Luận văn đánh giá bồi thường giải phóng mặt bằng tiểu dự án TP Lào Cai vốn WB - ĐH Nông Lâm

Tài liệu nghiên cứu Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án phát triển đô thị loại vừa tiểu dự án thành, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Phạm Việt Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thế Huấn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh Giá Công Tác Bồi Thường và Giải Phóng Mặt Bằng Dự Án Phát Triển Đô Thị Thành Phố Lào Cai
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
• 1.1.1. Khái niệm về bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư
• 1.1.2. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng
• 1.1.3. Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất
• 1.1.4. Một số yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB
• 1.2. Cơ sở pháp lý liên quan dự án
• 1.2.1. Những văn bản của Chính phủ và cơ quan trung ương
• 1.2.2. Những văn bản của địa phương
• 1.3. Cơ sở thực tiễn của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng
• 1.3.1. Chính sách bồi thường GPMB của một số nước trên thế giới
• 1.3.2. Khái quát thực trạng công tác giải phóng mặt bằng một số tỉnh trong nước
• 1.3.3. Một số nghiên cứu liên quan đến giải phóng mặt bằng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Phạm vi thời gian
• 2.2.2. Phạm vi không gian
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp chuyên gia
• 2.4.3. Phương pháp xử lý thông tin, số liệu
• 2.4.4. Phương pháp phân tích số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội; công tác quản lý và sử dụng đất đai của phường Bình Minh, thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.3. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tác động đến việc sử dụng đất đai
• 3.1.4. Công tác quản lý đất đai của nhà nước trên địa bàn phường Bình Minh, thành phố Lào Cai
• 3.1.5. Hiện trạng sử dụng đất và cơ cấu sử dụng đất của phường Bình Minh, thành phố Lào Cai
• 3.2. Đánh giá kết quả bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại dự án Phát triển đô thị loại vừa - Tiểu dự án thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011-2017 sử dụng vốn vay Ngân hàng thế giới (WB)
• 3.2.1. Khái quát về dự án Phát triển đô thị loại vừa - Tiểu dự án thành phố Lào Cai, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2011-2017 sử dụng vốn vay Ngân hàng thế giới (WB)
• 3.2.2. Bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất tại dự án
• 3.2.3. Bồi thường về tài sản trên đất
• 3.2.4. Kết quả công tác hỗ trợ thu hồi đất tại hai khu tái định cư
• 3.3. Đánh giá ảnh hưởng của kết quả công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án Phát triển đô thị loại vừa- Tiểu dự án thành phố Lào Cai đến đời sống của người dân bị thu hồi đất
• 3.3.1. Tác động tới kinh tế
• 3.3.2. Tác động tới xã hội
• 3.3.3. Tác động tới môi trường
• 3.4. Đánh giá thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.4.1. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất
• 3.4.2. Đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bồi Thường GPMB Dự Án Đô Thị Lào Cai

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) Lào Cai đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển đô thị. Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội là tất yếu, song cần đảm bảo quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng. Bồi thường GPMB không chỉ là việc đền bù thiệt hại về đất đai và tài sản, mà còn là quá trình hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống, tái định cư và chuyển đổi nghề nghiệp. Thành phố Lào Cai, với vị trí địa lý chiến lược và tiềm năng phát triển mạnh mẽ, đang chứng kiến nhiều dự án đô thị được triển khai, đòi hỏi công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đô thị phải được thực hiện một cách minh bạch, công bằng và hiệu quả. Việc đánh giá khách quan và toàn diện công tác này là vô cùng quan trọng để đưa ra những giải pháp phù hợp, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thành phố. Theo luận văn, công tác này liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của bồi thường GPMB đô thị

Bồi thường GPMB là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất và tài sản trên đất cho người bị thu hồi. Quá trình này mang tính đa dạng và phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của từng khu vực dự án. Đặc biệt, giải phóng mặt bằng đất đai ở khu vực đô thị thường phức tạp hơn do mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng và giá trị đất đai lớn. Việc xác định giá trị bồi thường hợp lý và hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp là những thách thức lớn trong công tác này. Luật đất đai quy định rõ về việc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất.

1.2. Vai trò của bồi thường GPMB trong phát triển đô thị

Bồi thường GPMB đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo lợi ích công cộng, giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và người dân, duy trì ổn định chính trị và trật tự an toàn xã hội. Việc thực hiện tốt công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các dự án phát triển đô thị, nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, nếu công tác này không được thực hiện tốt, có thể gây ra khiếu kiện, tranh chấp và ảnh hưởng tiêu cực đến tiến độ dự án và sự phát triển của địa phương. Bồi thường GPMB là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của các dự án phát triển đô thị.

