xuất và tiêu thụ RTC CNC tại tỉnh Thái Nguyên. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và khoa học - Nghiên cứu đề tài giúp sinh viên củng cố lại những kiến thức cơ bản và những kiến thức đào tạo chuyên môn trong quá trình học tập trong nhà trường, đồng thời tạo điều kiện cho sinh viên có cơ hội tiếp cận với những kiến thức ngoài thực tế.
- Nghiên cứu đề tài là cơ sở cho sinh viên vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học về quy trình sản xuất rau, quả bằng phương pháp thủy canh vào thực tiễn và là tiền đề quan trọng để sinh viên thấy được những kiến thức cơ bản cần bổ sung để phù hợp với thực tế công việc sau này. - Nghiên cứu đề tài nhằm phát huy cao tính tự giác, chủ động học tập, nghiên cứu của sinh viên. Nâng cao tinh thần tìm tòi, học hỏi, sáng tạo và khả năng vận dụng kiến thức vào tổng hợp, phân tích, đánh giá tình hình và định hướng những ý tưởng khởi nghiệp trong điều kiện thực tế. - Đây là khoảng thời gian để mỗi sinh viên có cơ hội được thực tế vận dụng kiến thức đã học vào lĩnh vực nghiên cứu khoa học.
4 - Đề tài được dùng làm tài liệu tham khảo cho trường, khoa trong ngành và sinh viên các khóa tiếp theo. Ý nghĩa thực tiễn Giúp các hộ gia đình chủ động sản xuất rau, quả ngay tại nhà bằng phương pháp thủy canh, đáp ứng nhu cầu rau đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm cho cả gia đình, tiết kiệm và tiện lợi. Ứng dụng kiến thức công nghệ cao vào thực tế cuộc sống một cách thiết thực và hiệu quả nhất. Làm cơ sở cho việc tham khảo, chuyển giao công nghệ trồng RTC tại khu vực Thành phố Thái Nguyên và các tỉnh trong cả nước.
Mang đến cho người dân cái nhìn mới cụ thể hơn về kỹ thuật trồng RTC và những ưu điểm nổi bật của công nghệ trồng RTC. 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Các lý thuyết về đánh giá 2. Khái niệm đánh giá Đánh giá là nhìn nhận và phân tích toàn bộ quá trình triển khai thực hiện, các kết quả thực hiện cũng như hiệu quả thực tế đạt được trong mối quan hệ với nhiều yếu tố, so sánh với mục tiêu ban đầu.
Đánh giá để khẳng định những gì đã thực hiện bằng nguồn lực của gia đình, thôn bản và những hỗ trợ từ bên ngoài với những gì thực sự đã đạt được. Trong đánh giá quá trình sản xuất người ta có thể hiểu như sau: - Là quá trình thu thập và phân tích thông tin để khẳng định: + Liệu mô hình có đạt được các kết quả và tác động hay không? + Mức độ đạt được so với mục tiêu thông qua các hoạt động đã chỉ ra. - Đánh giá sử dụng các phương pháp để điều tra một cách có hệ thống các kết quả và hiệu quả của hoạt động sản xuất. Đồng thời phân tích những vấn đề có thể làm chậm tiến độ thực hiện sản xuất nếu như các vấn đề này không được giải quyết kịp thời.
- Trong quá trình đánh giá yêu cầu phải lập kế hoạch chi tiết và có khoa học, lấy mẫu theo phương pháp thống kê. - Việc đánh giá sẽ tiến hành đo đếm định kỳ theo giai đoạn. - Việc đánh giá sẽ tập trung vào các chỉ số kết quả và đánh giá tác động. Các loại đánh giá Đánh giá có nhiều loại khác nhau.
Phạm vi ở đây có thể sắp xếp thành 2 loại chính như sau: ∗ Đánh giá tiền khả thi/khả thi Đánh giá tiền khả thi là đánh giá tính khả thi của hoạt động hay sản xuất, để xem xét liệu hoạt động hay sản xuất có thể thực hiện được hay không trong điều kiện cụ thể nhất định. Loại đánh giá này thường do tổ chức tài trợ thực hiện. Tổ 6 chức tài trợ sẽ phân tích các khả năng thực hiện hay hoạt động để làm căn cứ cho phê duyệt xem hoạt động sản xuất có được đưa vào thực hiện hay không? * Đánh giá thực hiện - Đánh giá định kỳ: Là đánh giá từng giai đoạn thực hiện, có thể là đánh giá toàn bộ các công việc trong một giai đoạn, nhưng cũng có thể đánh giá từng công việc ở từng giai đoạn nhất định. Nhìn chung đánh giá định kỳ thường áp dụng cho dài hạn.