1555 đánh giá hiệu quả của bẫy gravid aedes trap trong thu thập muỗi truyền bệnh sốt xuất huyết dengue tại phường nhơn hòa thị xã an nhơn tỉnh bình định lu

Bài viết đánh giá hiệu quả của bẫy gravid aedes trap trong thu thập muỗi dengue tại phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định.

• Tác giả: Võ Thị Phương Nhi
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Quang
• Trường học: Trường Đại Học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Bẫy Gravid Aedes Trap Trong Thu Thập Muỗi Sốt Xuất Huyết Tại Bình Định
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về muỗi truyền bệnh SXHD
• 1.2. Véc tơ và đặc tính muỗi Aedes trong chu trình truyền bệnh SXHD
• 1.3. Các biện pháp phòng chống bệnh SXHD
• 1.3.1. Biện pháp vật lý - Vệ sinh môi trường
• 1.3.2. Biện pháp sinh học
• 1.3.3. Biện pháp hóa học
• 1.4. Tình hình bệnh SXHD trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4.1. SXHD trên thế giới và khu vực Đông Nam Á
• 1.4.2. Tình hình bệnh SXHD tại Việt Nam
• 1.4.3. Tình hình bệnh SXHD tại Bình Định
• 1.5. Một số thông tin chung về bẫy GAT
• 1.5.1. Giới thiệu bẫy GAT
• 1.5.2. Cấu tạo và kĩ thuật lắp đặt bẫy GAT
• 1.5.3. Nguyên lý hoạt động của bẫy GAT
• 1.6. Một số nghiên cứu bẫy GAT và hiệu quả thu thập muỗi SXHD
• 1.6.1. Trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.3.3. Phương pháp triển khai thí nghiệm
• 2.3.4. Phương pháp theo dõi bẫy
• 2.3.5. Phương pháp điều tra cắt ngang
• 2.3.6. Phương pháp thu thập thông tin và phân tích số liệu
• 2.3.7. Các chỉ số mật độ muỗi và hiệu quả của bẫy GAT
• 2.4. Đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Hiệu quả thu thập các loài muỗi Aedes của bẫy GAT
• 3.1.1. Kết quả thu thập muỗi bằng bẫy GAT trong năm đợt
• 3.1.2. Thành phần, số lượng và đặc điểm phân bố muỗi tại các điểm nghiên cứu
• 3.1.2.1. Thành phần và tỉ lệ muỗi thu thập được tại các khu vực phường Nhơn Hòa
• 3.1.2.2. Đặc điểm phân bố muỗi Aedes qua các lần thu thập trong mỗi đợt đặt bẫy GAT
• 3.1.3. Hiệu quả của bẫy GAT trong thu thập muỗi Aedes với BTN và BNN
• 3.1.4. Sự xuất hiện của lăng quăng/bọ gậy trong bẫy GAT
• 3.2. Chỉ số mật độ muỗi SXHD trong thời gian đặt bẫy GAT ở các điểm nghiên cứu
• 3.3. Sự chấp nhận của người dân trong việc sử dụng bẫy GAT để thu thập muỗi truyền bệnh SXHD
• 3.3.1. Một số yếu tố liên quan tới sự chấp nhận của người dân trong thu thập muỗi truyền bệnh SXHD của bẫy GAT
• 3.3.2. Sự chấp nhận của người dân sử dụng bẫy GAT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (bản sao)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bẫy Gravid Aedes Trap Sốt Xuất Huyết

Sốt xuất huyết (SXHD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes. Aedes aegypti là vector chính. Theo WHO, SXHD lan truyền nhanh chóng, số ca bệnh tăng từng năm. Tại Việt Nam, SXHD là mối quan tâm hàng đầu. Trong giai đoạn 1999-2020, có 1.407 ca mắc và 1.250 tử vong. Đến nay chưa có vắc xin đặc hiệu, kiểm soát vector là phương pháp phòng bệnh hữu hiệu nhất. Việc giám sát muỗi SXHD còn nhiều bất cập. Các phương pháp giám sát muỗi Aedes như bẫy bọ gậy, bẫy đèn CDC đang được nghiên cứu. Bẫy Gravid Aedes Trap (bẫy gravid Aedes) (GAT) có nhiều ưu điểm: không dùng điện, dễ bảo trì, di chuyển, giá rẻ. Bẫy GAT đang được Bộ Y tế cho phép nghiên cứu để giám sát vector. Việc triển khai nghiên cứu về hiệu quả của bẫy GAT là cần thiết để cung cấp số liệu chính xác, từ đó đề xuất áp dụng phương pháp mới. Xuất phát từ những lý do trên, đề tài "Đánh giá hiệu quả của bẫy Gravid Aedes Trap trong thu thập muỗi truyền bệnh sốt huyết Dengue tại phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định" được thực hiện.

1.1. Sốt Xuất Huyết Dengue Mối Đe Dọa Toàn Cầu và Tại Việt Nam

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes. Tình hình SXHD trên thế giới và tại Việt Nam đang diễn biến phức tạp. Nghiên cứu của Wilder-Smith (2019) cho thấy số ca SXHD tăng 400% trên toàn cầu trong 13 năm (2000-2013) [15]. Báo cáo của Cục Y tế dự phòng trong 8 tháng đầu năm 2020, Bình Định là một trong 10 tỉnh có số ca mắc SXHD cao nhất với 4.138 ca, cho thấy tình hình dịch bệnh SXHD trên địa bàn tỉnh đang diễn biến rất phức tạp. Việc nghiên cứu và ứng dụng các biện pháp phòng chống SXHD hiệu quả là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.2. Bẫy Gravid Aedes Trap GAT Giải Pháp Tiềm Năng

Bẫy Gravid Aedes Trap (GAT) là một công cụ giám sát vector SXHD đầy hứa hẹn. Bẫy GAT có nhiều ưu điểm vượt trội so với các phương pháp truyền thống, bao gồm: không sử dụng điện năng, dễ bảo trì, dễ di chuyển, thích hợp nơi có nguồn nhân lực ít, giá thành rẻ hơn so với các bẫy khác [13], [33]. Hơn nữa, bẫy GAT đang được Bộ Y tế cho phép trong nghiên cứu để giám sát vector thu thập muỗi truyền bệnh SXHD. Do đó, việc nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của bẫy GAT là rất cần thiết để triển khai và áp dụng rộng rãi trong công tác phòng chống SXHD.