II. Thách Thức Trong Bồi Thường GPMB Dự Án Đô Thị Lào Cai

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ở Lào Cai đối mặt với nhiều thách thức, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả của các dự án phát triển đô thị. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu đồng bộ và minh bạch trong chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng. Việc xác định giá đất bồi thường chưa sát với giá thị trường, thủ tục hành chính rườm rà và sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng gây khó khăn cho người dân và doanh nghiệp. Ngoài ra, tình trạng khiếu kiện, tranh chấp liên quan đến đất đai và bồi thường vẫn còn diễn ra, làm chậm trễ quá trình giải tỏa mặt bằng. Việc giải quyết triệt để những thách thức này là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thành phố.

2.1. Bất cập trong chính sách bồi thường và định giá đất

Chính sách bồi thường hiện hành còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc định giá đất. Giá đất bồi thường thường thấp hơn giá thị trường, gây thiệt thòi cho người dân bị thu hồi đất. Việc xác định giá đất còn thiếu minh bạch, thiếu sự tham gia của người dân và chưa phản ánh đúng giá trị thực tế của đất đai. Điều này dẫn đến tình trạng khiếu kiện, tranh chấp và làm chậm trễ quá trình giải phóng mặt bằng. Cần có những điều chỉnh và bổ sung để chính sách bồi thường phù hợp hơn với thực tế và đảm bảo quyền lợi của người dân.

2.2. Khó khăn trong công tác tuyên truyền vận động người dân

Công tác tuyên truyền, vận động người dân đồng thuận với chủ trương thu hồi đất gặp nhiều khó khăn. Một số người dân chưa hiểu rõ về mục đích, ý nghĩa của dự án và lo ngại về việc mất đất, mất kế sinh nhai. Việc thiếu thông tin, thiếu sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định và sự thiếu tin tưởng vào chính quyền địa phương cũng là những nguyên nhân dẫn đến sự phản đối. Cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, giải thích rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình ra quyết định.

2.3. Thiếu nguồn lực và năng lực thực hiện bồi thường GPMB

Việc thiếu nguồn lực tài chính và nhân lực có trình độ chuyên môn cao là một thách thức lớn trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Nguồn vốn bồi thường thường bị hạn chế, dẫn đến việc chậm trễ trong chi trả và ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường GPMB còn thiếu kinh nghiệm, thiếu kỹ năng giải quyết các vấn đề phức tạp và chưa đáp ứng được yêu cầu của công việc. Cần tăng cường đầu tư nguồn lực tài chính và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Bồi Thường GPMB Tại Lào Cai

Để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại thành phố Lào Cai, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Trước hết, cần hoàn thiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và phù hợp với thực tế. Việc định giá đất cần sát với giá thị trường, có sự tham gia của người dân và được thực hiện bởi các tổ chức độc lập. Thủ tục hành chính cần được đơn giản hóa, giảm thiểu thời gian và chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Ngoài ra, cần tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, giải thích rõ ràng về quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, đồng thời tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình ra quyết định. Việc tăng cường nguồn lực tài chính và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB.

3.1. Hoàn thiện chính sách bồi thường hỗ trợ và tái định cư

Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cần được hoàn thiện theo hướng đảm bảo quyền lợi tối đa cho người dân bị thu hồi đất. Cần quy định rõ ràng về các khoản bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đồng thời có cơ chế giám sát chặt chẽ để đảm bảo việc thực hiện đúng quy định. Việc tái định cư cần được thực hiện tại các khu vực có điều kiện sống tốt hơn hoặc tương đương nơi ở cũ, đồng thời có các chính sách hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống và chuyển đổi nghề nghiệp. Chính sách cần linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng và từng địa bàn cụ thể.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền vận động và đối thoại

Công tác tuyên truyền, vận động cần được thực hiện thường xuyên, liên tục và bằng nhiều hình thức khác nhau. Cần giải thích rõ ràng về mục đích, ý nghĩa của dự án, quyền lợi và nghĩa vụ của người dân, đồng thời lắng nghe ý kiến và giải đáp thắc mắc của người dân. Việc đối thoại trực tiếp với người dân là rất quan trọng để tạo sự đồng thuận và giải quyết các vấn đề phát sinh. Cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội, đoàn thể và người có uy tín trong cộng đồng để tăng cường hiệu quả công tác tuyên truyền, vận động.

3.3. Nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường giám sát

Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường GPMB cần được đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng giao tiếp và giải quyết các vấn đề phức tạp. Cần có cơ chế giám sát chặt chẽ từ các cơ quan chức năng, tổ chức xã hội và người dân để đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả của công tác bồi thường GPMB. Việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình bồi thường GPMB là rất quan trọng để tạo niềm tin cho người dân.

