Đánh giá hiện trạng và giải pháp bảo vệ môi trường nước tỉnh Thái Nguyên

Phân tích hiện trạng ô nhiễm nước ở Thái Nguyên, luận văn đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường nước hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Văn A
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Môi trường
• Đề tài: Đánh giá và giải pháp bảo vệ môi trường nước tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về đánh giá hiện trạng môi trường nước
• 1.2. Những kết quả nghiên cứu về môi trường nước trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Thực trạng ô nhiễm và tác hại của ô nhiễm môi trường nước trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sử dụng tài nguyên nước và thực trạng môi trường nước ở Việt Nam
• 1.3. Các nghiên cứu về hiện trạng môi trường nước trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 1.3.1. Dự án "Môi trường lưu vực sông Cầu" (2002)
• 1.3.2. Dự án quốc tế “Quản lý tổng hợp lưu vực sông Cầu” (2007-2013)
• 1.3.3. Đề tài “Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến chất lượng nước khu vực thượng du lưu vực sông Cầu” (2014)
• 1.3.4. Đề tài cấp nhà nước “Nghiên cứu, đánh giá hiện trạng ô nhiễm môi trường nước và tảo độc tại hồ Núi Cốc (Thái Nguyên)” (2010)
• 1.3.5. Bài báo “Đánh giá hiện trạng nước mặt Hồ Núi Cốc tỉnh Thái Nguyên” (2013)

Tóm tắt

I. Giới thiệu về tình trạng môi trường nước tại Thái Nguyên

Tình trạng môi trường nước tại Thái Nguyên đang gặp nhiều thách thức do sự phát triển kinh tế nhanh chóng và đô thị hóa. Nguồn nước tại đây không chỉ phong phú mà còn là tài nguyên quý giá cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, ô nhiễm nước đang gia tăng, đặc biệt là tại sông Cầu, nơi tiếp nhận lượng lớn nước thải từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt. Theo thống kê, tỉnh Thái Nguyên sử dụng khoảng 300 triệu m3 nước mỗi năm cho các hoạt động công nghiệp, dẫn đến tình trạng chất lượng nước suy giảm nghiêm trọng. Việc đánh giá môi trường nước là cần thiết để xác định nguyên nhân và tìm ra giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Nguyên nhân ô nhiễm môi trường nước

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước tại Thái Nguyên bao gồm sự gia tăng dân số, phát triển công nghiệp và đô thị hóa. Các khu công nghiệp và cơ sở sản xuất thải ra lượng lớn nước thải chưa qua xử lý, làm gia tăng ô nhiễm kim loại nặng và chất hữu cơ. Các hoạt động nông nghiệp cũng góp phần không nhỏ vào tình trạng này khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học. Theo các số liệu quan trắc, nhiều cơ sở chưa đạt yêu cầu về xử lý nước thải, dẫn đến ô nhiễm nghiêm trọng tại các sông, hồ trong khu vực.

II. Đánh giá hiện trạng môi trường nước

Việc đánh giá môi trường nước tại Thái Nguyên cho thấy nhiều vấn đề nghiêm trọng. Các chỉ số như DO, BOD5, COD đều vượt ngưỡng cho phép, cho thấy sự hiện diện của chất hữu cơ và ô nhiễm vi sinh vật. Đặc biệt, các khu vực như Bãi rác Đá Mài và Bệnh viện đa khoa có mức độ ô nhiễm cao nhất. Chất lượng nước tại sông Cầu đã suy giảm đáng kể, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Việc quản lý nước và bảo vệ môi trường cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả hơn để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động của ô nhiễm đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường nước không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn gây ra nhiều bệnh tật cho con người. Theo thống kê, hàng triệu người dân tại Thái Nguyên đang phải đối mặt với nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến nước bẩn. Thiếu nước sạch và vệ sinh kém là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong cho nhiều trẻ em. Việc bảo vệ môi trường nước cần được coi là ưu tiên hàng đầu để đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường nước

Để cải thiện tình trạng môi trường nước tại Thái Nguyên, cần thực hiện các giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần nâng cao hiệu quả quản lý nước, bao gồm việc xử lý nước thải trước khi xả ra môi trường. Các chính sách bảo vệ môi trường cần được thực hiện nghiêm ngặt, đặc biệt là trong các khu công nghiệp. Ngoài ra, việc giáo dục cộng đồng về ý thức bảo vệ môi trường cũng rất quan trọng. Các dự án cải tạo và phục hồi môi trường nước cần được triển khai để khôi phục chất lượng nước tại các sông, hồ.