II. Vấn Đề Giám Sát Mật Độ Muỗi SXHD Tại Bình Định

Việc giám sát mật độ muỗi SXHD theo hướng dẫn của Bộ Y tế (2014) sử dụng tuýp thủy tinh 2 đầu để bắt muỗi trong nhà và ngoài nhà ban ngày còn nhiều bất cập. Muỗi Aedes rất nhạy và hoạt động ban ngày nên rất khó bắt, số lượng muỗi thu thập được phụ thuộc vào kỹ năng, ý thức của người bắt muỗi. Vì vậy, các chỉ số về mật độ muỗi SXHD ở các địa phương thường không chính xác, chưa phản ánh đúng tình hình muỗi truyền bệnh cũng như chức năng cảnh báo dịch bệnh SXHD của các chỉ số vector. Do đó, cần có những phương pháp giám sát muỗi hiệu quả và chính xác hơn, đặc biệt tại các địa phương như Bình Định - nơi có nguy cơ bùng phát dịch SXHD cao.

2.1. Hạn Chế Của Phương Pháp Thu Thập Muỗi Truyền Thống

Phương pháp giám sát muỗi SXHD truyền thống sử dụng tuýp thủy tinh để bắt muỗi ban ngày có nhiều hạn chế. Việc bắt muỗi Aedes rất khó khăn do chúng rất nhạy và hoạt động chủ yếu vào ban ngày. Số lượng muỗi thu thập được phụ thuộc nhiều vào kỹ năng và ý thức của người đi bắt. Dẫn đến các chỉ số về mật độ muỗi SXHD thường không chính xác, không phản ánh đúng tình hình dịch tễ học sốt xuất huyết. Vì vậy, cần có phương pháp giám sát muỗi hiệu quả và chính xác hơn.

2.2. Nhu Cầu Giám Sát Vector Truyền Bệnh Hiệu Quả Tại Bình Định

Bình Định là một trong những tỉnh có số ca mắc SXHD cao nhất cả nước. Do đó, việc giám sát vector truyền bệnh SXHD hiệu quả là vô cùng quan trọng để chủ động phòng chống dịch bệnh. Cần có những nghiên cứu đánh giá và ứng dụng các phương pháp giám sát muỗi mới, hiệu quả hơn để cung cấp thông tin chính xác và kịp thời cho công tác phòng chống SXHD tại Bình Định.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Bẫy Gravid Aedes Tại Nhơn Hòa

Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả của bẫy gravid Aedes (GAT) trong thu thập muỗi truyền bệnh SXHD tại phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2022 với 100 hộ gia đình tham gia. Các phương pháp nghiên cứu bao gồm: chọn mẫu, theo dõi, điều tra, thu thập số liệu, phân tích và xử lý số liệu. Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá hiệu quả thu thập các loài muỗi Aedes, xác định chỉ số mật độ muỗi SXHD và đánh giá sự chấp nhận của cộng đồng đối với việc sử dụng bẫy GAT.

3.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế nghiên cứu cắt ngang, tiến hành thu thập muỗi bằng bẫy gravid Aedes (GAT) tại 100 hộ gia đình ở phường Nhơn Hòa. Các phương pháp thu thập muỗi bao gồm đặt bẫy trong nhà (BTN) và ngoài nhà (BNN), theo dõi và thu thập muỗi định kỳ. Ngoài ra, nghiên cứu còn tiến hành điều tra cắt ngang để thu thập thông tin về kiến thức, thái độ và thực hành của người dân về SXHD và việc sử dụng bẫy GAT.

3.2. Các Chỉ Số Đánh Giá và Phân Tích Thống Kê

Nghiên cứu sử dụng các chỉ số mật độ muỗi như Chỉ số Breteau (BI), Chỉ số Nhà (HI), Chỉ số Người (AI) để đánh giá hiệu quả của bẫy GAT trong thu thập muỗi truyền bệnh SXHD. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích thống kê bằng phần mềm SPSS để so sánh hiệu quả thu thập muỗi giữa các khu vực, giữa BTN và BNN, và đánh giá sự chấp nhận của người dân đối với bẫy GAT.

3.3 Đạo đức trong Nghiên Cứu về Bẫy Muỗi Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu được thực hiện tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu khoa học. Cụ thể, nghiên cứu đảm bảo sự tự nguyện tham gia của người dân, bảo mật thông tin cá nhân của người tham gia, và cung cấp đầy đủ thông tin về mục đích, phương pháp và lợi ích của nghiên cứu cho người tham gia. Ngoài ra, nghiên cứu cũng tuân thủ các quy định về an toàn sinh học trong quá trình thu thập và xử lý muỗi.

IV. Kết Quả Hiệu Quả Bẫy Muỗi GAT Trong Thu Thập Aedes

Kết quả nghiên cứu cho thấy bẫy gravid Aedes (GAT) có hiệu quả bẫy muỗi Aedes đáng kể tại phường Nhơn Hòa. Bẫy GAT thu thập được nhiều loài muỗi Aedes, trong đó Aedes aegypti là loài chiếm ưu thế. Hiệu quả bẫy muỗi GAT khác nhau giữa các khu vực và giữa BTN và BNN. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự xuất hiện của lăng quăng/bọ gậy trong bẫy GAT, cho thấy khả năng sinh sản của muỗi Aedes trong bẫy. Các chỉ số mật độ muỗi SXHD giảm trong thời gian đặt bẫy GAT.

4.1. Thành Phần Loài và Phân Bố Muỗi Aedes Thu Thập Được

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài muỗi Aedes thu thập được bằng bẫy gravid Aedes (GAT) tại các khu vực khác nhau của phường Nhơn Hòa. Kết quả cho thấy Aedes aegypti là loài muỗi chiếm ưu thế, bên cạnh đó còn có sự xuất hiện của Aedes albopictus. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự khác biệt về phân bố muỗi Aedes giữa các khu vực, có thể do sự khác biệt về điều kiện môi trường và vệ sinh môi trường.

