Đặt vấn đề Xãhội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người ngày càng tăng cao, chấtlượng cuộc sống nâng lên rõ rệt nhưng đồng thời cùng với sự phát triển của conngười, kinh tế, xã hội,… là sự suy giảm về môi trường nghiêm trọng. Việt Nam là một trong số các quốc gia cónền nông nghiệp là chủ đạo và lĩnh vực môi trường đáng được quantâm, cùng với sự hội nhập kinh tế quốc tế, sự phát triển các công ty, nhà máy, xínghiệp, các khu công nghiệp, đô thị… làm cho môi trường Việt Nam nói riêng vàtoàn Thế Giới nói chung ngày càng ô nghiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường, cảnh quan và sức khỏe cộng đồng. Với sự quan tâm của Đảng và Chính phủ, hoạt động bảo vệ môi trường ở nước ta đã có những chuyển biến tích cực, đạt được những thành tựu khá to lớn trong những năm qua. Đứng trước các thách thức to lớn và yêu cầu bức xúc đốivới công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hóa phục vụ sự nghiệp phát triển bền vững đất nước; công tác bảo vệ môi trường trong thời gian tới cần thiết phải có những chuyển biến to lớn cả về lượng và chất.
Để tiến tới thực hiện mục tiêu đó, một trong những giải pháp quan trọng và cơ bản đó là xã hội hoá bảo vệ môi trường, quốc tế hóa bảo vệ môi trường. Chính vì vậy, nhà trường và các thầy cô đã tạo điều kiện để các sinh viên tham gia chương trình thực tập tại nước ngoài để tìm hiểu, học hỏi và tiếp thu những công nghệ, kiến thức về quản lý, xử lý môi trường, cũng như học tập phát triển bản thân để phục vụ cho lợi ích của bản thân, nhà trường và xã hội. Israel được mệnh danh là quốc gia khởi nghiệp với nền kinh tế chủ đạo là nông nghiệp, là quốc gia dẫn đầu về nghiên cứu khoa học, đặc biệt là trong khoa học tự nhiên, kỹ thuật, và khoa học y tế, chúng cũng là một trong các n 2 lĩnh vực phát triển nhất tại Israel. Israel xếp hạng năm trong số các quốc gia sáng tạo nhất theo Chỉ số sáng tạo Bloomberg 2015.
Không những chỉ có về nông nghiệp hiện đại, khoa học phát triển mà vấn đề môi trường ở Israel cũng được trú trọng và tiên phong, đặc biệt là công nghệ tiết kiệm, tái sử dụng nước, xử lý và tuần hoàn tái sử dụng nước từ nguồn nước thải công nghiệp, công nghệ tái chế rác và xử lý rác cũng rất hiện đại và tiên tiến,…Những kinh nghiệm quý giá này đáng để ta học tập, áp dụng.Trong công tác bảo vệ môi trường Israel phải nhắc tới một mảng rất quan trọng đó là việc thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải nông nghiệp. Rác thải nói chung hiện nay đang là một vấn đề rất cấp thiết được đặt ra. Việc xử lý rác thải ở Israel là một nền công nghệ hiện đại, phát triển đáng để các quốc gia học tập. Chính vì xuất phát từ thực tế trêntôi đã tham gia chương trình thực tập sinh tại Israel trong thời gian 11 tháng để tìm hiểu, học hỏi, tiếp thu và thực hiện nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng công tác thu gom và xử lý rác thải nông nghiệp tại khu vực Idan, vùng Arava, Israel”.
Từ đó học hỏi và áp dụng mô hình này vào thực trạng môi trường Việt Nam nói chung và xử lý rác thải nông nghiệp nói riêngđể đạt được những thành tựu to lớn, áp dụng rộng rãi, tiếp tục phát triển môi trường Việt Nam trong sạch và an toàn. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu chung Điều tra, đánh giá hiện trạng công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải nông nghiệp trên phạm vi khu vực Idan, vùng Arava, Israel và đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao công tácquản lý môi trường một cách khoa học và bềnvững, kết hợp với việc bảo vệ môi trường góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội trong các năm gần đây của khu vực Idan.
- Tìm hiểu hiện trạng phát sinh rác thải nông nghiệp của khu vực Idan - Tìm hiểu về công tác thu gom, xử lý rác thải nông nghiệp của khu vực. - Đánh giá chung và đề ra biện pháp quản lý rác thải nông nghiệp tốt hơn cho khu vực. Ý nghĩa của đề tài * Trong học tập và nghiên cứu khoa học - Đề tài sẽ là cầu nối giữa kiến thức học tập và thực tế, là cơ hội tiếp cậnvới thực tế và phương pháp quản lý môi trường ở Israel nói riêng và của nướcngoài nói chung để hiểu rõ hơn về bản chất vấn đề. - Nâng cao khả năng tự học tập, nghiên cứu và tìm tài liệu tham khảo.
- Đề tài là cơ sở để lựa chọn, áp dụng các biện pháp quản lý rác thải nói chung và rác thải nông nghiệp nói riêng sao cho phù hợp, có chọn lọc ở Việt Nam mang lại hiệu quả cao. * Trong thực tiễn: - Đánh giá được lượng rác thải nông nghiệp phát sinh, tình hình thu gom, vận chuyểnvà xử lý rác trên phạm vi khu vực Idan. - Đề xuất những biện pháp có tính khả thi nhằm tăng cường lượng rác thải nông nghiệp được thu gom, xử lý. n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2.