IV. Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Bồi Thường GPMB Đến Đời Sống Dân

Việc đánh giá công tác bồi thường và ảnh hưởng của nó đến đời sống người dân là vô cùng quan trọng. Nghiên cứu cho thấy, bồi thường giải phóng mặt bằng có thể tác động đến kinh tế, xã hội và môi trường của người dân bị thu hồi đất. Về kinh tế, thu nhập của người dân có thể giảm sút do mất đất sản xuất, mất việc làm. Về xã hội, người dân có thể gặp khó khăn trong việc thích nghi với môi trường sống mới, mất đi các mối quan hệ xã hội. Về môi trường, quá trình giải tỏa mặt bằng có thể gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân. Do đó, cần có những giải pháp hỗ trợ người dân ổn định cuộc sống, chuyển đổi nghề nghiệp và bảo vệ môi trường.

4.1. Tác động kinh tế đến hộ gia đình sau GPMB

Sau khi bị thu hồi đất, nhiều hộ gia đình gặp khó khăn về kinh tế do mất đi nguồn thu nhập chính từ sản xuất nông nghiệp hoặc kinh doanh. Việc chuyển đổi nghề nghiệp gặp nhiều khó khăn do thiếu kỹ năng, thiếu vốn và thiếu thông tin. Cần có những chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm mới và tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Việc đào tạo nghề, tư vấn việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp là những giải pháp quan trọng để giúp người dân ổn định cuộc sống.

4.2. Ảnh hưởng xã hội và tái hòa nhập cộng đồng

Việc di chuyển đến nơi ở mới có thể gây ra những xáo trộn trong cuộc sống của người dân, ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội và sự gắn kết cộng đồng. Người dân có thể cảm thấy cô đơn, lạc lõng và khó hòa nhập với môi trường sống mới. Cần có những hoạt động hỗ trợ người dân tái hòa nhập cộng đồng, xây dựng các mối quan hệ xã hội mới và duy trì các giá trị văn hóa truyền thống. Việc xây dựng các khu tái định cư có đầy đủ cơ sở hạ tầng, dịch vụ công cộng và không gian sinh hoạt cộng đồng là rất quan trọng.

4.3. Tác động môi trường và giải pháp giảm thiểu

Quá trình giải tỏa mặt bằng có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nguồn nước và suy giảm đa dạng sinh học. Cần có những biện pháp giảm thiểu tác động môi trường, như thu gom và xử lý chất thải, bảo vệ cây xanh và phục hồi các khu vực bị ô nhiễm. Việc sử dụng các công nghệ thân thiện với môi trường trong quá trình xây dựng và phát triển đô thị là rất quan trọng để bảo vệ môi trường sống của người dân.

V. Kinh Nghiệm Bồi Thường GPMB Thành Công và Bài Học Rút Ra

Nghiên cứu kinh nghiệm bồi thường giải phóng mặt bằng thành công ở các địa phương khác có thể cung cấp những bài học quý giá cho thành phố Lào Cai. Một số kinh nghiệm quan trọng bao gồm: xây dựng chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng minh bạch, công bằng và phù hợp với thực tế; tăng cường công tác tuyên truyền, vận động và đối thoại với người dân; đảm bảo sự tham gia của người dân vào quá trình ra quyết định; nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ và tăng cường giám sát. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và sự ủng hộ của cộng đồng để đảm bảo sự thành công của công tác bồi thường GPMB.

5.1. Bài học từ các mô hình bồi thường hiệu quả

Nghiên cứu các mô hình bồi thường giải phóng mặt bằng hiệu quả ở các địa phương khác, như mô hình bồi thường theo giá thị trường, mô hình bồi thường bằng đất đổi đất và mô hình bồi thường kết hợp hỗ trợ sinh kế. Phân tích ưu điểm và nhược điểm của từng mô hình để lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện cụ thể của thành phố Lào Cai. Việc áp dụng các mô hình tiên tiến có thể giúp nâng cao hiệu quả công tác bồi thường GPMB và đảm bảo quyền lợi của người dân.

5.2. Yếu tố then chốt để đảm bảo sự đồng thuận của người dân

Sự đồng thuận của người dân là yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng. Để đạt được sự đồng thuận, cần đảm bảo tính minh bạch, công bằng và dân chủ trong quá trình bồi thường GPMB. Cần lắng nghe ý kiến của người dân, giải quyết các khiếu nại, tố cáo kịp thời và có những chính sách hỗ trợ phù hợp. Việc xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa chính quyền và người dân là rất quan trọng.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Bồi Thường GPMB Lào Cai

Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển đô thị của thành phố Lào Cai. Để nâng cao hiệu quả công tác này, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, từ hoàn thiện chính sách đến tăng cường công tác tuyên truyền, vận động và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ. Việc đảm bảo quyền lợi của người dân bị thu hồi đất, bảo vệ môi trường và xây dựng mối quan hệ tin cậy giữa chính quyền và người dân là những yếu tố then chốt để đảm bảo sự thành công của công tác bồi thường GPMB và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thành phố.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và đánh giá chung

Tóm tắt những kết quả nghiên cứu chính về công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại thành phố Lào Cai, đánh giá những ưu điểm và hạn chế, đồng thời đưa ra những nhận xét chung về hiệu quả của công tác này. Nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao năng lực thực hiện để đáp ứng yêu cầu phát triển của thành phố.