4.2. So Sánh Hiệu Quả Thu Thập Muỗi Giữa BTN và BNN

Nghiên cứu đã so sánh hiệu quả bẫy muỗi giữa BTN và BNN. Kết quả cho thấy hiệu quả bẫy muỗi GAT trong BTN cao hơn so với BNN, có thể do muỗi Aedes thường trú ngụ trong nhà. Tuy nhiên, bẫy gravid Aedes đặt BNN cũng thu thập được một số lượng muỗi đáng kể, cho thấy vai trò của bẫy trong việc giám sát và kiểm soát muỗi Aedes ngoài nhà.

4.3. Sự Xuất Hiện của Lăng Quăng và Bọ Gậy Trong Bẫy GAT

Nghiên cứu ghi nhận sự xuất hiện của lăng quăng và bọ gậy trong bẫy gravid Aedes, cho thấy muỗi Aedes có khả năng đẻ trứng và sinh sản trong bẫy. Điều này cho thấy bẫy gravid Aedes không chỉ có tác dụng thu thập muỗi trưởng thành mà còn có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi nếu không được quản lý đúng cách. Do đó, cần có biện pháp kiểm soát lăng quăng và bọ gậy trong bẫy gravid Aedes để tránh làm tăng mật độ muỗi.

V. Đánh Giá Mức Độ Chấp Nhận Bẫy Muỗi GAT Từ Cộng Đồng

Nghiên cứu đánh giá sự chấp nhận của người dân trong việc sử dụng bẫy gravid Aedes (GAT) để thu thập muỗi truyền bệnh SXHD. Kết quả cho thấy đa số người dân chấp nhận tiến hành đặt bẫy GAT tại hộ gia đình. Tuy nhiên, vẫn còn một số yếu tố liên quan tới sự chấp nhận của người dân, bao gồm kiến thức về SXHD, thái độ đối với việc phòng chống muỗi và sự tiện lợi của việc sử dụng bẫy GAT. Cần có các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân sử dụng bẫy gravid Aedes trong công tác phòng chống SXHD.

5.1. Mối Liên Hệ Giữa Kiến Thức Về SXHD và Sự Chấp Nhận Bẫy GAT

Nghiên cứu cho thấy có mối liên hệ giữa kiến thức của người dân về SXHD và sự chấp nhận sử dụng bẫy gravid Aedes. Những người dân có kiến thức đầy đủ về SXHD thường có xu hướng chấp nhận sử dụng bẫy gravid Aedes cao hơn. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của việc truyền thông giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức của người dân về SXHD và các biện pháp phòng chống, từ đó khuyến khích họ sử dụng bẫy gravid Aedes.

5.2. Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Đặt Bẫy Muỗi Trong Hộ Gia Đình

Nghiên cứu đã xác định một số yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đặt bẫy gravid Aedes trong hộ gia đình, bao gồm sự tiện lợi của bẫy, chi phí, và sự tin tưởng vào hiệu quả của bẫy. Những người dân cảm thấy bẫy dễ sử dụng, giá cả phải chăng và tin rằng bẫy có hiệu quả thường có xu hướng chấp nhận đặt bẫy trong nhà. Do đó, cần thiết kế bẫy gravid Aedes sao cho tiện lợi, dễ sử dụng, có giá thành hợp lý và truyền thông về hiệu quả của bẫy để khuyến khích người dân sử dụng.

5.3 Đánh Giá Sự Hài Lòng về Bẫy Muỗi Sốt Xuất Huyết Từ Người Dùng

Đánh giá mức độ hài lòng của người dân về việc sử dụng bẫy GAT để có thể đưa ra những cải tiến phù hợp hơn trong tương lai. Các yếu tố được đánh giá bao gồm: tính hiệu quả của bẫy, tính tiện lợi, chi phí và thời gian sử dụng. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao sự hài lòng và khuyến khích người dân sử dụng bẫy GAT một cách rộng rãi hơn.

VI. Kết Luận Bẫy Gravid Aedes Giải Pháp Giám Sát Muỗi Tiềm Năng

Nghiên cứu cho thấy bẫy gravid Aedes (GAT) là một giải pháp giám sát muỗi SXHD tiềm năng tại phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định. Bẫy GAT có hiệu quả trong việc thu thập muỗi Aedes, được cộng đồng chấp nhận và có thể giúp giảm mật độ muỗi SXHD. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá hiệu quả của bẫy GAT trong thời gian dài và trong các điều kiện khác nhau. Đồng thời, cần có các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân sử dụng bẫy gravid Aedes trong công tác phòng chống SXHD.

6.1. Ưu Điểm và Hạn Chế Của Bẫy Gravid Aedes Trong Thực Tế

Bẫy gravid Aedes có nhiều ưu điểm như dễ sử dụng, chi phí thấp và được cộng đồng chấp nhận. Tuy nhiên, bẫy cũng có một số hạn chế như cần phải thay nước thường xuyên, có thể trở thành nơi sinh sản của muỗi nếu không được quản lý đúng cách. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để tìm ra các giải pháp khắc phục các hạn chế này để nâng cao hiệu quả bẫy muỗi GAT.

6.2. Đề Xuất Ứng Dụng và Phát Triển Bẫy Gravid Aedes Trong Tương Lai

Nghiên cứu đề xuất ứng dụng bẫy gravid Aedes (GAT) trong chương trình giám sát muỗi SXHD tại Bình Định và các địa phương khác. Đồng thời, cần có các nghiên cứu phát triển bẫy gravid Aedes để tăng tính hấp dẫn đối với muỗi, kéo dài thời gian sử dụng và giảm chi phí. Các nghiên cứu cũng cần tập trung vào việc tìm kiếm các loại mồi nhử muỗi hiệu quả hơn để tăng hiệu quả bẫy muỗi.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo để tối ưu hóa bẫy muỗi sốt xuất huyết

Nghiên cứu sâu hơn về hành vi và sinh thái của muỗi Aedes để có thể tối ưu hóa vị trí đặt bẫy và thời gian đặt bẫy. Nghiên cứu tìm kiếm các loại mồi nhử muỗi tự nhiên và thân thiện với môi trường. Phát triển các loại bẫy muỗi sốt xuất huyết thông minh, có khả năng tự động thu thập dữ liệu và cảnh báo khi số lượng muỗi vượt quá ngưỡng cho phép.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt xuất huyết Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm hàng đầu thế giới với tốc độ lan truyền nhanh chóng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, số ca mắc sốt xuất huyết toàn cầu đã tăng hơn 400% trong hai thập kỷ qua, đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng tại hơn 128 quốc gia nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Việt Nam, dịch bệnh diễn biến phức tạp quanh năm, trong đó tỉnh Bình Định luôn nằm trong nhóm 10 địa phương có số ca mắc cao nhất cả nước. Riêng trong 6 tháng đầu năm 2022, toàn tỉnh Bình Định đã ghi nhận 4.138 ca mắc, tăng 63,9% so với cùng kỳ năm 2021, với hơn 2.700 trường hợp là trẻ em dưới 15 tuổi.

