Chương 1: Cơ sở lý luận Chương 2: Mức độ thuận lợi của điều kiện tự nhiên vịnh Bái Tử Long đối với hoạt động du lịch Chương 3: Định hướng khai thác điều kiện tự nhiên cho mục đích du lịch 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.Điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch Du lịch là một hoạt động đặc biệt của con người. Hoạt động du lịch của con người có nhiều mục đích khác nhau. Con người đi du lịch để nghỉ ngơi phục hồi sức khỏe, mở mang hiểu biết, thỏa mãn nhu cầu thưởng thức cái đẹp. Dưới góc độ kinh tế du lịch mang lại nhiều lợi nhuận, thậm chí ở một số quốc gia thu nhập quốc dân còn dựa hoàn toàn vào kinh doanh du lịch.
Dưới góc độ phát triển bền vững du lịch góp phần bảo vệ các cảnh quan thiên nhiên đang bị đe dọa bởi các hoạt động kinh tế khác. Con người từ từ thủa sơ khai đã hoàn toàn dựa vào thiên nhiên để tồn tại và phát triển. Sau đó cùng với quá trình tiến hóa loài người sẽ cải tạo tự nhiên để phục vụ theo mục đích mà mình mong muốn. Quá trình cải tạo và khai thác thiên nhiên theo một mục đích nhất định có nghĩa là con người biến các điều kiện tự nhiên xung quanh mình thành tài nguyên.
Nước, không khí, địa hình, khí hậu, sinh vật là các điều kiện tự nhiên, khi con người khai thác nó phục vụ một mục đích nhất định trọng quá trình sinh sống của mình thì nó sẽ biến thành tài nguyên. Các điều kiện tự nhiên luôn luôn tồn tại xung quanh như chúng vốn có. Con người khai thác tự nhiên phục vụ cho nhu cầu du dịch thì sẽ biến điều kiện tự nhiên thành tài nguyên du lịch. Như vậy điều kiện tự nhiên cùng với các giá trị nhân văn chính là đầu vào quan trọng hình thành nên cung du lịch.
Trước đây những người quản lý, nghiên cứu và tổ chức kinh doanh du lịch cho rằng điểm, vùng, hay quốc gia nào có điều kiện tự nhiên đa dạng, đặc sắc thì sẽ được đánh giá là có điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch. Nhận định đó chỉ đúng một phần. Nhưng đối với du lịch hiện đại để hoạt động du lịch có đạt được những hiệu quả kinh tế, thẩm mỹ, bảo tồn thì yếu tố quan trọng hàng đầu lại là công tác quy hoạch tổng thể hợp lý, quản lý chặt chẽ. Khi hoạt động du lịch còn sơ khai và nhu cầu con người còn đơn giản thì việc khai thác tài nguyên du lịch cũng hết sức đơn giản.
Nơi nào có cảnh quan thiên nhiên đẹp, các bãi biển, những nơi có khí hậu ôn hòa mát mẻ sẽ kéo nhiều du khách 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nhưng nhu cầu du lịch ngày càng phong phú đã đa dạng và phức tạp, và tổng lượng cầu cũng tăng lên theo cấp số nhân trên toàn thế giới, đòi hỏi phải có nhiều sản phẩm dịch vụ du lịch phong phú. Đầu vào quan trọng cho việc hình thành các sản phẩm và dịch vụ chính là điều kiện tự nhiên. Để khai thác có hiệu quả và sử dụng có hiệu quả các điều kiện tự nhiên thì phải bước trước tiên phải hiểu rõ về các điều kiện tự nhiên thông qua việc nghiên cứu.
Sau đó tiến hành đánh giá tức là xem xét các giá trị của điều kiện tự nhiên phù hợp với hình thức du lịch nào của con người và khả năng khai thác của chúng đến đâu có sức hấp dẫn, và mang lại nhiều giá trị cho khách du lịch hay không. Khi đưa vào khai thác thì điều kiện tự nhiên sẽ biến thành tài nguyên du lịch. Có rất nhiều các khái niệm về tài nguyên du lịch. Luật du lịch Việt Nam năm 2006: “Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên, di tích lịch sử văn hóa, công trình lao động sáng tạo của con người và các giá trị nhân văn khác có thể được sử dụng nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch, là các yếu tố cơ bản để hình thành các khu di lịch, điểm du lịch, tuyến du lịch, đô thị du lịch.2] Theo Nguyễn Minh Tuệ: “Tài nguyên du lịch là tổng thể tự nhiên và văn hóa lịch sử cùng các thành phần của chúng góp phần khôi phục, phát triển thể lực, trí tuệ của con người, khả năng lao động và sức khỏe của họ.
Những tài nguyên này được sử dụng cho nhu cầu trực tiếp và gián tiếp, cho việc sản xuất dịch vụ du lịch.33] Theo Pirojnik: “Tài nguyên du lịch là tổng thể tự nhiên, văn hóa-lịch sử và những thành phân của chúng, tạo điều kiện cho việc phục và phát triển thể lực tinh thần của con người, khả năng lao động và sức khỏe của họ, trong cấu trúc nhu cầu du lịch hiện tại và tương lai, trong khả năng kinh tế kỹ thuật cho phép, chúng được dùng để trực tiếp và gián tiếp sản xuất ra dịch vụ du lịch.57] Có thể có rất nhiều các định nghĩa khác nhau về tài nguyên du lịch nhưng các định nghĩa đều thống nhất tài nguyên du lịch bao gồm hai thành tố cơ bản cấu tạo thành đó là tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn. Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm: địa hình, khí hậu, thủy văn, sinh vật. Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm: các di tích lịch sử, văn hóa, các lễ hội, các loại hình nghệ thuật, các công trình kiến trúc, điêu khắc, các thành tựu kinh tế v.v… 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều kiện tự nhiên hay các giá trị nhân văn chỉ trở thành tài nguyên du lịch khi nó được nghiên cứu, đánh giá và khai thác cho hoạt động du lịch. Để tạo nên sản phẩm du lịch thì tài nguyên chính là đầu vào quan trọng.