6.2. Kiến nghị và đề xuất giải pháp cụ thể

Đưa ra những kiến nghị và đề xuất giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại thành phố Lào Cai, tập trung vào các vấn đề như hoàn thiện chính sách, tăng cường công tác tuyên truyền, vận động, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường giám sát. Đề xuất các giải pháp sáng tạo và phù hợp với điều kiện cụ thể của thành phố để đảm bảo sự thành công của công tác bồi thường GPMB.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa tại các đô thị loại vừa ở Việt Nam luôn đòi hỏi việc thu hồi diện tích lớn đất đai để phát triển hạ tầng kỹ thuật và không gian công cộng. Điển hình trong giai đoạn 2015-2016, toàn tỉnh Lào Cai đã triển khai 341 dự án thu hồi đất với tổng diện tích giải phóng mặt bằng đạt 699,59 ha, tác động trực tiếp đến 2.705 hộ gia đình và tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ đã chi trả vượt mức 947 tỷ đồng. Trong bối cảnh đó, phường Bình Minh với tổng diện tích tự nhiên 972,8 ha, chiếm 4,2% diện tích toàn thành phố Lào Cai, giữ vai trò địa bàn trọng điểm thực hiện Tiểu dự án Phát triển đô thị loại vừa sử dụng nguồn vốn vay của Ngân hàng Thế giới.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là sự phức tạp trong công tác bồi thường, hỗ trợ và bố trí tái định cư khi vừa phải tuân thủ khung pháp luật đất đai Việt Nam, vừa phải đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn xã hội khắt khe của nhà tài trợ quốc tế. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của luận văn tập trung vào việc đánh giá toàn diện kết quả bồi thường về đất đai, tài sản trên đất và 9 khoản mục hỗ trợ tại hai khu tái định cư Soi Lần và Đông Hà; phân tích sâu sắc những biến động về sinh kế, việc làm và môi trường sống của người dân sau thu hồi đất; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai. Nghiên cứu giới hạn phạm vi không gian tại phường Bình Minh, thành phố Lào Cai và phạm vi thời gian thực hiện dự án từ năm 2011 đến năm 2017 với số liệu khảo sát chuyên sâu giai đoạn 2017-2018. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc nâng cao tỷ lệ đồng thuận bàn giao mặt bằng lên trên 90%, giảm thiểu khiếu nại phát sinh và hoàn thiện chính sách an sinh xã hội cho người dân bị thu hồi đất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự giao thoa của ba nền tảng lý thuyết chủ đạo: Lý thuyết địa tô và giá trị kinh tế của đất đai nhằm làm rõ bản chất chênh lệch địa tô khi chuyển mục đích sử dụng đất; Chính sách an toàn xã hội về Tái định cư không tự nguyện (OP 4.12) của Ngân hàng Thế giới với nguyên tắc bảo đảm người bị ảnh hưởng phải được phục hồi hoặc cải thiện mức sống so với trước khi thực hiện dự án; Khung sinh kế bền vững (DFID) nhằm đánh giá sự dịch chuyển của 5 nguồn vốn sinh kế (con người, tự nhiên, vật chất, tài chính và xã hội).

Hệ thống khái niệm chính trong luận văn được chuẩn hóa bao gồm:

• Thu hồi đất: Quyết định hành chính của Nhà nước nhằm thu lại quyền sử dụng đất vì mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội.
• Bồi thường về đất và tài sản: Việc hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất theo đơn giá thay thế tương xứng tại thời điểm thu hồi.
• Hỗ trợ an sinh: Các biện pháp trợ giúp tài chính và kỹ thuật của Nhà nước giúp người dân ổn định đời sống, sản xuất và đào tạo chuyển đổi việc làm.
• Tái định cư bắt buộc: Quá trình di chuyển và tái lập chỗ ở mới kèm theo cơ sở hạ tầng thiết yếu cho các hộ dân phải di dời toàn bộ nhà ở.

Bên cạnh đó, luận văn tích hợp bài học kinh nghiệm quốc tế từ Trung Quốc với chính sách bồi thường đất nông nghiệp gấp từ 6 đến 10 lần giá trị sản lượng bình quân 3 năm trước thu hồi; chính sách của Singapore về việc bóc tách giá trị hạ tầng gia tăng và chi trả bồi thường 2 đợt (20% khi tháo dỡ và 80% khi hoàn tất di dời); quy trình đàm phán 5 bước minh bạch theo giá thị trường của Australia.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài kết hợp chặt chẽ giữa số liệu thứ cấp và sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hệ thống văn bản pháp quy (Luật Đất đai năm 2003, Luật Đất đai năm 2013, Nghị định 47/2014/NĐ-CP), các Quyết định phê duyệt của Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai (Quyết định 2916/QĐ-UBND, Quyết định 1461/QĐ-UBND, Quyết định 3175/QĐ-UBND) và Báo cáo kinh tế - xã hội năm 2017 của phường Bình Minh. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua điều tra thực địa bằng phiếu phỏng vấn bán cấu trúc từ tháng 6 năm 2017 đến tháng 6 năm 2018.