Vấn đề cốt lõi hiện nay là bệnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó kiểm soát và giám sát véc tơ truyền bệnh là biện pháp phòng chống chủ động quan trọng nhất. Phương pháp giám sát truyền thống bằng ống tuýp thủy tinh bắt muỗi thủ công bộc lộ nhiều hạn chế do phụ thuộc lớn vào kỹ năng của điều tra viên, dẫn đến chỉ số mật độ muỗi thiếu chuẩn xác.

Luận văn thạc sĩ sinh học thực nghiệm của tác giả Võ Thị Phương Nhi dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Quang tập trung đánh giá hiệu quả của bẫy Gravid Aedes Trap trong việc thu thập hai loài véc tơ chính là Aedes aegypti và Aedes albopictus. Nghiên cứu được thực hiện tại 100 hộ gia đình thuộc 5 khu vực của phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định từ tháng 12/2021 đến tháng 08/2022. Kết quả mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi cung cấp giải pháp giám sát thụ động không dùng điện, đạt tỷ lệ thu thập muỗi cái mang mầm bệnh trên 80%, làm cơ sở dữ liệu tin cậy để nâng cao năng lực cảnh báo sớm dịch bệnh tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết dịch tễ học Arbovirus và sinh thái học côn trùng học y học. Virus Dengue thuộc chi Flavivirus, họ Flaviviridae, lưu hành với 4 type huyết thanh kháng nguyên từ DEN-1 đến DEN-4. Quá trình truyền bệnh phụ thuộc hoàn toàn vào hai loài véc tơ sinh học trung gian là muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Vòng đời của muỗi Aedes trải qua 4 giai đoạn gồm trứng, bọ gậy, lăng quăng và muỗi trưởng thành kéo dài từ 15 đến 20 ngày, trong đó tỷ lệ sống sót tự nhiên từ trứng đến trưởng thành đạt khoảng 59,7%.

Khung nghiên cứu vận dụng sâu sắc tập tính sinh sản của muỗi Aedes cái mang trứng để vận hành bẫy Gravid Aedes Trap. Khác với muỗi đực chỉ hút mật hoa, muỗi cái sau khi hút máu người sẽ tìm kiếm các vùng nước đọng có bóng tối để đẻ trứng. Bẫy Gravid Aedes Trap tận dụng cơ chế kích thích thị giác thông qua buồng chứa màu đen kết hợp độ ẩm từ nước sạch để thu hút muỗi cái vào đẻ trứng. Bẫy sử dụng màng lưới tẩm hóa chất thuộc nhóm Pyrethroid hoặc dầu thực vật, làm tê liệt hệ thần kinh của muỗi và tiêu diệt chúng trong vòng 3 đến 15 phút. Ba khái niệm then chốt được chuẩn hóa gồm: bẫy Gravid Aedes Trap giám sát véc tơ thụ động, chỉ số mật độ muỗi cái trung bình trên hộ gia đình và tỷ lệ nhạy thu thập véc tơ theo vị trí không gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang kết hợp khảo sát phỏng vấn cộng đồng. Cỡ mẫu nghiên cứu được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95%, hệ số z bằng 1,96, sai số tuyệt đối chấp nhận được d bằng 0,06 và tỷ lệ dự kiến p bằng 0,1. Kết quả tính toán cho ra cỡ mẫu 96 hộ, được làm tròn lên 100 hộ gia đình nhằm dự phòng sai số do vắng mặt. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên đơn thông qua phần mềm Microsoft Excel được thực hiện từ danh sách hộ dân tại 5 khu vực dân cư của phường Nhơn Hòa gồm An Lộc, Huỳnh Kim, Hòa Nghi, Long Quang và Phú Sơn.

Thí nghiệm thực địa được chia thành 5 đợt liên tục từ tháng 2/2022 đến tháng 6/2022. Mỗi đợt triển khai 20 bẫy tại 20 hộ gia đình khác nhau, phân bổ đồng đều 4 bẫy mỗi khu vực với tỷ lệ 10 bẫy trong nhà và 10 bẫy ngoài nhà. Thời gian theo dõi mỗi bẫy kéo dài 20 ngày, tiến hành kiểm tra và thu mẫu định kỳ 4 ngày một lần tương ứng với 5 lần thu mẫu mỗi đợt. Muỗi thu thập được định loại hình thái học trực tiếp tại thực địa dựa theo khóa định loại côn trùng chuẩn của Bộ Y tế và Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn. Dữ liệu dịch tễ và phản hồi của người dân được làm sạch, xử lý và phân tích thống kê trên phần mềm Stata và Microsoft Excel nhằm đảm bảo tính khách quan và độ chính xác cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa qua 5 đợt đặt bẫy Gravid Aedes Trap tại 100 hộ gia đình đã ghi nhận tổng cộng 2.067 cá thể muỗi thuộc 3 giống Aedes, Culex và Anopheles. Trong đó, hai loài véc tơ truyền bệnh sốt xuất huyết thuộc giống Aedes chiếm ưu thế áp đảo với 1.825 cá thể, tương đương 88,3% tổng số muỗi thu thập được. Loài Aedes aegypti chiếm số lượng cao nhất với 1.168 cá thể, chiếm tỷ lệ 64,0% tổng số muỗi Aedes, trong khi loài Aedes albopictus ghi nhận 657 cá thể, chiếm 36,0%.

