Tổng quan nghiên cứu

Ngành du lịch tỉnh Hà Nam đang chứng kiến bước chuyển mình mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng ấn tượng trong cơ cấu kinh tế dịch vụ. Năm 2020, địa phương đã đón trên 1,7 triệu lượt khách du lịch, mang lại doanh thu ước tính đạt trên 1.000 tỷ đồng, và riêng quý I năm 2021 lượng khách tiếp tục đạt 1,3 triệu lượt với doanh thu vượt 900 tỷ đồng, hoàn thành 40% kế hoạch năm. Trong bức tranh phát triển chung đó, Khu du lịch Tam Chúc với quy mô quy hoạch lên tới 5.100 ha tại thị trấn Ba Sao và xã Khả Phong, huyện Kim Bảng giữ vai trò hạt nhân đột phá. Mặc dù sở hữu nhiều công trình kiến trúc độc đáo trên diện tích mặt bằng xây dựng 144 ha cùng hồ nước tự nhiên rộng gần 1.000 ha, điểm đến này vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện giai đoạn 1, đối mặt với bài toán tối ưu hóa sức hút thực tế và gia tăng trải nghiệm của du khách. Luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá khoa học độ hấp dẫn của Khu du lịch chùa Tam Chúc dưới góc nhìn của du khách và các bên liên quan, từ đó làm rõ các nhân tố thúc đẩy cũng như rào cản hạn chế sức hút của điểm đến. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm hệ thống hóa cơ sở lý luận về sức hấp dẫn điểm đến, khảo sát thực trạng hoạt động giai đoạn 2018 - 2021, đo lường cảm nhận của khách du lịch và đề xuất các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh. Ý nghĩa của nghiên cứu gắn liền với mục tiêu chiến lược của tỉnh Hà Nam: phấn đấu đến năm 2025 đón khoảng 5 triệu lượt khách, tạo việc làm cho 3.000 lao động và đến năm 2030 đón 8 triệu lượt khách, đưa du lịch đóng góp 10% vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng khung lý thuyết dựa trên sự kế thừa và phát triển các mô hình đánh giá sức hấp dẫn điểm đến kinh điển trên thế giới và tại Việt Nam. Tiêu biểu là mô hình thuộc tính điểm đến của Gearing và cộng sự năm 1974, mô hình 5 nhóm nhân tố của Hu và Ritchie năm 1993, kết hợp với các nghiên cứu thực nghiệm của Đặng Thị Thanh Loan và Bùi Thị Thanh năm 2014, cùng nghiên cứu của Bùi Thị Tám và Mai Lệ Quyên năm 2012. Tác giả đã tổng hợp và xác lập bộ công cụ đánh giá gồm 6 nhóm tiêu chí cốt lõi: Tài nguyên du lịch, sản phẩm và dịch vụ, quản lý điểm đến, cơ sở hạ tầng kỹ thuật, sự tham gia của cộng đồng địa phương, và mức độ hài lòng của du khách. Khung lý thuyết vận dụng 3 khái niệm nền tảng:

  • Khu du lịch quốc gia theo quy định của Luật Du lịch với tiêu chuẩn diện tích tối thiểu 1.000 ha và năng lực đón từ 1 triệu lượt khách/năm.
  • Điểm đến du lịch theo định nghĩa của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO) là không gian địa lý có ranh giới hành chính nơi du khách lưu trú ít nhất 1 đêm và sử dụng các dịch vụ hỗ trợ.
  • Sức hấp dẫn của điểm đến được định nghĩa là khả năng thỏa mãn kỳ vọng, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm và tạo động lực thu hút khách quay trở lại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp linh hoạt giữa phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng nhằm đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan cao. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo định kỳ của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Nam, Cục Thống kê và Cổng thông tin điện tử địa phương trong giai đoạn 2018 đến quý I năm 2021. Nguồn dữ liệu sơ cấp được tạo lập thông qua phương pháp điền dã thực địa, phỏng vấn sâu 10 du khách và khảo sát bằng phiếu hỏi với cỡ mẫu 50 khách du lịch tại các điểm nút tham quan chính như bến du thuyền, cổng Tam Quan và Khách xá Tam Chúc. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện có phân tầng theo mục đích chuyến đi được áp dụng để bao quát đa dạng các nhóm khách nội địa và quốc tế. Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ phần trăm nhằm lượng hóa cụ thể các mức độ hài lòng, làm rõ mối tương quan giữa chất lượng hạ tầng và hành vi tiêu dùng của du khách. Toàn bộ tiến trình khảo sát và xử lý dữ liệu được triển khai chặt chẽ trong khung thời gian từ năm 2019 đến đầu năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích dữ liệu thực nghiệm đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về thực trạng sức hút của Khu du lịch chùa Tam Chúc:

