Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng chế phẩm vi sinh vật trong đệm lót nền chuồng để nuôi gà lương phượng bố mẹ giai đoạn sinh sản

Luận văn thạc sĩ đánh giá hiệu quả sử dụng chế phẩm vi sinh vật trong đệm lót nền chuồng nuôi gà Lương Phượng bố mẹ giai đoạn sinh sản.

• Tác giả: Lương Văn Hiến
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thanh Vân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Đánh giá hiệu quả sử dụng chế phẩm vi sinh vật trong đệm lót nền chuồng để nuôi gà Lương Phượng bố mẹ giai đoạn sinh sản
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu chung
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Môi trường không khí chuồng nuôi
• 2.1.1. Thành phần không khí chuồng nuôi
• 2.2. Bụi và các vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp làm đệm lót lên men
• 3.3.2. Bố trí thí nghiệm
• 3.3.3. Phương pháp xác định các chỉ tiêu chất lượng đệm lót và tiểu khí hậu chuồng nuôi gà như sau
• 3.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả các chỉ tiêu đánh giá lớp đệm lót xử lý vi sinh vật
• 4.2. Kết quả các chỉ tiêu tiểu khí hậu chuồng nuôi gà
• 4.3. Kết quả các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật trên đàn gà bố mẹ sinh sản
• 4.3.1. Tỷ lệ đẻ và năng suất trứng của đàn gà đẻ qua các tuần tuổi
• 4.3.2. Tỷ lệ trứng giống và năng suất trứng giống
• 4.3.3. Tỷ lệ ấp nở của gà thí nghiệm
• 4.3.4. Tỷ lệ nuôi sống và tình hình nhiễm bệnh của đàn gà thí nghiệm
• 4.3.5. Hiệu quả sử dụng thức ăn
• 4.3.6. Đánh giá hiệu quả kinh tế khi nuôi gà đẻ bố mẹ có sử dụng đệm lót vi sinh vật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI, ĐỀ NGHỊ
• 5. Tồn tại và đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chế phẩm vi sinh và ứng dụng trong đệm lót chuồng nuôi gà

Chế phẩm vi sinh đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý chất thải và cải thiện môi trường chuồng nuôi. Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà để giảm thiểu mùi hôi, phân hủy chất thải và duy trì sự cân bằng sinh thái. Đệm lót sinh học được xử lý bằng vi sinh vật giúp giảm nồng độ các khí độc như NH3, H2S và CO2, đồng thời tạo môi trường thuận lợi cho sức khỏe của gà. Kết quả cho thấy, việc sử dụng chế phẩm vi sinh không chỉ cải thiện chất lượng không khí mà còn nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

1.1. Vai trò của vi sinh vật trong xử lý chất thải

Vi sinh vật trong chế phẩm vi sinh có khả năng phân hủy chất thải hữu cơ, giảm mùi hôi và tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh. Quá trình này giúp duy trì sự cân bằng sinh thái trong chuồng nuôi, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng vi sinh vật trong đệm lót chuồng nuôi gà giúp giảm nồng độ khí NH3 và H2S, tạo môi trường trong sạch và an toàn cho gà.

1.2. Hiệu quả của đệm lót sinh học

Đệm lót sinh học được xử lý bằng chế phẩm vi sinh giúp cải thiện chất lượng không khí và giảm thiểu các khí độc hại. Kết quả nghiên cứu cho thấy, nồng độ khí NH3 và H2S trong chuồng nuôi giảm đáng kể khi sử dụng đệm lót sinh học. Điều này không chỉ cải thiện sức khỏe của gà mà còn nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi.

II. Gà Lương Phượng và giai đoạn sinh sản

Nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà đối với gà Lương Phượng trong giai đoạn sinh sản. Gà Lương Phượng là giống gà có giá trị kinh tế cao, đặc biệt trong giai đoạn sinh sản. Việc sử dụng chế phẩm vi sinh giúp cải thiện chất lượng trứng, tỷ lệ ấp nở và sức khỏe của gà bố mẹ. Kết quả nghiên cứu cho thấy, chế phẩm vi sinh có tác động tích cực đến năng suất và hiệu quả chăn nuôi.