Hiệu quả chọn lọc của bẫy Gravid Aedes Trap đối với muỗi cái mang mầm bệnh đạt mức vượt trội. Tỷ lệ muỗi Aedes cái thu được duy trì ổn định ở mức rất cao qua tất cả các đợt nghiên cứu: đợt 1 đạt 83,6% với 240 cá thể cái trên 287 muỗi Aedes; đợt 2 đạt 82,4% với 271 cá thể cái; đợt 3 đạt 78,0% với 276 cá thể cái; đợt 4 đạt 81,9% với 399 cá thể cái và đợt 5 đạt 81,5% với 300 cá thể cái. Trung bình cứ 4 đến 6 ngày sau khi đặt, bẫy đã bắt đầu thu nhận những cá thể muỗi đầu tiên.

Nghiên cứu phát hiện sự phân hóa sinh thái rõ nét theo không gian đặt bẫy. Bẫy đặt trong nhà thu được 1.139 cá thể muỗi, trong đó Aedes aegypti chiếm tỷ lệ áp đảo 75,5% với 860 cá thể, Aedes albopictus chỉ chiếm 11,8% với 134 cá thể. Ngược lại, bẫy đặt ngoài nhà thu nhận 928 cá thể muỗi nhưng loài Aedes albopictus lại chiếm ưu thế với 56,4% tương ứng 523 cá thể, trong khi Aedes aegypti chỉ chiếm 33,2% với 308 cá thể. Về mặt địa bàn, số lượng muỗi tập trung cao nhất tại khu vực Huỳnh Kim với 480 cá thể và Hòa Nghi với 479 cá thể, tiếp theo là Long Quang 408 cá thể, Phú Sơn 365 cá thể và thấp nhất tại An Lộc với 335 cá thể. Mật độ muỗi đạt đỉnh vào đợt 4 trong tháng 5/2022 với 487 cá thể Aedes.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt về mật độ và cơ cấu thành phần loài giữa các khu vực nghiên cứu phản ánh trực tiếp mối liên hệ giữa điều kiện vi khí hậu, địa hình và mật độ dân cư. Khu vực Huỳnh Kim và Hòa Nghi ghi nhận số lượng véc tơ cao nhất do địa hình trũng thấp ven lưu vực sông Côn, mật độ dân cư đông đúc và hoạt động thương mại nông nghiệp phát triển, tạo nhiều điểm đọng nước lý tưởng cho muỗi sinh sản trong mùa khô. Ngược lại, khu vực An Lộc có địa hình cao ráo, dân cư phân tán nên số lượng véc tơ thu thập được thấp hơn 30,2% so với Huỳnh Kim.

Sự phân bố vượt trội của Aedes aegypti trong nhà và Aedes albopictus ngoài vườn cây hoàn toàn phù hợp với đặc tính sinh học của từng loài. Aedes aegypti có tập tính ưa sống gần con người, trú đậu tại các góc tối trong phòng ngủ, phòng khách; trong khi Aedes albopictus ưa thích sinh cảnh tự nhiên, bụi rậm và các dụng cụ chứa nước ngoài trời. Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại thành phố Nha Trang và tỉnh Đồng Nai, bẫy Gravid Aedes Trap chứng minh hiệu quả bắt giữ muỗi cái Aedes cao gấp từ 1,5 đến 4,6 lần so với phương pháp máy hút cầm tay truyền thống, đồng thời ghi nhận số lượng Aedes aegypti cao hơn đáng kể so với các khảo sát tại khu vực đồng bằng sông Hồng.

Toàn bộ các biến động số lượng véc tơ theo thời gian và không gian trong nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột chồng thể hiện tỷ lệ loài theo từng đợt giám sát, kết hợp biểu đồ tròn phân lớp biểu diễn cơ cấu thành phần loài giữa không gian trong nhà và ngoài nhà. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý y tế dự phòng dễ dàng nhận diện ổ dịch tiềm ẩn và triển khai các biện pháp can thiệp đúng trọng tâm.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả phòng chống bệnh sốt xuất huyết Dengue dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

1. Triển khai chuẩn hóa và đưa bẫy Gravid Aedes Trap vào quy trình giám sát dịch tễ định kỳ: Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật tỉnh Bình Định phối hợp Trung tâm Y tế thị xã An Nhơn trang bị hệ thống bẫy chuẩn cho 100% trạm y tế xã, phường trước quý I/2023. Thay thế dần phương pháp bắt muỗi thủ công bằng mạng lưới bẫy thụ động tại các điểm nóng dịch bệnh, duy trì chu kỳ kiểm tra 4 ngày một lần để cập nhật số liệu mật độ muỗi liên tục.

2. Phân tầng không gian can thiệp theo đặc điểm sinh thái của từng loài véc tơ: Trạm Y tế phường Nhơn Hòa và đội ngũ cộng tác viên y tế thôn bản hướng dẫn người dân đặt bẫy trong nhà tại các phòng khách, phòng ngủ dưới gầm bàn ghế để bẫy Aedes aegypti, đồng thời bố trí bẫy ngoài sân vườn, bụi cây để triệt tiêu Aedes albopictus. Target metric cần đạt là giảm chỉ số mật độ muỗi cái trung bình xuống dưới mức 0,5 con trên một hộ gia đình trong giai đoạn cao điểm từ tháng 3 đến tháng 8 hàng năm.

3. Đẩy mạnh xã hội hóa mô hình bẫy Gravid Aedes Trap không hóa chất độc hại: Ủy ban nhân dân thị xã An Nhơn chỉ đạo Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên phát động phong trào tự quản, hướng dẫn các hộ gia đình tự châm nước, vệ sinh và duy trì bẫy an toàn với phụ gia dầu thực vật trong quý II đến quý IV/2023. Mục tiêu đạt trên 90% hộ gia đình cam kết tham gia duy trì bẫy liên tục tại khu dân cư.