Cỡ mẫu điều tra bao gồm 100 hộ dân có đất bị thu hồi tại hai khu tái định cư Đông Hà, Soi Lần và 15 cán bộ chuyên môn trực tiếp làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu phân tầng có chủ đích, chia thành 4 nhóm hộ: nhóm mất 100% đất sản xuất và đất ở; nhóm mất 30-50% đất sản xuất kèm đất ở; nhóm mất dưới 30% đất sản xuất kèm đất ở; nhóm chỉ mất đất ở. Việc phân tầng này đảm bảo tính đại diện cao nhất cho mức độ tổn thương kinh tế của từng nhóm dân cư. Phương pháp xử lý và phân tích số liệu sử dụng công cụ thống kê mô tả, phân tích so sánh liên thời gian trên phần mềm Microsoft Excel để lượng hóa chính xác các biến động về thu nhập, việc làm và chi phí bồi thường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả bồi thường và hỗ trợ tái định cư đã tuân thủ nghiêm ngặt khung chính sách của Ngân hàng Thế giới và tỉnh Lào Cai. Tại hai khu tái định cư Đông Hà và Soi Lần, công tác đo đạc, kiểm đếm và áp giá bồi thường đất đai, vật kiến trúc, cây cối hoa màu được áp dụng theo bộ đơn giá thay thế sát thực tế. Tổng chi phí bồi thường và hỗ trợ được phân bổ minh bạch qua 9 loại hình hỗ trợ, trong đó chi phí hỗ trợ ổn định đời sống và chuyển đổi nghề nghiệp chiếm tỷ trọng lớn, tạo điều kiện tài chính ban đầu cho các hộ dân tái thiết cuộc sống.

Thứ hai, quá trình đô thị hóa dẫn đến sự thay đổi căn bản trong cơ cấu kinh tế và sử dụng đất tại phường Bình Minh. Quỹ đất nông nghiệp trồng lúa (81 ha) và hoa màu (20 ha ngô) từng bước được chuyển đổi sang đất xây dựng hạ tầng đô thị. Sự suy giảm tư liệu sản xuất nông nghiệp thúc đẩy mạnh mẽ khu vực phi nông nghiệp: toàn phường đã phát triển được 360 cơ sở thương mại và 173 cơ sở dịch vụ, đưa tổng doanh thu thương mại - dịch vụ đạt xấp xỉ 58 tỷ đồng, trong khi giá trị tiểu thủ công nghiệp đạt 25 tỷ đồng vào năm 2017.

Thứ ba, đời sống xã hội và hạ tầng kỹ thuật của người dân khu vực tái định cư được nâng cấp rõ rệt. Dự án đã đầu tư xây dựng mới 3 trường học hiện đại tại khu tái định cư Đông Hà và phân khu B9, nâng tỷ lệ hoàn thành chương trình tiểu học đạt 100% và tốt nghiệp trung học cơ sở đạt 96,1%. Tỷ lệ hộ đạt danh hiệu gia đình văn hóa chiếm 94,98% (2.131 hộ trên tổng số 2.271 hộ toàn phường). Tuy nhiên, có khoảng 240 lao động được giải quyết việc làm mới mỗi năm nhưng tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo nghề chuyên sâu vẫn còn cao, khiến một bộ phận lao động lớn tuổi gặp bấp bênh khi chuyển đổi sinh kế hoàn toàn.

Thứ tư, khảo sát 15 cán bộ chuyên môn cho thấy các rào cản lớn nhất ảnh hưởng đến tiến độ dự án gồm có: sự thiếu hụt cục bộ nguồn vốn chi trả bồi thường, việc chậm hoàn thiện hạ tầng khu tái định cư trước khi giải tỏa, sự chênh lệch giữa bảng giá đất nhà nước ban hành so với giá giao dịch thực tế trên thị trường tự do, và bất cập trong việc xác định nguồn gốc đất do hồ sơ địa chính qua các thời kỳ chưa đồng bộ.