2.1. Ảnh hưởng đến chất lượng trứng

Việc sử dụng chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà giúp cải thiện chất lượng trứng của gà Lương Phượng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, tỷ lệ trứng có phôi và tỷ lệ ấp nở tăng đáng kể khi sử dụng đệm lót sinh học. Điều này chứng tỏ rằng, môi trường chuồng nuôi được cải thiện đã tác động tích cực đến sức khỏe và khả năng sinh sản của gà.

2.2. Tỷ lệ nuôi sống và sức khỏe gà

Sức khỏe gà được cải thiện đáng kể khi sử dụng chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ nuôi sống của gà tăng lên, đồng thời giảm thiểu các bệnh liên quan đến đường hô hấp và tiêu hóa. Điều này chứng tỏ rằng, chế phẩm vi sinh không chỉ cải thiện môi trường chuồng nuôi mà còn nâng cao sức khỏe và năng suất của gà.

III. Kỹ thuật và phương pháp chăn nuôi hiệu quả

Nghiên cứu này cũng đề cập đến các kỹ thuật nuôi gà và phương pháp chăn nuôi hiệu quả khi sử dụng chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà. Việc áp dụng các kỹ thuật tiên tiến giúp tối ưu hóa hiệu quả chăn nuôi, đồng thời giảm thiểu chi phí và tác động đến môi trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng chế phẩm vi sinh kết hợp với các kỹ thuật nuôi gà hiện đại giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Phương pháp làm đệm lót lên men

Phương pháp làm đệm lót lên men là một trong những kỹ thuật quan trọng trong nghiên cứu này. Quá trình lên men giúp phân hủy chất thải và tạo ra môi trường thuận lợi cho vi sinh vật phát triển. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc sử dụng đệm lót lên men giúp giảm thiểu mùi hôi và các khí độc hại, đồng thời cải thiện chất lượng không khí trong chuồng nuôi.

3.2. Hiệu quả kinh tế của chăn nuôi gà

Việc sử dụng chế phẩm vi sinh trong đệm lót chuồng nuôi gà giúp nâng cao hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi. Nghiên cứu cho thấy, chi phí thức ăn và thuốc thú y giảm đáng kể, đồng thời năng suất và chất lượng sản phẩm được cải thiện. Điều này chứng tỏ rằng, chế phẩm vi sinh không chỉ có lợi về mặt môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gà đồi tại huyện Yên Thế, tỉnh Bắc Giang, đã phát triển mạnh mẽ với quy mô trên 4 triệu con gà vào cuối năm 2012, trở thành vùng chăn nuôi lớn nhất miền Bắc với hơn 2.000 hộ chăn nuôi. Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi gia cầm vẫn là vấn đề nghiêm trọng, với nồng độ các khí độc như NH3, H2S, CO2 vượt giới hạn cho phép từ 11 đến 25 lần, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe vật nuôi và người chăn nuôi. Việc xử lý chất thải chưa hiệu quả, đặc biệt là mùi hôi và khí độc trong chuồng nuôi, làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm chăn nuôi.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá hiệu quả sử dụng chế phẩm vi sinh vật trong đệm lót nền chuồng nuôi gà Lương Phượng bố mẹ giai đoạn sinh sản, nhằm cải thiện chất lượng đệm lót, tiểu khí hậu chuồng nuôi và nâng cao năng suất sinh sản. Nghiên cứu được thực hiện tại trang trại gà đẻ giống ở xã Hương Vỹ, huyện Yên Thế, trong khoảng thời gian từ tháng 8/2013 đến tháng 8/2014. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển chăn nuôi bền vững, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về môi trường không khí chuồng nuôi, vai trò của vi sinh vật trong xử lý chất thải động vật và công nghệ đệm lót lên men vi sinh vật trong chăn nuôi gà. Các khái niệm chính bao gồm:

• Tiểu khí hậu chuồng nuôi: Nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ khí độc (NH3, H2S, CO2) ảnh hưởng đến sức khỏe và năng suất gà.
• Chế phẩm vi sinh vật: Tập hợp các vi sinh vật có ích như Bacillus sp., Lactobacillus sp., Sacharomyces sp., Nitrosomonas sp., Thiobacterium sp. có khả năng phân giải chất thải, khử mùi và ức chế vi khuẩn gây bệnh.
• Đệm lót nền chuồng: Nguyên liệu như trấu, mùn cưa, dăm bào được lên men vi sinh để tạo môi trường sinh thái ổn định, hấp thụ khí độc và duy trì nhiệt độ, độ ẩm phù hợp.
• Cân bằng sinh thái vi sinh vật: Mối quan hệ cộng sinh giữa các vi sinh vật có ích giúp ức chế vi khuẩn gây hại, giảm mùi hôi và tăng sức đề kháng cho vật nuôi.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thí nghiệm được tiến hành trên 1.200 con gà Lương Phượng bố mẹ từ 22 đến 45 tuần tuổi tại trang trại xã Hương Vỹ, huyện Yên Thế. Chế phẩm vi sinh được cung cấp bởi Đại học Nông nghiệp Hà Nội.
• Thiết kế thí nghiệm: So sánh giữa lô thí nghiệm sử dụng đệm lót lên men vi sinh và lô đối chứng không sử dụng vi sinh vật, mỗi lô gồm 3 ô chuồng, mỗi ô nuôi 200 con, mật độ 5 con/m2.
• Phương pháp phân tích: Đo nhiệt độ, độ ẩm, nồng độ khí độc (NH3, H2S, CO2) bằng thiết bị chuyên dụng; đếm số lượng vi sinh vật tổng số trong đệm lót; đánh giá các chỉ tiêu sinh sản như tỷ lệ đẻ, tỷ lệ trứng có phôi, tỷ lệ ấp nở, tỷ lệ nuôi sống; phân tích số liệu bằng thống kê sinh vật học và Excel.
• Timeline nghiên cứu: Từ tháng 8/2013 đến tháng 8/2014, đo đạc và theo dõi các chỉ tiêu trong suốt quá trình nuôi từ tuần tuổi 22 đến 45.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nhiệt độ đệm lót: Lô thí nghiệm có nhiệt độ đệm lót dao động từ 20,94 đến 31,87°C, cao hơn lô đối chứng từ 2,13 đến 3,57°C, giúp giữ ấm chuồng nuôi vào mùa đông. Sự khác biệt này tuy không có ý nghĩa thống kê (p>0,05) nhưng đảm bảo điều kiện sinh sản ổn định cho gà.

2. Độ ẩm đệm lót: Độ ẩm đệm lót lô thí nghiệm duy trì trong khoảng 28,86% - 29,91%, thấp hơn lô đối chứng từ 0,86% đến 1,91%, phù hợp với mức độ ẩm tối ưu 25-30% để hạn chế bệnh tật và giảm khí độc.

3. Số lượng vi sinh vật: Lô thí nghiệm duy trì số lượng vi sinh vật tổng số trung bình 105,87 triệu tế bào/g, cao hơn lô đối chứng 91,55 triệu tế bào/g, sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (p<0,05) ở các tuần 22, 32 và 42, cho thấy vi sinh vật có ích phát triển mạnh mẽ trong đệm lót lên men.

4. Tiểu khí hậu chuồng nuôi: Nồng độ khí NH3, H2S và CO2 trong chuồng nuôi lô thí nghiệm giảm đáng kể so với lô đối chứng, giảm từ 2 đến 4 lần tùy loại khí, giúp cải thiện môi trường sống cho gà, giảm stress và nguy cơ mắc bệnh đường hô hấp.