4. Xây dựng ngưỡng cảnh báo sớm và dự báo dịch dựa trên chỉ số bẫy Gravid Aedes Trap: Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn chủ trì đề tài nghiên cứu chuyển đổi chỉ số mật độ muỗi thu được từ bẫy sang ngưỡng cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch trong vòng 12 tháng. Khi mật độ muỗi Aedes cái vượt ngưỡng 1,0 con trên một bẫy trong một chu kỳ theo dõi, hệ thống y tế cơ sở sẽ lập tức kích hoạt chiến dịch diệt lăng quăng và phun hóa chất xử lý ổ dịch diện rộng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cán bộ y tế dự phòng và kiểm soát côn trùng tại các Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng, Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật các tỉnh: Sử dụng dữ liệu thực chứng từ 100 hộ gia đình để xây dựng cẩm nang kỹ thuật, chuyển đổi phương pháp giám sát véc tơ từ thủ công sang tự động hóa không dùng điện, nâng tỷ lệ bắt muỗi cái lên trên 80%.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và nhà nghiên cứu chuyên ngành Sinh học thực nghiệm, Y sinh học, Côn trùng học: Khảo cứu phương pháp luận tính cỡ mẫu chuẩn cho nghiên cứu cắt ngang, kỹ thuật vận hành bẫy thực địa và phương pháp xử lý số liệu sinh thái học côn trùng bằng phần mềm thống kê chuyên dụng.
• Nhà quản lý y tế công cộng và cơ quan hoạch định chính sách cấp huyện, tỉnh: Tham khảo mô hình phân tích chi phí - hiệu quả của bẫy Gravid Aedes Trap nhằm tối ưu hóa nguồn ngân sách phòng chống dịch bệnh, xây dựng kế hoạch phân bổ nguồn lực y tế dự phòng chính xác trước mùa mưa lũ.
• Giảng viên và sinh viên các trường đại học khối ngành Khoa học Tự nhiên, Y học Dự phòng và Sức khỏe Môi trường: Dùng làm tài liệu học tập tham khảo thực tế về dịch tễ học sốt xuất huyết Dengue, kỹ thuật định loại véc tơ Aedes aegypti và Aedes albopictus, cùng phương pháp triển khai can thiệp cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

Bẫy Gravid Aedes Trap hoạt động theo nguyên lý nào để thu hút muỗi truyền bệnh?

Bẫy hoạt động hoàn toàn dựa vào tập tính sinh học của muỗi Aedes cái mang trứng. Bẫy sử dụng buồng tối màu đen chứa khoảng 3 lít nước sạch để mô phỏng ổ đẻ tự nhiên. Khi muỗi cái bay vào qua phễu trong suốt để đẻ trứng, chúng sẽ tiếp xúc với màng lưới tẩm hóa chất Pyrethroid hoặc dầu và bị tiêu diệt trong vòng 3 đến 15 phút mà không cần dùng điện hay hóa chất mùi độc hại.

Tại sao muỗi Aedes aegypti lại chiếm tỷ lệ thu thập cao vượt trội ở bẫy đặt trong nhà?

Aedes aegypti là loài muỗi thuần dưỡng có tập tính sinh thái gắn liền với môi trường sống của con người. Chúng ưa thích trú đậu tại các góc tối, kẽ tủ, gầm bàn ghế trong nhà và hút máu người vào ban ngày. Kết quả nghiên cứu tại 100 hộ gia đình cho thấy Aedes aegypti chiếm tới 75,5% tổng số muỗi bắt được trong nhà, cao gấp 6,4 lần so với loài Aedes albopictus.

Bẫy Gravid Aedes Trap có ưu điểm gì vượt trội so với các loại bẫy truyền thống khác?

So với bẫy đèn CDC hoặc máy hút muỗi cầm tay, bẫy Gravid Aedes Trap không cần sử dụng nguồn điện hay pin 6V, cấu tạo đơn giản, chi phí sản xuất thấp và rất dễ di chuyển. Bẫy có khả năng thu bắt liên tục 24/24 giờ mà không phụ thuộc vào kỹ năng bắt muỗi của con người, đồng thời an toàn tuyệt đối cho trẻ nhỏ và vật nuôi trong gia đình.

Vì sao nghiên cứu lại chọn chu kỳ thu mẫu 4 ngày một lần trong thời gian 20 ngày?

Vòng đời trưởng thành của muỗi Aedes cái kéo dài từ 20 đến 40 ngày và chu kỳ sinh sản, tiêu hóa máu đẻ trứng diễn ra từ 3 đến 5 ngày. Việc đặt bẫy trong 20 ngày với chu kỳ thu mẫu 4 ngày một lần vừa khớp với nhịp sinh học đẻ trứng của muỗi cái, vừa ngăn ngừa nguy cơ bọ gậy nở thành muỗi mới bên trong bẫy nếu nước bị nhiễm bẩn.

Người dân tại địa bàn nghiên cứu đánh giá thế nào về việc triển khai đặt bẫy tại gia đình?

Khảo sát phỏng vấn đại diện 100 hộ gia đình tại 5 khu vực của phường Nhơn Hòa cho thấy cộng đồng có mức độ chấp nhận rất cao. 100% hộ dân được khảo sát đồng ý phối hợp cho đặt bẫy trong nhà và ngoài vườn, đánh giá bẫy gọn gàng, không gây mùi khó chịu, không cản trở sinh hoạt và thể hiện mong muốn duy trì bẫy lâu dài để phòng chống sốt xuất huyết.

Kết luận

Nghiên cứu thực nghiệm của luận văn đã cung cấp những luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp thực tiễn có giá trị cao trong công tác phòng chống sốt xuất huyết Dengue:

• Khẳng định bẫy Gravid Aedes Trap là công cụ giám sát thụ động có độ nhạy vượt trội, thu thập thành công 2.067 cá thể muỗi với 1.825 muỗi Aedes, trong đó tỷ lệ muỗi cái mang mầm bệnh đạt bình quân trên 81,8%.
• Xác định rõ cơ cấu phân bố sinh thái học véc tơ với Aedes aegypti chiếm 75,5% trong nhà và Aedes albopictus chiếm 56,4% ngoài nhà, hỗ trợ đắc lực cho việc định vị không gian can thiệp diệt muỗi.
• Phát hiện quy luật biến động mật độ véc tơ theo mùa, ghi nhận đỉnh dịch muỗi vào tháng 5/2022 tại các khu vực trũng thấp ven sông như Huỳnh Kim và Hòa Nghi.
• Minh chứng tính khả thi và mức độ đồng thuận tuyệt đối của 100 hộ gia đình tại phường Nhơn Hòa đối với việc ứng dụng bẫy tại cộng đồng.
• Đóng góp vào chương trình mục tiêu y tế quốc gia một phương pháp giám sát véc tơ chuẩn xác, chi phí thấp và an toàn sinh thái.

