ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước đang phát triển. Để đáp ứng yêu cầu đổi mới toàn diện nền kinh tế theo cơ chế thị trường - định hướng xã hội chủ nghĩa, Đảng và Nhà nước ta đã và đang không ngừng đẩy mạnh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Quá trình đô thị hóa diễn ra ngày càng nhanh, nhu cầu sử dụng đất đai cho các mục đích mở rộng phát triển đô thị, xây dựng các khu công nghiệp, khu du lịch - dịch vụ, khu dân cư, các công trình cơ sở hạ tầng kỹ thuật và các công trình khác phục vụ cho sự phát triển kinh tế xã hội cũng như quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống nhân dân ngày càng tăng đòi hỏi nhu cầu về mặt bằng đất đai ngày càng lớn.
Chính vì vậy, công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là một trong những nhân tố đầu tiên quyết định đến sự phát triển và tác động mạnh mẽ đến công tác quản lý nhà nước về đất đai. Trong những năm qua, công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư trên cả nước đã đạt được những hiệu quả nhất định, góp phần vào việc phát triển kinh tế - xã hội của các vùng, miền, khu vực. Tuy nhiên, do công tác bồi thường GPMB, hỗ trợ và tái định cư là vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội tới mỗi người dân và cộng đồng dân cư. Giải quyết không tốt, không thỏa đáng quyền của người bị thu hồi đất sẽ gây ra những mâu thuẫn, khiếu kiện, biểu tình tập thể… làm mất ổn định xã hội.
Đặc biệt là tình trạng khiếu kiện đối với lĩnh vực đất đai đang có chiều hướng gia tăng, trong đó nội dung khiếu nại chủ yếu về chính sách thu hồi đất, giá bồi thường và hỗ trợ tái định cư. Điều đó đã ảnh hưởng đến tiến độ thi công các công trình xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Nhiều dự án phải “treo” nhiều năm thậm chí hàng chục năm vì không giải 2 phóng được mặt bằng. Cũng từ các tiêu cực xã hội nảy sinh, chất lượng công trình giảm sút, giá đất tăng cao, các khoản tiền bồi thường của người dân không còn nguyên vẹn… Cùng với sự phát triển của cả nước về kinh tế - xã hội tỉnh Lạng Sơn nói chung, huyện Bình Gia nói riêng trong thời gian qua đã có nhiều công trình, dự án được thực hiện nhằm mục đích đẩy mạnh nền kinh tế của toàn tỉnh, toàn thành phố và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân và góp phần nhỏ vào sự nghiệp phát triển của cả nước.
Nhiều công trình, dự án đã hoàn thành, đi vào hoạt động đem lại nhiều thành tựu về kinh tế xã hội cho tỉnh nhà. Tuy nhiên có những dự án đã hoàn thành, các công trình đã đưa vào sử dụng, nhưng vẫn còn rất nhiều đơn thư khiếu nại có thẩm quyền giải quyết. Nguyên nhân chính đáng nhất có phải là mức bồi thường chưa thoả đáng hay ở một nguyên nhân chủ quan nào khác? Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng không chỉ là di dời dân ra khỏi khu vực giải toả mà vẫn phải có kế hoạch cụ thể trong công tác tái định cư và hỗ trợ phát triển kinh tế để ổn định đời sống sau tái định cư. Xuất phát từ những vấn đề nêu trên, được sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên Trường đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo: PGS T.S Nguyễn Tuấn Anh, em tiến hành thực hiện đề tài:“Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án: Cải tạo nâng cấp đường Khau Ra – Quang Trung, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng sơn năm 2013”.
Mục đích của đề tài - Đánh giá kết quả công tác bồi thường GPMB của dự án xây Cải tạo nâng cấp đường Khau Ra – Quang Trung, huyện Bình Gia,tỉnh Lạng Sơn, để tìm ra những thuận lợi và khó khăn, từ đó rút ra kinh nghiệm và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả cho công tác bồi thường GPMB của địa phương trong thời gian tới. - Đánh giá ảnh hưởng của công tác giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. Yêu cầu của đề tài - Nắm vững chính sách bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng cũng như các văn bản pháp lý có liên quan. - Các số liệu, tài liệu, khảo sát, điều tra phải đảm bảo tính trung thực, chính xác, phản ánh đúng hiện trạng và tình hình thực tế của các dự án đã lựa chọn để nghiên cứu.