Cơ sở khoa học của đề tài 2. Các khái niệm liên quan Rác: Là thuật ngữ dùng để chỉ chất thải rắn hình dạng tương đối cố định, bị vứt bỏ từ hoạt động của con người. Rác sinh hoạt hay chất thải rắn sinh hoạt là một bộ phận của chất thải rắn, được hiểu là các chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người (Trần Hiếu Nhuệ và cs, 2001)-[5]. - Chất thải: Là sản phẩm được sinh ra trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, dịch vụ, giao thông, sinh hoạt gia đình, trường học, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn.
Ngoài ra còn phát sinh trong giao thông vận tải như khí thải của các phương tiện giao thông. Chất thải là kim loại, hóa chất và từ các loại vật liệu khác (Nguyễn Xuân Nguyên, 2004)-[3]. - Chất thải rắn: Là chất thải ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất,kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác. - Rác thải nông nghiệp: là loại rác thải được thải ra từ hoạt động nông nghiệp như các loại chai lọ thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, các loại túi nilon hoặc gói thuốc sau khi được sử dụng… Với chất thải nông nghiệp nguy hại là các hóa phẩm nông nghiệp không nhãn mác, các chai lọ bằng nhựa, thủy tinh hay kim loại hoặc những gói thuốc thậm chí cả những lọ thuốc bảo vệ thực vật vẫn chưa được sử dụng hết đã và đang được vứt bỏ không đúng cách đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng(Trương Thành Nam, 2007)-[2].
n 5 - Tái chế chất thải: thực chất là người ta lấy lại những phần vật chất của sản phẩm hàng hóa cũ và sử dụng các nguyên liệu này để tạo ra nhữngsản phẩm mới. - Tái sử dụng chất thải: thực chất có những sản phẩm hoặc nguyên liệu có quãng đời sử dụng kéo dài, người ta có thể sử dụng được nhiều lần màkhông bị thay đổi hình dạng vật lý, tính chất hóa học. * Phế liệu: là sản phẩm, vật liệu bị loại trừ ra khỏi quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng được thu hồi để tái chế, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quátrình sản xuất sản phẩm khác-[4]. *Quản lý rác thải nông nghiệp: là hoạt động quy hoạch quản lý, đầu tư, xâydựng cơ sở quản lý rác thải, thu gom, lưu trữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý rác thải nông nghiệp để giảm thiểu ô nhiễm môi trường-[4].
* Thu gom rác thải: là hoạt động tập hợp, phân loại, lưu giữ tạm thời rác thải tại nhiều điểm thu gom và cơ sở được cơ quan thẩm quyền chấp thuận. * Vận chuyển rác thải: là quá trình chuyên chở rác thải nơi phát sinh, thu gom, lưu giữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc bãichôn lấp cuối cùng. * Xử lý rác thải: là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong rác thải. Nguồn gốc, phân loại và thành phần chất thải nông nghiệp 2.Nguồn gốc phát sinh Khối lượng rác thải nông nghiệp hiện nay tại Israel ngày càng tăng do các tác động của hoạt động sản xuất nông nghiệp, sự phát triển kinh tế - xã hội mà nhu cầu sử dụng tiêu dùng trong các thành phố và các vùng nông thôn đã có những thay đổi.
Trong đó các nguồn phát sinh chất thải chủ yếu gồm: -Từ các khu dân cư (một hộ, nhiều hộ, khu vực, vùng…) n 6 - Từ các nhà máy, packing (phụ phẩm, thải phẩm của hoạt động sản xuất nông nghiệp,…) -Từ nông nghiệp ngoài farm (Vỏ bao, chai thuốc BVTV, cây, sản phẩmnông sản…) -Từthương mại, dịch vụ (các cửa hàng, chợ…) - Từ các cơ quan, trường học (thông qua hoạt động tiêu dùng sản phẩm nông nghiệp) Qua đánh giá tìm hiểu về nguồn phát sinh chất thải giúp cho chúng ta cónhững hiểu biết nhất định để từ đó có thể ứng dụng được các biện pháp khoa học kỹ thuật giúp giảm thiểu các tác động xấu của chất thải nông nghiệp tới môi trường sống. Phân loại - Chất thải nông nghiệp bao gồm các vật chất loại bỏ từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp như gốc rơm rạ, cây trồng, chăn nuôi, bao bì đựng phân bón và hoá chất bảo vệ thực vật. - Chất thải nguy hại nông nghiệp là các hóa phẩm nông nghiệp không nhãn mác, các chai nhựa, thủy tinh hay kim loại hoặc những gói thuốc hay cả những lọ thuốc bảo vệ thực vật chưa sử dụng hết đã và đang được vứt bỏ không đúng cách đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. - Dựa vào thành phần của rác thải nông nghiệpta có thể phân chia như sau: n 7 P Rác thải Nông nghiệp Rác thải vô cơ Rác thải hữu cơ Không thể Có thể tái Tái sử Các loại tái chế chế dụng cây trồng, quả, cây cỏ… Thuốc Kim loại, Tấm gỗ, BVTV, giấy, thủy hộp nhựa thuốc trừ tinh, chất đựng sâu… dẻo… nông sản Hình 2.1: Phân loại rác nông nghiệp theo thành phần Hình 2.2: Nilon phủ nhà kính và ủ đất, cây trồng n 8 Hình 2.3: Hộp giấy, bìa carton đựng sản phẩm nông nghiệp Hình 2.4: Dây đen dùng để buộc cây n 9 Hình 2.5: Cây trồng đã hết vụ 2.