Giai đoạn 2023 - 2024, các địa phương cần nhanh chóng nhân rộng mô hình bẫy Gravid Aedes Trap trên toàn địa bàn tỉnh Bình Định và khu vực duyên hải miền Trung. Các nhà nghiên cứu và cơ quan y tế hãy chủ động ứng dụng ngay giải pháp giám sát tiên tiến này nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngăn chặn hiệu quả nguy cơ bùng phát dịch bệnh sốt xuất huyết Dengue.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN VÕ THỊ PHƯƠNG NHI ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA BẪY GRAVID AEDES TRAP TRONG THU THẬP MUỖI TRUYỀN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE TẠI PHƯỜNG NHƠN HÒA, THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH LUẬN VĂN THẠC SĨ SINH HỌC THỰC NGHIỆM Bình Định - Năm 2022 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN VÕ THỊ PHƯƠNG NHI ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CỦA BẪY GRAVID AEDES TRAP TRONG THU THẬP MUỖI TRUYỀN BỆNH SỐT XUẤT HUYẾT DENGUE TẠI PHƯỜNG NHƠN HÒA, THỊ XÃ AN NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH Chuyên ngành : Sinh học thực nghiệm Mã số : 8420114 Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Xuân Quang LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu và kết quả sử dụng trong luận văn là trung thực và chưa từng được công bố trong các công trình khoa học khác. Bình Định, tháng 08 năm 2022 Học viên Võ Thị Phương Nhi LỜI CẢM ƠN Với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn TS.

Nguyễn Xuân Quang, Trưởng Khoa Côn trùng Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn đã luôn luôn nhiệt tình chỉ bảo, hướng dẫn, giảng dạy, động viên em trong suốt quá trình nghiên cứu, học tập và thực hiện luận văn này. Em cũng xin chân thành cảm ơn TS. Trần Thanh Sơn; Đỗ Công Tấn đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện thuận lợi, giảng dạy và cho em nhiều ý kiến chân tình trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện luận văn. Ngoài ra, em mong muốn gửi lời cảm ơn tha thiết đến quý thầy cô giáo trong Khoa KHTN, trường Đại học Quy Nhơn và tất cả thành viên trong Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Quy Nhơn đã trang bị cho em những kiến thức khoa học bổ ích để em có thể hoàn thành luận văn tốt nghiệp.

Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè đã luôn ở bên cạnh động viên và giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này. Bình Định, tháng 08 năm 2022 Học viên Võ Thị Phương Nhi MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN LỜI CẢM ƠN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. TỔNG QUAN TÀI LIỆU.

Đại cương về muỗi truyền bệnh SXHD. Véc tơ và đặc tính muỗi Aedes trong chu trình truyền bệnh SXHD 4 1. Các biện pháp phòng chống bệnh SXHD. Biện pháp vật lý - Vệ sinh môi trường.

Biện pháp sinh học. Biện pháp hóa học. Tình hình bệnh SXHD trên thế giới và ở Việt Nam. SXHD trên thế giới và khu vực Đông Nam Á.

Tình hình bệnh SXHD tại Việt Nam. Tình hình bệnh SXHD tại Bình Định. Một số thông tin chung về bẫy GAT. Giới thiệu bẫy GAT.

Cấu tạo và kĩ thuật lắp đặt bẫy GAT. Nguyên lý hoạt động của bẫy GAT. Một số nghiên cứu bẫy GAT và hiệu quả thu thập muỗi SXHD. Trên thế giới.

ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu.

Thiết kế nghiên cứu. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu. Phương pháp triển khai thí nghiệm. Phương pháp theo dõi bẫy.

Phương pháp điều tra cắt ngang. Phương pháp thu thập thông tin và phân tích số liệu. Các chỉ số mật độ muỗi và hiệu quả của bẫy GAT. Đạo đức trong nghiên cứu.

KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN. Hiệu quả thu thập các loài muỗi Aedes của bẫy GAT. Kết quả thu thập muỗi bằng bẫy GAT trong năm đợt. Thành phần, số lượng và đặc điểm phân bố muỗi tại các điểm nghiên cứu.

Thành phần và tỉ lệ muỗi thu thập được tại các khu vực phường Nhơn Hòa. Đặc điểm phân bố muỗi Aedes qua các lần thu thập trong mỗi đợt đặt bẫy GAT. Hiệu quả của bẫy GAT trong thu thập muỗi Aedes với BTN và BNN. Sự xuất hiện của lăng quăng/bọ gậy trong bẫy GAT.

Chỉ số mật độ muỗi SXHD trong thời gian đặt bẫy GAT ở các điểm nghiên cứu. Sự chấp nhận của người dân trong việc sử dụng bẫy GAT để thu thập muỗi truyền bệnh SXHD. Một số yếu tố liên quan tới sự chấp nhận của người dân trong thu thập muỗi truyền bệnh SXHD của bẫy GAT. Sự chấp nhận của người dân sử dụng bẫy GAT.

56 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 57 PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (bản sao) DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ CÁI VIẾT TẮT Ae. Aedes SXHD Sốt xuất huyết Dengue GAT Gravid Aedes Trap HGĐ Hộ gia đình BNN Bẫy ngoài nhà BTN Bẫy trong nhà CSMĐM Chỉ số mật độ muỗi AL Khu vực An Lộc HK Khu vực Huỳnh Kim HN Khu vực Hòa Nghi LQ Khu vực Long Quang PS Khu vực Phú Sơn WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế thế giới DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Kết quả thu thập muỗi đợt 1 trong tháng 02/2022.

Kết quả thu thập muỗi đợt 2 trong tháng 03/2022. Kết quả thu thập muỗi đợt 3 trong tháng 04/2022. Kết quả thu thập muỗi đợt 4 trong tháng 05/2022. Kết quả thu thập muỗi đợt 5 trong tháng 06/2022.