  • Giá trị tài nguyên văn hóa và quy mô kiến trúc là nhân tố hấp dẫn nhất khi nhận được 84% đánh giá ở mức cao từ du khách, nổi bật với Điện Tam Thế cao 39m có diện tích sàn 5.400m2, Điện Pháp Chủ sở hữu pho tượng Phật bằng đồng nguyên khối nặng 150 tấn cùng hệ thống 12.000 bức phù điêu bằng đá núi lửa độc bản từ Indonesia.
  • Thái độ phục vụ của đội ngũ nhân lực đạt tỷ lệ hài lòng vượt trội với 90% du khách đánh giá sức hút cao, trong đó 80% khẳng định nhân viên rất thân thiện, nhiệt tình và hiếu khách.
  • Hành vi lưu trú bộc lộ sự mất cân đối rõ rệt khi có tới 65% du khách lựa chọn không lưu trú qua đêm, 25% lưu trú tại Khách xá Tam Chúc với mức giá phòng dao động từ 900.000 đến 1.755.000 đồng/đêm, và chỉ 10% lưu trú tại các khách sạn ngoại vi trong tỉnh.
  • Về kênh tiếp cận thông tin, có 55% du khách biết đến điểm đến qua các nền tảng mạng xã hội, 20% qua các sự kiện lễ hội lớn như Đại lễ Phật đản Vesak, trong khi cổng thông tin điện tử chỉ chiếm 15% và các chương trình tour chiếm 10%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phản ánh bức tranh sinh động về giai đoạn đầu vận hành của một khu du lịch trọng điểm quốc gia. Việc 65% du khách không lưu trú được giải thích bởi phần lớn các chuyến đi mang tính chất đi về trong ngày từ Hà Nội với khoảng cách chỉ 58 km, đồng thời hệ thống lưu trú nội khu mới chỉ có 1 cơ sở duy nhất là Khách xá Tam Chúc với 72 phòng nghỉ, chưa tạo ra hệ sinh thái dịch vụ đêm đa dạng. Khi so sánh với các điểm đến tâm linh lâu đời như chùa Bái Đính tại Ninh Bình hay chùa Hương tại Hà Nội, Tam Chúc vượt trội về tính hoành tráng của kiến trúc hiện đại nhưng các dịch vụ giải trí và quà lưu niệm còn đơn điệu, xuất hiện các điểm nghẽn cục bộ tại bến xe điện giá 90.000 đồng khứ hồi và bến du thuyền giá 200.000 đến 240.000 đồng vào mùa cao điểm lễ hội. Trong nghiên cứu, các chuỗi số liệu được mô hình hóa trực quan qua bảng tổng hợp chất lượng dịch vụ (dịch vụ tham quan đạt mức tốt 90%, ăn uống 80%, lưu trú 70%, dịch vụ khác 50%) và biểu đồ cơ cấu nguồn khách tiếp cận thông tin, qua đó chứng minh rằng để biến tiềm năng thành doanh thu bền vững, điểm đến phải chuyển dịch từ mô hình chiêm bái thuần túy sang tổ hợp du lịch trải nghiệm đa chức năng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả đánh giá thực trạng, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao sức hấp dẫn và tối ưu hóa hiệu quả vận hành:

  • Mở rộng quy mô hạ tầng lưu trú và dịch vụ giải trí: Ban Quản lý Khu du lịch Tam Chúc phối hợp với các doanh nghiệp đầu tư nâng tổng công suất phòng nghỉ từ 72 phòng hiện tại lên tối thiểu 500 phòng đạt tiêu chuẩn 3 đến 5 sao vào giai đoạn 2023 - 2025, đồng thời xây dựng các phân khu dịch vụ kinh tế đêm, phố đi bộ và không gian văn hóa ẩm thực nhằm tăng thời gian lưu trú của du khách lên mức trung bình từ 1,5 đến 2 ngày.
  • Thiết kế các gói sản phẩm du lịch chuyên biệt: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Nam chủ trì liên kết với các công ty lữ hành xây dựng các tour chuyên đề 2 ngày 1 đêm kết nối Chùa Hương - Tam Chúc - Bái Đính - Tràng An với mức giá cạnh tranh từ 1.750.000 đến 1.790.000 đồng/khách, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ khách mua tour trọn gói từ 10% lên 30% trước năm 2025.
  • Nâng cấp chiến lược truyền thông và tiếp thị số: Trung tâm Xúc tiến Du lịch tỉnh phối hợp với các đơn vị truyền thông tăng cường tỷ trọng quảng bá trên các nền tảng TikTok, Facebook, YouTube, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 35% lượng tương tác của du khách trẻ và đưa tỷ lệ nhận diện thương hiệu số đạt trên 70% trong giai đoạn 2022 - 2024.
  • Chuẩn hóa và bồi dưỡng nguồn nhân lực du lịch: Ủy ban nhân dân huyện Kim Bảng phối hợp cùng các trường đào tạo du lịch tổ chức định kỳ 4 đợt tập huấn nghiệp vụ mỗi năm cho 1.000 lao động trực tiếp và người dân địa phương, đảm bảo duy trì chỉ số hài lòng về thái độ phục vụ trên 90% đến năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

  • Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nam, UBND tỉnh): Tham khảo bộ dữ liệu khảo sát thực chứng và khung 6 tiêu chí đánh giá để xây dựng chính sách quy hoạch, hoàn thiện đề án phát triển đưa du lịch đóng góp 10% GRDP toàn tỉnh đến năm 2030.
  • Doanh nghiệp đầu tư và Ban quản lý khu điểm du lịch: Nắm bắt chính xác các chỉ số phản hồi của du khách về mức giá vé xe điện 90.000 đồng, giá phòng khách xá và tình trạng quá tải dịch vụ để điều chỉnh quy hoạch phân khu, nâng cấp cơ sở vật chất và tối ưu hóa quy trình đón tiếp.
  • Các công ty lữ hành và nhà phát triển sản phẩm tour: Ứng dụng các phân tích chi tiết về hành vi chi tiêu và thị hiếu của du khách để thương mại hóa các chương trình tour 1 ngày (590.000 đồng) và 2 ngày 1 đêm (1.750.000 đồng) kết nối liên tỉnh Hà Nội - Hà Nam - Ninh Bình.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Du lịch, Văn hóa học, Quản lý kinh tế: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu điền dã kết hợp định lượng, cung cấp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp tin cậy cho các đề tài nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Yếu tố nào tạo nên sức hấp dẫn nổi bật nhất của Khu du lịch chùa Tam Chúc?
Yếu tố tạo nên sức hút lớn nhất là quy mô kiến trúc và cảnh quan thiên nhiên hoành tráng, được 84% du khách đánh giá cao. Quần thể sở hữu nhiều kỷ lục với Điện Tam Thế cao 39m, diện tích 5.400m2, Điện Pháp Chủ chứa tượng đồng 150 tấn cùng 12.000 bức phù điêu bằng đá núi lửa tinh xảo, tạo nên không gian văn hóa tâm linh độc đáo hiếm có.