3.1. Chính sách và quy hoạch bảo vệ môi trường

Chính sách bảo vệ môi trường tại Thái Nguyên cần được hoàn thiện và thực hiện nghiêm túc. Quy hoạch bảo vệ môi trường đến năm 2020 đã được đề ra, tuy nhiên, cần có các biện pháp cụ thể để thực hiện hiệu quả. Việc xây dựng các cơ sở hạ tầng xử lý nước thải và nâng cao năng lực cho các cơ quan quản lý là rất cần thiết. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường nước.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Nước là nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá và thiết yếu cho sự tồn tại và phát triển của sinh vật. Tuy nhiên, hiện nay tài nguyên nước đang chịu áp lực lớn do biến đổi khí hậu, tăng dân số, phát triển công nghiệp và các hoạt động kinh tế xã hội. Tình trạng suy thoái và ô nhiễm môi trường nước mặt ngày càng nghiêm trọng, đặc biệt tại các khu vực đô thị và công nghiệp. Tỉnh Thái Nguyên, một trung tâm kinh tế - xã hội lớn của vùng Đông Bắc Việt Nam, có nguồn tài nguyên nước phong phú nhưng cũng đang đối mặt với nhiều thách thức về ô nhiễm và suy giảm chất lượng nước. Theo thống kê, tỉnh sử dụng khoảng 300 triệu m³ nước/năm cho các hoạt động công nghiệp, trong khi nhiều cơ sở chưa đạt yêu cầu xử lý nước thải theo quy chuẩn Việt Nam. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng chất lượng môi trường nước tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn 2011-2017, làm rõ nguyên nhân ô nhiễm và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước, góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc hoàn thiện phương pháp luận đánh giá môi trường nước cấp tỉnh và hỗ trợ quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