Thảo luận kết quả

Sự thành công của dự án xuất phát từ việc vận dụng linh hoạt cơ chế đơn giá thay thế và quy trình tham vấn cộng đồng theo chuẩn mực quốc tế của Ngân hàng Thế giới, giúp giảm thiểu đáng kể các khiếu kiện vượt cấp. Khi đối chiếu với nghiên cứu của tác giả Mai Chiến Thắng (2017) tại thành phố Việt Trì (tỉnh Phú Thọ), nơi có 18,18% số hộ tăng thu nhập nhờ chuyển dịch sang ngành phi nông nghiệp sau giải phóng mặt bằng, kết quả tại phường Bình Minh cho thấy xu hướng tương đồng khi người dân nhanh chóng nắm bắt cơ hội kinh doanh dịch vụ dọc các tuyến đường mới mở. Kết quả này cũng củng cố nhận định của tác giả Dương Thị Thu Thủy (2016) tại thành phố Lạng Sơn về việc suy giảm lao động nông nghiệp thuần túy và gia tăng việc làm thương mại đô thị.

Tuy nhiên, tồn tại về tiến độ kéo dài tại 45 dự án trên địa bàn tỉnh Lào Cai trong giai đoạn 2015-2016 và những vướng mắc tại phường Bình Minh hoàn toàn trùng khớp với đánh giá của tác giả Phạm Văn Hùng (2015) tại tỉnh Thanh Hóa: lỗ hổng trong quản lý hồ sơ địa chính cơ sở và sự thiếu vắng quỹ đất tái định cư đồng bộ là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến ách tắc giải phóng mặt bằng. Để trực quan hóa những biến động này trong báo cáo, dữ liệu nghiên cứu có thể được thể hiện thông qua biểu đồ tròn phản ánh cơ cấu diện tích các loại đất bị thu hồi, biểu đồ cột so sánh tương quan giữa các khoản mục chi phí bồi thường - hỗ trợ tại hai khu tái định cư, và bảng tổng hợp đa chiều về mức thu nhập bình quân đầu người trước và sau thu hồi đất của 100 hộ dân khảo sát.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả phân tích thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao nhằm hoàn thiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng:

• Hoàn thiện cơ chế định giá đất cụ thể và bảng giá thay thế: Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai chỉ đạo Sở Tài nguyên và Môi trường phối hợp với các tổ chức tư vấn định giá độc lập tiến hành khảo sát giá thị trường định kỳ 6 tháng một lần. Mục tiêu phấn đấu rút ngắn khoảng cách chênh lệch giữa giá bồi thường và giá thị trường xuống dưới 10%, nhằm giảm thiểu hơn 70% các vụ khiếu nại về đơn giá đất bồi thường trong giai đoạn 2018-2020.

• Triển khai nguyên tắc hoàn thiện hạ tầng tái định cư đi trước một bước: Giao Ban Quản lý dự án ODA thành phố Lào Cai và Trung tâm Phát triển quỹ đất hoàn tất 100% các hạng mục giao thông, điện, cấp thoát nước và công trình phúc lợi tại các khu tái định cư tối thiểu 6 tháng trước khi ban hành quyết định thu hồi đất cưỡng chế. Đảm bảo 100% các hộ dân di dời có điều kiện sinh hoạt bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ ngay khi nhận bàn giao mặt bằng.

• Xây dựng chương trình phục hồi sinh kế và đào tạo nghề chuyên biệt: Ủy ban nhân dân thành phố Lào Cai chủ trì, liên kết với các doanh nghiệp thương mại - du lịch trên địa bàn tổ chức các khóa đào tạo nghề ngắn hạn (3-6 tháng) miễn phí cho lao động mất đất sản xuất. Mục tiêu đạt tối thiểu 85% lao động trong độ tuổi có đất bị thu hồi được trang bị kỹ năng nghề mới và có việc làm ổn định trong vòng 12 tháng sau khi bàn giao đất.

• Nâng cấp hệ thống hồ sơ địa chính và đẩy mạnh chuyển đổi số: Ủy ban nhân dân phường Bình Minh phối hợp cùng Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất thành phố Lào Cai rà soát, đo đạc bổ sung và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đạt tỷ lệ 98% trên toàn địa bàn. Đồng thời rút ngắn thời gian thẩm định phương án bồi thường xuống dưới 15 ngày làm việc, đảm bảo công khai minh bạch toàn bộ quy trình trên cổng thông tin điện tử địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan Quản lý Nhà nước về Đất đai và Cán bộ Địa chính cấp cơ sở: Hỗ trợ cán bộ lãnh đạo Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Phát triển quỹ đất nắm vững phương pháp kiểm đếm, xây dựng phương án bồi thường, lập dự toán hỗ trợ tái định cư chuẩn xác và giảm thiểu rủi ro pháp lý trong thu hồi đất.

• Ban Quản lý Dự án ODA và các Tổ chức Tài trợ Quốc tế: Cung cấp khung tham chiếu thực chứng về việc hài hòa hóa giữa quy định pháp luật Việt Nam (Luật Đất đai năm 2013) và khung chính sách an toàn tái định cư OP 4.12 của Ngân hàng Thế giới trong các tiểu dự án phát triển đô thị.