- Điều tra thu thập kết quả của việc giải phóng mặt bằng, từ đó phân tích và nhận xét. - Đề xuất phương án, những giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Đề tài tốt nghiệp là một cơ hội tốt cho mỗi sinh viên có thể hệ thống và cũng cố lại kiến thức đã học trong nhà trường và áp dụng vào thực tế công việc, đáp ứng yêu cầu đào tạo kỹ sư ngành địa chính môi trường.
Qua đó biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày một báo cáo khoa học hoàn chỉnh. Ý nghĩa trong thực tiễn Đối với bản thân: Việc tìm hiểu và vận dụng chính sách của nhà nước trong công tác giải phóng mặt bằng giúp bổ sung kinh nghiệm trong công tác quản lý nhà nước về đất đai nhanh chóng, đầy đủ và hoàn thiện hơn. Đối với địa phương: Có thể nâng cao hiệu quả việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Đảm bảo áp dụng chính xác, đúng, đủ về bồi thường, hỗ trợ tái định cư cho những hộ dân bị nhà nước thu hồi đất.
Rút kinh nghiệm trong việc giải quyết những vướng mắc và đối thoại với nhân dân cho những dự án sau này. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận Trong công cuộc CNH - HĐH, việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển cơ sở hạ tầng là yếu tố quan trọng trong chiến lược đưa đất nước ta đến năm 2020 cơ bản thành một nước công nghiệp theo đúng lộ trình. Có thể nói công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng có vai trò không thể thiếu trong quá trình phát triển kinh tế, đẩy nhanh tốc độ xây dựng cơ sở hạ tầng, đưa đất nước lên tầm cao mới.
Hiện nay, cơ sở hạ tầng của đất nước ta còn hạn chế nên việc thu hút vốn và tạo niềm tin của các nhà đầu tư trong nước cũng như nước ngoài còn gặp nhiều khó khăn. Công tác giải phóng mặt bằng nhanh chóng sẽ giúp ta có lợi thế trong cạnh tranh và thu hút vốn của các nhà đầu tư. Công tác giải phóng mặt bằng kéo dài sẽ làm chậm tiến độ của các dự án, làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân trong khu vực dự án cũng như đánh mất niềm tin của các nhà đầu tư. Chính vì vậy công tác giải phóng mặt bằng được thực hiện tốt sẽ góp phần đẩy nhanh tốc độ đô thị hóa, phục vụ phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân.
Khái niệm giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối, các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên một phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới. Khái niệm thu hồi đất Là việc Nhà nước ra Quyết định hành chính để thu lại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của luật này. Khái niệm về bồi thường GPMB Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra. Đền bù là trả lại xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác.
Việc bồi thường có thể bằng các hình thức: - Bồi thường bằng tiền hoặc các vật thể ngang giá. - Bồi thường bằng cả vật chất và cả tinh thần cho người bị thu hồi đất. Về mặt hành chính đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế. Bồi thường khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi.
Ngoài các khoản hỗ trợ còn một hình thức bồi thường nữa là tái định cư. Khái niệm về hỗ trợ Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới… 2. Khái niệm tái định cư Tái định cư (TĐC) là việc di chuyển đến một nơi ở mới để sinh sống và làm ăn. Tái định cư bắt buộc là di chuyển không thể tránh khỏi khi nhà nước thu hồi đất hoặc trưng dụng đất để thực hiện các dự án phát triển.
TĐC được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản, di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, 6 thu thập, cơ sở vật chất, tinh thần tại đó. Tái định cư là hoạt động nhằm giảm nhẹ các tác động xấu về kinh tế - xã hội đối với bộ phận dân cư đã gánh chịu vì sự phát triển chung của đất nước. Hiện nay nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở. - Bồi thường bằng đất ở mới.
- Bồi thường bằng tiền để xây dựng nơi ở mới. Tái định cư là việc không thể tách rời và giữ vị trí rất quan trọng trong chính sách giải phóng mặt bằng.