Thảo luận kết quả

Nhiệt độ đệm lót cao hơn ở lô thí nghiệm do hoạt động phân giải phân và nước tiểu của vi sinh vật, tạo nhiệt lượng duy trì ấm áp cho chuồng nuôi, đặc biệt trong mùa lạnh. Độ ẩm đệm lót được kiểm soát tốt nhờ khả năng hút ẩm của nguyên liệu và hoạt động lên men vi sinh, hạn chế sự phát triển của vi khuẩn yếm khí gây mùi hôi và bệnh tật.

Số lượng vi sinh vật cao trong đệm lót lên men tạo ra môi trường cạnh tranh sinh học, ức chế vi khuẩn gây bệnh như E. coli, Salmonella, Clostridium perfringens, đồng thời sản sinh các hợp chất kháng khuẩn như axit lactic, axit axetic, H2O2. Điều này góp phần giảm mùi hôi, khí độc và tăng sức đề kháng cho gà.

Nồng độ khí độc giảm rõ rệt so với lô đối chứng phù hợp với các tiêu chuẩn vệ sinh thú y và môi trường, tạo điều kiện thuận lợi cho sinh trưởng và sinh sản của gà. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về hiệu quả của chế phẩm vi sinh trong xử lý chất thải chăn nuôi.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ nhiệt độ và độ ẩm đệm lót theo tuần tuổi, bảng so sánh nồng độ khí độc giữa các lô và biểu đồ số lượng vi sinh vật tổng số, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt và hiệu quả của phương pháp nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi đệm lót lên men vi sinh vật trong chăn nuôi gà bố mẹ để cải thiện tiểu khí hậu chuồng nuôi, giảm khí độc và mùi hôi, nâng cao sức khỏe vật nuôi. Thời gian áp dụng: ngay trong các vụ nuôi tiếp theo. Chủ thể thực hiện: các hộ chăn nuôi và trang trại.

2. Đào tạo kỹ thuật viên và người chăn nuôi về quy trình làm đệm lót lên men, cách bảo dưỡng và kiểm soát độ ẩm, nhiệt độ đệm lót để duy trì hiệu quả vi sinh vật. Thời gian: trong 6 tháng đầu sau khi nghiên cứu công bố. Chủ thể: các cơ sở đào tạo nông nghiệp, trung tâm khuyến nông.

3. Xây dựng hệ thống giám sát tiểu khí hậu chuồng nuôi định kỳ đo nồng độ khí độc, nhiệt độ, độ ẩm để kịp thời điều chỉnh đệm lót và thông gió, đảm bảo môi trường phù hợp. Thời gian: liên tục trong suốt quá trình nuôi. Chủ thể: người chăn nuôi, cán bộ thú y.

4. Khuyến khích phối hợp sử dụng nguyên liệu đệm lót phù hợp như mùn cưa, trấu, dăm bào với tỷ lệ thích hợp để tối ưu khả năng hút ẩm và duy trì độ tơi xốp, tránh đóng bánh gây bệnh. Thời gian: áp dụng ngay. Chủ thể: người chăn nuôi, nhà cung cấp nguyên liệu.

5. Nghiên cứu tiếp tục mở rộng đánh giá hiệu quả kinh tế và môi trường của đệm lót vi sinh trên các giống gà khác và quy mô chăn nuôi khác nhau để hoàn thiện quy trình kỹ thuật. Thời gian: 1-2 năm tiếp theo. Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi gia cầm quy mô nhỏ và lớn: Nắm bắt kỹ thuật sử dụng đệm lót vi sinh để cải thiện môi trường chuồng nuôi, giảm chi phí thuốc thú y và tăng năng suất sinh sản.

2. Chuyên gia và cán bộ khuyến nông, thú y: Áp dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hướng dẫn kỹ thuật cho người dân, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

3. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng dữ liệu để xây dựng các chương trình hỗ trợ, chính sách phát triển chăn nuôi an toàn sinh học, bảo vệ môi trường.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, môi trường: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và cơ sở lý thuyết để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về công nghệ vi sinh trong chăn nuôi.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế phẩm vi sinh vật có an toàn cho gà không?
   Có, chế phẩm sử dụng các chủng vi sinh vật có lợi đã được chọn lọc kỹ lưỡng, không gây hại mà còn giúp ức chế vi khuẩn gây bệnh, tăng sức đề kháng cho gà.

