CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ ĐÁNH GIÁ GIẢNG VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI I THEO HƯỚNG CHUẨN HÓA 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu 1. Ở nước ngoài Hầu hết ở các quốc gia, đánh giá giáo dục ĐH được các trường rất coi trọng, do đó việc đầu tư nhân lực và vật lực cho giáo dục ĐH được quan tâm đặc biệt. Mối quan tâm đến chất lượng là kết quả trực tiếp của sự gia tăng môi mối quan tâm được các chính phủ biểu lộ với tính cạnh tranh quốc tế trong các nền kinh tế dựa trên sức mạnh của các lĩnh vực khoa học và công nghệ.
Do đó, với quan điểm luôn thích ứng trong đào tạo và nghiên cứu, các trường ĐH, CĐ đã thấy được sự cần thiết hình thành các phương pháp có hệ thống và phản hồi thường xuyên về hiệu suất của GV, nguồn lực quan trong nhất của họ. Theo các nhà nghiên cứu giáo dục phương Tây, mọi nền văn minh đều cần đến GDĐH nhằm đào tạo lớp người tinh hoa để điều hành nhà nước trong mọi lĩnh vực, nhưng chỉ trong thời kỳ Trung cổ ở châu Âu mới xuất hiện các thực tế với tư cách là trường ĐH: một nhà trường bậc cao kết hợp giảng dạy với học thuật và được đặc trưng bởi quyền tự chủ và tự do học thuật. Ngày nay ở trong thời kỳ này, các trường ĐH, CĐ ở châu Âu đã có cách kiểm tra việc giảng dạy của GV thông qua SV. Hiệu trưởng chỉ định một hội đồng SV, để ghi chép bài xem bài giảng của GV có giảng dạy theo đúng lịch trình không, nếu có sự thay đổi nhỏ nào ngoài quy định chung, Hội đồng này sẽ báo cáo ngay cho Hiệu trưởng.
Hiệu trưởng sẽ phạt GV về những vi phạm đó.[37] và [36] Từ thế kỷ XVI và XVII, các trường ĐH, CĐ ở Châu Âu đã tiến hành đánh giá GV bằng hình thức: vào cuối năm học, đại diện Hội Đồng quản trị 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và Hiệu trưởng dự giờ quan sát, các GV đặt câu hỏi kiểm tra kiến thức cả năm học của SV…Vào những năm 1960, GV các trường ĐH, CĐ đã nhận thức rõ mục đích và ý nghĩa của các bảng đánh giá giảng dạy và đã tình nguyện sử dụng bảng đánh giá chuẩn với mục đích cải tiến và điều chỉnh giảng dạy của mình trên cơ sở phân tích các kết quả thu được qua bảng đánh giá.Vào cuối thập kỷ 70, Hầu hết các trường ĐH, CĐ ở Châu Âu và Hoa kỳ đã sử dụng 3 phương pháp đánh giá hiệu quả giảng dạy: đồng nghiệp đánh giá;trưởng khoa đánh giá: SV đánh giá, trong đó các thông tin thu thập được từ bảng đánh giá của SV được cho là quan trọng nhất.[8] Từ những năm cuối thế kỷ XX đến nay , nhiều học giả Âu – Mỹ và một số học giả khác đã tổng kết rằng các trường ĐH, CĐ thường tập trung đánh giá GV theo 3 lĩnh vực: Giảng dạy, NCKH, và Dịch vụ chuyên môn phục vụ cộng đồng. Tuy nhiên, Braskamp và Ory (1994) đã đưa thêm lĩnh vực “Trách nhiệm công dân” vào việc đánh giá tổng thể các hoạt động của GV. Các trường ĐH, CĐ trên thế giới, đặc biệt là những trường theo hệ thống tự chủ, có một truyền thống lâu năm và thực hành đánh giá GV thông qua cả cơ chế chính thức và không chính thức. Trước kia sự phát triển nghề nghiệp của GV được xem là trách nhiệm cá nhân, thì hiện nay phát triển nghề nghiệp đang trở thành có tính quy hoạch của các trường ĐH, CĐ.
Hiện nay, các trường ĐH, CĐ tiếp nhận thực hiện đánh giá công việc giảng dạy và phát triển cán bộ một cách khác nhau, ví dụ như một số GV chống đối rất mạnh việc SV nhận xét công việc giảng dạy của họ. Tuy nhiên, ở nơi có liên hệ giữa hệ thống đánh giá phát triển và khuyến khích như Ô- xtrây-lia, Canada, Vương quốc Anh và Hoa kỳ, thì ở đó đạt được những tiến bộ lớn trong việc đánh giá GV. Có rất nhiều đổi mới hay thử nghiệm trong việc đánh giá GV, ví dụ như tổ chức những buổi góp ý kiến có hướng dẫn cho những nhóm nhỏ SV và những điều tra mẫu cho SV trả lời, nhưng các biện pháp thường được sử dụng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là kết hợp giữa đánh giá trong, đánh giá ngoài, đánh giá của đồng nghiệp, đánh giá của SV. Sự tham gia của các GV trong việc đánh giá thường được nhấn mạnh là sự tự nguyện.