- **Lý thuyết ô nhiễm môi trường nước:** Môi trường nước bị ô nhiễm khi các thành phần vật lý, hóa học và sinh học thay đổi vượt ngưỡng cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và sinh vật.
- **Mô hình đánh giá chất lượng nước (WQI):** Chỉ số tổng hợp dựa trên các thông số pH, DO, TSS, BOD5, COD, NH4+, PO43-, coliform và nhiệt độ, giúp đánh giá mức độ ô nhiễm và khả năng sử dụng nước.
- **Khái niệm ô nhiễm nước mặt:** Bao gồm ô nhiễm hữu cơ, vô cơ, dinh dưỡng, kim loại nặng, vi sinh vật và hóa chất bảo vệ thực vật.
- **Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước (QCVN 08-MT:2015/BTNMT và QCVN 09-MT:2015/BTNMT):** Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng nước mặt và nước ngầm theo các mức A2 (cấp nước sinh hoạt sau xử lý) và B1 (tưới tiêu, thủy lợi).
- **Mô hình GIS & SWAT:** Ứng dụng trong quản lý lưu lượng và chất lượng nước, dự báo tác động của biến đổi sử dụng đất và khí hậu đến môi trường nước.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu:** Số liệu quan trắc chất lượng nước mặt và nước ngầm tại 17 điểm quan trắc trên sông Cầu, sông Công và các phụ lưu, thu thập từ năm 2011 đến 2017; báo cáo môi trường, tài liệu pháp lý và các nghiên cứu liên quan.
- **Phương pháp phân tích:** Sử dụng phân tích thống kê mô tả, so sánh với quy chuẩn Việt Nam, tính toán chỉ số WQI để đánh giá chất lượng nước; phân tích diễn biến theo thời gian và không gian.
- **Cỡ mẫu và chọn mẫu:** 9 điểm quan trắc nước ngầm và 8 điểm quan trắc nước mặt được lựa chọn đại diện cho các khu vực có hoạt động kinh tế xã hội đa dạng, nhằm phản ánh chính xác hiện trạng môi trường nước tỉnh Thái Nguyên.
- **Timeline nghiên cứu:** Thu thập và xử lý số liệu trong giai đoạn 2011-2017, phân tích và đánh giá diễn biến chất lượng nước, đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường nước phù hợp với điều kiện thực tế tỉnh Thái Nguyên.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Chất lượng nước mặt:** Giá trị pH dao động từ 6,4 đến 8,2, nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 08-MT:2015/BTNMT mức A2 và B1. Tuy nhiên, hàm lượng tổng chất rắn lơ lửng (TSS) tại nhiều điểm vượt giới hạn cho phép, đặc biệt trên dòng chính sông Cầu, do khai thác cát sỏi lòng sông. Chỉ số WQI cho thấy chất lượng nước có xu hướng suy giảm, năm 2017 tại một số điểm như Đập Thác Huống và Sơn Cẩm, nước bị ô nhiễm nặng với WQI dưới 25.
- **Ô nhiễm hữu cơ:** Giá trị DO tại phần lớn điểm quan trắc đạt hoặc vượt yêu cầu (≥5 mg/l), BOD5 và COD có thời điểm vượt giới hạn mức A2 nhưng vẫn trong mức B1, không có xu hướng gia tăng rõ rệt trong giai đoạn nghiên cứu.
- **Ô nhiễm kim loại nặng:** Hàm lượng Cd, Hg, Pb có những thời điểm vượt giới hạn cho phép, đặc biệt Hg vượt đến 2,5 lần tại một số điểm trên sông Công và sông Cầu vào mùa mưa. Kim loại nặng chủ yếu phát sinh từ các khu công nghiệp, khai thác khoáng sản và nước thải đô thị.
- **Ô nhiễm vi sinh vật:** Tổng Coliform tại một số điểm vượt giới hạn cho phép mức A2, có nơi vượt cả mức B1, phản ánh nguy cơ ô nhiễm nước do nước thải sinh hoạt và bệnh viện chưa được xử lý triệt để.
- **Chất lượng nước ngầm:** Đa số thông số như độ cứng, nitrat, Pb, Mn nằm trong giới hạn cho phép theo QCVN 09-MT:2015/BTNMT, tuy nhiên có dấu hiệu ô nhiễm cục bộ do nước thải chưa xử lý ngấm xuống đất.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm môi trường nước tỉnh Thái Nguyên là do sự phát triển nhanh chóng của các khu công nghiệp, đô thị, khai thác khoáng sản và hoạt động nông nghiệp sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Việc xử lý nước thải chưa đạt chuẩn tại nhiều cơ sở sản xuất và sinh hoạt làm gia tăng hàm lượng các chất ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật trong nguồn nước. So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Bắc và các quốc gia đang phát triển cho thấy tình trạng ô nhiễm nước mặt và nước ngầm tại Thái Nguyên tương tự, với các điểm nóng ô nhiễm kim loại nặng và vi sinh vật. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ diễn biến các thông số pH, TSS, DO, BOD5, COD, kim loại nặng và chỉ số WQI theo năm để minh họa xu hướng thay đổi chất lượng nước. Kết quả nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý tổng hợp tài nguyên nước, áp dụng công nghệ xử lý nước thải hiện đại và nâng cao nhận thức cộng đồng trong bảo vệ môi trường nước.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường kiểm soát và xử lý nước thải:** Áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến tại các khu công nghiệp, bệnh viện và khu dân cư để giảm hàm lượng kim loại nặng, hữu cơ và vi sinh vật, nhằm đạt tiêu chuẩn QCVN 08-MT:2015/BTNMT mức A2 trong vòng 3 năm tới.
- **Phát triển hệ thống quan trắc môi trường nước:** Thiết lập mạng lưới quan trắc tự động, liên tục tại các điểm nóng ô nhiễm để giám sát chất lượng nước, phát hiện sớm và xử lý kịp thời các sự cố ô nhiễm, do Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì thực hiện trong 2 năm.
- **Quản lý tổng hợp lưu vực sông:** Áp dụng mô hình GIS & SWAT để dự báo và quản lý lưu lượng, chất lượng nước, đồng thời xây dựng kế hoạch sử dụng đất và phát triển kinh tế phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường nước trong 5 năm tới.
- **Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo chuyên môn:** Tổ chức các chương trình tuyên truyền, đào tạo về bảo vệ môi trường nước cho người dân, doanh nghiệp và cán bộ quản lý nhằm tăng cường trách nhiệm và hiệu quả bảo vệ nguồn nước, triển khai liên tục hàng năm.
- **Hoàn thiện chính sách và quy định:** Rà soát, bổ sung và thực thi nghiêm các quy chuẩn, tiêu chuẩn về chất lượng nước và xử lý nước thải, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm trong lĩnh vực môi trường nước.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường:** Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch và kế hoạch quản lý tài nguyên nước tỉnh Thái Nguyên.
- **Các nhà nghiên cứu và học viên cao học:** Tham khảo phương pháp luận, số liệu thực nghiệm và kết quả phân tích để phát triển các nghiên cứu chuyên sâu về môi trường nước và quản lý tài nguyên.
- **Doanh nghiệp và khu công nghiệp:** Áp dụng các giải pháp xử lý nước thải và quản lý môi trường hiệu quả nhằm giảm thiểu ô nhiễm và tuân thủ quy định pháp luật.
- **Cộng đồng dân cư và tổ chức phi chính phủ:** Nâng cao nhận thức về bảo vệ nguồn nước, tham gia giám sát và thúc đẩy các hoạt động bảo vệ môi trường nước tại địa phương.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao ô nhiễm nước mặt lại nghiêm trọng ở Thái Nguyên?**  
   Do sự phát triển nhanh của công nghiệp, đô thị và khai thác khoáng sản, cùng với việc xử lý nước thải chưa đạt chuẩn, dẫn đến gia tăng các chất ô nhiễm hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật trong nước.