2. Đệm lót vi sinh có giúp giảm mùi hôi trong chuồng nuôi không?
   Rõ ràng có, vi sinh vật phân giải chất thải hữu cơ, sản sinh các hợp chất khử mùi, giảm đáng kể khí NH3, H2S và CO2, tạo môi trường trong lành hơn.

3. Có cần phải thay đệm lót thường xuyên không?
   Không cần thay toàn bộ thường xuyên, chỉ cần bổ sung chế phẩm vi sinh và nguyên liệu đệm mới khi lớp đệm bị ẩm ướt hoặc đóng bánh để duy trì hiệu quả.

4. Phương pháp này có phù hợp với mọi quy mô chăn nuôi không?
   Phù hợp với cả quy mô nhỏ và lớn, đặc biệt hiệu quả trong chăn nuôi thâm canh mật độ cao, giúp giảm ô nhiễm và tăng năng suất.

5. Chi phí đầu tư cho đệm lót vi sinh có cao không?
   Chi phí ban đầu có thể cao hơn đệm lót truyền thống nhưng tiết kiệm chi phí thuốc thú y, thức ăn và tăng năng suất nên hiệu quả kinh tế tổng thể là tích cực.

Kết luận

• Đệm lót lên men vi sinh vật giúp duy trì nhiệt độ ổn định (20,94 - 31,87°C) và độ ẩm phù hợp (28,86% - 29,91%) trong chuồng nuôi gà bố mẹ.
• Số lượng vi sinh vật có ích trong đệm lót tăng đáng kể, ức chế vi khuẩn gây bệnh và giảm mùi hôi, khí độc trong chuồng.
• Nồng độ khí NH3, H2S và CO2 giảm từ 2 đến 4 lần so với chuồng không xử lý vi sinh, cải thiện sức khỏe và năng suất gà.
• Phương pháp này góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, giảm chi phí thuốc thú y và tăng tỷ lệ đẻ, tỷ lệ ấp nở của gà.
• Khuyến nghị áp dụng rộng rãi đệm lót vi sinh trong chăn nuôi gà đẻ bố mẹ tại các vùng chăn nuôi tập trung, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng.

Các hộ chăn nuôi và cơ quan quản lý nên phối hợp triển khai áp dụng công nghệ đệm lót vi sinh, đồng thời tổ chức đào tạo kỹ thuật và giám sát môi trường chuồng nuôi để đảm bảo hiệu quả bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Môi trường không khí chuồng nuôi 1. Thành phần không khí chuồng nuôi Thực tế không khí chuồng nuôi có các thành phần khác nhiều so với không khí tự nhiên, do ảnh hưởng của các yếu tố chăn nuôi như chuồng trại, trang thiết bị kỹ thuật, vật nuôi và kỹ thuật vệ sinh nuôi dưỡng, nhất là quá trình trao đổi chất của cơ thể động vật và sự phân hủy các chất hữu cơ trong phân, nước tiểu, thức ăn rơi vãi cũng như chất đệm chuồng. Vì vậy tỷ lệ thể tích các chất khí thay đổi nhiều, nuôi với mật độ vật nuôi càng lớn thì sự biến động tỷ lệ thể tích càng lớn.

Theo Viktionary Tiếng việt: Air trong tiếng Anh dịch sang tiếng Việt là không khí, là chất khí không mầu, không mùi mà vi sinh vật thở, phần chính là khí Nitơ và khí oxy hỗn hợp. Các thành phần quan trọng nhất của không khí là nitơ (N2, chiếm khoảng 79 %) và oxy (O2, chiếm khoảng 20,3 %). Ngoài ra còn có một số khí khác như carbon dioxide (CO 2), và độ ẩm (H2O). Gà hít O2, thở ra CO2 và H2O.