Vì sao có tới 65% khách du lịch không lựa chọn lưu trú qua đêm tại Tam Chúc?
Tỷ lệ khách không lưu trú chiếm 65% chủ yếu do khoảng cách từ Hà Nội đến điểm đến khá gần (khoảng 58 km), thuận lợi cho các chuyến đi trong ngày. Bên cạnh đó, số lượng phòng tại Khách xá Tam Chúc còn hạn chế với 72 phòng và mức giá dao động từ 900.000 đến 1.755.000 đồng/đêm, kèm theo sự thiếu hụt các hoạt động trải nghiệm giải trí ban đêm.

Luận văn áp dụng mô hình lý thuyết nào để đo lường sức hút của điểm đến?
Luận văn tổng hợp các mô hình đánh giá điểm đến của Gearing (1974), Hu và Ritchie (1993) và các nghiên cứu tại Việt Nam để xây dựng hệ thống 6 tiêu chí: Tài nguyên du lịch, sản phẩm - dịch vụ, quản lý điểm đến, cơ sở hạ tầng, sự tham gia của cộng đồng và mức độ hài lòng của du khách.

Kênh thông tin nào giúp du khách tiếp cận với khu du lịch hiệu quả nhất?
Theo khảo sát thực tế, mạng xã hội là kênh tiếp cận hiệu quả nhất với 55% du khách lựa chọn, tiếp theo là qua các sự kiện lễ hội lớn với 20%. Trong khi đó, các kênh truyền thống như cổng thông tin điện tử chỉ chiếm 15% và chương trình tour lữ hành chiếm 10% tổng lượng khách tiếp cận.

Lợi ích của việc hình thành tuyến du lịch liên kết Hà Nội - Hà Nam - Ninh Bình là gì?
Tuyến liên kết Chùa Hương - Tam Chúc - Bái Đính với cung đường kết nối hơn 20 km giúp tối ưu hóa luồng khách liên vùng, gia tăng thời gian lưu trú và doanh thu. Các gói tour 2 ngày 1 đêm có giá từ 1.750.000 đến 1.790.000 đồng mang lại trải nghiệm toàn diện cho du khách và thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển.

Kết luận

  • Khu du lịch chùa Tam Chúc sở hữu tiềm năng cảnh quan và giá trị kiến trúc tâm linh đặc sắc với 84% du khách đánh giá mức độ hấp dẫn cao.
  • Thực trạng khai thác còn tồn tại điểm nghẽn lớn khi 65% du khách không lưu trú qua đêm do cơ sở lưu trú nội khu mới chỉ đạt 72 phòng nghỉ.
  • Nghiên cứu đã đóng góp hệ thống đánh giá thực chứng 6 tiêu chí khoa học, cung cấp bức tranh toàn diện về chất lượng dịch vụ và hành vi của khách du lịch.
  • Đề xuất lộ trình giải pháp đồng bộ giai đoạn 2022 - 2025 nhằm hỗ trợ mục tiêu đón 5 triệu lượt khách năm 2025 và 8 triệu lượt khách vào năm 2030.
  • Kêu gọi các cấp chính quyền, nhà đầu tư và doanh nghiệp lữ hành đẩy mạnh liên kết vùng và chuyển đổi số để đưa du lịch Hà Nam đóng góp 10% GRDP.

Công trình nghiên cứu đã khẳng định rõ nét vai trò động lực của Khu du lịch chùa Tam Chúc trong chiến lược phát triển kinh tế du lịch của tỉnh Hà Nam. Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, các bên liên quan cần khẩn trương thực hiện lộ trình nâng cấp hạ tầng và đào tạo nguồn nhân lực trong giai đoạn 2023 - 2025. Việc triển khai thí điểm các tour du lịch đêm và mở rộng không gian văn hóa cộng đồng ngay trong mùa lễ hội tới chính là bước đi then chốt giúp du lịch Tam Chúc bứt phá mạnh mẽ.