2. **Chỉ số WQI phản ánh điều gì về chất lượng nước?**  
   WQI tổng hợp các thông số quan trọng để đánh giá mức độ ô nhiễm và khả năng sử dụng nước, giúp xác định nước có thể dùng cho sinh hoạt, tưới tiêu hay cần xử lý.

3. **Các kim loại nặng nào được phát hiện vượt ngưỡng tại Thái Nguyên?**  
   Thủy ngân (Hg), Cadmi (Cd) và Chì (Pb) là những kim loại nặng có thời điểm vượt giới hạn cho phép, đặc biệt tại các khu vực gần khu công nghiệp và khai thác khoáng sản.

4. **Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để đánh giá chất lượng nước?**  
   Sử dụng phân tích số liệu quan trắc thực tế, so sánh với quy chuẩn Việt Nam, tính toán chỉ số WQI và ứng dụng mô hình GIS & SWAT để đánh giá và dự báo chất lượng nước.

5. **Giải pháp nào hiệu quả nhất để cải thiện chất lượng nước tại Thái Nguyên?**  
   Tăng cường xử lý nước thải đạt chuẩn, phát triển hệ thống quan trắc liên tục, quản lý tổng hợp lưu vực sông và nâng cao nhận thức cộng đồng là các giải pháp thiết thực và hiệu quả.