Sự “thiếu oxy” ít khi xảy ra trong chuồng nuôi gia cầm bởi vì gia cầm có thể hít đủ lượng oxy cần thiết ngay cả khi nồng độ oxy trong không khí thấp hơn đáng kể so với bình thường. Những gì được gọi là “thiếu oxy” trong thực tế chỉ xảy ra khi có sự kết hợp của nồng độ CO 2 cao, nhiệt độ và độ ẩm cao (Hulzebosch, 2004) [42]. Sự thiếu hụt oxy ảnh hưởng xấu đến sự điều tiết nhiệt và các quá trình trao đổi chất gia cầm nếu nhiệt độ thấp. Nếu nhiệt độ cao mà thiếu oxy thì gây nguy hiểm cho hệ tim mạch vì nó làm giảm khả năng điều tiết nhiệt của cơ thể.

Khí CO2 được sinh ra trong quá trình thở và các quá trình phân hủy của vi sinh vật. Trong không khí thở ra của gà chứa gần 4 % CO2. Các chuồng nuôi có mật độ đông, thông khí kém, không khí bị bão hòa, khí CO2 có thể vượt quá tiêu chuẩn cho phép (Hoàng Thu Hằng, 1997) [11]. Nồng độ khí CO 2 trong chuồng nuôi thường được sử dụng để đánh giá hiệu quả của hệ thống thông gió hay mức độ thông thoáng trong chuồng.

Gà công nghiệp được nuôi thâm canh với mật độ cao, gà có tân số hô hấp lớn, thành phần thức ăn có hàm lượng dinh dưỡng tốt nên không khí chuồng nuôi có chứa nhiều hơi nước, nhiệt độ không khí cao (Nguyễn Xuân Bình, 1992) [2]. n 4 Có hai nguồn nhiệt liên quan đến sự có mặt của gà: - Nguồn nhiệt từ gà. - Nguồn nhiệt từ đệm lót: 16 kcal/h/m2. Khi chất đệm lót sử dụng không đúng quy định, các quá trình lên men và thối rữa xảy ra mạnh có thể làm tăng lượng nhiệt tích tụ trong chuồng (Trịnh Văn Thịnh và cs, 1986) [22].

Phân gà thường tồn tích trong chuồng trong suốt giai đoạn nuôi, chúng bị phân giải nên hàm lượng khí hydrosufua (H 2S) thường rất lớn, nhất là chuồng có mật độ nuôi cao và độ thông thoáng kém. Cùng với H2S, sự phân giải các hợp chất có Nitơ tạo ra amoniac (NH3) và khí tác động vào cơ thể qua quá trình hô hấp, qua niêm mạc mắt và cơ quan tiêu hóa. Việc xác định nồng độ CO 2 tuy không có ý nghĩa tuyệt đối nhưng nó rất quan trọng vì nếu nồng độ CO2 cao chứng tỏ chuồng nuôi không thoáng khí, quản lý không tốt. Ngoài thành phần khí thông thường, trong chuồng nuôi gia cầm còn tồn tại một số khí độc hại như: H2S, NH3, CH4 và bụi.

Hydro sulphua (H2S) Theo trang Vidkipedia: Hydro sulfua, hydrogen sulfid hay hiđro suynfua (công thức hóa học: H2S) được định nghĩa là hợp chất khí ở điều kiện nhiệt độ thường có mùi trứng thối, độc. Ở nồng độ rất thấp, khoảng 30ppb, H 2S có thể được phát hiện bởi 80 % số người tham gia thực nghiệm (Schiffman và cs, 2002) [49]. Các khí thải H2S sinh ra được giữ lại trong chất lỏng của nơi lưu giữ phân. H2S là một khí độc có mùi rất khó chịu, với nồng độ thấp nó cũng gây độc, ở nộng độ cao H 2S gây viêm phổi cấp tính kèm theo thủy thũng (Hulzebosch, 2004) [42].