• Giảng viên, Học viên Cao học và Nghiên cứu sinh ngành Quản lý Đất đai: Cung cấp tài liệu học thuật bài bản về phương pháp luận nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, thiết kế bộ công cụ khảo sát 100 hộ dân phân tầng và quy trình xử lý số liệu thực tế tại vùng Trung du và Miền núi phía Bắc.

• Các Đơn vị Tư vấn Quy hoạch và Thẩm định giá Bất động sản: Giúp các chuyên gia định giá nắm bắt cách thức xây dựng bộ đơn giá thay thế cho đất đai và tài sản gắn liền với đất, từ đó tư vấn lập quy hoạch các khu dân cư tái định cư gắn liền với không gian phát triển kinh tế thương mại bền vững.

Câu hỏi thường gặp

• Điểm khác biệt lớn nhất giữa dự án bồi thường sử dụng vốn Ngân hàng Thế giới và vốn ngân sách thuần túy là gì?
  Dự án sử dụng vốn Ngân hàng Thế giới bắt buộc áp dụng đơn giá thay thế sát giá thị trường cho toàn bộ đất đai và tài sản, đồng thời bổ sung 9 khoản mục hỗ trợ phục hồi sinh kế toàn diện theo chính sách OP 4.12, thay vì chỉ bồi thường theo khung giá cứng nhắc của Nhà nước.

• Cơ cấu kinh tế và việc làm của người dân phường Bình Minh thay đổi như thế nào sau khi thu hồi đất?
  Phần lớn diện tích đất nông nghiệp (81 ha lúa và 20 ha ngô) đã chuyển dịch sang đất đô thị, thúc đẩy người dân thành lập 360 cơ sở thương mại và 173 cơ sở dịch vụ, tạo doanh thu gần 58 tỷ đồng năm 2017 và nâng cao thu nhập bình quân cho các hộ kinh doanh.

• Những nguyên nhân chủ yếu khiến tiến độ giải phóng mặt bằng tại địa phương bị kéo dài là gì?
  Khảo sát 15 cán bộ chuyên trách chỉ ra 4 nguyên nhân cốt lõi: bảng giá đất nhà nước chưa bắt kịp giá thị trường, hạ tầng khu tái định cư chưa hoàn thiện trước khi thu hồi, biến động nguồn vốn chi trả cục bộ và hồ sơ địa chính gốc còn nhiều sai lệch qua các thời kỳ.

• Dự án đã đầu tư những công trình công cộng nào để bảo đảm chất lượng sống tại các khu tái định cư?
  Dự án đã đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và khánh thành 3 trường học mới đạt chuẩn tại khu tái định cư Đông Hà và khu B9, giúp 100% trẻ em hoàn thành phổ cập tiểu học và 94,98% số hộ gia đình đạt tiêu chuẩn văn hóa đô thị.

• Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu khảo sát nào để đảm bảo tính khách quan khoa học?
  Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích với quy mô 100 hộ dân tại hai khu Soi Lần và Đông Hà theo 4 mức độ mất đất khác nhau, kết hợp phỏng vấn sâu 15 cán bộ địa chính để đối chiếu đa chiều giữa lý luận và thực tiễn.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại Tiểu dự án phát triển đô thị thành phố Lào Cai giai đoạn 2011-2017 theo tiêu chuẩn của Ngân hàng Thế giới.
• Khảo sát thực chứng 100 hộ dân tại hai khu tái định cư Đông Hà và Soi Lần khẳng định chính sách đơn giá thay thế đã bảo đảm quyền lợi tài chính thỏa đáng cho người dân.
• Quá trình chuyển đổi đất đai đã tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ sang thương mại - dịch vụ với 360 cơ sở kinh doanh, nâng cao chất lượng sống toàn diện.
• Nghiên cứu nhận diện rõ 4 điểm nghẽn về thể chế giá đất, hạ tầng tái định cư, tiến độ cấp vốn và hồ sơ địa chính làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với lộ trình thực hiện 2018-2020 và trách nhiệm cụ thể của các cơ quan quản lý nhà nước tỉnh Lào Cai.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng mô hình kết hợp hiệu quả giữa chính sách an toàn quốc tế và pháp luật Việt Nam trong quản lý đất đai. Các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành hãy tải toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng ngay những giải pháp thực tiễn này vào các dự án phát triển đô thị tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở lý luận về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Khái niệm về bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư 1. Nhà nước thu hồi đất Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai [2].

Bồi thường về đất Bồi thường là đền bù những tổn hại gây ra. Đền bù là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao. Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao động cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại. Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất: Là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi.

Trong đó giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định [1]. Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất. Hỗ trợ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp cho người có đất bị thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển [16]. Tái định cư Tái định cư trong bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất được hiểu là việc di chuyển người có đất bị thu hồi đến sinh sống ổn định tại một nơi mới thông qua hoạt động hỗ trợ của Nhà nước nhằm giúp người bị thu hồi đất ổn định đời sống, sản xuất tại khu tái định cư [3].