## Kết luận

- Nước mặt và nước ngầm tỉnh Thái Nguyên đang chịu áp lực ô nhiễm từ các hoạt động kinh tế - xã hội, đặc biệt là ô nhiễm kim loại nặng và vi sinh vật.  
- Chất lượng nước có xu hướng suy giảm, nhiều điểm quan trắc vượt giới hạn quy chuẩn Việt Nam, ảnh hưởng đến sức khỏe và phát triển bền vững.  
- Nghiên cứu đã đánh giá chi tiết hiện trạng, nguyên nhân và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường nước phù hợp với điều kiện thực tế tỉnh.  
- Các giải pháp tập trung vào xử lý nước thải, quan trắc môi trường, quản lý lưu vực sông và nâng cao nhận thức cộng đồng.  
- Tiếp tục triển khai nghiên cứu, giám sát và hoàn thiện chính sách để bảo vệ nguồn nước, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn tới.  

Khuyến khích các cơ quan chức năng và doanh nghiệp áp dụng các giải pháp đề xuất, đồng thời tăng cường hợp tác nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước tỉnh Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về đánh giá hiện trạng môi trường nước Bảo vệ môi trường hiện nay đang là vấn đề nóng của toàn cầu, không chỉ là sự quan tâm của các nhà khoa học mà còn của tất cả người dân. Nguồn nước bị ô nhiễm là vertor lan truyền ô nhiễm và là một trong các nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tật cho con người. Cuộc sống con người trở nên khó khăn khi môi trường nước bị suy giảm về số lượng và chất lượng.

Đánh giá hiện trạng môi trường nước cung cấp bức tranh tổng thể về 2 phương diện: Phương diện vật lý, hoá học thể hiện chất lượng môi trường và phương diện kinh tế xã hội, đó chính là những thông báo về tác động từ các tác động của con người tới chất lượng môi trường cũng như tới sức khoẻ con người, kinh tế và phúc lợi xã hội. Đánh giá hiện trạng môi trường có vai trò như một bản “thông điệp” về tình trạng môi trường, tài nguyên thiên nhiên và con người, thông qua việc cung cấp thông tin tin cậy về môi trường để hỗ trợ quá trình ra quyết định bảo vệ phát triển bền vững. Trong đó, đánh giá hiện trạng tài nguyên nước là quá trình hoạt động nhằm xác định trữ lượng và chất lượng, tình hình khai thác sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước, tìm ra các nguyên nhân gây ảnh hưởng tiêu cực tới chất lượng và trữ lượng nước quốc gia. Trên cơ sở các số liệu đánh giá hiện trạng tài nguyên nước, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ đưa ra các biện pháp cụ thể nhằm định hướng cho các hoạt động khai thác và sử dụng tài nguyên nước, dự báo cho các hoạt động xấu gây ảnh hưởng nghiêm trọng cho nguồn nước.

Để hiểu rõ hơn về đánh giá hiện trạng môi trường nước ta cần tìm hiểu một số khái niệm về ô nhiễm môi trường, ô nhiễm môi trường nước, nguyên nhân và các dạng ô nhiễm môi trường nước mặt chủ yếu: - Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường. - Chất gây ô nhiễm là những nhân tố làm cho môi trường trở thành độc hại. - Quy chuẩn môi trường là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định dùng làm căn cứ để kiểm soát ô nhiễm môi trường nước. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần, tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và vi sinh vật.

Khi sự thay đổi thành phần và tính chất của nước vượt quá một ngưỡng chi phép thì sự ô nhiễm nước đã một mức nguy hiểm gây ảnh hưởng tới sức khoẻ con người. Vấn đề ô nhiễm nước là một trong những thực trạng đáng ngại nhất của sự huỷ hoại môi trường tự nhiên do nền văn minh đương thời gây nên. Môi trường nước rất dễ bị ô nhiễm, các ô nhiễm từ đất, không khí đều có thể làm ô nhiễm nước, ảnh hưởng lớn tới co người và các sinh vật khác. Môi trường nước mặt bao gồm nước hồ, ao, đồng ruộng, nước các sông suối, kênh rạch.