Nồng độ H2S trên 1mg/lít sẽ làm cho con vật chết ở trạng thái độ cấp do liệt trung khu hô hấp và hệ mạch. Trong chuồng nuôi gà, H2S được sinh ra do vi khuẩn yếm khí phân hủy phân gà và các vật chất hữu cơ có chứa lưu huỳnh khác và thường được giữ lại trong chất lỏng của nơi lưu giữ phân. Tốc độ thải H2S lớn đặc biệt trong quá trình dọn vệ sinh chuồng trại (thu dọn phân) thì H2S sẽ được thải ra ngoài không khí nhiều. Như vậy, để đảm bảo sức khỏe cho người chăn nuôi trong quá trình dọn phân trong chuồng kín phải sự dụng quạt thông gió ở mức độ tối đa.

Theo tác giả Hoàng Thu Hằng (1997) [11], khẳng định H 2S có thể được nhanh chóng hấp thu qua phổi và gây ra nhiễm độc hệ thống hô hấp con vật, tuy n 5 nhiên theo Curtis (1983) [38] lại cho rằng H2S gây kích ứng mắt, viêm cục bộ màng mắt và đường hô hấp. Như vậy theo hai tác giả trên, tác động của H2S ít hay nhiều đều giống nhau đó là thông qua đường hô hấp. Nồng độ H2S cao hay thấp phụ thuộc vào việc quét dọn chuồng trại có sạch sẽ, thường xuyên hay không, chuồng có khô ráo, thoáng khí hay không. Chuồng trại càng ẩm ướt thì nồng độ H2S càng tăng.

Do vậy, việc tạo ra môi trường đảm bảo vệ sinh thú y đối với các cơ sở chăn nuôi, giảm thiểu khí H 2S là một việc làm rất quan trọng. Chỉ tiêu vệ sinh cho phép về hàm lượng khí H2S trong chuồng nuôi là 0,015mg/l (Đỗ Ngọc Hoè, 1995) [12]. Ammoniac (NH3) Ammoniac là một hợp chất hữu cơ có công thức phân tử NH3. Ở điều kiện tiêu chuẩn, nó là một chất khí độc, có mùi khai, tan nhiều trong nước (Vikipedia, tiếng việt).

Khí NH3 là loại khí thải do sự phân giải của phân gia súc, gia cầm trong chuồng nuôi. Khí NH3 không màu, có mùi hắc và là một trong những khí độc gây ô nhiễm môi trường chủ yếu trong chuồng gà. NH3 gây kích ứng da, mắt, mũi, phổi; có thể ngửi thấy ở nồng độ từ 5 - 18 ppm (Jacobson và cs, 2003) [43] Khí NH3 có thể tồn tại trong không khí trong khoảng 14 - 36 giờ tùy thuộc vào điều kiện thời tiết và nó có thể bay xa tới 500m kể từ nơi chứa phân (Fowler và cs, 1998) [39]. Gia cầm tiếp xúc với khí NH3 ở nồng độ 20 - 25ppm trong 8 giờ dẫn đến hậu quả là làm mất lớp lông nhung ở khí quản và làm biến đổi lớp tế bào biểu mô của đường hô hấp (Nagaraja và cs, 1984) [47].

Nếu gia cầm tiếp xúc trong một thời gian dài thì sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp. Khi nuôi gà ở chuồng nuôi có hàm lượng khí NH3 là 25 ppm sẽ làm giảm hàm lượng hemoglobin, giảm trao đổi khí và hấp thu các chất dinh dưỡng giảm cho nên thể trọng của gà sẽ giảm 4 %. Khi hàm lượng khí 75 -100ppm, gây những biến đổi trong biểu mô đường hô hấp, làm mất lớp vi mao và tăng số lượng của tế bào tiết màng nhầy, nhịp tim và hô hấp bị ảnh hưởng và có thể gây chảy máu trong các túi khí phế quản (Lại Thị Cúc, 1994) [5]. Khí NH3 có thể hòa tan trong nước và như vậy có thể xâm nhập vào màng nhầy trong mắt và đường hô hấp.