Tổng số lượng và tỉ lệ muỗi tại các khu vực của phường Nhơn Hòa. Tỉ lệ số cá thể các loài muỗi thu thập được bằng BTN và BNN. Số lượng muỗi Aedes qua các lần thu thập bằng bẫy GAT. Tỉ lệ muỗi Aedes thu được ở BTN và BNN.

Số bẫy GAT và số lượng lăng quăng/bọ gậy qua các đợt thu muỗi. CSMĐM Aedes trung bình theo các đợt và khu vực đặt bẫy GAT. Một số thông tin chung về đại diện HGĐ được phỏng vấn. Một số kiến thức của người dân về SXHD.

Người dân chấp nhận tiến hành đặt bẫy GAT tại HGĐ. Sự chấp nhận của người dân đối với việc sử dụng bẫy GAT. Tỉ lệ HGĐ chấp nhận đặt bẫy và tình trạng bẫy. 54 DANH MỤC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ Hình 1.

Virus Dengue và muỗi Aedes truyền bệnh SXHD. aegypti và Ae. Vòng đời và trứng của muỗi Ae. Chu trình truyền bệnh SXHD.

Số ca mắc và tử vong do SXHD giai đoạn 1980-2020 tại Việt Nam. Số ca SXHD trên địa bàn tỉnh Bình Định năm 2021. Cấu tạo chi tiết bẫy GAT. Bẫy GAT sau khi lắp hoàn chỉnh.

Nguyên lý hoạt động của bẫy GAT. Bẫy CDC-GT, bẫy AGO, bẫy GAT. Bản đồ khu vực địa điểm nghiên cứu. Biểu đồ số lượng các loài muỗi thu thập được qua các đợt đặt bẫy 34 Hình 3.

Biểu đồ phần trăm số cá thể muỗi phân bố tại các khu vực nghiên cứu. Tỉ lệ các loài muỗi thu thập bằng bẫy GAT ở trong nhà và ngoài nhà. Tỉ lệ phân bố muỗi Aedes qua 5 lần thu thập bằng bẫy GAT. Số lượng muỗi Aedes trong nhà và ngoài nhà thu được bằng bẫy GAT.

Tỉ lệ muỗi Ae. albopictus thu được trong nhà và ngoài nhà bằng bẫy GAT. Diễn biến CSMĐM theo các đợt và khu vực tại phường Nhơn Hòa. Lý do chọn đề tài Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra và được truyền bởi muỗi Aedes.

Hai véc tơ chính truyền bệnh SXHD là Ae. aegypti và Ae. albopictus, trong đó loài Ae. aegypti gây bệnh chủ yếu.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) năm 2020, bệnh SXHD đang lan truyền với tốc độ rất nhanh và số lượng người mắc bệnh tăng cao qua từng năm được ghi nhận tại nhiều quốc qua. Vì thế, SXHD đang là mối quan tâm hàng đầu trên toàn thế giới, đặc biệt ở các nước trong khu vực bị ảnh hưởng, trong đó có Việt Nam. Trong giai đoạn từ năm 1999-2020, Việt Nam có tổng số 1.407 ca mắc bệnh SXHD và 1.250 trường hợp tử vong [8]. Báo cáo của Cục Y tế dự phòng trong 8 tháng đầu năm 2020, Bình Định là một trong 10 tỉnh có số ca mắc SXHD cao nhất với 4.

Theo thống kê mới đây của Sở Y tế Bình Định, trong 6 tháng đầu năm 2022 toàn tỉnh có 4.138 ca mắc SXHD (tăng 63,9% so với cùng kỳ năm 2021), trong đó có 2.700 trẻ em dưới 15 tuổi, cho thấy tình hình dịch bệnh SXHD trên địa bàn tỉnh đang diễn biến rất phức tạp. Cho đến nay vẫn chưa có vắc xin và thuốc đặc hiệu trong điều trị SXHD, vì thế kiểm soát véc tơ bao gồm giám sát và phòng chống véc tơ SXHD là cách phòng bệnh và phương pháp phòng chống SXHD hữu hiệu nhất. Hiện nay, việc giám sát muỗi SXHD theo hướng dẫn của Bộ Y tế (2014) là sử dụng tuýp thủy tinh 2 đầu để bắt muỗi trong nhà và ngoài nhà ban ngày, việc này còn nhiều bất cập do muỗi Aedes là những loài muỗi rất nhạy và hoạt động ban ngày nên rất khó bắt, số lượng muỗi thu thập được thường phụ thuộc vào kỹ năng, ý thức của người đi bắt muỗi. Vì vậy các chỉ số về mật độ muỗi SXHD ở các địa phương thường không chính xác, kéo theo các chỉ số này chưa 2 phản ánh đúng tình hình muỗi truyền bệnh cũng như chức năng cảnh báo dịch bệnh SXHD của các chỉ số véc tơ.

Trên thế giới, có nhiều phương pháp trong giám sát muỗi Aedes như bẫy bọ gậy, bẫy đèn CDC, bẫy dính, máy hút muỗi cầm tay,… đã và đang được nghiên cứu áp dụng [20], [22], [31]. Trong đó, bẫy Gravid Aedes Trap (GAT) với nhiều ưu điểm như không sử dụng điện năng, dễ bảo trì, dễ di chuyển, thích hợp nơi có nguồn nhân lực ít, giá thành rẻ hơn so với các bẫy khác [13], [33]. Hơn nữa, bẫy GAT đang được Bộ Y tế cho phép trong nghiên cứu để giám sát véc tơ thu thập muỗi truyền bệnh SXHD. Vì vậy, việc triển khai các nghiên cứu thử nghiệm về tính hiệu quả của bẫy GAT là cần thiết nhằm thu thập và cung cấp số liệu chính xác, từ đó tạo cơ sở để đề xuất triển khai, áp dụng phương pháp mới thu thập muỗi, giám sát véc tơ SXHD.

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Đánh giá hiệu quả của bẫy Gravid Aedes Trap trong thu thập muỗi truyền bệnh sốt huyết Dengue tại phường Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định”. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá hiệu quả thu thập các loài muỗi Aedes của bẫy GAT tại phường Nhơn Hòa, An Nhơn, Bình Định.