TĐC trong trường hợp bị thu hồi đất là TĐC bắt buộc. Đây là một trong những kết quả của hoạt động thu hồi đất mà trong đó những người bị ảnh hưởng buộc phải di chuyển đến một nơi ở mới để xây dựng lại cuộc sống, khôi phục thu nhập và các hoạt động sinh kế khác [1], [2]. Đặc điểm của quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các công trình mang tính đa dạng và phức tạp. Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội [7].

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội dân cư khác nhau. Khu vực nội thành, mật độ dân cư cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn; khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cư khá cao, ngành nghề dân cư phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng: Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, buôn bán nhỏ [6]; Khu vực ngoại thành, hoạt động sản xuất chủ yếu của dân cư là sản xuất nông nghiệp. Do đó mỗi khu vực bồi thường GPMB có những đặc trưng riêng và được tiến hành với những giải pháp riêng phù hợp với những đặc điểm riêng của mỗi khu vực và từng dự án cụ thể. - Tính phức tạp: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế, xã hội đối với mọi người dân.

Đối với khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý dân cư vùng này là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê. Mặt khác, cây trồng, vật nuôi trên vùng đó cũng đa dạng dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển, định giá bồi thường rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này [24]. Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất - Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất trước hết là nhằm bảo đảm lợi ích công cộng. - Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất nhằm bảo đảm giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất.

- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư góp phần vào việc duy trì ổn định chính trị, trật tự an toàn xã hội [24]. Một số yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB Dự án được triển khai nhanh hay chậm đó là do công tác bồi thường GPMB và có rất nhiều yếu tố tác động đến công tác bồi thường GPMB: 1. Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Các nước trên thế giới đều coi đất đai là một loại tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Ở nước ta, theo quy định của Luật Đất đai, người sử dụng đất phải đăng ký quyền sử dụng đất tại cơ quan Nhà nước có thẩm quyền để được xét duyệt lập hồ sơ địa chính (HSĐC), cấp GCNQSDĐ.

Hệ thống HSĐC và GCNQSDĐ có liên quan mật thiết với công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và là một trong những yếu tố quyết định khi xác định nguồn gốc sử dụng đất, đối tượng và mức bồi thường hỗ trợ [29]. Lập và quản lý chặt chẽ hệ thống HSĐC có vai trò quan trọng hàng đầu để “quản lý chặt chẽ đất đai trong thị trường bất động sản”, là cơ sở xác định tính pháp lý của đất đai [31]. Trong công tác bồi thường, GPMB thì GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường. Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt công tác đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp GCNQSDĐ vẫn chưa hoàn tất.

Chính vì vậy mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp rất nhiều khó khăn. Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác bồi thường, GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn [24]. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Đất đai là có hạn, không gian sử dụng đất cũng có hạn. Để tồn tại và duy trì cuộc sống của mình con người phải dựa vào đất đai, khai thác và sử dụng đất đai để sinh sống.

Quy hoạch sử dụng đất là biện pháp quản lý không thể thiếu được trong việc tổ chức sử dụng đất của các ngành kinh tế - xã hội và các địa phương, là công cụ thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có tác dụng quyết định để cân đối giữa nhiệm vụ an toàn lương thực với nhiệm vụ CNH-HĐH đất nước nói chung và các địa phương nói riêng. Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh: - Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật Đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng; - Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường. Công tác bồi thường, GPMB liên quan mật thiết với công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thông qua quyết định thu hồi đất vì: - Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để thực hiện việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất. - Căn cứ quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và thực hiện phương án bồi thường giải phóng mặt bằng [7].

Tuy nhiên, chất lượng quy hoạch nói chung và quy hoạch sử dụng đất nói riêng còn thấp, thiếu đồng bộ, chưa hợp lý, tính khả thi thấp, đặc biệt là thiếu tính bền vững. Phương án quy hoạch chưa dự báo sát tình hình, quy hoạch còn mang nặng tính chủ quan duy ý chí, áp đặt, nhiều trường hợp quy hoạch theo phong trào. Đây chính là nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng quy hoạch “treo”, dự án “treo" [7]. Công tác giao đất, cho thuê đất Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB và TĐC.

Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác bồi thường [7]. Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đất đai Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sự phát triển của nền kinh tế - xã hội. Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế [6]. Ở nước ta, do các đặc điểm lịch sử, kinh tế xã hội của đất nước trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến động lớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổ sung.

Từ năm 1993 đến năm 2013, Nhà nước đã ban hành hơn 200 văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất. Sau khi quốc hội thông qua Luật Đất đai 2003 và nay là Luật Đất đai 2013 cùng với các văn bản hướng dẫn thi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc sống. Với những đổi mới về pháp luật đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt những kết quả đáng khích lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự án đầu tư. Tuy nhiên, do chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, GPMB đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở.

Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, GPMB.