Ở những điểm du lịch có tài nguyên tự nhiên và nhân văn phong phú, đặc sắc thì rất có lợi thế để phát triển du lịch và quyết định quy mô tổ chức. Du lịch là một hoạt động của con người có ý nghĩa kinh tế, chính trị, xã hội, môi trường. Khi khai thác tài nguyên du lịch muốn có hiệu quả thì việc quan trọng đầu tiên cần làm tốt đó là nghiên cứu tổ chức lãnh thổ du lịch.“Tổ chức lãnh thổ du lịch được hiểu là một hệ thống liên kết không gian của các đối tượng du lịch và các cơ sở phục vụ có liên quan dựa trên việc sử dụng tối ưu các nguồn tài nguyên du lịch. Các đối tượng du lịch là khách du lịch, tài nguyên du lich, người tổ chức kinh doanh, phục vụ du lịch và những người quản lý du lịch.
Còn các cơ sở phục vụ có liên quan đó là cơ sở vật chất hạ tầng, và cơ sở vật chất kĩ thuật của riêng ngành. Hệ thống lãnh thổ du lịch được tổ chức và vận hành dựa trên các phân hệ chính sau : khách du lịch, tài nguyên du lịch, cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ du lịch, người tổ chức, quản lí vận hành và phục vụ du lịch. Các thành phần của phân hệ có tác động tương hỗ chặt chẽ. Tổ chức lãnh thổ du lịch được thực hiện từ các cơ quan quản lý cấp cao nhất về du lịch của nhà nước.
Các cơ quan này tiến hành quy hoạch phân vùng du lịch để định hướng phát triển du lịch cho quốc gia. Ở các cấp thấp hơn có quy hoạch riêng cho tiểu vùng, á vùng, diểm du lịch. Và công việc đầu tiên khi thực hiện quy hoạch đó chính là kiểm kê, đánh giá tài nguyên du lịch. Tài nguyên du lịch rất quan trọng trong hình thành các tuyến điểm du lịch.
Các điểm du lịch hiện nay thường được hình thành ở những nơi có tiềm năng về tài nguyên du lịch nhân văn hoặc tự nhiên phong phú đa dạng và đặc sắc. Có tài nguyên du lịch đặc sắc nhưng công việc quy hoạch, tổ chức thực hiện hoạt động du lịch không có hiệu quả thì không những không đạt mục tiêu về kinh tế, văn hóa, xã hội mà còn gây lãng phí tài nguyên nghiêm trọng, thậm chí có thể hủy hoại hoàn toàn tài nguyên.Đánh giá điều kiện tự nhiên Định nghĩa động từ đánh giá theo từ điển tiếng Việt bao gồm hai nghĩa: 1. Ước định giá tiền, 2. Nhận định giá trị.
Theo nghĩa “ ước định giá tiền” có nghĩa là quy 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ra chủ thể được đánh giá là bao nhiêu tiền. Theo nghĩa “Nhận định giá trị” có nghĩa xác định năng lực, phẩm chất, chất lượng…của chủ thể được đánh giá. Đánh giá có thể chia thành đánh giá định lượng và đánh giá định tính. Đánh giá định lượng là các kết quả phải quy về được các đơn vị đo lường cụ thể: số lượng, khối lượng, kích thước.
Trong đánh giá tài nguyên rừng cho hoạt động du lịch kết quả định lượng sẽ là bao nhiêu loài động thực vật, bao nhiêu loài đặc hữu, bao nhiêu cảnh quan hấp dẫn v.v…Chiều rộng, chiều dài bãi tắm là các giá trị định lượng. Đánh giá định tính là nhận định về mặt tính chất, bản chất của sự việc hiện tượng. Ví dụ như nhận xét về chất lượng phục vụ trong khách sạn, thái độ của người dân địa phương đối với khách du lịch nước ngoài v.v… Áp dụng vào đánh giá điều kiện tự nhiên là nhận định giá trị của loại điều kiện đối với hoạt động kinh tế và ích lợi đối với con người. Đánh giá điều kiện tự nhiên được thực hiện ở nhiều ngành khác nhau.
Ở ngành nông nghiệp có đánh giá đất đai và điều kiện khí hậu có phù hợp với một loại cây trồng. Trong y tế có đánh giá các điều kiện sinh khí hậu có tác động thế nào đến cơ thể con người. Trong một số ngành kinh tế khác, khai khoáng sẽ có hoạt động thăm dò đánh giá trữ lượng các mỏ khoáng để có kế hoạch khai thác bao nhiêu và khai thác như thế nào. Khi đánh giá cho trong ngành du lịch thường dùng các kiểu đánh giá: đánh giá thẩm mỹ, đánh giá sinh học, đánh giá kỹ thuật, đánh giá kinh tế.
Các kiểu đánh giá này thể hiện mối quan hệ tương tác giữa khách thể và chủ thể tiến hành đánh giá. Chủ thể có thể là những nhà khoa học, nhà quản lý, người kinh doanh du lịch, khách du lịch, hay các công trình, hệ thống kỹ thuật phục vụ du lịch. Khách thể thường là tài nguyên. Đánh giá thẩm mỹ xác định mức độ cảm xác và phản ứng tâm lý của khách du lịch đối với các tài nguyên du lịch.