Nguồn nước các sông, kênh tải nước thải, các hồ khu vực đô thị, KCN và đồng ruộng lúa nước là những nơi thường có mức độ ô nhiễm cao. Nguồn gây ra ô nhiễm nước mặt là các khu dân cư tập trung, các hoạt động công nghiệp, giao thông thuỷ và sản xuất nông nghiệp. Nguồn nước bị ô nhiễm có các dấu hiệu đặc trưng sau: - Có xuất hiện các chất nổi trên bề mặt nước và các cặn lắng chìm xuống đáy nguồn. - Thay đổi tính chất lý học (độ trong, màu, mùi, nhiệt độ,…) - Thay đổi thành phần hoá học (pH, hàm lượng các chất hữu cơ và vô cơ, xuất hiện các chất độc hại,…) - Lượng oxy hoà tan (DO) trong nước giảm do các quá trình sinh hoá để oxy hoá các chất bẩn hữu cơ vừa mới thải vào.

- Các vi sinh vật thay đổi về loài và số lượng. Có xuất hiện các vi trùng gây bệnh. Các dạng ô nhiễm nước mặt thường gặp là: - Ô nhiễm chất hữu cơ: đó là sự có mặt của các chất tiêu thụ ôxy trong nước. Các chỉ tiêu để đánh giá ô nhiễm chất hữu cơ là: DO, BOD5, COD - Ô nhiễm các chất vô cơ: là có nhiều chất vô cơ gây ô nhiễm nước, tuy nhiên có một số nhóm điển hình như: các loại phân bón chất vô cơ (là các hợp chất vô cơ mà thành phần chủ yếu là cacbon, hydro và oxy, ngoài ra chúng còn chứa các nguyên tố như N, P, K cùng các nguyên tố vi lượng khác), các khoáng axit, cặn, các nguyên tố vết.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn - Ô nhiễm các chất dinh dưỡng: hiện tượng phú dưỡng là sự gia tăng hàm lượng Nito, Photpho trong nước nhập vào các thuỷ vực dẫn đến sự tăng trưởng của các thực vật bậc thấp (rong, tảo,…). Nó tạo ra những biến đổi lớn trong hệ sinh thái nước, làm giảm oxy trong nước. Do đó làm chất lượng nước bị suy giảm và ô nhiễm. - Ô nhiễm do kim loại nặng và các hoá chất khác: thường gặp trong các thuỷ vực gần khu công nghiệp, khu vực khai khoáng, các thành phố lớn.

Ô nhiễm kim loại nặng và các chất nguy hại khác có tác động rất trầm trọng tới hoạt động sống của con người và sinh vật. Chúng chậm phân huỷ và sẽ tích luỹ theo chuỗi thức ăn vào cơ thể động vật và con người. - Ô nhiễm vi sinh vật: thường gặp ở các thuỷ vực nhận nước thải sinh hoạt, đặc biệt là nước thải bệnh viện. Các loại vi khuẩn, ký sinh trùng, sinh vật gây bệnh sẽ theo nguồn nước lan truyền bệnh cho người và động vật.

- Ô nhiễm nguồn nước mặt bởi dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hoá học: trong quá trình sử dụng, một lượng lớn thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học bị đẩy vào vực nước ruộng, ao, hồ, đầm,… Chúng sẽ lan truyền và tích luỹ trong môi trường đất, nước và các sản phẩm nông nghiệp thâm nhập vào cơ thể người và động vật theo chuỗi thức ăn. Những kết quả nghiên cứu về môi trường nước trên thế giới và ở Việt Nam 1. Thực trạng ô nhiễm và tác hại của ô nhiễm môi trường nước trên thế giới Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước, làm nhiễm bẩn nước và gây nguy hiểm cho con người, cho công nghiệp, nông nghiệp, nuôi cá, nghỉ ngơi, giải trí, cho động vật nuôi và các loài hoang dã (Lê Văn Khoa và cs, 2011) [13]. Trung bình mỗi ngày trên trái đất có khoảng 2 triệu tấn chất thải sinh hoạt đổ ra sông hồ và biển cả, 70% lượng chất thải công nghiệp không qua xử lý bị trực tiếp đổ vào các nguồn nước tại các quốc gia đang phát triển.

