Đặt vấn đề Khuyến nông được hình thành và phát triển gắn liền với sự phát triển của sản xuất nông nghiệp. Việt Nam là một nước nông nghiệp lâu đời, có tới 76% dân số sống tại nông thôn. Trong quá trình phát triển thì nông nghiệp luôn giữ vai trò quan trọng. Đặc biệt từ năm 2007, khi Việt Nam gia nhập WTO, nhiều thách thức mới, nhiều cơ hội mới cho nên nền kinh tế cũng đặt ra nhiệm vụ quan trọng cho nền nông nghiệp.
Từ nhiều năm qua, Đảng và nhà nước ta coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu trong công cuộc đổi mới đất nước. Nhận thức được tầm quan trọng của việc phát triển nông nghiệp và luôn quan tâm đề ra các giải pháp phát triển kinh tế và trên thực tế thì nền nông nghiệp Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể. Bên cạnh đó khuyến nông Việt Nam vẫn còn tồn tại những mặt yếu kém như: Thứ nhất, nội dung hoạt động khuyến nông còn chưa đa dạng, còn đơn lẻ, manh mún, tự phát Thứ hai, phương pháp khuyến nông đang áp dụng là phương pháp định hướng theo chương trình thiếu sự tham gia của người dân và của cấp khuyến nông cấp cơ sở. Thứ ba, thiếu sự liên kết giữa đội ngũ khuyến nông và nhà nghiên cứu.
Thứ tư, chính sách ưu đãi cho cán bộ khuyến nông chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Thứ năm, đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở còn thiếu, yếu. Khuyến nông Việt Nam đóng vai trò quan trọng, là cầu nối giữa người nông dân và cán bộ khuyến nông cấp trên. Họ đưa ra những kỹ thuật mới, 2 giống mới, phương pháp mới tới người dân và truyền đạt những nhu cầu nguyện vọng của người dân với khuyến nông cấp trên.
Họ trực tiếp tham gia tổ chức, triển khai thực hiện, giám sát, đánh giá các thử nghiệm tại cơ sở.Chính vì thế, vai trò của khuyến nông viên cơ sở là rất quan trọng. Công tác khuyến nông xã Minh Khai được xác định là chìa khóa thúc đẩy phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp. Là một xã miền núi thuộc huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng, cách hơn 30km đi từ trung tâm thành phố. Với đặc thù trên 90% dân số làm nông nghiệp và khai thác lâm sản ngoài gỗ từ rừng tự nhiên, tỷ lệ hộ nghèo 22 % còn chiếm số lượng lớn.
Phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp là mục tiêu quan trọng nhằm tạo điều kiện cho sự phát triển của địa phương, tạo ra ra các sản phẩm nông, lâm nghiệp bước đầu phục vụ nhu cầu tự cung tự cấp, sau đó là sản xuất hàng hóa chất lượng cao đáp ứng nhu cầu thị trường; đạt mục tiêu giảm nghèo cho nông dân trong thời kỳ mới. Khuyến nông chỉ rõ các thành tựu nổi bật góp phần phát triển nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn; tuy nhiên quá trình thực thi chính sách khuyến nông cũng gặp không ít khó khăn, bất cập do cách tiếp cận, nhận thức, nguồn lực và tổ chức thực hiện chính sách… Phân tích, đánh giá chính sách khuyến nông có thể thấy được sự hiệu quả cũng như năng lực công tác, tính khả thi của chính sách là vô cùng quan trọng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển nền kinh tế xã hội của địa phương. Từ lý do đó, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa và sự giúp đỡ của thầy Mai Quang Trường, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu quả công tác khuyến nông – khuyến lâm tại xã Minh Khai, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu - Tìm hiểu thực trạng và đánh giá được hiệu quả của các hoạt động khuyến nông khuyến lâm tại địa phương 3 - Phân tích được những lợi thế, khó khăn hạn chế của địa phương về hoạt động KN-KL trong phát triển nông lâm nghiệp - Đề xuất được các giải pháp và khuyến cáo các hoạt động KN-KL có hiệu quả nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp tại địa phương 1.3 Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong khoa học - Giúp sinh viên làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, tiếp cận và bám sát với thực tế nhằm nâng cao kiến thức thực tiễn, rèn luyện các kỹ năng cần thiết cho bản thân. - Nâng cao khả năng nhìn nhận, đánh giá, thu thập và xử lý thông tin trong quá trình nghiên cứu. - Làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về KNKL sau này 1.2 Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp đánh giá được hiệu quả công tác KN-KL tại xã Minh Khai. Tìm ra những điểm mạnh, điểm yếu và từ đó tìm ra những giải pháp khắc phục nhằm nâng cao đời sống cho người dân của địa phương.
- Giúp cho người nông dân nói chung và cán bộ khuyến nông nói riêng biết phân tích, đánh giá, lựa chọn được các hoạt động KN-KL đem lại hiệu quả để phát triển sản xuất nông lâm nghiệp trên địa bàn - Kết quả nghiên cứu là cơ sở để tham khảo cho việc hoàn thiện hệ thống KN-KL xã góp phần nâng cao hiệu quả công tác KN-KL trên địa bàn. 4 Phần 2 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Tổng quan các kết quả nghiên cứu 2. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu 2.1 Khái niệm về khuyến nông - khuyến lâm Khuyến nông là một thuật ngữ rất khó định nghĩ một cách chính xác, vì khuyến nông được tổ chức bằng nhiều cách khác nhau để thực hiện nhiều mục đích rộng rãi, do vậy có nhiều khái niệm về khuyến nông.
Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là sử dụng các cơ quan nông - lâm - ngư nghiệp, các trung tâm khoa học nông lâm nghiệp để phổ biến, mở rộng kết quả nghiên cứu tới nông dân bằng các phương pháp thích hợp để họ áp dụng nhằm thu được nhiều nông sản hơn. Hiểu theo nghĩa này thì khuyến nông chỉ là công việc chuyển giao KTTB trong nông nghiệp mà thôi. Theo nghĩa rộng: Khuyến nông ngoài việc hướng dẫn cho nông dân biết KTTB còn phải giúp họ liên kết với nhau để phòng chống thiên tai, để có vật tư kỹ thuật, để sản xuất, để tiêu thụ sản phẩm, để thi hành chính sách của Chính phủ và luật lệ của Nhà nước, giúp cho nông dân phát triển khả năng tự quản lý, tổ chức cuộc sống một cách tốt nhất. Trên thế giới, từ “Extension” được sử dụng đầu tiên ở nước Anh năm 1866 có nghĩa là “mở rộng, triển khai”.
Từ “Extension” ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” thì được dịch là “Khuyến nông”. „Khuyến nông, khuyến lâm là làm việc với nông dân, lắng nghe những khó khăn, nhu cầu và giúp họ tự quyết định giải quyết những vấn đề của chính họ” (Malla- A Mannual for training Field Workers-1989). “Khuyến nông, khuyến lâm được xem như một tiến trình của việc hòa nhập các kiến thức KHKT hiện đại, các quan điểm, kỹ năng để giải quyết cái gì cần làm, cách thức làm trên cơ sở cộng đồng địa phương sử dụng các 5 nguồn tài nguyên tại chỗ, với sự giúp đỡ từ bên ngoài để có khả năng vượt qua các trở ngại gặp phải” (Nguyễn Duy Hoan và cộng sự, 2007). Như vậy khuyến nông là cách giáo dục không chính thức ngoài học đường cho nông dân, là cách đào tạo người lớn tuổi.
Khuyến nông vận động người dân, tuyên truyền, quảng bá những thông tin cần thiết trong cuộc sống của họ, giúp họ có đủ kiến thức và kỹ thuật, nắm được thông tin thị trường, có kinh nghiệm trong quản lý, hiểu biết chủ trương chính sách của Nhà nước. Để họ có đủ khả năng tự giải quyết các vấn đề trong cuộc sống của gia đình và cộng đồng nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, cải thiện đời sống, nâng cao trình độ dân trí, văn hóa cho cộng đồng nông thôn, tiến tới xây dựng và phát triển nông thôn mới. Các hoạt động trong khuyến nông – khuyến lâm Nội dung hoạt động của khuyến nông là rất đa dạng bao gồm cả nội dung kinh tế, kỹ thuật, xã hội nhân văn và môi trường. Trong đó chuyển giao KTTB cho nông dân là một nội dung quan trọng.
Trong thực tế, không ít KTTB được phát minh nhưng nông dân lại không hề biết đến, KTTB ấy không được đưa vào sản xuất. Cho nên để sản xuất áp dụng được KTTB thì kỹ thuật phải được khẳng định là phù hợp và khả thi về sinh thái, kinh tế và xã hội trên đồng ruộng của nông dân, góp phần nâng cao hơn hiệu quả sử dụng nguồn lực trong nông nghiệp, tạo điều kiện phát triển bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường cho nông nghiệp và nông thôn. Nghị định 56/2005/NĐ-CP của Chính phủ ra ngày 26/4/2005 về công tác khuyến nông, khuyến ngư đã nêu rõ: Nội dung hoạt động khuyến nông, khuyến ngư bao gồm: Thông tin, tuyên truyền - Tuyên truyền,phổ biến chủ trương, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, tiến bộ KHKT công nghệ, thông tin thị trường, giá cả. 6 - Xuất bản, hướng dẫn và cung cấp thông tin đến người sản xuât bằng các phương tiện thông tin đại chúng, tổ chức các hội thảo, hội thi, hội chợ, triển lãm và các hình thức thông tin truyền thông khác.
* Bồi dưỡng, tập huấn và đào tạo - Đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và kỹ năng cho người hoạt động trong khuyến nông- khuyến lâm- khuyến ngư. - Bồi dưỡng, tập huấn và truyền nghề cho người sản xuất để nâng cao kiến thức, kỹ năng sản xuất, quản lý và hạch toán kinh tế trong lĩnh vực nông lâm nghiệp thủy sản. - Tổ chức thăm quan khảo sát, học tập trong và ngoài nước. * Xây dựng mô hình và chuyển giao khoa học công nghệ - Xây dựng mô hình trình diễn về tiến bộ khoa học kỹ thuật công nghệ phù hợp với từng địa phương, nhu cầu của người sản xuất.
- Xây dựng các mô hình công nghệ cao trong lĩnh vực nông nghiệp thủy sản. - Chuyển giao kết quả khoa học công nghệ từ các mô hình trình diễn ra diện rộng. * Tư vấn và dịch vụ. - Tư vấn, hỗ trợ chính sách, pháp luật về : đất đai, thủy sản, thị trường, khoa học công nghệ, áp dụng kinh nghiệm tiên tiến trong sản xuất, quản lý kinh doanh phát triển nông lâm nghiệp thủy sản.
- Dịch vụ trong lĩnh vực : pháp luật, tập huấn đào tạo, cung cấp thông tin, chuyển giao khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại, thị trường giá cả đầu tư, xây dựng dự án, cung ứng vật tư kỹ thuật, thiết bị và các hoạt động khác có liên quan đến nông nghiệp, thủy sản theo quy định của pháp luật.