Lượng NH3 ≥ 100 ppm có thể gây loét niêm mạc, gây mù mắt với các dấu hiệu của sự tăng tích nước mắt, thở nông và những tổn thương ở mũi. Các nghiên cứu của Büscher và cs (1994) [34] cũng chỉ ra rằng: Hàm lượng NH3 trong n 6 không khí chuồng nuôi phụ thuộc vào nhiều yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm lớp đệm lót, mức độ vệ sinh chuồng trại, mật độ nuôi, khẩu phần ăn… Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào độ pH, nếu độ pH trên 7 sự giải phóng nhanh, dưới 7 giải phóng chậm (độ pH phân gà, lợn,… khoảng 8,5) (Choi và Moore, 2008) [37]. Nồng độ NH3 thường xuyên được phát hiện trong các trại chăn nuôi thường ≤ 100 ppm. Ảnh hưởng có hại của NH3 trong các chuồng nuôi thường gây stress mãn tính, chúng cũng là nguyên nhân trong các tiến trình của dịch bệnh (Carlile, 1984 [36]; Nagaraja 1984 [47]).

Như vậy nếu người chăn nuôi để gia cầm tiếp xúc với NH3 với nồng độ cao hơn 15ppm trong một thời gian dài thì sẽ làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về đường hô hấp. Methane (CH4) Với công thức hóa học là CH4, là một hydrocacbon nằm trong dãy đồng đẳng ankan. Methane là hydrocacbon đơn giản nhất. Ở điều kiện tiêu chuẩn, Methane là chất khí không màu, không vị.

Khí CH4 sinh ra trong chuồng nuôi do quá trình phân giải các hợp chất hữu cơ như lipids, carbohydradtes, axit hữu cơ, protein,… CH4 là một trong những khí hiệu ứng nhà kính. Saflay và Casada (1992) [48] đã báo cáo, lượng khí CH4 thải ra từ chất thải của gà đẻ nuôi lồng là 0,3kg/con/năm, của gà thịt là 0,09kg/con/năm và của vịt là 0,16kg/con/năm, thấp hơn rất nhiều so với lợn (20kg/con/năm), bò (70kg/con/năm). Lượng khí CH4 thải ra phụ thuộc vào phương pháp xử lý phân, nhiệt độ và khối lượng chất thải rắn bay hơi trong phân. NH3 và H2S đều dễ hòa tan và dễ hấp thu trên bề mặt ẩm, độ ẩm không khí càng cao thì NH3 càng dễ đi vào không khí.

Khí NH3 và H2S có mối tương quan với độ ẩm chuồng nuôi. Do vậy việc tạo môi trường sạch sẽ, thoáng mát cho gia súc, gia cầm là một việc làm hết sức quan trọng. Ngoài ra, nồng độ các khí độc trong chuồng nuôi còn phụ thuộc vào chất lượng vật liệu xây dựng, trang thiết bị, hệ thống sưởi, hệ thống giàn mát, hệ thống cống rãnh, quá trình sản xuất và kỹ thuật vệ sinh môi trường. Vì vậy, cần phải có những biện pháp làm giảm nồng độ các khí độc trong chuồng nuôi như khí CO2, NH3, H2S,… là tối cần thiết và cấp bách trong điều kiện Việt Nam hiện nay (Nguyễn Thị Mai và cs, 1994) [15].

Bụi và các vi sinh vật trong không khí chuồng nuôi Bụi và vi sinh vật là thành phần không thể không bàn đến trong không khí chuồng nuôi. Bụi bản chất là những hạt vật chất nhỏ bé bay lơ lửng trong không khí. Trong chuồng nuôi các đối tượng như phân khô, chất đệm chuồng, đất nền, da, lông con vật là… nguyên nhân phát sinh nên bụi và các vi sinh vật khác.