Đây là thống kê của Viện Nước quốc tế (SIWI) được công bố tại Tuần lễ Nước thế giới (World Water Week) khai mạc tại Stockholm, thủ đô Thụy Điển ngày 5/9. Thực tế trên khiến nguồn nước dùng trong sinh hoạt của con người bị ô nhiễm nghiêm trọng. Một nửa số bệnh nhân nằm viện ở các nước đang phát triển là do không được tiếp cận những điều kiện vệ sinh phù hợp (vì thiếu nước) và các bệnh liên quan đến nước. Thiếu vệ sinh và thiếu nước sạch là nguyên nhân gây tử vong cho hơn 1,6 triệu trẻ em mỗi năm.

Tổ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo trong 15 năm tới sẽ có gần 2 tỷ người phải sống tại các khu vực khan hiếm nguồn nước và 2/3 cư dân trên hành tinh có thể bị thiếu nước. Báo cáo của UNICEF cho biết, tình trạng mất vệ sinh do thiếu nước sinh hoạt đã gây ra cái chết của 1,2 triệu trẻ em dưới 5 tuổi mỗi năm. Lý do gây ra việc này là nguồn cung cấp nước không thể theo kịp tình trạng bùng nổ dân số.000 trẻ em tử vong vì nước bẩn và vệ sinh kém. Đây là con số được Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc UNICEF công bố.

Thống kê của UNICEF tại khu vực Nam và Đông Á cho thấy chất lượng nước ở khu vực này ngày càng trở thành mối đe dọa lớn đối với trẻ em. Tình trạng ô nhiễm a-sen và flo (fluoride) trong nước ngầm đang đe dọa nghiêm trọng tình trạng sức khỏe của 50 triệu người dân trong khu vực. Tại diễn đàn của Trẻ em thế giới về nước tổ chức tại Mehico ngày 21/3, UNICEF cho biết 400 triệu trẻ em trên thế giới đang phải vật lộn với sự sống vì không có nước sạch. Theo đó, trẻ em là người phải trả giá cao nhất khi không được sử dụng nước sạch.

Kết quả nghiên cứu cho thấy trẻ em dưới năm tuổi dễ bị mắc tiêu chảy nhất (căn bệnh này gây tử vong cho 4500 trẻ em mỗi ngày. Điểm phân phát nước ở Bắc Darfur, Sudan trong một chiến dịch phân phát 40.000 lít nước sạch đến cộng đồng. Dù số lượng hạn hẹp, nhiều người phải vượt quãng đường ít nhất 15km để có thể đến được điểm phát nước gần nhất (Võ Dương Mộng Huyền và cs, 2013) [25]. Ví dụ về ô nhiễm nước ở một số nước trên thế giới: Hàm lượng nước ngầm ở Vapi (Ấn Độ) cao gấp 96 lần so với tiêu chuẩn sức khỏe do tổ chức y tế thế giới quy định.

Năm 2000, vụ tai nạn hầm mỏ xảy ra tại công ty Aurul (Rumani) đã thải ra 50 - 100 tấn Xianua và kim loại nặng vào dòng sông gần Baia Mare khiến các loài thủy sản ở đây chết hàng loạt, tổn hại đến hệ thực vật và làm bẩn nguồn nước sạch ảnh hưởng đến cuộc sống của 2,5 triệu người. Tình hình sử dụng tài nguyên nước và thực trạng môi trường nước ở Việt Nam Hiện nay nguồn nước cấp cho các đô thị ngày càng khan hiếm, tỷ lệ dân số được cấp nước ở đô thị còn thấp (tỷ lệ dân số được cấp nước máy tại đô thị đặc biệt đạt từ 85-90%, đô thị loại I, II đạt từ 60- 85%, trong khi đó đô thị loại III chỉ đạt từ 40 - 45%). Số lượng và chất lượng nước cấp còn thiếu và chưa đảm bảo. Nhu cầu nước sạch ngày càng tăng trong khi nguồn nước sạch thì Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.