Ở Việt Nam Đối với Giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục CĐ, ĐH nói riêng, hoạt động đánh giá GV thường được tiến hành thông qua các đợt sơ kết học kỳ, tổng kết năm học và để đánh dấu những mốc đó, các nhà quản lí dùng các danh hiệu như Lao động tiên tiến. Chiến sĩ thi đua các cấp, GV giỏi…với các tiêu chí định tính hoặc định lượng tùy theo mỗi giai đoạn. Tuy nhiên các kiểu đánh giá này cũng chỉ mang tính “tổng kết” và đôi khi cũng để lại những dấu ấn tiêu cực như sự không hài lòng về tính khách quan của sự đánh giá, sự thờ ơ với các danh hiệu thi đua khen thưởng.[13] Tuy nhiên, trong các trường ĐH, CĐ của Việt Nam một số cơ sở, thậm chí một số cá nhân GV đã bắt đầu sử dụng đánh giá như một phương tiện để học hỏi, để tiến bộ. Các phương thức tiến hành đánh giá khuyến khích SV thông báo cho GV những gì họ học được, những khó khăn họ phải trải qua trong suốt quá trình học và điều đó giúp GV liên hệ tốt hơn việc dạy với việc học.
Đó chính là những dấu hiệu tốt chứng tỏ rằng các GV đang sử dụng việc đánh giá công việc của họ cho sự tiến bộ của chính bản thân họ. Năm 2006, đề tài trọng điểm cấp ĐH Quốc gia Hà Nội mã số: QGTĐ.06: “Nghiên cứu xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy ĐH và NCKH của GV trong ĐH Quốc gia” [14] do GS –TS. Nguyễn Đức Chính và PGS- TS. Nguyễn Phương Nga chủ trì đã được nghiệm thu.
Đề tài nghiên cứu đã thực hiện được những nội dung chính sau đây: - Xem xét và phân tích đúc kết các kinh nghiệm về đánh giá hoạt động giảng dạy và NCKH của một số trường ĐH trên thế giới; - Phân tích hiện trạng đánh giá hoạt động giảng dạy và NCKH của GV ĐH Quốc gia Hà Nội trong những năm gần đây; 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Xây dựng được mô hình đánh giá GV phù hợp với thực tiễn ĐH Quốc gia Hà Nội có tính đến xu thế hội nhập toàn cầu trong giáo dục ĐH; - Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động giảng dạy và NCKH của GV. Đây là nghiên cứu về lĩnh vực đo lường và đánh giá trong giáo dục có các chuyên gia và cán bộ quản lí giáo dục thực hiện nên kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đưa khoa học đánh giá vào các trường ĐH, CĐ của Việt Nam. Đồng thời cũng là các tiền đề cho các nghiên cứu ứng dụng đánh giá GV của các trường ĐH,CĐ trong bối cảnh hiện nay. Việc đánh giá hoạt động của người GV được tiến hành trong suốt giai đoạn lịch sử vừa qua cũng đã góp phần đào tạo một đội ngũ đông đảo các nhà giáo, các nhà khoa học tài năng đang âm thầm làm công việc trồng người với mục tiêu cung cấp nguồn nhân lực cho sự nghiệp CNH, HĐH đất nước.
Một thực trạng thường thấy là các nhà quản lí giáo dục, và kể cả các GV mặc dù hiểu rõ tầm quan trọng của công tác đánh giá, nhưng thường không coi trọng đầu tư đúng mức cho công tác này. Những chỉ tiêu thi đua, tiêu chí bình xét các danh hiệu… thường mang tính chủ quan, thiếu độ tin cậy,thiếu tính khoa học nên hạn chế nhiều tới hiệu quả của việc đánh giá.[13] Với tầm quan trọng như trên, việc tiên hành, nghiên cứu đổi mới công tác đánh giá GV ở các trường ĐH, CĐ cần được tiếp tục quan tâm nghiên cứu, triển khai để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Đánh giá và đánh giá trong giáo dục 1. Đánh giá Theo định nghĩa tổng quát, đánh giá là sự hình thành nhận định, phán đoán về đối tượng thông qua sự phân tích thông tin thu được trên cơ sở đối chiếu với các mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất các quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng hiệu quả công việc.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo GS. Nguyễn Đức Chính, thuật ngữ đánh giá được định nghĩa: “Đánh giá là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống nhằm xác định mục tiêu đã và đang đạt được ở mức độ nào” Hoặc “Đánh giá là quá trình thu thập và xử lý thông tin một cách có hệ thống để đưa ra các quyết định” 1. Đánh giá trong giáo dục 1. Khái quat chung về đánh giá trong giáo dục Quá trình GD- ĐT là sự tác động lên đối tượng nhằm tạo ra những biến đổi nhất định trong đối tượng đó.
Muốn đánh giá được những biến đổi đó đạt được mức độ nào thì phải đánh giá hành vi của đối tượng trong một tình huống nhất định. Đánh giá cho phép chúng ta xác định mục tiêu giáo dục được đặt ra có phù hợp và có đạt được hay không. Việc giảng dạy có thành công không và người học tiến bộ đến đâu? Trong giáo dục, đánh giá vừa là một lĩnh vực nghiên cứu của khoa học quản lí giáo dục, vừa là công cụ hữu hiệu của quản lí giáo dục nhằm phán đoán giá trị của giáo dục để điều chỉnh, kiểm nghiệm trình độ phát triển của sự nghiệp giáo dục và cải tiến để giáo dục ngày càng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đồng xã hội. Với tư cách vừa là một lĩnh vực khoa học quản lí giáo dục, vừa là một công cụ của quản lí giáo dục, đánh giá giáo dục bao gồm những đặc trưng cơ bản sau: - Tính khách quan - Cơ sở khách quan của đánh giá là những thông tin về giáo dục được thu thập một cách toàn diện, có hệ thống.
- Tính khoa học - Những thông tin được xử lí một cách khoa học, được phân tích, lưu giữ thuận tiện cho việc phán đoán chính xác - Tính thích ứng phổ biến - Khái niệm đánh giá giáo dục phải thích ứng và dễ dàng sử dụng trong toàn bộ hệ thống giáo dục - Tính mục đích - Đánh giá không phải là hoạt động tự thân.